Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 2:10

«Και τώρα εισέλθετε στους βράχους και κρυφτείτε στη γη από το πρόσωπο του φόβου του Κυρίου και από τη δόξα της ισχύος του, όταν εγερθεί για να συντρίψει τη γη.» Αυτή είναι μία άλλη προτροπή προς τον οίκο του Ιακώβ, η οποία παρακαλεί για το συμφέρον του. Διότι όπως ακριβώς το «Ελάτε να ανεβούμε στο όρος του Κυρίου», και το «Ελάτε να πορευτούμε στο φως του Κυρίου», έτσι είναι και το τωρινό «Εισέλθετε στους βράχους και κρυφτείτε στη γη από το πρόσωπο του φόβου του Κυρίου». Άραγε υπάρχει κάποιος που να παρερμηνεύει και να συκοφαντεί τόσο τη Γραφή, ώστε να νομίζει ότι συμβουλεύει να ξεφύγουν κάποιοι από το πρόσωπο του φόβου του Κυρίου, κρύβοντας τον εαυτό τους στις κοιλότητες των βράχων; Αντιθέτως, λέει: «Πού να πορευτώ μακριά από το πνεύμα σου, και από το πρόσωπό σου πού να φύγω; Εάν ανεβώ στον ουρανό, εσύ είσαι εκεί». Και πάλι λέει ο Κύριος: «Εάν κρυφτούν στον Κάρμηλο, από εκεί θα τους πιάσω· εάν φύγουν στη θάλασσα, εκεί θα δώσω εντολή στον δράκοντα και θα τους δαγκώσει». Πώς λοιπόν συμβούλευσε να προβάλουν την πέτρα ως σκέπη από το πρόσωπο του φόβου του Κυρίου; —Αλλά μήπως ως τη μόνη απαλλαγή από τα κακά, όσα απαρίθμησε στη συνέχεια, εννοεί την είσοδο στη σκέπη της πέτρας, δηλαδή στο στερέωμα της πίστεως στον Χριστό; Εκεί ακριβώς όπου τοποθετήθηκε και ο Μωυσής, όταν επρόκειτο να δει τον Θεό. Εκεί, λέει, «Εισέλθετε και κρυφτείτε στη γη», δηλαδή θάψτε τους εαυτούς σας. Για ποιο λόγο;

Διότι είναι φοβερή για τους δαίμονες η σωτήρια για ολόκληρο τον κόσμο έλευση του Χριστού· και έχουν πλέον εγκαταλείψει τους περιβόητους τόπους, τα εργαστήρια της απάτης. Δεν υπάρχουν πια οι Δελφοί, δεν υπάρχουν πια τα μαντεία· και η μεν μάντισσα σιωπά, το δε νερό της Κασταλίας πίνεται, και σωφρονούν εκείνοι που το πίνουν· φυγάς κατέστη ο Αμφιάραος· ο Αμφίλοχος δεν υπάρχει πουθενά, και τα αφιδρύματα έχουν εξαφανιστεί· και οι αόρατες δυνάμεις έχουν υποχωρήσει από το πρόσωπο του φόβου του Κυρίου και από τη δόξα της ισχύος Του. Από τότε που επικαλείται ο σταυρός, φυγαδεύτηκαν τα είδωλα.

Διότι εκείνη την ημέρα ο άνθρωπος θα απορρίψει τα αργυρά και τα χρυσά του βδελύγματα, τα οποία κατασκεύασαν για να προσκυνούν τα μάταια είδωλα και τις νυχτερίδες, για να εισέλθει στα κοιλώματα του στερεού βράχου και στις σχισμές των πετρών, μπροστά στον φόβο του Κυρίου και από τη δόξα της ισχύος Του, όταν Εκείνος εγερθεί για να συντρίψει τη γη.

Για τον λόγο αυτόν λοιπόν, δικαίως αγανακτώντας ο δημιουργός των πάντων λέει: «Έκυψε ο άνθρωπος, και ταπεινώθηκε ο άνδρας, και δεν θα τους συγχωρήσω.» Φανερώνει δε μέσω αυτού το αμετάτρεπτο της οργής του, αν και δικαιολογημένα έχει κινηθεί εναντίον τους και για τα δύο. Διότι και τη θεία δόξα έχουν προσβάλει, αλλά και την ίδια τους τη φύση έχουν καταστήσει εντελώς άτιμη. Αναφέρει δε ότι η γη τους γέμισε από βδελύγματα, δείχνοντας ότι δεν είναι λίγοι, ούτε βέβαια ευκολομέτρητοι εκείνοι που έχουν κυριευθεί από τα εγκλήματα της αποστασίας, και ότι το αντικείμενο της λατρείας τους δεν είναι ένα, αλλά καθένας προσκύνησε αυτό που του άρεσε, και ένα πολυειδές σμήνος ειδώλων γέμισε ολόκληρη τη γη τους. Γι' αυτό άλλωστε έχει ειπωθεί δια της φωνής του Ιερεμία ότι: «Όσος είναι ο αριθμός των πόλεών σου, τόσοι ήταν και οι θεοί σου, Ιούδα. Και ανάλογα με τον αριθμό των δρόμων της Ιερουσαλήμ στήσατε βωμούς, για να προσφέρετε θυμίαμα στον Βάαλ.» Πονηρή λοιπόν και δυσβάσταχτη για τον Θεό είναι η κατασκευή των ειδώλων, και εννοώ τόσο των αισθητών όσο και των νοητών. Διότι ο Σατανάς λεηλατεί τις ψυχές των ανθρώπων, με δεινό και πολυποίκιλο τρόπο, με τις φαντασίες στον νου και την καρδιά, και ορισμένες φορές μέσω του σχηματισμού ειδώλων τις κατακρημνίζει στην αμαρτία, και τις παρασύρει σε αισχρές και άτοπες ηδονές. <Και τώρα εισέλθετε μέσα στους βράχους, και κρυφτείτε στη γη από το πρόσωπο του φόβου του Κυρίου και από τη δόξα της ισχύος του, όταν εγερθεί για να συντρίψει τη γη.>

«Και ένας Κύριος Ιησούς Χριστός, μέσω του οποίου έγιναν τα πάντα, και εμείς μέσω αυτού.» «Την ημέρα εκείνη θα πετάξει ο άνθρωπος τα αργυρά και τα χρυσά βδελύγματά του, τα οποία κατασκεύασε για να τα προσκυνά μαζί με τα μάταια είδωλα και τις νυχτερίδες, για να εισέλθει στις τρύπες της γης, σε στερεές πέτρες και στις σχισμές των βράχων, εξαιτίας του φόβου του Κυρίου και εξαιτίας της δόξας της ισχύος του, όταν εγερθεί για να συντρίψει τη γη.» Το ότι επρόκειτο να κρύψουν τους κατασκευασμένους από αυτούς και ψευδώνυμους θεούς, όχι επειδή κυριεύονταν πλέον από σεβασμό προς αυτούς, αλλά επειδή μάλλον τους είχαν καταδικάσει ως άχρηστη και αδρανή ύλη, το καθιστά σαφές προσθέτοντας σε όσα είπε τα εξής: «Την ημέρα εκείνη θα πετάξει ο άνθρωπος τα βδελύγματά του, τα οποία κατασκεύασε για να τα προσκυνά μαζί με τις νυχτερίδες.» Διότι, αφού έστησαν τα χειροποίητα είδωλα μέσα σε ναούς, τα προσκύνησαν ανόσια, νομίζοντας ότι είναι θεοί. Όταν όμως είδαν να φτάνει ο καιρός του πολέμου και έπειτα δεν υπήρχε κανένας απολύτως τρόπος να τους βοηθήσουν, αλλά αποκαλύφθηκε πως ήταν λίθοι και ξύλα και ύλη χρυσή και επαργυρωμένη, αυτούς που νόμισαν ότι θα είναι σωτήρες και λυτρωτές, τους πέταξαν έξω από τους ναούς και τους έκρυψαν σε σπήλαια, λυπούμενοι μάλλον για την ύλη τους, και όχι επειδή τους τιμούσαν πλέον ως θεούς. Το ότι, λοιπόν, ήταν μάταιος και ανώφελος ο κόπος τους για την κατασκευή των ειδώλων, το απέδειξε λέγοντας: «Θα πετάξει ο άνθρωπος τα βδελύγματά του, τα οποία κατασκεύασε για να τα προσκυνά μαζί με τις νυχτερίδες.»

Αυτά δε τα προλέγει ο προφήτης, μαρτυρώντας για την οργή που πρόκειται να τους καταλάβει, εάν δεν αποδεχθούν το φως του Κυρίου. Παράλληλα δε, προφητεύει ότι θα επέλθει καθαίρεση της ειδωλολατρίας μεταξύ των ανθρώπων, και ότι μόνον ο Κύριος θα υψωθεί ανάμεσα σε όλους, ενώ κάθε ύψωμα που εγείρεται ενάντια στη γνώση του Θεού θα ταπεινωθεί. Θεωρώ ότι ο προφήτης, επειδή δυσφόρησε μέσω των προηγουμένων για όσα προφήτευσε σχετικά με τους αλλοφύλους οι οποίοι επρόκειτο να κατοικήσουν τη χώρα του ιουδαϊκού έθνους και να καταλάβουν την ίδια την Ιερουσαλήμ, και έχοντας δεηθεί προς τον Θεό ωσάν σε προσευχή λέγοντας: «μην τους συγχωρήσεις», ακολούθως αξιώθηκε της δικαιοκρισίας του Θεού, καθώς ο Κύριος του έδειξε την ημέρα της εκδικήσεως η οποία θα επέλθει εναντίον όλων των ασεβών. Έχοντας δε προΐδει αυτήν, προτρέπει από τώρα κιόλας να προφυλαχθούν από την οργή που πρόκειται να επέλθει σε όλους τους ασεβείς. Γι' αυτό, απευθυνόμενος σαν προς εκείνους ακριβώς που επρόκειτο να κατοικήσουν τη χώρα, τους λέει να εισέλθουν στους βράχους και να κρυφτούν στη γη από το πρόσωπο του φόβου του Κυρίου και από τη δόξα της ισχύος Του, όταν αναστεί για να συντρίψει τη γη.

«διότι οι οφθαλμοί του Κυρίου είναι υψηλοί, ενώ ο άνθρωπος ταπεινός· και θα ταπεινωθεί το ύψος των ανθρώπων, και θα υψωθεί μόνος ο Κύριος κατά την ημέρα εκείνη»· διότι θεωρώ ότι αυτά αναφέρονται στην ημέρα της κρίσεως, γι' αυτό και ο λόγος δεν προφητεύει τα παρόντα μόνο για τους Ιουδαίους, αλλά καθολικά για όλους τους παρόμοιους ανθρώπους. Προσθέτει λοιπόν στη συνέχεια: «διότι έρχεται ημέρα του Κυρίου Σαβαώθ επί παντός υβριστού και υπερηφάνου και επί παντός υψηλού και μετεώρου, και θα ταπεινωθούν»· διότι είναι σαφές ότι μέσω αυτών εισάγει την καθολική κρίση εναντίον όλων των ασεβών. Γι' αυτόν τον λόγο, ούτε το εβραϊκό κείμενο ούτε οι υπόλοιποι ερμηνευτές ανέφεραν το «και τώρα», το οποίο παραδίδεται στη δική μας ανάγνωση, σύμφωνα με την οποία έχει ειπωθεί: «και τώρα εισέλθετε στους βράχους και κρυφτείτε», επειδή δεν προφήτευσε αυτά για τον παρόντα χρόνο, αλλά για την καθολική κρίση του Θεού.

Και για μεν όλα τα έθνη προφητεύει τέτοια πράγματα· άκουσε δε στη συνέχεια τι επιλέγει να πει για τους Ιουδαίους: «Διότι εγκατέλειψε τον λαό του, τον οίκο του Θεού του Ιακώβ· επειδή η χώρα τους γέμισε, όπως από την αρχή, με μαντείες, όπως η χώρα των αλλοφύλων, και πολλά αλλόφυλα τέκνα γεννήθηκαν σε αυτούς. Διότι η χώρα τους γέμισε από ασήμι και χρυσάφι, και ήταν αναρίθμητοι οι θησαυροί τους», και όσα ακολουθούν αυτά, τα οποία είναι περισσότερα. Στα οποία προσθέτει: «Και προσκύνησαν αυτά που έφτιαξαν τα δάχτυλά τους, και έσκυψε ο άνθρωπος και ταπεινώθηκε, και δεν πρόκειται να τους συγχωρήσω. Και τώρα εισέλθετε μέσα στους βράχους και κρυφτείτε στη γη από το πρόσωπο του φόβου του Κυρίου, και από το πρόσωπο της δόξας του, όταν θα εγερθεί για να συντρίψει τη γη»· μέσω των οποίων διδάσκει σαφώς ότι θα υπάρξει κάποια ανάσταση του Κυρίου, κατά την οποία θα συντριβεί όλη η γη του ιουδαϊκού έθνους. Διότι για αυτούς γινόταν όλος ο λόγος, όπως και στη συνέχεια, όπου λέει: «Διότι η ημέρα του Κυρίου Σαβαώθ θα έρθει επί παντός υβριστού και υπερηφάνου, και επί παντός υψηλού και μετεώρου», και όσα ακολουθούν αυτά. Προφητεύοντας, λοιπόν, σε αυτήν την ημέρα της αναστάσεως του Κυρίου όσα πρόκειται να συμβούν εναντίον εκείνων που επαιίρονται κατά της γνώσεως του Θεού, λέει ότι αυτήν ακριβώς την ημέρα «θα υψωθεί ο Κύριος εκείνη την ημέρα.»

Και τώρα εισέλθετε στους βράχους και κρυφτείτε μέσα στη γη από το πρόσωπο του φόβου του Κυρίου και από τη δόξα της ισχύος του, όταν εγερθεί για να συντρίψει τη γη. Διότι οι οφθαλμοί του Κυρίου είναι υψηλοί, ενώ ο άνθρωπος είναι ταπεινός· και θα ταπεινωθεί το ύψος των ανθρώπων, και θα υψωθεί μόνος ο Κύριος κατά την ημέρα εκείνη. Διότι έρχεται ημέρα του Κυρίου Σαβαώθ εναντίον κάθε υβριστή και υπερήφανου, και εναντίον κάθε υψηλού και επηρμένου, και θα ταπεινωθούν, και εναντίον κάθε κέδρου του Λιβάνου από τα υψηλά και επηρμένα, και εναντίον κάθε βελανιδιάς της Βασάν, και εναντίον κάθε όρους, και εναντίον κάθε υψηλού βουνού, και εναντίον κάθε υψηλού πύργου, και εναντίον κάθε υψηλού τείχους, και εναντίον κάθε πλοίου της θάλασσας, και εναντίον κάθε ωραίας θέας πλοίων· και θα ταπεινωθεί κάθε άνθρωπος, και θα πέσει η υπεροψία των ανθρώπων, και θα υψωθεί μόνος ο Κύριος κατά την ημέρα εκείνη. Και θα αποκρύψουν όλα τα χειροποίητα είδωλα, φέρνοντάς τα μέσα στα σπήλαια και στις ρωγμές των βράχων και στις τρύπες της γης, από το πρόσωπο του φόβου του Κυρίου και από τη δόξα της ισχύος του, όταν εγερθεί για να συντρίψει τη γη.

Εκείνη την ημέρα θα απορρίψει ο άνθρωπος τα αργυρά και τα χρυσά του βδελύγματα, τα οποία κατασκεύασε για να προσκυνά τα μάταια και τις νυχτερίδες, για να εισέλθει στις τρύπες της στερεής πέτρας και στις σχισμές των βράχων, εξαιτίας του φόβου του Κυρίου και της δόξας της ισχύος Του, όταν Εκείνος εγερθεί για να συντρίψει τη γη.

Και τώρα, εισέλθετε στους βράχους και κρυφτείτε στη γη από το πρόσωπο του φόβου του Κυρίου. Αφού διακωμώδησε επαρκώς την ανοησία εκείνων που προσκυνούν τα είδωλα και, από τον τρόπο της κατασκευής τους, απέδειξε και τη δική τους παραφροσύνη και την αδυναμία των ειδώλων, επιχειρηματολογεί και πάλι δυναμικά, αναθέτοντας την εξέταση των όσων ειπώθηκαν στην ίδια την πείρα των πραγμάτων, και λέει: θα αρκούσε βέβαια και μόνο το γεγονός ότι αυτά δημιουργήθηκαν από ανθρώπους για να αποδειχθεί η ανοησία των εξαπατημένων· επειδή όμως, έχοντας αποχαυνωθεί από την ασέβεια σαν από κάποια μέθη, έχουν τυφλωθεί απέναντι στα ολοφάνερα και σαφή πράγματα, θα καταλάβουν την πόλη τέτοια δεινά, ώστε να διδάξουν ακόμη και τους πλέον αναίσθητους πόση είναι η αδυναμία εκείνων και πόση η δύναμη του Θεού.

«Διότι, κρυφτείτε», λέει, «μέσα στη γη από το πρόσωπο του φόβου του Κυρίου και από τη δόξα της ισχύος του, όταν εγερθεί για να συντρίψει τη γη». Δεν είπε απλώς «από την ισχύ», αλλά: «Από τη δόξα της ισχύος του». Διότι τέτοια είναι τα κατορθώματά του, τέτοια τα τρόπαιά του, που διαθέτουν πολλή μεγαλοπρέπεια και λαμπρότητα. Εδώ μου φαίνεται ότι υποδηλώνει τη νίκη επί των ημερών του Εζεκία, ονομάζοντας «γη» το πλήθος των ανθρώπων και «σύντριψη» την κατάπτωσή τους, ενώ «έγερσή» του ονομάζει την εμφάνισή του προς βοήθεια. Επειδή και ο Δαβίδ έτσι λέει: «Ας αναστηθεί ο Θεός, και ας διασκορπιστούν οι εχθροί του»· και πάλι: «Ανάστα, ω Θεέ, κρίνε τη γη», χαρακτηρίζοντας έτσι τις ενέργειες του Θεού μέσα από ανθρώπινα σχήματα.

Και όλα τα χειροποίητα θα τα κατακρύψουν, μεταφέροντάς τα στα σπήλαια και στις σχισμές των βράχων και στις τρύπες της γης, από το πρόσωπο του φόβου του Κυρίου και από τη δόξα της ισχύος του, όταν εγερθεί για να συντρίψει τη γη. Διότι τόσο πολύ θα απέχουν οι θεοί τους, λέγει, από το να τους παράσχουν κάποια βοήθεια, ώστε θα έχουν ανάγκη και από την ανθρώπινη προστασία και από ασφαλείς τόπους, για να μην αιχμαλωτιστούν: «Από το πρόσωπο του φόβου του Κυρίου και από τη δόξα της ισχύος του, όταν εγερθεί για να συντρίψει τη γη». Διότι, για να μην αποδώσει κάποιος τα γεγονότα αυτά σε επιδρομή βαρβάρων, ούτε να νομίσει ότι ο φόβος οφείλεται στη δική τους ισχύ, ανάγει τον λόγο στον Θεό των πάντων, λέγοντας ότι ο ίδιος διευθύνει ως στρατηγός αυτόν τον πόλεμο, και από Εκείνον προέρχεται η δύναμη εν μέσω τόσο μεγάλου κινδύνου εξαιτίας των ήδη διαπραχθέντων αμαρτημάτων.

Εισέλθετε, πατήστε, διότι είναι γεμάτο το πατητήρι· ξεχειλίζουν οι στέρνες, διότι επληθύνθηκαν τα κακά τους. Ήχοι αντήχησαν στην κοιλάδα της δίκης· ο ήλιος και η σελήνη θα σκοτεινιάσουν, και τα άστρα δεν θα δώσουν το φως τους· ο δε Κύριος θα ανακράξει από τη Σιών, και από την Ιερουσαλήμ θα εκπέμψει τη φωνή του, και θα σεισθούν ο ουρανός και η γη.» «Δείξτε ευλάβεια και φόβο ενώπιον του Κυρίου, διότι πλησιάζει η ημέρα του Κυρίου. Ο Κύριος ετοίμασε τη θυσία του, αγίασε τους προσκεκλημένους του. Πλησιάζει η μεγάλη ημέρα του Κυρίου, είναι κοντά και έρχεται πάρα πολύ γρήγορα. Η φωνή της ημέρας του Κυρίου έχει οριστεί να είναι πικρή και σκληρή· ημέρα οργής, η ημέρα εκείνη είναι ημέρα θλίψης και στενοχώριας, και αφανισμού· ημέρα σκότους και γνόφου.» «Ιδού, έρχεται, λέει ο Κύριος ο Παντοκράτορας· και ποιος θα υπομείνει την ημέρα της ελεύσεώς του; Διότι αυτός εισέρχεται σαν φωτιά στο χωνευτήρι, και σαν το καθαριστικό βότανο εκείνων που πλένουν· και θα καθίσει για να χωνεύσει και να καθαρίσει όπως το ασήμι.» «Ιδού, εγώ αποστέλλω τον Ηλία τον Θεσβίτη, προτού έλθει η ημέρα του Κυρίου η μεγάλη και επιφανής.» «Τώρα εισέλθετε στους βράχους, και κρυφτείτε στη γη από τον φόβο του προσώπου του Κυρίου, και από τη δόξα της ισχύος του, όταν θα εγερθεί για να συντρίψει τη γη.» «Ιδού, έρχεται η αδυσώπητη ημέρα του Κυρίου, με θυμό και οργή, για να καταστήσει όλη την οικουμένη έρημη και να εξολοθρεύσει τους αμαρτωλούς από αυτήν.

Προσθέτει λοιπόν: «Διότι κατά την ημέρα εκείνη θα πετάξει ο άνθρωπος τα αργυρά και χρυσά βδελύγματά του, τα οποία επιθύμησαν να προσκυνούν, τα μάταια αυτά είδωλα και τις νυχτερίδες, για να εισέλθουν στις τρώγλες του στερεού βράχου και στις σχισμές των βράχων, από το πρόσωπο του φόβου του Κυρίου και από τη δόξα της ισχύος του, όταν εγερθεί για να συντρίψει τη γη».