Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 18:2

«Διότι θα πορευθούν άγγελοι ταχείς προς έθνος μετέωρο, και λαό ξένο και σκληρό. Ποιος βρίσκεται πέρα από αυτό; Έθνος απελπισμένο και καταπατημένο». Θα μπορούσε κάποιος να απορήσει, και ίσως να συλλογιστεί μέσα του και να πει: Για ποιον λόγο άραγε ο προφητικός λόγος σε αυτά εδώ τα χωρία στράφηκε μεν εναντίον της Δαμασκού, αλλά εισάγει και την ανάμνηση της γης που βρίσκεται πέρα από τους ποταμούς της Αιθιοπίας; Απαντούμε λοιπόν ότι κατά καιρούς οι Ισραηλίτες, έχοντας επιδιώξει να εγκαταλείψουν απρόσεκτα τον Θεό και Σωτήρα των όλων, κατέληγαν στην πολυθεϊστική πλάνη. Και έχοντας παραμελήσει εντελώς την εντολή που δόθηκε μέσω του Μωυσή, παιδαγωγούνταν από τον Θεό, ο οποίος κατά καιρούς ξεσήκωνε εναντίον τους πολέμους και τους ταλαιπωρούσε με τις συμφορές που προέκυπταν από αυτούς. Εκείνοι όμως, αν και έπρεπε με τη μετάνοια να θεραπεύσουν Εκείνον που είχαν λυπήσει, και αφενός να απομακρυνθούν από τη δική τους φαυλότητα, αφετέρου να επιστρέψουν σε ό,τι είναι αρεστό στον Νομοθέτη και να διψούν για τη δική Του βοήθεια, μίσθωναν τη συμμαχία των γειτονικών εθνών. Έτσι, άλλοτε μεν προσέτρεχαν στους βασιλείς της Δαμασκού, άλλοτε δε σε αυτούς των Αιγυπτίων. Και όχι μόνο αυτό, αλλά μαθαίνοντας και τις λατρείες των εθνών που τους βοηθούσαν, έσπευδαν να τις μιμηθούν. Για παράδειγμα, ο Άχαζ, ο γιος του Ιωάθαμ, ο βασιλιάς του Ιούδα, όταν βρέθηκε στη Δαμασκό και είδε έπειτα εκεί ένα θυσιαστήριο αφιερωμένο σε είδωλο, το οποίο ήταν κατασκευασμένο με καινοφανή τρόπο, κατασκεύασε ένα παρόμοιο και το τοποθέτησε μέσα στον οίκο του Θεού.

Αυτός που αποστέλλει ομήρους στη θάλασσα και επιστολές από πάπυρο πάνω στο νερό. Το νόημα αυτών που ειπώθηκαν είναι βέβαια εντελώς δυσπρόσιτο· ωστόσο, κυοφορεί την αφήγηση μιας ελληνικής ιστορίας, την οποία αναγκαστικά θα πούμε, χωρίς να απομακρυνόμαστε από το πρέπον, δηλαδή από αυτό που αρμόζει στους χριστιανικούς λόγους, αλλά προκειμένου να καταστήσουμε σαφή στους ακροατές την απόδοση των νοημάτων.

Διακωμωδεί λοιπόν ο προφητικός μας λόγος, ως ειδωλολάτρες κάποτε και ανόσιους, και απατεώνες, και θεομίσητους, αυτούς που κατοικούν τη γη πέρα από τους ποταμούς της Αιθιοπίας, και λέει: Αυτός που αποστέλλει ομήρους στη θάλασσα και επιστολές από πάπυρο πάνω στο νερό. Ακολουθεί βεβαίως και σε τούτο το «Ουαί»· όπως ακριβώς και στα φτερά των πλοίων. Διότι λέει: Ουαί στα φτερωτά πλοία της γης! Επομένως, το «Ουαί» αποδίδεται από κοινού και σε αυτόν που αποστέλλει ομήρους στη θάλασσα· δηλαδή, ενέχυρα της ομοψυχίας. Επειδή τελούσαν μυστήριο της Αφροδίτης για όσους τη σέβονταν στη Βύβλο και έπασχαν από την ίδια μανία με αυτούς, έστελναν τις επιστολές, όχι βάζοντας τους μεταφορείς σε πλοία, αλλά σαν να επέπλεαν πάνω στο νερό, διότι, όπως προείπα, τις είχαν τοποθετήσει μέσα σε πήλινο αγγείο. Και αναγκαστήκαμε να κάνουμε μνεία σε δύσοσμους και παλαιούς μύθους, καθώς και στην ελληνική ειδωλολατρική βδελυγμία, αποκλειστικά και μόνο για να σαφηνίσουμε το νόημα των προκειμένων κειμένων.

Διότι θα πορευθούν ταχείς αγγελιαφόροι προς έθνος μετέωρο, και λαό ξένο και σκληρό. Ποιος βρίσκεται πέρα από αυτό; Έθνος χωρίς ελπίδα και καταπατημένο. Όπως προανέφερα, ήλθαν σε σύγκρουση με τους βασιλείς των Ασσυρίων εκείνοι που κατοικούν στη γη πέρα από τους ποταμούς της Αιθιοπίας· επειδή, σε αυτούς από τον Ισραήλ που ζητούσαν βοήθεια, όχι μόνο την υποσχέθηκαν, αλλά μάλιστα την έστειλαν, αν και δεν τους ωφέλησαν απολύτως σε τίποτα.

Αυτοί δε, οργισμένοι γι' αυτό, αφού, τρόπον τινά, ερήμωσαν όλη την Ιουδαία, προχώρησαν εναντίον της χώρας των Αιγυπτίων, και την κατέλαβαν ολόκληρη χωρίς κόπο, επειδή ο Θεός τούς έδωσε τη δύναμη να υπερισχύσουν της χειρός των αντιπάλων, εξαιτίας της οργής Του κατά των Αιγυπτίων. Ενώ λοιπόν ο Βαβυλώνιος επρόκειτο να εκστρατεύσει εναντίον της χώρας τους, κάποιοι έτρεχαν βιαστικά από την Ιουδαία, αναγγέλλοντάς τους την επίθεση που δεν θα αργούσε να συμβεί. Και για αυτούς λέει ο προφήτης, ότι «Θα πορευτούν αγγελιοφόροι ταχείς», δηλαδή γρήγοροι, σαν να ήταν φτερωτοί και ελαφροί, αναγγέλλοντας τη συμφορά του πολέμου που πλησίαζε και βρισκόταν πλέον προ των πυλών. Και ονομάζει τους Αιγυπτίους «έθνος μετέωρο» και «λαό ξένο και σκληρό»· το «μετέωρο» αντί του «υπερόπτη», δηλαδή το επιπόλαιο και ελαφρύ και άστατο· «ξένο δε και σκληρό», επειδή προκαλεί έκπληξη με τη σκληρότητά του, σε σημείο που να μην υπάρχει κανένας άλλος που να τον ξεπερνά σε αυτό. Διότι «ποιος τον ξεπερνά;», λέει, αντί του «Ποιος είναι τόσο επιπόλαιος, αμαθής και ασύνετος, και διαπράττει φαυλότητα ασυνήθιστη στους άλλους, όπως ο λαός στην Αίγυπτο;». Διότι ήταν σφόδρα ειδωλολάτρες. Γι' αυτό λοιπόν τους ονομάζει και «έθνος ανέλπιστο και καταπατημένο». Ανέλπιστο μεν, επειδή δεν γνώριζαν τον κατά φύσιν και αληθινά υπάρχοντα Θεό· καταπατημένο δε, επειδή είχαν υποτάξει σε υπερβολικό βαθμό τον νου τους στις απάτες των δαιμόνων.

Γι' αυτό έλεγαν: «Διότι σχετικά με αυτήν την αίρεση μάς είναι γνωστό ότι παντού συναντά αντιλογίες». Το από πού, όμως, προέκυψε στους απανταχού Ιουδαίους το να αντιλέγουν όλοι συμφώνως, σαν από ένα σύνθημα, στο κήρυγμα περί του Χριστού, το βρήκαμε στα συγγράμματα των παλαιών: ότι δηλαδή οι ιερείς, οι γραμματείς και οι πρεσβύτεροι του ιουδαϊκού έθνους που κατοικούσαν στην Ιερουσαλήμ, συνέταξαν επιστολές και τις έστειλαν σε όλα τα έθνη προς τους απανταχού Ιουδαίους, διαβάλλοντας τη διδασκαλία του Χριστού ως αίρεση ξένη και αλλότρια προς τον Θεό, και παραγγέλλοντας μέσω των επιστολών να μην την αποδεχθούν. Αυτό ακριβώς, λοιπόν, φαίνεται να σημαίνει και η προκείμενη προφητεία, όταν λέει: «Αλίμονο στη γη των φτερωτών πλοίων, που βρίσκεται πέρα από τους ποταμούς της Αιθιοπίας, η οποία αποστέλλει στη θάλασσα ομήρους». Αντί για αυτήν τη λέξη, ο Σύμμαχος χρησιμοποίησε το «αποστόλους», λέγοντας: «η οποία αποστέλλει αποστόλους στη θάλασσα», ενώ ο Ακύλας απέδωσε το κείμενο με τη λέξη «πρεσβευτές», λέγοντας: «η οποία αποστέλλει στη θάλασσα πρεσβευτές». Βλέπεις πώς ο λόγος της Γραφής ταλανίζει τους προαναφερθέντες άρχοντες των Ιουδαίων και τη γη τους, της οποίας η κακία έφτασε μέχρι και τους Αιθίοπες. Γι' αυτό, σύμφωνα με τον Σύμμαχο, ειπώθηκε: «Αλίμονο στη γη, της οποίας ο ήχος είναι φτερωτός, που βρίσκεται πέρα από τους ποταμούς της Αιθιοπίας».

Με αυτά υποδηλώνει ότι και «πέραν» της χώρας των Αιθιόπων και έως τις εσχατιές της γης, ο ήχος της πονηρίας εκείνων που κατοικούν στη γη των Ιουδαίων έφτασε μέσω κάποιων «πλοίων» που σαν να πετούσαν. Οι απόστολοί τους, κομίζοντας «παπύρινες επιστολές», πλέοντας πάνω από τα ύδατα και διασχίζοντας τη «θάλασσα», διέτρεχαν όλη τη γη διαβάλλοντας το μήνυμα περί του Σωτήρος μας. Ακόμη και σήμερα συνηθίζουν οι Ιουδαίοι να ονομάζουν «αποστόλους» αυτούς που κομίζουν εγκύκλιες επιστολές από τους άρχοντές τους. Αυτά, λοιπόν, υπαινίχθηκε σχετικά με αυτούς, ενώ στη συνέχεια, αντί του: «διότι θα πορευτούν άγγελοι ελαφροί», όλοι οι υπόλοιποι ερμηνευτές απέδωσαν: «πορευτείτε άγγελοι ελαφροί», θεωρώντας το ως αρχή προστάγματος. Και μου φαίνεται ότι αυτό το πρόσταγμα έχει ειπωθεί προς τους μαθητές του Σωτήρος μας, τους οποίους, επειδή είναι ευαγγελιστές αγαθών προς όλους τους ανθρώπους, τους ονόμασε «αγγέλους ελαφρούς» σε αντιδιαστολή με τους Ιουδαίους αποστόλους που προανέφερε.

Λέει, λοιπόν, προς αυτούς: Οι 〈άγγελοι〉 των αγαθών, εσείς οι μαθητές του Χριστού, 〈πορευθείτε〉, όπως ακριβώς σας διέταξε και ο ίδιος ο Σωτήρας λέγοντας: «να 〈πορεύεστε〉 δε μάλλον προς τα χαμένα πρόβατα του οίκου Ισραήλ», και: «〈αφού πορευθείτε〉, κάντε μαθητές μου όλα τα έθνη στο όνομά μου». 〈Πορευόμενοι〉 δε, λέει, να γίνετε 〈ελαφροί〉 και ευκίνητοι, ώστε να κάνετε την πορεία σας εύκολη, πράγμα το οποίο και ο ίδιος πάλι τους συμβούλευε λέγοντας: «να μην πάρετε τίποτα για τον δρόμο», και: «να μην αποκτήσετε χρυσό ούτε άργυρο ούτε χαλκό στις ζώνες σας, να μην έχετε σακίδιο για τον δρόμο ούτε δύο χιτώνες ούτε υποδήματα ούτε ραβδί». Γι' αυτόν τον λόγο με απόλυτη ευστοχία τους ονόμασε 〈ελαφρούς αγγέλους〉, και προστάζει «να 〈πορεύονται προς έθνος μετέωρο και ξένο και προς λαό σκληρό〉»· διότι δεν 〈αποστέλλονταν〉 προς γνωστούς, ούτε προς κάποιους οικείους και αδελφούς, αλλά προς κάποιους αποξενωμένους, άγνωστους άνδρες και αλλογενείς ανάμεσα σε όλα τα έθνη, όπου ήταν πραγματικά 〈μετέωροι〉, καθώς δεν στέκονταν σε τίποτα το σταθερό, αλλά περιπλανιόνταν «και παρασύρονταν από κάθε άνεμο» της πολυθεϊστικής πλάνης. Αυτοί, επίσης, αποτελούσαν και 〈σκληρό έθνος〉, καθώς διάκειντο εχθρικά και πολεμικά προς τον λόγο της θεοσέβειας. Ωστόσο, προς αυτούς ακριβώς παρακινεί να απευθυνθούν οι 〈άγγελοι〉 οι 〈ελαφροί〉 και σε αυτούς να κηρύξουν, και να διαβούν έως τα πέρατα της γης.

Γι' αυτό προσθέτει: 〈ποιος βρίσκεται πέρα από αυτόν〉, ή σύμφωνα με τον Σύμμαχο: 〈μετά τον οποίο δεν υπάρχει τίποτε παραπέρα〉. Και τούτο ήταν το 〈αποξενωμένο〉 και 〈μετέωρο έθνος και χωρίς ελπίδα〉, όπως λέει ο Απόστολος: «ήμασταν κάποτε χωρίς ελπίδα και άθεοι στον κόσμο». Και ο ίδιος ο προφήτης τον οποίο εξετάζουμε, προχωρώντας στα επόμενα, προφητεύει για εκείνους που είναι 〈χωρίς ελπίδα〉 λέγοντας: «και οι 〈απελπισμένοι〉 των ανθρώπων θα γεμίσουν από ευφροσύνη»· 〈προς ένα έθνος〉 λοιπόν 〈χωρίς ελπίδα αποστέλλονται〉 και 〈προς ένα έθνος καταπατημένο〉 από τον διάβολο και από κάθε δαιμονική ενέργεια.

Ο ίδιος είναι και 〈αποσπασμένος〉, σαν να έχει αποξενωθεί από την κοινή ζωή των ανθρώπων, και είναι μέγας και πολυπληθής ενώπιον του Θεού. Γι' αυτό έχει λεχθεί: 〈και από λαό μεγάλο〉.⌝ Αυτά δε τα 〈δώρα θα προσφερθούν στον Κύριο Σαβαώθ από τώρα〉, λέγει, 〈και εις τον αιώνα χρόνον〉· ⌜διότι και στον παρόντα βίο και στον μέλλοντα αιώνα, ο προαναφερθείς 〈λαός〉 δεν παύει να αναπέμπει προς τον Θεό τα λογικά 〈δώρα〉 και τις αναίμακτες θυσίες.⌝ Αυτός ακριβώς ο λαός είναι το προειρημένο 〈έθνος που είναι καταπατημένο και ελπίζει〉, το οποίο αφενός 〈ελπίζει〉 χάρη στην υπομονή, για την οποία έχει λεχθεί: «η δε υπομονή φέρνει 〈δοκιμή, και η δοκιμή〉 〈ελπίδα〉· η δε 〈ελπίδα〉 δεν καταισχύνει», και αφετέρου είναι 〈καταπατημένο〉 εξαιτίας εκείνων που το καταδίωξαν και το καταπάτησαν πολλές φορές. Γι' αυτό, σύμφωνα με τον Ακύλα, έχει λεχθεί: 〈έθνος υπομένον και καταπατημένο〉. Βλέπεις πώς ονόμασε τον 〈αποσπασμένο〉 〈λαό〉 ως 〈υπομένοντα〉. Και προσθέτει: το οποίο 〈βρίσκεται σε ένα μέρος του ποταμού της χώρας του〉· τίνος 〈αυτού〉, αν όχι του Θεού; ⌜Διότι το 〈έθνος〉 αυτό βρισκόταν 〈σε ένα μέρος του ποταμού της〉 〈χώρας〉 του Θεού, εφόσον πολιτευόταν μέσα στην Εκκλησία του Θεού, σαν να λέει: «εκ 〈μέρους〉 γνωρίζουμε και εκ 〈μέρους〉 προφητεύουμε»· διότι η εν λόγω 〈χώρα〉 δεν χωρούσε ολόκληρο τον 〈ποταμό〉, εννοώ δηλαδή τον Λόγο του Θεού.

Διότι παρόμοια ήταν και εκείνα με τα προκείμενα, μέσω των οποίων έχει λεχθεί: 〈ο δε ποταμός θα εκλείψει και θα ξηρανθεί κάθε συγκέντρωση νερού〉, και μέσα από τα προηγούμενα, στα οποία λεγόταν: «έθνος χωρίς ελπίδα και καταπατημένο, του οποίου οι 〈ποταμοί〉 διήρπασαν τη γη». Δεν γινόταν λόγος για υλικούς 〈ποταμούς〉, αλλά για εκείνους που έχουμε ερμηνεύσει στα οικεία χωρία· έτσι και εδώ, εάν η προφητεία λέει 〈ότι ο ποταμός θα εκλείψει και θα ξηρανθεί〉 και πάλι μετά τον πρώτο ότι άλλοι 〈ποταμοί και οι διώρυγες και κάθε συγκέντρωση νερού θα εκλείψουν〉, μου φαίνεται ότι υπονοεί την κατάλυση της βασιλείας των Αιγυπτίων και των επιμέρους αρχόντων που υπήρχαν προηγουμένως σε αυτούς. Επειδή δε υπήρχαν σε αυτούς και κάποιες πολεμικές δυνάμεις, προφητεύει ότι και οι συγκεντρώσεις αυτών, για τους ίδιους και για τους βασιλείς, θα πάψουν να υπάρχουν κατά τους δηλούμενους χρόνους. Αλλά βέβαια, μετά την καθαίρεση της βασιλείας της Αιγύπτου, προφητεύει ότι οι 〈ποταμοί〉 θα πραϋνθούν και θα ηρεμήσουν, προσθέτοντας στη συνέχεια: «και τότε θα ησυχάσουν τα ύδατά τους, και οι 〈ποταμοί〉 τους θα ρέουν σαν λάδι».

«Την ημέρα της εκδικήσεως θα ανταποδώσω, και στον καιρό που θα γλιστρήσει το πόδι τους.» Έσφαλαν λοιπόν στα πάντα, μη ευρισκόμενοι σε τίποτα σύμφωνοι, ούτε με την αλήθεια, ούτε με τον νόμο επειδή έγιναν παραβάτες του, ούτε με τους προφήτες επειδή τους ίδιους τους προφήτες έχουν αναιρέσει, ούτε με τη φωνή των Ευαγγελίων επειδή και αυτόν τον Σωτήρα έχουν σταυρώσει, ούτε πείθονται στους αποστόλους επειδή και αυτούς τους καταδίωξαν, γινόμενοι πάντοτε επίβουλοι και προδότες της αλήθειας, αποδεικνυόμενοι μάλλον μισόθεοι παρά φιλόθεοι. Αυτοί, λοιπόν, και τότε, βρίσκοντας ευκαιρία, εύχονται να πετύχουν εκδίκηση από έναν θνητό άνθρωπο, εγειρόμενοι εναντίον των δούλων του Θεού. Αυτός, φουσκώνοντας από αλαζονεία εξαιτίας τους, αρχίζει να αποστέλλει έγγραφα εναντίον των αγίων για να εξοντώνονται παντού όλοι όσοι δεν θέλουν να τον σέβονται και να τον προσκυνούν ως θεό, όπως λέει ο Ησαΐας: «Αλίμονο στη γη των πλοίων, που βρίσκεται πέρα από τους ποταμούς της Αιθιοπίας, η οποία στέλνει ομήρους στη θάλασσα και επιστολές από πάπυρο πάνω στο νερό. Διότι θα πορευθούν γρήγοροι αγγελιαφόροι προς ένα έθνος μετέωρο και λαό ξένο και σκληρό. Ποιος βρίσκεται πέρα από αυτό; Είναι ένα έθνος χωρίς ελπίδα και καταπατημένο». Εμείς όμως, που ελπίζουμε στον Υιό του Θεού, καταδιωκόμαστε και καταπατούμαστε από άπιστους και πονηρούς ανθρώπους.