Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 19:6

Όταν λοιπόν ο Καίσαρας Αύγουστος, έχοντας κυριαρχήσει στην Ιουδαία, έφτασε στη χώρα των Αιγυπτίων, οι κάτοικοί της νόμιζαν ότι, ακόμη και αν επέλεγαν να παραμείνουν ήσυχοι και να απέχουν από τον πόλεμο και τα όπλα, η χώρα θα παρέμενε απόρθητη για αυτόν επειδή ήταν ζωσμένη από λίμνες και ποταμούς. Επειδή όμως ο Θεός, που κυβερνά τα πάντα, έκρινε σωστό να υποτάξει και αυτήν μαζί με τις άλλες στα σκήπτρα των Ρωμαίων, σπρώχνοντας με έναν σφοδρότατο νότιο άνεμο τα νερά του ποταμού προς τη θάλασσα, κατέστησε όλη τη χώρα βατή, έτσι ώστε εκείνοι που ήθελαν να διασχίσουν τις λίμνες και αυτά τα ίδια τα φαράγγια, δηλαδή τις επτά εκβολές του ποταμού, να μην χρειαστεί, τρόπον τινά, ούτε να βγάλουν τα υποδήματά τους από τα πόδια τους. Καθώς λοιπόν ο Θεός εξομάλυνε το πέρασμα για τη στρατιά των Ρωμαίων, οι Αιγύπτιοι νικήθηκαν. Αυτό πάλι μας το διδάσκει ο προφήτης λέγοντας: «Αυτά λέει ο Κύριος Σαβαώθ: Και θα πιούν οι Αιγύπτιοι νερό που βρίσκεται κοντά στη θάλασσα. Ο ποταμός όμως θα στερέψει και θα ξηρανθεί, και θα εκλείψουν οι ποταμοί και οι διώρυγες του ποταμού. Και θα ξηρανθεί κάθε συγκέντρωση νερού, και σε κάθε έλος θα στεγνώσει το καλάμι και ο πάπυρος, και κάθε χλωρό χόρτο γύρω από τον ποταμό, και οτιδήποτε σπέρνεται κοντά στον ποταμό θα ξηρανθεί καταστρεφόμενο από τον άνεμο». —Θα ερημώσει λοιπόν, λέει, ο Κύριος τη θάλασσα της Αιγύπτου. Είναι δε συνήθεια της Αγίας Γραφής να ονομάζει θάλασσες ακόμη και αυτές τις λίμνες. Και θα απλώσει το χέρι του πάνω στον ποταμό με βίαιο άνεμο.

Όταν δε ακούσεις «σκληρούς», μην κατανοήσεις τους πλέον απάνθρωπους, αλλά μάλλον τους άθραυστους, και εκείνους που δεν γνωρίζουν να παραχωρούν τη νίκη σε κανέναν. Διότι τέτοιοι αναδείχθηκαν οι ενδοξότατοι βασιλείς των Ρωμαίων, αφού η θεία και άρρητη βουλή υπέταξε, όπως είπα, τα πάντα σε αυτούς. Και πράγματι έχουν κυριαρχήσει σε όλη την οικουμένη. <Αυτά λέει ο Κύριος Σαβαώθ: Και θα πιουν οι Αιγύπτιοι το νερό που είναι κοντά στη θάλασσα· ο δε ποταμός θα εκλείψει και θα ξηρανθεί. Θα εκλείψουν οι ποταμοί και οι διώρυγες του ποταμού, και θα ξηρανθεί κάθε συγκέντρωση νερού, σε κάθε έλος καλαμιού και παπύρου, και η χλωρή βλάστηση, καθετί γύρω από τον ποταμό, και καθετί που σπέρνεται μέσω του ποταμού θα ξηρανθεί από τον φθοροποιό άνεμο.

Διότι, ορισμένες φορές, όταν κάποιοι σκάβουν στις ακτές, αντλούν πόσιμο νερό. Θα εκλείψουν όμως και θα ξεραθούν οι ποταμοί και όλες οι διώρυγες. Θα υπάρξει δε έλλειψη υδάτων σε κάθε βάλτο με καλάμια και παπύρους. Και καθετί που φυτρώνει μέσα στα ύδατα θα ξεραθεί, λέει, ώστε να στενάξουν και οι ψαράδες και εκείνοι που κατεργάζονται το σχιστό λινάρι, και να βρεθούν σε πολλή οδύνη όσοι τα επεξεργάζονται· και επιπλέον αυτών, εκείνοι που παρασκευάζουν τον ζύθο στον τόπο τους. Διότι, επειδή θα έχουν εκλείψει τα ύδατα, θα βρεθούν σε στέρηση από καθετί που γνωρίζει να τους ευφραίνει και να τους παρέχει πλουσιοπάροχα τα αναγκαία για τη ζωή. Και αυτά μεν ειπώθηκαν με σαφήνεια, όσον αφορά το ιστορικό τους νόημα. Εάν όμως κάποιος επιλέξει να εκλάβει τη σπάνη των υδάτων και με διαφορετικό τρόπο, και να εμβαθύνει σε πιο λεπτές έννοιες, δεν θα βαδίσει εκτός σκοπού, παρομοιάζοντας με ύδατα τον λόγο των σοφών των Ελλήνων, ο οποίος μοιάζει με μύθο γραϊδίων και είναι ασύνετος· με ψάρια δε το πλήθος των ανθρώπων, καθώς και με πάπυρο, με κάλαμο και με τα υπόλοιπα, των οποίων τροφός είναι η φύση των υδάτων. Με τους ψαράδες πάλι, και με όσους έχουν ως έργο τα ύδατα, εκείνους που γνωρίζουν να παγιδεύουν στα δίχτυα το πλήθος της μάζας, και τους κάνουν να εμπλακούν, σαν σε κάποια δίχτυα, στους λόγους που τους παρασύρουν στην πλάνη.

Διότι παρόμοια ήταν και εκείνα με τα προκείμενα, μέσω των οποίων έχει λεχθεί: 〈ο δε ποταμός θα εκλείψει και θα ξηρανθεί κάθε συγκέντρωση νερού〉, και μέσα από τα προηγούμενα, στα οποία λεγόταν: «έθνος χωρίς ελπίδα και καταπατημένο, του οποίου οι 〈ποταμοί〉 διήρπασαν τη γη». Δεν γινόταν λόγος για υλικούς 〈ποταμούς〉, αλλά για εκείνους που έχουμε ερμηνεύσει στα οικεία χωρία· έτσι και εδώ, εάν η προφητεία λέει 〈ότι ο ποταμός θα εκλείψει και θα ξηρανθεί〉 και πάλι μετά τον πρώτο ότι άλλοι 〈ποταμοί και οι διώρυγες και κάθε συγκέντρωση νερού θα εκλείψουν〉, μου φαίνεται ότι υπονοεί την κατάλυση της βασιλείας των Αιγυπτίων και των επιμέρους αρχόντων που υπήρχαν προηγουμένως σε αυτούς. Επειδή δε υπήρχαν σε αυτούς και κάποιες πολεμικές δυνάμεις, προφητεύει ότι και οι συγκεντρώσεις αυτών, για τους ίδιους και για τους βασιλείς, θα πάψουν να υπάρχουν κατά τους δηλούμενους χρόνους. Αλλά βέβαια, μετά την καθαίρεση της βασιλείας της Αιγύπτου, προφητεύει ότι οι 〈ποταμοί〉 θα πραϋνθούν και θα ηρεμήσουν, προσθέτοντας στη συνέχεια: «και τότε θα ησυχάσουν τα ύδατά τους, και οι 〈ποταμοί〉 τους θα ρέουν σαν λάδι».

Στη συνέχεια αυτών αναφέρει ότι θα εξαφανιστούν όλα όσα φύτρωναν στο παρελθόν, 〈ο κάλαμος ολόγυρα στον ποταμό〉, δηλαδή και 〈ο πάπυρος και το χλωρό άχι〉 και κάποια άλλα που βλασταίνουν πάνω στον ίδιο τον 〈ποταμό〉, όπως βλέπει κανείς πολλά στον 〈ποταμό〉 των Αιγυπτίων. ⌜Νομίζω δε ότι με αυτά υποδηλώνει την παντελή ξηρασία των υδάτων, έτσι ώστε να μη φαίνεται ούτε ίχνος υγρασίας από νερό ούτε στον ποταμό, ούτε στο 〈έλος〉, ούτε γύρω από τον ποταμό εξωτερικά, ούτε μέσα σε αυτόν, ούτε στις 〈διώρυγες〉, ούτε στα στάσιμα νερά· και ότι θα υπάρξει αθρόα έκλειψη όλων αυτών, ώστε πουθενά στη γη των Αιγυπτίων να μην υπάρχουν νερά.⌝ Εάν λοιπόν έπειτα από αυτά η προφητεία προσέθετε και την εξαφάνιση των ανθρώπων, δεν θα απέμενε τίποτα προς διερεύνηση· διότι θα ήταν φυσικό επόμενο, αφού 〈θα εξέλειπε〉 ένας τόσο μεγάλος 〈ποταμός〉 και κάθε 〈ύδωρ〉, κάθε ζωντανός οργανισμός να χαθεί, καθώς θα στερούνταν τον 〈ποταμό〉. Τώρα, όμως, εφόσον και μετά την έκλειψη των υδάτων κάνει μνεία για πλήθος ανδρών που θα υπάρξουν στην Αίγυπτο, και ότι θα υπάρχει θυσιαστήριο στην 〈Αίγυπτο〉, και ότι οι Αιγύπτιοι θα προσφέρουν θυσίες 〈στον Κύριο, και θα αποστείλει σε αυτούς άνθρωπο, ο οποίος θα τους σώσει, και ο Κύριος θα γίνει γνωστός στους Αιγυπτίους〉.

Ποιος δεν θα διερωτάτο ευλόγως, πώς θα επιβιώσουν αυτοί εφόσον έχει εκλείψει όλο το νερό, ώστε η χώρα να μην έχει καθόλου «χλωρό» [βλάστηση]; Αλλά αυτός ο λόγος αναγκάζει ακόμη και εκείνον που δεν το επιθυμεί να μεταβεί σε αλληγορική θεώρηση, ώστε κατ' ανάγκην να εννοήσει ως αιγυπτιακούς «ποταμούς» και «ύδατα» είτε τα πλήθη της αιγυπτιακής δύναμης, είτε το βασίλειό τους που παλαιότερα πλημμύριζε δίκην ποταμών, είτε, σύμφωνα με άλλη εκδοχή, τη φιλοσοφία που ήκμαζε στους Αιγυπτίους κατά το παρελθόν, για την οποία έχει λεχθεί: «και εκπαιδεύτηκε ο Μωυσής σε όλη τη σοφία των Αιγυπτίων». Διότι αυτή ήταν πολύ μεγάλη, και μεγάλος ήταν ο «ποταμός» που έρρεε ανάμεσά τους, δηλαδή ο λόγος της σοφίας που αυτοί θαύμαζαν. Από αυτόν προέρχονταν πολλά μέρη, καθώς κατακερματιζόταν σε πολλές «διώρυγες» και σε πολλούς «ποταμούς», δηλαδή τις διδασκαλίες καθενός από τους μαθητές τους, από τις οποίες δεν φύτρωναν ούτε αμπέλια ούτε ελιές ούτε κανένα από τα καρποφόρα και αναγκαία δέντρα, αλλά «πάπυρος και καλάμι και χλωρό χόρτο (άχι)».