Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 17:6

Ως «πάχος της δόξας του Ιακώβ», λοιπόν, θα μπορούσε να νοηθεί εκείνος που βασίλευε στη Σαμάρεια εκείνον τον καιρό, ή ίσως οι λαμπροί και επιφανέστεροι από τους άλλους σε ολόκληρη τη χώρα, οι οποίοι ξεπερνούσαν το μέτρο των υπολοίπων σε πλούτο και δύναμη, και καυχιόνταν για τις τρυφές και τις τιμές που λάμβαναν από όλους. <Και θα συμβεί όπως όταν κάποιος μαζεύει όρθια σοδειά και θερίζει σπόρους από τα στάχυα. Και θα συμβεί όπως όταν κάποιος μαζεύει στάχυα σε μια στερεή φάραγγα. Και θα απομείνει σε αυτήν καλαμιά, ή σαν δύο ή τρεις ρώγες ελιάς στην πιο ψηλή κορυφή, ή τέσσερις ή πέντε να απομείνουν στους κλάδους της>. Ότι δηλαδή, και γρήγορα και άκοπα οι Ασσύριοι πολεμώντας θα κατανικήσουν αυτούς που βρίσκονταν στη Σαμάρεια, και επιπλέον, ότι δεν θα οδηγηθούν εντελώς και ολοκληρωτικά στην απώλεια, αλλά θα υπάρξει κάποιο μικρό υπόλειμμα, μας το κατέστησε σαφές στα λόγια αυτά ο προφητικός λόγος. Διότι εκείνοι που έχουν την εμπειρία του θερισμού των σταχυών, αφού τα κόψουν επιδέξια, συλλέγουν τον σίτο· αφήνοντας όμως πάντοτε πίσω τους την καλαμιά ως άχρηστη, διατρέχουν ολόκληρο το πλάτος των χωραφιών. Εκείνοι πάλι που συνηθίζουν να τρυγούν τον καρπό των ελαιόδεντρων, αφενός τις χτυπούν με ράβδο, αφετέρου, πιάνοντάς τες και με τα χέρια και αρπάζοντας από τους βλαστούς, τις συλλέγουν· είναι όμως επόμενο να απομένουν σε αυτές τρεις ή τέσσερις, ή ίσως πέντε στην άκρη των κλάδων, και να διαφεύγουν από τα μάτια εκείνων που τις τρυγούν.

Κάτι τέτοιο λέει ότι θα συμβεί σε αυτούς που βρίσκονται στη Σαμάρεια· διότι ισχυρίζεται ότι θα πάθουν ό,τι ακριβώς και το στάχυ, όταν πέφτει στα χέρια αυτών που θερίζουν· και ότι θα απομείνει σε αυτήν σαν καλαμιά, δηλαδή, λίγοι από τους πιο ασήμαντους, ή σαν δύο ή τρεις ρώγες ελιάς που διέφυγαν από το μάτι αυτών που τρυγούν, επειδή ήταν κρυμμένες στα ψηλότερα κλαδιά. <Αυτά λέει ο Κύριος ο Θεός του Ισραήλ: Εκείνη την ημέρα ο άνθρωπος θα έχει την πεποίθησή του σε Αυτόν που τον δημιούργησε, και τα μάτια του θα αποβλέπουν στον Άγιο του Ισραήλ· και δεν θα έχουν πια την πεποίθησή τους στους βωμούς, ούτε στα έργα των χεριών τους, τα οποία έφτιαξαν τα δάχτυλά τους, αλλά θα έχουν την πεποίθησή τους στον Άγιο του Ισραήλ. Και δεν θα αποβλέπουν στα ιερά δέντρα τους, ούτε στα βδελύγματά τους.> Ο σοφότατος Παύλος, γνωρίζοντας ότι το να παιδαγωγούνται αυτοί που κλήθηκαν μέσω αυτού στην επίγνωση της αλήθειας δεν είναι κάτι ανώφελο ούτε μάταιο, γράφει στην επιστολή του και λέει: «Αν υπομένετε την παιδαγωγία, ο Θεός σας συμπεριφέρεται ως προς υιούς· διότι ποιος είναι ο υιός τον οποίο δεν παιδαγωγεί ο πατέρας;» Παραθέτει μάλιστα και τα λόγια από τη θεόπνευστη Γραφή· διότι προσθέτει αμέσως: «Γιε μου, μην καταφρονείς την παιδαγωγία του Κυρίου, ούτε να αποθαρρύνεσαι όταν ελέγχεσαι από Αυτόν. Διότι αυτόν που αγαπά ο Κύριος τον παιδαγωγεί, και μαστιγώνει κάθε υιό που αποδέχεται». Επειδή ακριβώς ο Δημιουργός των όλων είναι αγαθός, «θέλει να σωθούν όλοι οι άνθρωποι και να έλθουν σε επίγνωση της αλήθειας.»

Το πώς όμως αφαιρέθηκε η δόξα τους, το αναπτύσσει λέγοντας: «Αυτά λέγει ο Κύριος Σαβαώθ: Κατά την ημέρα εκείνη θα υπάρξει έκλειψη της δόξας του Ιακώβ, και τα πλούσια της δόξας του θα κλονιστούν». Και αυτά εκπληρώθηκαν μετά την παρουσία του Σωτήρος μας· διότι, τρόπον τινά μέσα σε μία ημέρα, εννοώ δηλαδή κατά τον ίδιο ακριβώς καιρό, καταλύθηκε και η αξία του λαού της περιτομής και η βασιλεία της Δαμασκού. Γι' αυτό έχει λεχθεί: «Κατά την ημέρα εκείνη θα υπάρξει έκλειψη της δόξας του Ιακώβ». Και πρόσεξε ότι δεν υποδηλώνει την παντελή εξολόθρευση του έθνους, αλλά την καθαίρεση της δόξας τους, στην οποία μετείχαν πρωτύτερα. Διότι κατά το παρελθόν η δόξα του προγενέστερου λαού ήταν η ιεροσύνη και η βασιλεία, το αγιαστήριο και η κατά τον Νόμο λατρεία, η προφητική χάρη και η ελευθερία του έθνους, καθώς και όσα άλλα διέθετε το έθνος των Ιουδαίων, τα οποία ο λόγος προφητεύει ότι θα κλονιστούν μαζικά, θα εκπέσουν και θα εκλείψουν παντελώς. Όταν δε γίνουν αυτά, λέει, «θα συμβεί όπως όταν κάποιος μαζεύει τον όρθιο θερισμό». Διότι, όπως κατά τον θερισμό συνάζονται μεν τα στάχυα, εγκαταλείπεται δε στον αγρό γυμνή η καλαμιά, έτσι λέει ότι θα γίνει και με τον λαό των Ιουδαίων: αφού αποκοπούν τα στάχυα που υπήρχαν άλλοτε σε αυτούς, θα τους απομείνει μόνο η καλαμιά.

Αν όμως βρεθεί κάπου ανάμεσά τους κάποιος άξιος λόγου, αυτός θα παρομοιαστεί με στάχυ, το οποίο δεν φύτρωσε σε πεδιάδα, αλλά σε κοιλάδα και φαράγγι κατάξερο και σκληρό. Και νομίζω ότι μέσω του σταχυού δηλώνεται ο χορός των μαθητών και ευαγγελιστών του Σωτήρα μας, για τον οποίο ελέγετο και προηγουμένως: «και αν ο Κύριος Σαβαώθ δεν μας είχε αφήσει σπέρμα, θα είχαμε γίνει σαν τα Σόδομα και θα είχαμε ομοιωθεί με τα Γόμορρα». Επειδή όμως έπρεπε να γίνει ιδιαίτερη μνεία και για τους διαπρεπείς ανάμεσα σε αυτούς, χρησιμοποίησε και γι' αυτούς άλλο παράδειγμα λέγοντας: ή «όπως δύο ή τρεις ρώγες ελιάς εγκαταλείπονται στο πιο ψηλό άκρο, ή τέσσερις ή πέντε στους κλάδους της». Διότι, λέγει, τόση θα είναι η σπάνις αυτών που θα σωθούν από τον Ισραήλ κατά τους χρόνους που υποδηλώνει η προφητεία, ώστε όλοι μαζί να παρομοιάζονται με ένα στάχυ, και οι εξαίρετοι ανάμεσά τους να είναι τόσοι, όσοι περίπου «δύο» ή «τρεις ρώγες ελιάς» «στο πιο ψηλό άκρο», υπονοώντας ο λόγος τους κορυφαίους των αποστόλων, τους οποίους ο Σωτήρας προσκαλούσε άλλοτε ανά δύο και άλλοτε ανά τρεις, και τους οποίους η γραφή του Ευαγγελίου παρουσίασε ως εκλεκτότερους των εκλεκτών· εννοώ δηλαδή τον Πέτρο, τον Ιάκωβο και τον Ιωάννη, τους οποίους μόνους ανέβασε στο όρος ως μάρτυρες της μεταμορφώσεώς του και τους οποίους πήρε μαζί του κατά την ανάσταση της κόρης του αρχισυναγώγου.

Οι δε υπόλοιποι εκτός από αυτούς τους «τρεις» είναι οι «τέσσερις» και «πέντε». Συμπληρώνοντας τον αριθμό εννέα, είναι και αυτοί για τους οποίους ελέχθη ότι βρίσκονται «επί του μετέωρου άκρου της ελιάς». Εάν δε κάποιος συγκεντρώσει μαζί τους «δύο» και τους «τρεις» και τους «τέσσερις» και τους «πέντε», θα τους κάνει συνολικά δεκατέσσερις, εκ των οποίων θα μπορούσε κανείς να πει ότι οι δώδεκα μεν είναι οι πρώτοι απόστολοι, ενώ καθόλου κατώτεροι από αυτούς ως προς την αρετή υπήρξαν ο Παύλος, ο οποίος ήταν και αυτός «κλητός απόστολος», και ο «Ιάκωβος», «ο αδελφός του Κυρίου», ο οποίος μνημονεύεται ότι εγκαταστάθηκε από τον ίδιο τον Σωτήρα ως ο πρώτος επίσκοπος της Εκκλησίας των Ιεροσολύμων. Και όλοι αυτοί, που βρέθηκαν «επί του άκρου» της «ελιάς», δηλαδή της ιουδαϊκής διαδοχής, μνημονεύονται μέσα από τα προκείμενα χωρία. Και ο θείος Απόστολος εξάλλου γνωρίζει να παρομοιάζει τη διαδοχή των Ιουδαίων με «ελιά» και να τους αποκαλεί «αγία ρίζα» και «απαρχή» και «καλλιέλαιο». Αυτές λοιπόν οι λιγοστές «ρώγες» της «ελιάς» είναι οι μόνες που διασώθηκαν έχοντας βρεθεί ανάμεσά τους. Και το «στάχυ» που απέμεινε είναι και αυτό σπάνιο. Γι' αυτό λέει ο προφητικός λόγος: «Και θα γίνει όπως εάν κάποιος μαζέψει στάχυ σε στέρεη φάραγγα ή σαν δύο ή τρεις ρώγες ελιάς επί του μετέωρου άκρου».

«Θα εγκαταλειφθεί η θυγατέρα Σιών σαν σκηνή σε αμπελώνα, και σαν οπωροφυλάκιο σε αγρό με σικύους, σαν πόλη πολιορκημένη». Και στη συνέχεια προσθέτει: «Πώς έγινε πόρνη η πιστή πόλη Σιών, στην οποία αναπαυόταν η δικαιοσύνη, ενώ τώρα κατοικούν φονιάδες;» Και επιπλέον αυτών: «Διότι θα γίνουν σαν την τερέβινθο που έχει ρίξει τα φύλλα της, και σαν τον κήπο που δεν έχει νερό. Και η δύναμή τους θα γίνει σαν το ξερό στουπί, και τα έργα τους σαν σπινθήρες φωτιάς, και θα κατακαούν οι άνομοι μαζί με τους αμαρτωλούς, και δεν θα υπάρχει κανείς να τους σβήσει». Σε όλα αυτά προσθέτει: «Και κατά τις έσχατες ημέρες θα είναι εμφανές το όρος του Κυρίου, και ο οίκος του Θεού στις κορυφές των ορέων, και θα υψωθεί πάνω από τους λόφους, και θα έρθουν σε αυτό όλα τα έθνη. Και θα πορευτούν πολλά έθνη και θα πουν, ελάτε να αναβούμε στο όρος του Κυρίου και στον οίκο του Θεού του Ιακώβ, και θα μας αναγγείλει την οδό του, και θα πορευτούμε σε αυτήν. Διότι από τη Σιών θα εξέλθει ο νόμος, και ο λόγος του Κυρίου από την Ιερουσαλήμ, και θα κρίνει ανάμεσα στα έθνη». 〈31. Του ιδίου〉. «Αυτά λέγει ο Κύριος Σαβαώθ: και θα συμβεί όπως όταν κάποιος μαζεύει στάχυα σε μια στείρα κοιλάδα και απομείνει σε αυτήν η καλαμιά, ή όπως απομένουν δύο ή τρεις ρώγες ελιάς στα ψηλότερα ακρόκλαδα, ή τέσσερις ή πέντε πάνω στους κλάδους τους».

Και μέσω αυτών ο λόγος παρουσιάζει σαφέστατα τον μικρό αριθμό εκείνων που θα σωθούν κατά τον καιρό της απώλειας των ασεβών, ώστε να μην υπάρχει περιθώριο να υποθέσει κανείς ότι αδιακρίτως όλοι ανεξαιρέτως όσοι προέρχονται από την περιτομή και ολόκληρο το έθνος των Ιουδαίων θα επιτύχουν τις υποσχέσεις του Θεού. 〈〈μγʹ〉.〉 «Και κατά την ημέρα εκείνη θα υπάρξει έκλειψη της δόξας του Ιακώβ, και τα πλούτη της δόξας του θα κλονιστούν. Και θα συμβεί όπως ακριβώς όταν κάποιος συγκεντρώνει όρθια σπαρτά για θερισμό, και θερίζει τον σπόρο των σταχυών· και θα συμβεί όπως όταν κάποιος μαζεύει στάχυα σε πετρώδη φάραγγα, και απομείνουν σε αυτήν μόνο καλαμιές· ή όπως απομένουν δύο ή τρεις καρποί ελιάς στην ψηλότερη κορυφή, ή τέσσερις ή πέντε πάνω στα κλαδιά της. Αυτά λέει ο Κύριος, ο Θεός του Ισραήλ. Την ημέρα εκείνη ο άνθρωπος θα στηρίζει την πεποίθησή του στον Δημιουργό του, και τα μάτια του θα αποβλέπουν στον Άγιο του Ισραήλ, και δεν θα έχουν πλέον την εμπιστοσύνη τους στους βωμούς ούτε στα έργα των χεριών τους, τα οποία κατασκεύασαν τα δάχτυλά τους».

Και διά τούτων θεσπίζεται εναργώς η δόξα του Ισραήλ, και λέγεται ότι όλα «τα πίονα» (τα πλούτη) αυτών θα καθαιρεθούν, ενώ πάλι λίγοι και μετρημένοι στον αριθμό θα εναπομείνουν σαν μικρές «ρώγες» σε φυτό ελιάς· αυτοί δε θα είναι όσοι εξ αυτών πίστεψαν στον Κύριό μας. Ακολούθως δε, μετά τα όσα ελέχθησαν περί εκείνων, προφητεύεται περί ολόκληρου του γένους των ανθρώπων, το οποίο πρόκειται να αποστραφεί την πλάνη των ειδώλων και να επιγνώσει τον Θεό του Ισραήλ. 〈〈μδ'〉.〉 «Ακούσατε νήσοι εγκαταλελειμμένες και οδυνώμενες, ακούσατε αυτά που άκουσα από τον Κύριο Σαβαώθ, ο Θεός του Ισραήλ ανήγγειλε σε εμάς.» Δες με ποιον τρόπο και εδώ δεν προσκαλεί όλους τους εκ περιτομής στην ακρόαση των απορρήτων μυστηρίων, παρά μόνο όσους ονομάζει εγκαταλελειμμένους και οδυνώμενους, όπως ήταν εκείνοι που κατά τον απόστολο στενάζουν και θρηνούν για την κακία του βίου των ανθρώπων. 〈〈με'〉.〉 «Πένθησαν οι υψηλοί της γης, η δε γη ανόμησε εξαιτίας εκείνων που την κατοικούν. Διά τούτο θα γίνουν φτωχοί όσοι κατοικούν επί της γης, και θα εναπομείνουν λίγοι άνθρωποι.» Και με αυτά, αφού ήλεγξε εκείνους από τον εκ περιτομής λαό που παρέβησαν τον νόμο και τη διαθήκη του Θεού, και αφού τους απείλησε με τα όσα έχουν αναγραφεί, προφητεύει ότι θα εναπομείνουν εξ αυτών λίγοι άνθρωποι.