Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 19:14

Πραγματικά είναι γεμάτος από αγαθή ελπίδα εκείνος που στρέφει τον νου του στα ευαγγελικά θεσπίσματα και επιβεβαιώνει ως αληθινά όλα όσα λέει ο Χριστός. Διότι αυτός είναι ο Δεσπότης των προφητών και ο χορηγός κάθε γνώσεως, αν και ονομάστηκε προφήτης εξαιτίας του μέτρου της ανθρωπότητας. «Εξέλιπαν οι άρχοντες της Τάνεως και υψώθηκαν οι άρχοντες της Μέμφεως, και θα πλανήσουν την Αίγυπτο κατά φυλές. Διότι ο Κύριος τους ανέμειξε πνεύμα πλάνης, και πλάνησαν την Αίγυπτο σε όλα τα έργα τους, όπως παραπατά ο μεθυσμένος και ταυτόχρονα κάνει εμετό. Και δεν θα υπάρχει για τους Αιγυπτίους έργο που να κάνει κεφαλή και ουρά, αρχή και τέλος». Κατά κάποιον τρόπο, ο προφητικός λόγος χαμογελά ειρωνικά με τα παιχνίδια και τις κενοφωνίες των ψευδολόγων σε αυτά τα σημεία. Ο ηγεμόνας των Αιγυπτίων ρωτούσε βέβαια τους γόητες και τους ψευδομάντεις που ήταν πάντα μαζί του, οι οποίοι μάλιστα ονομάζονταν σοφοί, σε ποιο τέλος θα καταλήξουν όσα περίμενε. Επειδή όμως αποτύγχαναν στη συμβουλή τους και ελέγχονταν ότι έλεγαν ψέματα, και δεν υπήρχε κανείς από αυτούς που να υποδεικνύει τον δρόμο για ωφέλιμη συμβουλή και εποικοδομητικές σκέψεις, λογαριάστηκαν ως ένα τίποτα, και στη συνέχεια αναζητούνταν άλλοι σοφοί. Έτσι λοιπόν, κάποιοι θαύμασαν τους άρχοντες της Μέμφεως, δηλαδή τους ιερείς και τους μάγους, αυτούς εννοώ που βρίσκονταν στη Μέμφιδα.

Όμως πλάνησαν και αυτοί την Αίγυπτο κατά φυλές, δηλαδή κατά πόλεις και χωριά· και όχι μόνο καθέναν χωριστά, αλλά και ως πλήθος. Διότι έδειξαν θάρρος απέναντί τους, μολονότι δεν έχουν να πουν τίποτα από τα αναγκαία· και με ποιον τρόπο έδειξαν θάρρος; Διότι ο Κύριος, λέει, τους κέρασε πνεύμα πλάνης, δηλαδή αποτίναξε κάθε λόγο αλήθειας από τη γλώσσα τους, ώστε να μην μπορούν καθόλου ούτε να σκεφτούν ούτε να πουν τίποτα το αληθινό. Διότι δεν έπρεπε η αλήθεια να κατοικήσει στις γλώσσες των ειδωλολατρών. Πλάνησαν λοιπόν την Αίγυπτο, όπως παραπαίει αυτός που μεθά και ταυτόχρονα κάνει εμετό. Διότι είναι συνήθεια σε αυτούς που μεθούν να πέφτουν μέσα στις ακαθαρσίες των εμετών. Γι' αυτό λοιπόν λέει: Δεν θα υπάρξει για τους Αιγυπτίους έργο το οποίο θα δημιουργήσει κεφαλή και ουρά, αρχή και τέλος. Διότι ούτε θα καταπιαστούν με τολμηρά εγχειρήματα. Επειδή αυτό είναι η αρχή και η κεφαλή. Ούτε βέβαια τα όσα πράττουν θα καταλήξουν στο πιο επιθυμητό για αυτούς τέλος· διότι αυτό είναι η ουρά και το τέλος· επειδή κάθε σκέψη των ανθρώπων είναι ανώφελη, και κάθε βοήθεια σαθρή, και με κανέναν τρόπο δεν μπορεί να ωφελήσει· όταν ο Θεός τιμωρεί, όπως είπα, και επιβάλλει το παντοδύναμο χέρι Του σε όσους αποστατούν, και μετατρέπει τις φύσεις των πραγμάτων όπως Εκείνος κρίνει. <Κατά την ημέρα εκείνη οι Αιγύπτιοι θα γίνουν σαν τις γυναίκες, με φόβο και τρόμο, ενώπιον του χεριού του Κυρίου Σαβαώθ, το οποίο ο Ίδιος θα επιβάλει πάνω τους.

Αλλά δεν υπάρχουν αυτοί που τα λένε· διότι ούτε το να γνωρίζουν τη βουλή του Θεού ήταν ίδιον των πονηρών δαιμόνων, αλλά ούτε και υπάρχουν πλέον καθόλου δαίμονες. Διότι 〈εξέλιπαν〉 〈οι άρχοντες της Τάνεως και της Μέμφεως〉, αυτοί που παλαιότερα είχαν 〈υψωθεί〉 και είχαν 〈πλανήσει〉 την 〈Αίγυπτο〉 κατά παραχώρηση του Κυρίου· διότι, καθώς η καθολική πρόνοια επιβλέπει τα πάντα και επισκοπεί τα επιμέρους, οι προαναφερθέντες δεν θα είχαν τη δύναμη να 〈πλανήσουν την Αίγυπτο〉, εάν ο ίδιος ο 〈Κύριος〉 δεν τους παραχωρούσε να το πράξουν αυτό, 〈έχοντας κεράσει σε αυτούς πνεύμα πλάνης〉, γι' αυτό και 〈πλάνησαν〉 τους Αιγυπτίους δίκην 〈μεθυσμένων〉. Και τόσο μεγάλη ήταν η μέθη που προκαλούνταν στους Αιγυπτίους από αυτούς, ώστε ως προς αυτό να μοιάζουν με άνθρωπο που 〈μεθά και ταυτόχρονα εμεί〉 από το πλήθος της υπερβολικής μέθης. ⌜Μπορεί δε να τεκμηριωθεί η υπερβολή αυτής της μέθης από το ότι δεν ειδωλολάτρησαν ομοίως με τους υπόλοιπους ανθρώπους, αλλά ξέπεσαν μέχρι και στην ειδωλοποίηση των άλογων ζώων. Γι' αυτό έχει λεχθεί: 〈όπως πλανάται ο μεθυσμένος και αυτός που εμεί ταυτόχρονα〉,⌝ ή σύμφωνα με τους υπόλοιπους ερμηνευτές: 〈όπως πλανάται ο μεθυσμένος ενώ εμεί〉.

Είναι δυνατόν όμως να κατανοήσουμε και διαφορετικά εκείνον που ταυτόχρονα «μεθάει και κάνει εμετό»· διότι το «ταυτόχρονα» συνδέει και τα δύο, ώστε και να «κάνει εμετό» και να πίνει, και πίνοντας να «μεθάει», και πάλι να «κάνει εμετό», και κάνοντας εμετό πάλι να διψάει. Με μια τέτοια μέθη «παρέσυραν σε πλάνη» τις ψυχές των Αιγυπτίων οι προαναφερθέντες «άρχοντες της Τάνεως και της Μέμφεως», στους οποίους ο ίδιος ο «Κύριος κέρασε πνεύμα πλάνης»· διότι, όντας πονηροί δαίμονες και αντίθετες δυνάμεις, φρονούσαν τα αντίθετα προς τον Θεό και επιχειρούσαν να θεομαχούν. Γι' αυτό παραδόθηκαν στην πλάνη, επειδή ο Θεός έκρινε, αναλόγως της πονηρίας τους, ότι τους άξιζε να παραδοθούν στην πλάνη. Αυτοί δε εξέχεαν την κακία τους πάνω στους Αιγυπτίους σαν κάποιο θανατηφόρο δηλητήριο, «και πλάνησαν την Αίγυπτο, όπως ακριβώς περιπλανάται εκείνος που μεθάει και κάνει εμετό ταυτόχρονα»· αλλά και για αυτούς ακριβώς τους λόγους επιδήμησε ο Κύριος στην Αίγυπτο, ώστε, αφού τους κάνει να ανανήψουν από την πλάνη, να διασκορπίσει μακριά τους τούς πλάνους. Γι' αυτό προσθέτει: «Και δεν θα υπάρχει πλέον για τους Αιγυπτίους έργο, το οποίο θα κάνει κεφαλή και ουρά, αρχή και τέλος»· διότι θα καταστούν άπρακτα και ανενέργητα τα όσα παλαιότερα συντελούνταν ανάμεσά τους, ώστε κανένα έργο σε αυτούς να μην έχει ούτε «αρχή» ούτε «τέλος», επειδή ο Κύριος, ως αγαθός, ενήργησε και αυτό. Διότι παλαιότερα, μέσα στην πλάνη της πολυθεΐας που υπήρχε στους Αιγυπτίους, τα έργα τους είχαν «αρχή» και «τέλος» και κάποια υποτιθέμενη ακολουθία.

Διότι τι το φοβερό είχαν να προσάψουν στους Ρωμαίους οι Σικελοί, τους οποίους σκιερά βουνά και πολυτάραχη θάλασσα έχουν απομακρύνει πάρα πολύ από εμάς; Αλλά, αν βέβαια είναι επιτρεπτό να προσεγγίσουμε χωρίς να δεχθούμε επίκριση τα βαθύτερα κρίματα του Θεού, ο Κύριος μας χτύπησε επειδή γνώριζε τα αμαρτήματά μας. Επειδή όμως ήταν θρασείς και δεν έδειχναν σπλαχνικότητα εκείνοι που έλαβαν από τον Θεό την άδεια να μας μαστιγώσουν, ούτε οι ίδιοι απέφυγαν τη δίκαιη οργή Εκείνου που επιθυμεί το έλεος, ο Οποίος τρέφει με άρτο δακρύων και ποτίζει με δάκρυα με το μέτρο. Αντιθέτως, ενώ επιτίθονταν σαν λιοντάρι από το δάσος και εξολόθρευαν σαν λύκοι και ορμούσαν σαν λεοπάρδαλη, έγιναν αιχμάλωτοι αυτοί που μας αιχμαλώτισαν και υποδουλώθηκαν αυτοί που μας κυρίευσαν, και ο Κύριος τους ανέμειξε πνεύμα πλάνης, αποδεικνύοντας ότι και σε αυτούς υπήρχαν κηλίδες, οι οποίες εξαιτίας του φονικού τους χαρακτήρα είχαν βαφτεί πορφυρές και είχαν ανάγκη από καθαρμό. Επομένως, υπερβαίνοντας τα δικά τους σύνορα, εισέβαλαν στα δικά μας, μαστιγώνοντάς μας για λίγο, για να μαστιγωθούν οι ίδιοι περισσότερο.