Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 19:21

Ο Αθανάσιος είπε: Δεν μπορείς να μου αποδείξεις ότι ο Θεός θέλει να συγκεντρώνονται όλοι κάθε χρόνο στην αισθητή Ιερουσαλήμ. Διότι πώς είναι δυνατόν να γίνει αυτό; Ώστε να έρχονται στην Ιερουσαλήμ κάθε χρόνο ακόμη και εκείνοι που βρίσκονται στα πέρατα του ωκεανού. Αλλά και αν ακόμη σου παραχωρηθεί αυτό, ότι δηλαδή είναι δυνατόν, χωρίς οι άνθρωποι να δίνουν προσοχή σε τίποτε άλλο παρά να ασχολούνται μόνο με αυτό: Ο Αθανάσιος [συνέχισε]: Άκουσε τον προφήτη Ησαΐα, ο οποίος προφητεύει ρητώς ότι ο Θεός θα προσκυνείται μέσα στην ίδια την Αίγυπτο: «Και θα γίνει γνωστός ο Κύριος στους Αιγυπτίους· και θα φοβηθούν οι Αιγύπτιοι τον Κύριο εκείνη την ημέρα· και θα προσφέρουν θυσίες· και θα κάνουν τάματα στον Κύριο και θα τα εκπληρώσουν». Ο Ζακχαίος είπε: Δεν είπε «στην Αίγυπτο», αλλά «οι Αιγύπτιοι θα φοβηθούν τον Κύριο· και θα προσφέρουν θυσίες και θα κάνουν τάματα στον Κύριο και θα τα εκπληρώσουν», όχι στην Αίγυπτο, αλλά στην Ιερουσαλήμ. Ο Αθανάσιος: Ούτε αυτό μπορείς να αποδείξεις, ότι δηλαδή αναφέρεται στην Ιερουσαλήμ· αλλά, για να μη σε κάνω φιλόνεικο, άκουσε τον ίδιο τον προφήτη που λέει φανερά: «Εκείνη την ημέρα θα υπάρχουν πέντε πόλεις στην Αίγυπτο, οι οποίες θα μιλούν τη χαναανιτική γλώσσα και θα ορκίζονται στο όνομα του Κυρίου. Η μία πόλη θα ονομαστεί Πόλις Ασεδέχ· εκείνη την ημέρα θα υπάρχει σε αυτήν θυσιαστήριο για τον Κύριο. Και θα είναι αιώνιο σημείο για τον Κύριο στη χώρα της Αιγύπτου. Διότι θα κραυγάσουν προς τον Κύριο, εξαιτίας εκείνων που τους καταθλίβουν, και ο Κύριος θα τους αποστείλει άνθρωπο, ο οποίος θα τους σώσει».

Και γνωστός θα γίνει ο Κύριος στους Αιγυπτίους· και θα φοβηθούν οι Αιγύπτιοι τον Κύριο. Και θα γνωρίσουν οι Αιγύπτιοι τον άγιο Θεό εκείνη την ημέρα, και θα προσφέρουν θυσίες, και θα κάνουν τάματα στον Κύριο και θα τα εκπληρώσουν. Και θα πατάξει ο Κύριος τους Αιγυπτίους με μεγάλη πληγή, σείοντας τα χειροποίητά τους. Και θα τους θεραπεύσει ολοκληρωτικά· και θα στραφούν προς τον Κύριο, και θα τους εισακούσει και θα τους θεραπεύσει. Ζακχαίος είπε: Σε αυτά δεν έχω τίποτα να αντιτάξω. Αθανάσιος: Είθε και στα σπουδαιότερα να εκφέρεις την ίδια φωνή, ώστε να ονομαστείς και εσύ με το νέο όνομα, το οποίο έχει δοθεί πάνω στη γη. Ζακχαίος είπε: Υπάρχει άραγε μεγαλύτερο όνομα από αυτό που έχουμε, να ονομαζόμαστε Ισραηλίτες; Αθανάσιος: Άκουε τον Θεό που λέει πάλι μέσω του προφήτη Ησαΐα: «Σε όσους δε με δουλεύουν, θα δοθεί ένα νέο όνομα, το οποίο θα ευλογηθεί πάνω στη γη». Ζακχαίος είπε: Και ποιο είναι αυτό το όνομα; Αθανάσιος: Εάν καταξιωθείς να ονομάζεσαι Χριστιανός, θα γνωρίσεις το νέο όνομα. Ζακχαίος είπε: Υποσχέθηκες να αποδείξεις ότι είναι και Χριστός, και βασιλιάς, και ιερέας. Αθανάσιος: Εάν χρίεται ως Χριστός, δεν χρίεται με γήινο έλαιο, αλλά με το Πνεύμα του Θεού· σύμφωνα με τον προφήτη Δαβίδ που λέει: «Γι' αυτό σε έχρισε ο Θεός, ο Θεός σου, με έλαιο αγαλλιάσεως περισσότερο από τους μετόχους σου». Ζακχαίος είπε: Έλαιο αγαλλιάσεως είναι το χρίσμα που παρασκευάστηκε από τον Μωυσή. Αθανάσιος: Γι' αυτό ακριβώς έχει ειπωθεί το «περισσότερο από τους μετόχους σου».

Μερικοί από τους ερμηνευτές θεώρησαν σωστό να το ονομάσουν τίτλο αντί για στήλη, και λένε ότι αυτό είναι το άγιο Ευαγγέλιο. Ας δεχθεί, πάλι, ο συνετός άνθρωπος ό,τι φαίνεται να είναι το άριστο και το ορθό. <Διότι θα κραυγάσουν προς τον Κύριο εξαιτίας εκείνων που τους καταθλίβουν, και ο Κύριος θα τους αποστείλει άνθρωπο ο οποίος θα τους σώσει. Και ο Κύριος θα γίνει γνωστός στους Αιγυπτίους. Και θα γνωρίσουν οι Αιγύπτιοι τον Κύριο κατά την ημέρα εκείνη. Και θα προσφέρουν θυσίες, και θα κάνουν τάματα στον Κύριο, και θα τα εκπληρώσουν.> Παρατήρησε, λοιπόν, πάλι τη νηφαλιότητα της προφητικής τέχνης. Διότι, σαν να ρωτούσε κάποιος και να έλεγε: «Τι είναι αυτό το πράγμα; Και ποια στάθηκε η αφορμή για να έλθει ο Κύριος στην Αίγυπτο πάνω σε ελαφριά νεφέλη, και να τους χαρίσει και το ένα και το άλλο;», παίρνοντας τον λόγο ο προφήτης απαντά και λέει: Διότι θα κραυγάσουν προς τον Κύριο εξαιτίας εκείνων που τους καταθλίβουν, και ο Κύριος θα τους αποστείλει άνθρωπο ο οποίος θα τους σώσει.

Και πάλι: Θα γίνει γνωστός ο Κύριος στους Αιγυπτίους, και θα φοβηθούν οι Αιγύπτιοι τον Κύριο εκείνη την ημέρα. 〈κϛ〉 Ότι θα κληθεί από την Αίγυπτο — ο Ιωήλ λέγει: Από την Αίγυπτο κάλεσα τον υιό μου. Και ο Βαλαάμ λέγει: Ο Θεός τον οδήγησε από την Αίγυπτο, ως δόξα του μονοκέρωτός του. 〈κζ〉 Ότι βαπτιζόμενος θα αγιάσει τα ύδατα — ο Ιεζεκιήλ λέγει βλέποντας: Ιδού ύδωρ που κατέρχεται από τη δεξιά πλευρά· και η έξοδός του έγινε όπως η έξοδος ενός ανδρός. Και διήλθε μέσα στο ύδωρ, ύδωρ αφέσεως.

Στη συνέχεια αυτών αναφέρει ότι θα εξαφανιστούν όλα όσα φύτρωναν στο παρελθόν, 〈ο κάλαμος ολόγυρα στον ποταμό〉, δηλαδή και 〈ο πάπυρος και το χλωρό άχι〉 και κάποια άλλα που βλασταίνουν πάνω στον ίδιο τον 〈ποταμό〉, όπως βλέπει κανείς πολλά στον 〈ποταμό〉 των Αιγυπτίων. ⌜Νομίζω δε ότι με αυτά υποδηλώνει την παντελή ξηρασία των υδάτων, έτσι ώστε να μη φαίνεται ούτε ίχνος υγρασίας από νερό ούτε στον ποταμό, ούτε στο 〈έλος〉, ούτε γύρω από τον ποταμό εξωτερικά, ούτε μέσα σε αυτόν, ούτε στις 〈διώρυγες〉, ούτε στα στάσιμα νερά· και ότι θα υπάρξει αθρόα έκλειψη όλων αυτών, ώστε πουθενά στη γη των Αιγυπτίων να μην υπάρχουν νερά.⌝ Εάν λοιπόν έπειτα από αυτά η προφητεία προσέθετε και την εξαφάνιση των ανθρώπων, δεν θα απέμενε τίποτα προς διερεύνηση· διότι θα ήταν φυσικό επόμενο, αφού 〈θα εξέλειπε〉 ένας τόσο μεγάλος 〈ποταμός〉 και κάθε 〈ύδωρ〉, κάθε ζωντανός οργανισμός να χαθεί, καθώς θα στερούνταν τον 〈ποταμό〉. Τώρα, όμως, εφόσον και μετά την έκλειψη των υδάτων κάνει μνεία για πλήθος ανδρών που θα υπάρξουν στην Αίγυπτο, και ότι θα υπάρχει θυσιαστήριο στην 〈Αίγυπτο〉, και ότι οι Αιγύπτιοι θα προσφέρουν θυσίες 〈στον Κύριο, και θα αποστείλει σε αυτούς άνθρωπο, ο οποίος θα τους σώσει, και ο Κύριος θα γίνει γνωστός στους Αιγυπτίους〉.

Με αυτόν λοιπόν κυρίως τον τρόπο 〈θα γίνει γνωστός ο Κύριος στους Αιγυπτίους, και θα γνωρίσουν οι Αιγύπτιοι τον Κύριο εκείνη την ημέρα〉, δηλαδή είναι προφανές κατά την εποχή της θλίψης τους. Έπειτα, έχοντας μάθει να είναι ευγνώμονες, θα του προσφέρουν τις 〈θυσίες〉, εφόσον βεβαίως απέκτησαν 〈θυσιαστήριο〉 στον τόπο τους και αξιώθηκαν να ιερουργούν για τον Θεό. Γι' αυτό, σύμφωνα με τον Σύμμαχο έχει ειπωθεί: 〈και θα προσφέρουν θυσία και προσφορά〉. Εδώ είναι αναγκαίο να επιστήσουμε την προσοχή μας στο ότι ο λόγος παρουσιάζει την εισαγωγή ενός νέου νόμου και μιας νέας διαθήκης· διότι, ενώ ο νόμος του Μωυσή όριζε ρητά να μην υπάρχει 〈θυσιαστήριο〉 εκτός της Ιερουσαλήμ, ούτε να ιερουργούν για τον Θεό μέλη άλλης φυλής παρά μόνο της Λευιτικής, η προφητεία εγκαθιδρύει 〈θυσιαστήριο〉 για τον Θεό μέσα στην Αίγυπτο και θεσπίζει ότι ιερείς, Αιγύπτιοι στο γένος, θα αναφέρουν 〈θυσίες και προσφορές〉 στον Κύριο των προφητών. Λέει άλλωστε κάπου ο θείος Απόστολος: «Εφόσον δε μετατίθεται η ιεροσύνη, κατ' ανάγκη γίνεται και μετάθεση του νόμου». Μετά από αυτά, προσθέτει στη συνέχεια: 〈και θα κάνουν ευχή〉, είναι φανερό ότι πρόκειται για τους Αιγυπτίους, 〈ευχή στον Κύριο και θα την εκπληρώσουν〉· διότι, δίνοντας υποσχέσεις μέσα στις 〈ευχές〉 τους, δεν θα αθετήσουν τις πρέπουσες υποσχέσεις προς τον Θεό, γι' αυτό και υπομένουν μέχρι θανάτου τους αγώνες υπέρ της ευσέβειας.

Γιατί λοιπόν να μην πεις ότι η χώρα των Αιγυπτίων είναι άξια της ονομασίας αυτής, για την οποία έχει ειπωθεί: «Και θα υπάρχει θυσιαστήριο για τον Κύριο στη χώρα της Αιγύπτου»· και πάλι: «Και ο Κύριος θα γίνει γνωστός στους Αιγυπτίους»; Διότι, αν η Ιουδαία βρίσκεται ανάμεσα σε εκείνους στους οποίους είναι γνωστός ο Θεός, τι εμποδίζει να λέγεται ότι όλοι όσοι έχουν λάβει τη γνώση του Θεού βρίσκονται στην Ιουδαία;

Ψ. ΙΑ΄. Εκείνη την ημέρα θα υπάρχει θυσιαστήριο για τον Κύριο στη χώρα των Αιγυπτίων, και μια στήλη στα σύνορά της για τον Κύριο· και θα είναι ως σημείο αιώνιο για τον Κύριο στη χώρα της Αιγύπτου, διότι θα κραυγάσουν προς τον Κύριο εξαιτίας εκείνων που τους καταθλίβουν, και θα τους αποστείλει άνθρωπο ο οποίος θα τους σώσει, κρίνοντας θα τους σώσει. Και ο Κύριος θα γίνει γνωστός στους Αιγυπτίους, και οι Αιγύπτιοι θα γνωρίσουν τον Κύριο εκείνη την ημέρα, και θα προσφέρουν θυσίες και δώρα, και θα αναπέμψουν προσευχές στον Θεό. Και ποιος άλλος θα μπορούσε να είναι ο άνθρωπος που απεστάλη από τον Κύριο και έσωσε τους Αιγυπτίους μέσω της κρίσης, παρά ο Χριστός του Θεού, ο οποίος έλαβε μορφή δούλου και βρέθηκε κατά το σχήμα ως άνθρωπος; Εάν δε η Αίγυπτος νοηθεί αλληγορικά ως ο βίος των ανθρώπων, τότε Αιγύπτιοι θα ήταν οι δεισιδαίμονες και εκείνοι που είναι προσκολλημένοι στα υλικά πράγματα, τους οποίους ο Θεός των όλων, αφού τους ελέησε επειδή καταθλίβονταν από τους δαίμονες που τους κατατυραννούσαν, απέστειλε τον προαναφερθέντα άνθρωπο, ο οποίος τους έσωσε με σωτηρία που αρμόζει στον Θεό. Έτσι, αυτοί που παλαιότερα αποκλείονταν από την εκκλησία του Κυρίου σύμφωνα με τον νόμο, μέσω της επιφανείας Του σε αυτούς, γνώρισαν τον Κύριο, καθώς ο ίδιος ο Κύριος κατέστησε τον εαυτό Του γνωστό σε αυτούς. Είναι δε σαφές πώς, στη δηλωθείσα χώρα των Αιγυπτίων, συστήθηκε θυσιαστήριο στον Κύριο από τις συνάξεις που τελούνται σε κάθε τόπο για προσευχές και λατρεία του Θεού.

Ο δε Μαλαχίας απευθύνεται ταυτόχρονα προς εκείνους που προέρχονται από την περιτομή, και προαναγγέλλει τα εξής για τα έθνη, λέγοντας: «Δεν υπάρχει σε εσάς το θέλημά μου, λέει ο Κύριος Παντοκράτωρ, και δεν θα δεχθώ θυσία από τα χέρια σας, διότι από την ανατολή μέχρι τη δύση το όνομά μου έχει δοξαστεί ανάμεσα στα έθνη, και σε κάθε τόπο προσφέρεται θυμίαμα στο όνομά μου και θυσία καθαρή». Διότι το να προσφέρεται θυμίαμα και θυσία στον Θεό σε κάθε τόπο, τι άλλο φανερώνει, παρά το ότι αυτό δεν θα γίνεται στα Ιεροσόλυμα, ούτε αποκλειστικά σε εκείνον τον τόπο, αλλά σε κάθε χώρα; Και ότι σε όλα τα έθνη πρόκειται να προσφέρουν στον Θεό των πάντων το θυμίαμα των προσευχών, και τη θυσία που δεν γίνεται με αίματα, αλλά που ονομάζεται καθαρή λόγω των ευσεβών έργων; Διακηρύσσει δε ρητά και κραυγάζει ο Ησαΐας, προφητεύοντας συγχρόνως και λέγοντας: «Θα υπάρξει θυσιαστήριο για τον Κύριο στη χώρα της Αιγύπτου, και ο Κύριος θα γίνει γνωστός στους Αιγυπτίους, και θα τους αποστείλει άνθρωπο ο οποίος θα τους σώσει, και θα γνωρίσουν οι Αιγύπτιοι τον Κύριο εκείνη την ημέρα, και θα προσφέρουν θυσίες, και θα αναπέμψουν προσευχές στον Κύριο, και θα τις εκπληρώσουν, και θα επιστρέψουν προς τον Κύριο, και Εκείνος θα τους εισακούσει και θα τους θεραπεύσει».

Μήπως σου φαίνεται ότι λέμε την αλήθεια, όταν ισχυριζόμαστε ότι μέσα από τις προφητικές φωνές προαναγγέλλεται η μεταβολή, ή μάλλον η παύση και η κατάργηση, του νόμου του Μωυσή; Διότι ο μεν Μωυσής νομοθετεί να μην εγκαθιδρυθεί θυσιαστήριο και να μην προσφέρονται θυσίες πουθενά αλλού στη γη παρά μόνο στην Ιουδαία, και μάλιστα σε μία μόνο πόλη της· η προφητεία όμως λέει ότι στη χώρα της Αιγύπτου θα ιδρυθεί θυσιαστήριο στον Κύριο, και ότι οι ίδιοι οι Αιγύπτιοι θα προσφέρουν ευάρεστες θυσίες στον Κύριο των προφητών και όχι πλέον στους πατρικούς τους θεούς, και ότι αιτία της θεογνωσίας τους δεν θα είναι ο Μωυσής ούτε κάποιος άλλος από τους προφήτες, αλλά κάποιος καινός και νέος άνθρωπος, σταλμένος από τον Θεό. Με την αλλαγή όμως του τόπου του θυσιαστηρίου, αντίθετα από όσα όρισε ο Μωυσής, είναι απόλυτη ανάγκη να επέλθει και μεταβολή του νόμου του Μωυσή. Έπειτα, εφόσον οι Αιγύπτιοι θα προσφέρουν θυσίες στον επί πάντων Θεό, οπωσδήποτε θα αξιωθούν και ιεροσύνης. Και εφόσον, λοιπόν, οι Αιγύπτιοι θα γίνουν ιερείς, τα όσα διατάχθηκαν από τον Μωυσή σχετικά με τους Λευίτες και τους απογόνους του Ααρών δεν θα ήταν πλέον χρήσιμα στους Αιγυπτίους.

Σε αυτά θα συνάψεις και το λόγιο του Ησαΐα που αναφέρει: «θα υπάρχει θυσιαστήριο στον Κύριο στη χώρα της Αιγύπτου, και οι Αιγύπτιοι θα γνωρίσουν τον Κύριο, και θα προσφέρουν θυσίες, και θα κάνουν τάματα στον Κύριο και θα τα εκπληρώσουν». Εδώ θα παρατηρήσεις ότι προφητεύεται πως έξω από την Ιερουσαλήμ, στην Αίγυπτο, θα στηθεί θυσιαστήριο στον Κύριο και ότι εκεί οι Αιγύπτιοι θα θυσιάσουν και θα κάνουν τάματα και θα τα εκπληρώσουν στον Κύριο. Επομένως, δεν είναι μόνο στην Αίγυπτο, αλλά και σε αυτήν την ίδια την αληθινή Ιερουσαλήμ, όποια και αν νοείται ότι είναι αυτή, που όλα τα έθνη, και αυτοί ακόμη οι πιο δεισιδαίμονες από όλους Αιγύπτιοι, καλούνται από την προφητεία να γιορτάσουν την πνευματικώς θεωρούμενη Σκηνοπηγία. Και αν κατά το παρελθόν «έγινε μερίδιο του Κυρίου ο λαός του ο Ιακώβ, κλήρος της κληρονομιάς του ο Ισραήλ», εντούτοις έχει ειπωθεί ότι αργότερα και όλα τα έθνη θα δοθούν ως κλήρος στον Κύριο, καθώς ο Πατέρας τού είπε: «ζήτησε από εμένα, και θα σου δώσω τα έθνη ως κληρονομιά σου». Διότι προφητεύεται ότι «θα κυριαρχήσει» όχι στην Ιουδαία αλλά «από θάλασσα σε θάλασσα» και «έως τα πέρατα της οικουμένης», και ότι «όλα τα έθνη θα τον υπηρετήσουν, και σε αυτόν θα ευλογηθούν όλες οι φυλές της γης». Αιτία δε αυτού ήταν το να κάνει γνωστό ο Θεός των όλων «το σωτήριό του ενώπιον όλων των εθνών».

Και στη συνέχεια, μετά από πάρα πολλά που έχουν ειπωθεί με αινιγματικό τρόπο, προστίθενται τα εξής: «Την ημέρα εκείνη θα υπάρχει θυσιαστήριο για τον Κύριο στη χώρα της Αιγύπτου, και μια στήλη προς τα σύνορά της για τον Κύριο, και θα χρησιμεύει ως αιώνιο σημείο για τον Κύριο στη χώρα της Αιγύπτου, διότι θα κραυγάσουν προς τον Κύριο εξαιτίας εκείνων που τους καταπιέζουν, και ο Κύριος θα τους αποστείλει άνθρωπο ο οποίος θα τους σώσει· αποδίδοντας δικαιοσύνη θα τους σώσει. Και θα γίνει γνωστός ο Κύριος στους Αιγυπτίους, και οι Αιγύπτιοι θα γνωρίσουν τον Κύριο τον Θεό την ημέρα εκείνη, και θα προσφέρουν θυσίες, και θα κάνουν τάματα στον Κύριο και θα τα εκπληρώσουν». Και αυτά τα έχουμε ήδη διασαφηνίσει εν μέρει προηγουμένως.

Αυτοί, εξάλλου, μαρτυρείται και από τη θεόπνευστη Γραφή ότι έχουν γίνει εχθροί του λαού του Θεού άνωθεν και εξαρχής, και ο παλαιός βασιλιάς τους έχει καταγραφεί να ομολογεί ότι δεν γνωρίζει τον Κύριο, όταν βεβαίως έλεγε: «Δεν γνωρίζω τον Κύριο, και δεν θα εξαποστείλω τον Ισραήλ». Θέλοντας, λοιπόν, ο λόγος να παραστήσει το μέγα θαύμα της θείας δυνάμεως του Χριστού, προφητεύει την άφιξη του Κυρίου στην Αίγυπτο, εξαιτίας της οποίας προφητεύει ότι θα επέλθει μια όχι τυχαία μεταβολή στους Αιγυπτίους, λέγοντας στη συνέχεια: «και θα γνωρίσουν οι Αιγύπτιοι τον Κύριο», αυτοί που πριν δεν τον γνώριζαν, «και θα αναπέμψουν προσευχές στον Κύριο», και τα παρόμοια με αυτά. Πιο πάνω, λοιπόν, στο προηγούμενο κεφάλαιο ελέγετο ότι «κληρονομία» του προφητευομένου προσώπου είναι ο «Εδώμ» και ο «Ησαύ», υποδηλώνοντας με αυτόν τον τρόπο εκείνους που είναι ξένοι προς τον Ισραήλ· εδώ, όμως, προφητεύεται ότι η Αίγυπτος και ο λαός της Αιγύπτου δεν ανήκουν πλέον στα είδωλα, αλλά σε αυτόν τον ίδιο τον Κύριο για τον οποίο θεολογούν οι προφήτες των Ιουδαίων.

ΚΑ'. Περί της καθόδου του Κυρίου στην Αίγυπτο. Ο Ησαΐας λέγει: «Ιδού, ο Κύριος κάθεται επάνω σε ελαφριά νεφέλη και θα έλθει στην Αίγυπτο, και θα σειστούν όλα τα χειροποίητα της Αιγύπτου». Και πάλι: «Θα γίνει γνωστός ο Κύριος στους Αιγυπτίους, και θα φοβηθούν τον Κύριο κατά την ημέρα εκείνη».