Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 2:12

Διότι η ημέρα του Κυρίου στρέφεται κατά παντός υβριστού και υπερηφάνου. Ίσως η πρώτη αμαρτία να είναι η ύβρις και η υπερηφάνεια· εφόσον ο διάβολος, έχοντας περιπέσει σε ύβρη εξαιτίας του κορεσμού των αγαθών που τον περιέβαλλαν, αποστάτησε από τον Θεό και συμπαρέσυρε σε αποστασία μαζί του τις αντικείμενες δυνάμεις, λέγοντας: «Πάνω από τα άστρα θα θέσω τον θρόνο μου· και θα καθίσω σε όρος υψηλό, πάνω στα υψηλά όρη τα προς τον βορρά. Θα αναβώ πάνω από τα νέφη, θα γίνω όμοιος με τον Ύψιστο». Για τον λόγο αυτόν, από αυτό το σημείο ξεκινά και η εκδίκηση.

Και η ύβρις είναι η αρχή της υπερηφάνειας, και η υπερηφάνεια είναι κακό γέννημα της ύβρεως. Για τον λόγο αυτόν, η εκδίκηση στρέφεται εναντίον κάθε υβριστή και υπερήφανου. Διότι οι συγγενικές αμαρτίες κολάζονται με τον ίδιο τρόπο. Θα επιφέρει, λοιπόν, η περιβόητη ημέρα του Κυρίου την εκδίκηση σε κάθε υβριστή και υπερήφανο. —Εμείς όμως οι ελεεινοί, που κάθε ημέρα αναστρεφόμαστε μέσα σε αυτά τα κακά, ούτε καν κατανοούμε τι είδους κακά διαπράττουμε με τις αμαρτίες μας.

Και επί παντός υψηλού και μετεώρου. Της ίδιας κακίας είναι και ο υψηλός και μετέωρος, ο οποίος διαφέρει από τον υβριστή και τον υπερήφανο μόνο ως προς τη σχέση. Διότι ο μεν μεταχειρίζεται την ύβρη και την υπερηφάνεια εναντίον των άλλων· ο δε, ακόμη και όταν είναι μόνος του, υπερυψώνει τον εαυτό του, τον μετεωρίζει με τη ματαιότητα του νου, και τον ανυψώνει. —Και για να κατανοήσεις ακριβώς ποιος είναι ο μετέωρος, φέρε στη μνήμη τον εαυτό σου μέσα στη ματαιότητα της νεότητάς σου, εάν ποτέ, μένοντας μόνος με τον εαυτό σου, συλλογίστηκες τον βίο και τις επιδιώξεις σου· πώς, με ευκολία, παρασυρόμενος από τη φαντασία του νου διέτρεξες αξιώματα επί αξιωμάτων και εξουσίες επί εξουσιών.

Και πάνω σε κάθε όρος και πάνω σε κάθε βουνό και πάνω σε κάθε υψηλό πύργο. Όπως ακριβώς τα όρη έχουν διαφορά από τα βουνά ως προς το μέγεθος, ενώ κατά τα λοιπά είναι ίδια μεταξύ τους, έτσι και οι εναντίες δυνάμεις μοιάζουν μεταξύ τους ως προς την προαίρεση, αλλά διαφέρουν ως προς το μέγεθος των αδικημάτων τους. Εύλογα, λοιπόν, η ημέρα του Κυρίου Σαβαώθ θα επέλθει και εναντίον αυτών. —Τι θέλει όμως να πει με το «Και πάνω σε κάθε πύργο»;

Και πάνω σε κάθε ωραίο θέαμα πλοίων. Ας ακούσουν όσοι ασχολούνται με τον καλλωπισμό του σώματος, καθώς και όσοι καταγίνονται με περιέργεια με τη θέασή τους. Διότι δεν είναι βλαβερή η θέα των πλοίων, αλλά η παρατήρηση με σκοπό την επιθυμία του σώματος. Θα έλθει, λοιπόν, η ημέρα του Κυρίου πάνω σε κάθε ωραίο θέαμα πλοίων, διότι όποιος κοιτάξει γυναίκα με σκοπό να την επιθυμήσει, μοίχευσε ήδη μαζί της στην καρδιά του· και η γυναίκα που καλλωπίζεται με σκοπό να προκαλέσει προς τον εαυτό της τις επιθυμίες των ακόλαστων, έχει ήδη μοιχεύσει μέσα στην καρδιά της.

Και θα ταπεινωθεί κάθε άνθρωπος. Από αυτά κατέδειξε ο λόγος ότι όλα τα προηγούμενα είχαν λεχθεί για τους ανθρώπους με τρόπο αινιγματικό και συγκαλυμμένο. Διότι, μετά τον υβριστή και υπερήφανο και μετά τον υψηλό και μετέωρο, μετά από κάθε κέδρο του Λιβάνου, μετά από κάθε δέντρο βελανιδιάς της Βασάν, μετά από κάθε υψηλό πύργο, μετά από κάθε υψηλό τείχος, μετά από κάθε ωραίο θέαμα πλοίων, τότε λέει: Θα ταπεινωθεί κάθε άνθρωπος, δηλαδή κάθε μορφή των κακών που υπάρχουν στους ανθρώπους θα καταπέσει.

Διότι είναι εικόνα Εκείνου που τον γέννησε και χαρακτήρας που σε καμία απολύτως περίπτωση δεν επιδέχεται κατηγορία ανομοιότητας, έχοντας μέσα του όλα τα θεοπρεπή και εξαίρετα γνωρίσματα του γεννήτορα. <Ο Αβραάμ ο πατέρας σας αγαλλίασε για να δει την ημέρα τη δική μου, και την είδε και χάρηκε.> Με τον όρο ημέρα εδώ, δεν εννοεί τίποτε άλλο παρά τον καιρό της παρουσίας του, κατά τον οποίο έλαμψε σε εμάς το αληθινό φως και ανέτειλε ο ήλιος της δικαιοσύνης, αφού διαλύθηκε σαν ομίχλη το σκοτάδι που μας κατείχε τότε, όταν τυραννούσε ο άρχοντας του αιώνα τούτου και, τρόπον τινά, σκοτείνιαζε ολόκληρη την οικουμένη με τις δικές του δυστροπίες, ωθώντας την στην πολύθεη πλάνη και σκοτίζοντας με ποικίλους τρόπους τον νου του καθενός. Γι' αυτό και ο θεσπέσιος μελωδός, γνωρίζοντας ως ημέρα τον τριπόθητο καιρό της παρουσίας του, προαναφωνούσε λέγοντας εν Πνεύματι: «Αυτή είναι η ημέρα την οποία εποίησε ο Κύριος· ας αγαλλιάσουμε και ας ευφρανθούμε σε αυτήν». Εξάλλου, είναι σύνηθες στην Αγία Γραφή να αποκαλείται ημέρα ο καιρός που συμβαίνει το καθετί, σύμφωνα με το χωρίο: «Διότι έρχεται ημέρα του Κυρίου Σαβαώθ εναντίον κάθε υβριστή και υπερήφανου, και θα ταπεινωθούν», και πάλι: «Τι θα κάνετε σε ημέρα πανηγύρεως και σε ημέρα εορτής του Κυρίου;».

Πρέπει δε να μην έχουμε πεποίθηση στις δικές μας δυνάμεις, αλλά μάλλον να αποδίδουμε την παντοδυναμία στον Θεό, και να επιθυμούμε να τον κάνουμε βοηθό μας, όταν μας βρίσκει κάποια συμφορά επειδή έχουμε προσκρούσει σε αυτόν λόγω της αμαρτίας. «Διότι έρχεται ημέρα του Κυρίου Σαβαώθ εναντίον κάθε υβριστή και υπερήφανου, και εναντίον κάθε υψηλού και αλαζόνα· και θα ταπεινωθούν. Και εναντίον κάθε κέδρου του Λιβάνου, από τα υψηλά και υπερήφανα, και εναντίον κάθε δέντρου βαλανιδιάς της Βασάν· και εναντίον κάθε υψηλού όρους, και εναντίον κάθε υψηλού βουνού, και εναντίον κάθε υψηλού πύργου, και εναντίον κάθε υψηλού τείχους, και εναντίον κάθε πλοίου της θάλασσας, και εναντίον κάθε θεάματος ωραίων πλοίων· και θα ταπεινωθεί και θα πέσει η υπεροψία των ανθρώπων, και θα υψωθεί μόνος ο Κύριος κατά την ημέρα εκείνη.» Τον καιρό του πολέμου και την εκπλήρωση της οργής εναντίον τους την ονομάζει ημέρα του Κυρίου. Διότι αυτή είναι η συνήθεια της θεόπνευστης Γραφής. Γι' αυτό άλλωστε και τον ίδιο τον καιρό της έλευσης του Σωτήρα μας με το όνομα της ημέρας τον επισήμαινε ο Δαβίδ λέγοντας τα εξής: «Αυτή είναι η ημέρα την οποία έκανε ο Κύριος, ας αγαλλιάσουμε και ας ευφρανθούμε σε αυτήν.» Λέει λοιπόν ότι ο καιρός της οργής θα στραφεί εναντίον κάθε υβριστή και υπερήφανου.

Υποσχόταν βεβαίως να προστατεύσει τους υιούς του Ισραήλ, αφού είχαν χριστεί με αίμα οι παραστάτες των θυρών, πράγμα που ονόμαζε σημείο της προς αυτόν οικείωσης. «Διότι θα δω», λέει, «το σημείο και θα σας προστατεύσω». Διότι, όταν ο Θεός επιφέρει οργή και θυμό πάνω σε κάθε τι υψηλό και υπερήφανο, σύμφωνα με τη φωνή του προφήτη, και καταδικάζει σε θάνατο τον ασελγή και τον αλιτήριο, και εκείνον που αμετανόητα καταφρόνησε την ευσέβεια προς Αυτόν, διαφεύγουν και απαλλάσσονται από την ποινή μόνο εκείνοι που είναι σφραγισμένοι με το καλό σημάδι και ραντισμένοι με το αίμα του Χριστού. Διότι τον άκουσες να λέει: «Αλήθεια, αλήθεια σας λέγω, εκείνος που τρώγει τη σάρκα μου και πίνει το αίμα μου έχει ζωή αιώνια, και σε κρίση δεν έρχεται, αλλά έχει μεταβεί από τον θάνατο στη ζωή· ενώ εκείνος που δεν πιστεύει, δεν θα δει τη ζωή, αλλά η οργή του Θεού μένει πάνω του». Επομένως, μέτοχοι της αιώνιας ζωής, φίλοι και γνώριμοι του Θεού και Πατέρα, καθώς και νικητές του θανάτου, είναι οι αγιασμένοι, επειδή ακριβώς μετέχουν στον Χριστό, με τρόπο βεβαίως μυστικό, και έχουν χριστεί με το άγιο αίμα.

«διότι οι οφθαλμοί του Κυρίου είναι υψηλοί, ενώ ο άνθρωπος ταπεινός· και θα ταπεινωθεί το ύψος των ανθρώπων, και θα υψωθεί μόνος ο Κύριος κατά την ημέρα εκείνη»· διότι θεωρώ ότι αυτά αναφέρονται στην ημέρα της κρίσεως, γι' αυτό και ο λόγος δεν προφητεύει τα παρόντα μόνο για τους Ιουδαίους, αλλά καθολικά για όλους τους παρόμοιους ανθρώπους. Προσθέτει λοιπόν στη συνέχεια: «διότι έρχεται ημέρα του Κυρίου Σαβαώθ επί παντός υβριστού και υπερηφάνου και επί παντός υψηλού και μετεώρου, και θα ταπεινωθούν»· διότι είναι σαφές ότι μέσω αυτών εισάγει την καθολική κρίση εναντίον όλων των ασεβών. Γι' αυτόν τον λόγο, ούτε το εβραϊκό κείμενο ούτε οι υπόλοιποι ερμηνευτές ανέφεραν το «και τώρα», το οποίο παραδίδεται στη δική μας ανάγνωση, σύμφωνα με την οποία έχει ειπωθεί: «και τώρα εισέλθετε στους βράχους και κρυφτείτε», επειδή δεν προφήτευσε αυτά για τον παρόντα χρόνο, αλλά για την καθολική κρίση του Θεού.

Και για μεν όλα τα έθνη προφητεύει τέτοια πράγματα· άκουσε δε στη συνέχεια τι επιλέγει να πει για τους Ιουδαίους: «Διότι εγκατέλειψε τον λαό του, τον οίκο του Θεού του Ιακώβ· επειδή η χώρα τους γέμισε, όπως από την αρχή, με μαντείες, όπως η χώρα των αλλοφύλων, και πολλά αλλόφυλα τέκνα γεννήθηκαν σε αυτούς. Διότι η χώρα τους γέμισε από ασήμι και χρυσάφι, και ήταν αναρίθμητοι οι θησαυροί τους», και όσα ακολουθούν αυτά, τα οποία είναι περισσότερα. Στα οποία προσθέτει: «Και προσκύνησαν αυτά που έφτιαξαν τα δάχτυλά τους, και έσκυψε ο άνθρωπος και ταπεινώθηκε, και δεν πρόκειται να τους συγχωρήσω. Και τώρα εισέλθετε μέσα στους βράχους και κρυφτείτε στη γη από το πρόσωπο του φόβου του Κυρίου, και από το πρόσωπο της δόξας του, όταν θα εγερθεί για να συντρίψει τη γη»· μέσω των οποίων διδάσκει σαφώς ότι θα υπάρξει κάποια ανάσταση του Κυρίου, κατά την οποία θα συντριβεί όλη η γη του ιουδαϊκού έθνους. Διότι για αυτούς γινόταν όλος ο λόγος, όπως και στη συνέχεια, όπου λέει: «Διότι η ημέρα του Κυρίου Σαβαώθ θα έρθει επί παντός υβριστού και υπερηφάνου, και επί παντός υψηλού και μετεώρου», και όσα ακολουθούν αυτά. Προφητεύοντας, λοιπόν, σε αυτήν την ημέρα της αναστάσεως του Κυρίου όσα πρόκειται να συμβούν εναντίον εκείνων που επαιίρονται κατά της γνώσεως του Θεού, λέει ότι αυτήν ακριβώς την ημέρα «θα υψωθεί ο Κύριος εκείνη την ημέρα.»

Διότι η ημέρα του Κυρίου Σαβαώθ έρχεται εναντίον κάθε υβριστή και υπερήφανου και εναντίον κάθε υψηλού και επηρμένου, και θα ταπεινωθούν. Και εναντίον κάθε κέδρου του Λιβάνου από τους υψηλούς και μετέωρους, και εναντίον κάθε δέντρου δρυός της Βασάν. Και εναντίον κάθε υψηλού όρους και εναντίον κάθε υψηλού τείχους. Και εναντίον κάθε υψηλού πύργου.

Τι λέει όμως και ο Ησαΐας για μια τέτοια ημέρα; «Διότι έρχεται η ημέρα», λέει, «του Κυρίου Σαβαώθ εναντίον κάθε υβριστή και υπερήφανου και εναντίον κάθε υψηλού και μετέωρου, και θα ταπεινωθούν», και όλα τα υψηλά και μετέωρα δεν θα υπολογιστούν ως τίποτα, «και θα ταπεινωθεί κάθε άνθρωπος, και θα καταπέσει η έπαρση των ανθρώπων, και μόνο ο Κύριος θα υψωθεί εκείνη την ημέρα». Και πάλι λέει: «Ιδού έρχεται η ημέρα του Κυρίου, αδυσώπητη από θυμό και οργή, για να κάνει όλη την οικουμένη έρημο και να εξολοθρεύσει τους αμαρτωλούς από αυτήν. Διότι τα αστέρια του ουρανού και ο Ωρίων και όλος ο διάκοσμος του ουρανού δεν θα δώσουν το φως τους, και θα σκοτεινιάσει ο ήλιος καθώς ανατέλλει, και η σελήνη δεν θα δώσει το φως της. Και θα επιφέρω συμφορές σε όλη την οικουμένη και θα τιμωρήσω τους ασεβείς για τις αμαρτίες τους· και θα εξολοθρεύσω την αλαζονεία των ανόμων και θα ταπεινώσω την υπεροψία των υπερηφάνων. Και αυτοί που θα εναπομείνουν θα είναι πιο πολύτιμοι από το καθαρό χρυσάφι, και ο άνθρωπος θα είναι πιο πολύτιμος από τον λίθο του Σουφίρ. Διότι ο ουρανός θα σαλευθεί, και η γη θα σειστεί από τα θεμέλιά της εξαιτίας του θυμού της οργής του Κυρίου Σαβαώθ την ημέρα που θα επέλθει ο θυμός Του».