Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 19:13

Πραγματικά είναι γεμάτος από αγαθή ελπίδα εκείνος που στρέφει τον νου του στα ευαγγελικά θεσπίσματα και επιβεβαιώνει ως αληθινά όλα όσα λέει ο Χριστός. Διότι αυτός είναι ο Δεσπότης των προφητών και ο χορηγός κάθε γνώσεως, αν και ονομάστηκε προφήτης εξαιτίας του μέτρου της ανθρωπότητας. «Εξέλιπαν οι άρχοντες της Τάνεως και υψώθηκαν οι άρχοντες της Μέμφεως, και θα πλανήσουν την Αίγυπτο κατά φυλές. Διότι ο Κύριος τους ανέμειξε πνεύμα πλάνης, και πλάνησαν την Αίγυπτο σε όλα τα έργα τους, όπως παραπατά ο μεθυσμένος και ταυτόχρονα κάνει εμετό. Και δεν θα υπάρχει για τους Αιγυπτίους έργο που να κάνει κεφαλή και ουρά, αρχή και τέλος». Κατά κάποιον τρόπο, ο προφητικός λόγος χαμογελά ειρωνικά με τα παιχνίδια και τις κενοφωνίες των ψευδολόγων σε αυτά τα σημεία. Ο ηγεμόνας των Αιγυπτίων ρωτούσε βέβαια τους γόητες και τους ψευδομάντεις που ήταν πάντα μαζί του, οι οποίοι μάλιστα ονομάζονταν σοφοί, σε ποιο τέλος θα καταλήξουν όσα περίμενε. Επειδή όμως αποτύγχαναν στη συμβουλή τους και ελέγχονταν ότι έλεγαν ψέματα, και δεν υπήρχε κανείς από αυτούς που να υποδεικνύει τον δρόμο για ωφέλιμη συμβουλή και εποικοδομητικές σκέψεις, λογαριάστηκαν ως ένα τίποτα, και στη συνέχεια αναζητούνταν άλλοι σοφοί. Έτσι λοιπόν, κάποιοι θαύμασαν τους άρχοντες της Μέμφεως, δηλαδή τους ιερείς και τους μάγους, αυτούς εννοώ που βρίσκονταν στη Μέμφιδα.

Όμως πλάνησαν και αυτοί την Αίγυπτο κατά φυλές, δηλαδή κατά πόλεις και χωριά· και όχι μόνο καθέναν χωριστά, αλλά και ως πλήθος. Διότι έδειξαν θάρρος απέναντί τους, μολονότι δεν έχουν να πουν τίποτα από τα αναγκαία· και με ποιον τρόπο έδειξαν θάρρος; Διότι ο Κύριος, λέει, τους κέρασε πνεύμα πλάνης, δηλαδή αποτίναξε κάθε λόγο αλήθειας από τη γλώσσα τους, ώστε να μην μπορούν καθόλου ούτε να σκεφτούν ούτε να πουν τίποτα το αληθινό. Διότι δεν έπρεπε η αλήθεια να κατοικήσει στις γλώσσες των ειδωλολατρών. Πλάνησαν λοιπόν την Αίγυπτο, όπως παραπαίει αυτός που μεθά και ταυτόχρονα κάνει εμετό. Διότι είναι συνήθεια σε αυτούς που μεθούν να πέφτουν μέσα στις ακαθαρσίες των εμετών. Γι' αυτό λοιπόν λέει: Δεν θα υπάρξει για τους Αιγυπτίους έργο το οποίο θα δημιουργήσει κεφαλή και ουρά, αρχή και τέλος. Διότι ούτε θα καταπιαστούν με τολμηρά εγχειρήματα. Επειδή αυτό είναι η αρχή και η κεφαλή. Ούτε βέβαια τα όσα πράττουν θα καταλήξουν στο πιο επιθυμητό για αυτούς τέλος· διότι αυτό είναι η ουρά και το τέλος· επειδή κάθε σκέψη των ανθρώπων είναι ανώφελη, και κάθε βοήθεια σαθρή, και με κανέναν τρόπο δεν μπορεί να ωφελήσει· όταν ο Θεός τιμωρεί, όπως είπα, και επιβάλλει το παντοδύναμο χέρι Του σε όσους αποστατούν, και μετατρέπει τις φύσεις των πραγμάτων όπως Εκείνος κρίνει. <Κατά την ημέρα εκείνη οι Αιγύπτιοι θα γίνουν σαν τις γυναίκες, με φόβο και τρόμο, ενώπιον του χεριού του Κυρίου Σαβαώθ, το οποίο ο Ίδιος θα επιβάλει πάνω τους.

Τα όσα αναφέρονται στη συνέχεια σχετικά με τους αόρατους άρχοντες, οι οποίοι κάποτε εδρεύαν κυρίως στις μεγαλύτερες και επιφανέστερες πόλεις της Αιγύπτου, εννοώ την Τάνιδα και τη Μέμφιδα, προφητεύονται μέσω εκείνων που έχουν ειπωθεί με τον ακόλουθο τρόπο: «και μωροί θα γίνουν οι άρχοντες της Τάνεως· των σοφών συμβούλων του βασιλιά, η βουλή τους θα μωρανθεί», και πάλι: «εξέλιπαν οι άρχοντες της Τάνεως, και υπερυψώθηκαν οι άρχοντες της Μέμφεως, και πλάνησαν την Αίγυπτο». Σύμφωνα δε με τον Σύμμαχο: «κουράστηκαν οι άρχοντες της Τάνεως, έπεσαν σε νάρκη οι άρχοντες της Μέμφεως, αυτοί που πλάνησαν την Αίγυπτο»· διότι σε αυτές τις πόλεις κυρίως, όπως λένε, είχε συγκροτηθεί προηγουμένως όλη η μαγγανεία της δαιμονικής ειδωλολατρίας, και εκεί είχαν τα ανάκτορά τους αυτοί που βασίλευαν στην Αίγυπτο στα χρόνια του Μωυσή. Γι' αυτό έχει λεχθεί ότι «στην πεδιάδα της Τάνεως» έγιναν τα σημεία, τόσο την εποχή του Μωυσή όσο και επί του παρόντος. Επομένως, με την έλευση του Κυρίου στην Αίγυπτο μαζί με τον αιγυπτιακό ποταμό, αναφέρει ότι και κάποιοι από τους προαναφερθέντες αρχοντικούς δαίμονες «θα μωρανθούν», καίτοι επαγγέλλονταν σοφία όταν δεν ήταν παρών σε αυτούς ο Κύριος. Αλλά επέφερε σε αυτούς τον έλεγχο, ότι δεν μετείχαν σε καμία σοφία· αντίθετα, ήταν αληθινά «μωροί» κατά την παρουσία του Κυρίου. Αυτούς ακριβώς τους προαναφερθέντες αρχοντικούς δαίμονες χρησιμοποιούσαν ως συμβούλους οι βασιλείς της Αιγύπτου, παραπλανώμενοι από μαντείες και χρησμούς και τις υπόλοιπες δαιμονικές απάτες.

Γι' αυτό έχει ειπωθεί: «και πλάνησαν την Αίγυπτο». Έπειτα, ο λόγος απευθύνεται προς αυτούς τους ίδιους τους Αιγύπτιους δαίμονες, λέγοντας: «Πώς θα πείτε στον βασιλιά: Εμείς είμαστε υιοί συνετών, υιοί των εξ αρχής βασιλέων;» Διότι, εφόσον δεν υπάρχει πλέον σε εσάς βασιλιάς, πώς θα είστε σε θέση να καυχάστε για τη σύνεσή σας; Πώς δε λέτε ότι είστε «υιοί παλαιών βασιλέων», προβάλλοντας τον Ώρο, την Ίσιδα, τον Όσιρι και τον Τυφώνα, και ισχυριζόμενοι ότι γένη θεών, ηρώων και νεκρών κυριάρχησαν κατά τον παλαιό χρόνο στην Αίγυπτο, των οποίων θεών λέτε ότι είστε «υιοί βασιλέων» και απόγονοι, εσείς, οι οποίοι μέσω της προφητείας υποδηλώνεστε ως «άρχοντες της Τάνεως» και «της Μέμφεως»; Πώς όμως θα μπορούσατε να είστε θεοί ή ποιας σοφίας θα μπορούσατε να μετέχετε, εφόσον δεν μπορέσατε ούτε να προγνωρίσετε ούτε να προαναγγείλετε τον δικό σας έλεγχο και την κατάλυση της βασιλείας εκείνων των οποίων τυγχάνατε σύμβουλοι, και τους οποίους μάλιστα καταστρέφατε, περιβάλλοντάς τους με παντοειδείς πλάνες; Σε συνέχεια αυτών, απευθύνεται και στην ίδια την Αίγυπτο, λέγοντας: «Πού είναι τώρα οι σοφοί σου; Ας σου αναγγείλουν και ας πουν τι έχει βουλευθεί ο Κύριος Σαβαώθ εναντίον της Αιγύπτου. Πού είναι λοιπόν οι σοφοί σου» θεοί, οι οποίοι υπόσχονταν να προαναγγέλλουν μέσω μαντειών και χρησμών όσα επρόκειτο να συμβούν; Ας παρουσιαστούν στο μέσον και ας πουν: «Τι έχει βουλευθεί ο Κύριος Σαβαώθ εναντίον της Αιγύπτου;»

Αλλά δεν υπάρχουν αυτοί που τα λένε· διότι ούτε το να γνωρίζουν τη βουλή του Θεού ήταν ίδιον των πονηρών δαιμόνων, αλλά ούτε και υπάρχουν πλέον καθόλου δαίμονες. Διότι 〈εξέλιπαν〉 〈οι άρχοντες της Τάνεως και της Μέμφεως〉, αυτοί που παλαιότερα είχαν 〈υψωθεί〉 και είχαν 〈πλανήσει〉 την 〈Αίγυπτο〉 κατά παραχώρηση του Κυρίου· διότι, καθώς η καθολική πρόνοια επιβλέπει τα πάντα και επισκοπεί τα επιμέρους, οι προαναφερθέντες δεν θα είχαν τη δύναμη να 〈πλανήσουν την Αίγυπτο〉, εάν ο ίδιος ο 〈Κύριος〉 δεν τους παραχωρούσε να το πράξουν αυτό, 〈έχοντας κεράσει σε αυτούς πνεύμα πλάνης〉, γι' αυτό και 〈πλάνησαν〉 τους Αιγυπτίους δίκην 〈μεθυσμένων〉. Και τόσο μεγάλη ήταν η μέθη που προκαλούνταν στους Αιγυπτίους από αυτούς, ώστε ως προς αυτό να μοιάζουν με άνθρωπο που 〈μεθά και ταυτόχρονα εμεί〉 από το πλήθος της υπερβολικής μέθης. ⌜Μπορεί δε να τεκμηριωθεί η υπερβολή αυτής της μέθης από το ότι δεν ειδωλολάτρησαν ομοίως με τους υπόλοιπους ανθρώπους, αλλά ξέπεσαν μέχρι και στην ειδωλοποίηση των άλογων ζώων. Γι' αυτό έχει λεχθεί: 〈όπως πλανάται ο μεθυσμένος και αυτός που εμεί ταυτόχρονα〉,⌝ ή σύμφωνα με τους υπόλοιπους ερμηνευτές: 〈όπως πλανάται ο μεθυσμένος ενώ εμεί〉.

Είναι δυνατόν όμως να κατανοήσουμε και διαφορετικά εκείνον που ταυτόχρονα «μεθάει και κάνει εμετό»· διότι το «ταυτόχρονα» συνδέει και τα δύο, ώστε και να «κάνει εμετό» και να πίνει, και πίνοντας να «μεθάει», και πάλι να «κάνει εμετό», και κάνοντας εμετό πάλι να διψάει. Με μια τέτοια μέθη «παρέσυραν σε πλάνη» τις ψυχές των Αιγυπτίων οι προαναφερθέντες «άρχοντες της Τάνεως και της Μέμφεως», στους οποίους ο ίδιος ο «Κύριος κέρασε πνεύμα πλάνης»· διότι, όντας πονηροί δαίμονες και αντίθετες δυνάμεις, φρονούσαν τα αντίθετα προς τον Θεό και επιχειρούσαν να θεομαχούν. Γι' αυτό παραδόθηκαν στην πλάνη, επειδή ο Θεός έκρινε, αναλόγως της πονηρίας τους, ότι τους άξιζε να παραδοθούν στην πλάνη. Αυτοί δε εξέχεαν την κακία τους πάνω στους Αιγυπτίους σαν κάποιο θανατηφόρο δηλητήριο, «και πλάνησαν την Αίγυπτο, όπως ακριβώς περιπλανάται εκείνος που μεθάει και κάνει εμετό ταυτόχρονα»· αλλά και για αυτούς ακριβώς τους λόγους επιδήμησε ο Κύριος στην Αίγυπτο, ώστε, αφού τους κάνει να ανανήψουν από την πλάνη, να διασκορπίσει μακριά τους τούς πλάνους. Γι' αυτό προσθέτει: «Και δεν θα υπάρχει πλέον για τους Αιγυπτίους έργο, το οποίο θα κάνει κεφαλή και ουρά, αρχή και τέλος»· διότι θα καταστούν άπρακτα και ανενέργητα τα όσα παλαιότερα συντελούνταν ανάμεσά τους, ώστε κανένα έργο σε αυτούς να μην έχει ούτε «αρχή» ούτε «τέλος», επειδή ο Κύριος, ως αγαθός, ενήργησε και αυτό. Διότι παλαιότερα, μέσα στην πλάνη της πολυθεΐας που υπήρχε στους Αιγυπτίους, τα έργα τους είχαν «αρχή» και «τέλος» και κάποια υποτιθέμενη ακολουθία.

Γι' αυτό, σύμφωνα με τον Σύμμαχο, έχει λεχθεί: 〈η μία πόλη θα ονομαστεί πόλη του ηλίου〉. ⌜Αφού ο λόγος προφήτευσε για την πόλη του Θεού που πρόκειται να ιδρυθεί στην Αίγυπτο και για τα διάφορα τάγματα μέσα στην πόλη, στη συνέχεια μνημονεύει ένα 〈θυσιαστήριο〉 που πρόκειται να ανεγερθεί στην πόλη του Θεού, και μάλιστα ότι αυτό θα συμβεί με παράδοξο τρόπο· διότι, αφού οι θεωρούμενοι κατά το παρελθόν θεοί των Αιγυπτίων θα έχουν καταστραφεί, ‹ο ποταμός τους θα έχει στερέψει› και ‹οι άρχοντες της Τάνεως και της Μέμφιδος θα έχουν απομωρανθεί›, και εφόσον όλα τα προαναφερθέντα θα έχουν φτάσει στο τέλος τους, λέγει ότι θα ιδρυθεί 〈θυσιαστήριο〉 προς τιμήν του αναγνωριζόμενου από τους Ιουδαίους Κυρίου. Αυτό ακριβώς η ίδια η έκβαση των πραγμάτων το αποδεικνύει μπροστά στα ίδια μας τα μάτια, ώστε να μην προσδοκούμε πλέον την εκπλήρωση του λόγου αυτού σε μελλοντικό καιρό.

Μεταξύ αυτών διδάσκει και τούτο: 〈ότι υπήρχαν στην Τάνιδα αρχηγοί πονηροί άγγελοι〉, ⌜παρουσιάζοντας σαφώς ότι υπήρχαν τότε στους Αιγυπτίους δαίμονες, ονομάζοντάς τους 〈πονηρούς αγγέλους〉, οι οποίοι μάλιστα ενεργούσαν τα περισσότερα στην ονομαζόμενη πόλη της Αιγύπτου 〈Τάνιδα〉, όπου βρισκόταν ιδρυμένη εκείνον τον καιρό η βασιλική έδρα του Φαραώ.⌝ 〈Φαραώ〉 δε ονομάζονταν όλοι οι εκ των Αιγυπτίων βασιλεύοντες στη χώρα τους, παράλληλα με το να κατέχουν και ιδιαίτερα προσωπικά ονόματα, ώστε κάποιος από αυτούς να είναι ο 〈Νεχαώ〉 και συγχρόνως να λέγεται Φαραώ. Μνημονεύει δε την 〈Τάνιδα〉 η Ψαλμωδία, καθώς τα παράδοξα που συντελέστηκαν μέσω του Μωυσή συνέβησαν «στη γη της Αιγύπτου, στην πεδιάδα της 〈Τάνεως〉», και στην προφητεία περί της Αιγύπτου ο ίδιος αυτός προφήτης δίδασκε λέγοντας: «Πού είναι τώρα οι σοφοί σου; Ας σου αναγγείλουν και ας σου πουν τι έχει αποφασίσει ο Κύριος Σαβαώθ για την Αίγυπτο, εξέλιπαν οι άρχοντες της 〈Τάνεως〉». Αλλά εκεί μεν, επειδή προφήτευε την παρουσία του Κυρίου στην Αίγυπτο, ακολούθως φανέρωνε την ‹έκλειψη των αρχόντων της 〈Τάνεως〉›· πράγματα τα οποία εκπληρώθηκαν κατά την επιφάνεια του Σωτήρα μας στους ανθρώπους.

Με τα προκείμενα δε λόγια, υποδηλώνοντας όσα συνέβησαν στους χρόνους του Ιερεμία, ο λόγος δεν λέει «ότι εξέλιπαν οι άρχοντες της Τάνεως», αλλά ότι υπήρχαν τότε «στην Τάνη αρχηγοί πονηροί άγγελοι», οι οποίοι ταυτίζονται με τους προαναφερθέντες «άρχοντες της Τάνεως». Πλην όμως, λέει, και αυτοί «οι αρχηγοί πονηροί άγγελοι στην Τάνη σε τίποτα δεν θα ωφελήσουν» ως προς την προστασία εκείνων που έχουν καταφύγει σε αυτούς και έχουν επικαλεστεί τη βοήθειά τους, και εκτός του ότι σε τίποτα δεν θα τους «ωφελήσουν», θα γίνουν για αυτούς «αισχύνη και όνειδος». Πράγμα που εκπληρώθηκε σε αυτούς την εποχή που ο βασιλιάς των Βαβυλωνίων, αφού υπέταξε την Αίγυπτο, εξανδραπόδισε με το δίκαιο του πολέμου όχι μόνο τους Αιγυπτίους αλλά και όσους από τους Ιουδαίους είχαν καταφύγει σε αυτούς· διότι τότε η ελπίδα των Ιουδαίων στον Φαραώ μετατράπηκε γι' αυτούς «σε αισχύνη και όνειδος». Πρέπει δε να γνωρίζουμε ότι μέχρι αυτό το σημείο έφτασε ο τριακοστός τόμος των εξηγητικών υπομνημάτων του Ωριγένη στον προφήτη.

Εξέλιπαν οι άρχοντες της Τάνεως και υψώθηκαν οι άρχοντες της Μέμφιδος, και θα πλανήσουν την Αίγυπτο κατά φυλές. Διότι ο Κύριος κέρασε σε αυτούς πνεύμα πλάνης, ... και δεν θα υπάρχει για τους Αιγυπτίους κανένα έργο που να αποτελέσει κεφαλή και ουρά, αρχή και τέλος. Κατά την ημέρα εκείνη οι Αιγύπτιοι θα γίνουν σαν γυναίκες, μέσα σε φόβο και σε τρόμο εξαιτίας της χειρός του Κυρίου Σαβαώθ, την οποία ο ίδιος θα επιβάλει εναντίον τους. Και η χώρα των Ιουδαίων θα γίνει φόβητρο στους Αιγυπτίους· καθένας που θα την αναφέρει σε αυτούς θα καταληφθεί από φόβο, εξαιτίας της βουλής του Κυρίου Σαβαώθ, την οποία ο Κύριος αποφάσισε εναντίον της.