Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 2:13

Και σε κάθε κέδρο του Λιβάνου από τους υψηλούς και τους μετέωρους. Ποια είναι η κακία του κέδρου, λέει, ώστε και το ίδιο του το ύψος, το οποίο διαθέτει εκ φύσεως, να υποβάλλεται σε κρίση; Και για ποιον λόγο γενικά ο λόγος της Γραφής απειλεί με την ημέρα εκείνη τους κέδρους που βρίσκονται στον Λίβανο; Το ότι, βεβαίως, ο λόγος αναφέρεται σε έμψυχα όντα που έχουν κυριευθεί από οίηση και διακατέχονται από αναισθησία μέσα στην έπαρσή τους, κανείς δεν θα το αμφισβητήσει. —Αλλά γιατί κέδροι; Και γιατί του Λιβάνου; Οι κέδροι είναι φυτά που παράγουν άχρηστους καρπούς, αυξάνονται σε μέγιστο ύψος και διαρκώς αναπτύσσονται με την πάροδο του χρόνου, και ούτε γερνούν γρήγορα, ούτε σαπίζουν εύκολα. Ο δε Λίβανος κατά την αρχαιότητα ήταν όρος ειδωλολατρίας. Για να μας καταδείξει, επομένως, τις ολέθριες δυνάμεις που εμφιλοχωρούν εκεί, ονόμασε κέδρους του Λιβάνου τα υψώματα της πονηρίας, αυτά που επαίρονται εναντίον της γνώσεως του Θεού, για τα οποία και ο ψαλμός λέει, ότι θα συντρίψει ο Κύριος τους κέδρους του Λιβάνου.

Και επί παντός δένδρου βελανιδιάς της Βασάν. Γίνεται μνεία και άλλου φυτού, προς ένδειξη του ανθρώπινου βίου που απειλείται να υποπέσει στην κρίση. Διότι τα σκληρά και ανυποχώρητα ήθη, τα οποία διάκεινται με τρόπο αντιδραστικό και συγκρουσιακό προς τα πάντα, ακόμη και η κοινή συνήθεια τα παρομοιάζει με τη δρυ. Φέρει μεν το δέντρο αυτό καρπό, αλλά αποτελεί τροφή των χοίρων. Γι' αυτό το ονόμασε δέντρο της αισχύνης· διότι τη λέξη Βασάν την ερμηνεύουν ως αισχύνη.

Και πάνω σε κάθε ωραίο θέαμα πλοίων. Ας ακούσουν όσοι ασχολούνται με τον καλλωπισμό του σώματος, καθώς και όσοι καταγίνονται με περιέργεια με τη θέασή τους. Διότι δεν είναι βλαβερή η θέα των πλοίων, αλλά η παρατήρηση με σκοπό την επιθυμία του σώματος. Θα έλθει, λοιπόν, η ημέρα του Κυρίου πάνω σε κάθε ωραίο θέαμα πλοίων, διότι όποιος κοιτάξει γυναίκα με σκοπό να την επιθυμήσει, μοίχευσε ήδη μαζί της στην καρδιά του· και η γυναίκα που καλλωπίζεται με σκοπό να προκαλέσει προς τον εαυτό της τις επιθυμίες των ακόλαστων, έχει ήδη μοιχεύσει μέσα στην καρδιά της.

Και θα ταπεινωθεί κάθε άνθρωπος. Από αυτά κατέδειξε ο λόγος ότι όλα τα προηγούμενα είχαν λεχθεί για τους ανθρώπους με τρόπο αινιγματικό και συγκαλυμμένο. Διότι, μετά τον υβριστή και υπερήφανο και μετά τον υψηλό και μετέωρο, μετά από κάθε κέδρο του Λιβάνου, μετά από κάθε δέντρο βελανιδιάς της Βασάν, μετά από κάθε υψηλό πύργο, μετά από κάθε υψηλό τείχος, μετά από κάθε ωραίο θέαμα πλοίων, τότε λέει: Θα ταπεινωθεί κάθε άνθρωπος, δηλαδή κάθε μορφή των κακών που υπάρχουν στους ανθρώπους θα καταπέσει.

Πρέπει δε να μην έχουμε πεποίθηση στις δικές μας δυνάμεις, αλλά μάλλον να αποδίδουμε την παντοδυναμία στον Θεό, και να επιθυμούμε να τον κάνουμε βοηθό μας, όταν μας βρίσκει κάποια συμφορά επειδή έχουμε προσκρούσει σε αυτόν λόγω της αμαρτίας. «Διότι έρχεται ημέρα του Κυρίου Σαβαώθ εναντίον κάθε υβριστή και υπερήφανου, και εναντίον κάθε υψηλού και αλαζόνα· και θα ταπεινωθούν. Και εναντίον κάθε κέδρου του Λιβάνου, από τα υψηλά και υπερήφανα, και εναντίον κάθε δέντρου βαλανιδιάς της Βασάν· και εναντίον κάθε υψηλού όρους, και εναντίον κάθε υψηλού βουνού, και εναντίον κάθε υψηλού πύργου, και εναντίον κάθε υψηλού τείχους, και εναντίον κάθε πλοίου της θάλασσας, και εναντίον κάθε θεάματος ωραίων πλοίων· και θα ταπεινωθεί και θα πέσει η υπεροψία των ανθρώπων, και θα υψωθεί μόνος ο Κύριος κατά την ημέρα εκείνη.» Τον καιρό του πολέμου και την εκπλήρωση της οργής εναντίον τους την ονομάζει ημέρα του Κυρίου. Διότι αυτή είναι η συνήθεια της θεόπνευστης Γραφής. Γι' αυτό άλλωστε και τον ίδιο τον καιρό της έλευσης του Σωτήρα μας με το όνομα της ημέρας τον επισήμαινε ο Δαβίδ λέγοντας τα εξής: «Αυτή είναι η ημέρα την οποία έκανε ο Κύριος, ας αγαλλιάσουμε και ας ευφρανθούμε σε αυτήν.» Λέει λοιπόν ότι ο καιρός της οργής θα στραφεί εναντίον κάθε υβριστή και υπερήφανου.

Και υβριστές φαίνεται να αποκαλεί αυτούς που ατιμάζουν τη θεία δόξα, επειδή δεν ανέχονται να την προσκυνούν, αλλά μάλλον προσκολλούνται στους θεούς που οι ίδιοι κατασκεύασαν. Υπερήφανους δε, αποκαλεί αυτούς που περιφρονούν τους θείους νόμους και έχουν συνηθίσει να θεωρούν ως μηδαμινά τα όσα έχουν θεσπιστεί. Γι' αυτό άλλωστε και ο μακάριος Δαβίδ είπε: «Οι υπερήφανοι παρανομούσαν πάρα πολύ». Επειδή δε υπήρχαν πάρα πολλοί στην Ιουδαία και μάλιστα στην Ιερουσαλήμ, οι οποίοι καμάρωναν για τον άφθονο πλούτο τους και περιβάλλονταν από υπέρογκες χρηματικές περιουσίες, υπερέχοντας από τους άλλους και οχυρωμένοι με εξουσίες, έχοντας ανέλθει σε όχι μικρό βαθμό δόξας ανάμεσά τους, έχοντας εξυψωθεί και τρόπον τινά φουσκώσει από αλαζονεία· για τον λόγο αυτόν λέει ότι, κυρίως εναντίον αυτών θα στραφεί η θεία οργή, υποδηλώνοντας αινιγματικά την τάξη ή το μέτρο του καθενός. Διότι τους παρομοιάζει και με τους κέδρους του Λιβάνου: «Διότι είδα τον ασεβή», λέει, «να υπερυψώνεται και να επαίρεται σαν τους κέδρους του Λιβάνου». Αλλά και με τα βελανιδόδεντρα της Βασάν, δηλαδή με τις δρύες στη Βασανίτιδα. Αυτή η χώρα στην Ιουδαία, που σήμερα ονομάζεται Βασαναία, είναι άριστος τροφοδότης φυτών, έχοντας παχείς και πανύψηλους κέδρους.

Έπειτα, επειδή στα προηγούμενα μνημόνευσε εκείνους που κατέχουν «άρματα και ίππους» και έχουν συγκεντρώσει πλούτο «χρυσού και αργύρου» και θησαυρούς, ακολούθως υπαινίσσεται την κρίση μέσω τροπικής αλληγορίας, κάνοντας λόγο για «κέδρους του Λιβάνου και βελανιδιές και υψηλά όρη και λόφους και υψηλούς πύργους και τείχη και πλοία», για τα οποία όλα προφητεύει ότι θα επέλθει καταστροφή «κατά την προσδοκώμενη ημέρα του Κυρίου». Έτσι υπαινίσσεται κάπως συγκεκαλυμμένα «τους άρχοντες του αιώνα τούτου» και τα ύψη και τα αξιώματα, «τις αρχές και τις εξουσίες και τους κοσμοκράτορες του βίου», «οι οποίοι δεν έχουν γνωρίσει τον Θεό». Και στον προφήτη που προσευχήθηκε για αυτά και είπε: «μην τους συγχωρήσεις», το Άγιο Πνεύμα το φανέρωσε αυτό, θεραπεύοντας τον πόνο της ψυχής του για τους οικείους του.

Διότι η ημέρα του Κυρίου Σαβαώθ έρχεται εναντίον κάθε υβριστή και υπερήφανου και εναντίον κάθε υψηλού και επηρμένου, και θα ταπεινωθούν. Και εναντίον κάθε κέδρου του Λιβάνου από τους υψηλούς και μετέωρους, και εναντίον κάθε δέντρου δρυός της Βασάν. Και εναντίον κάθε υψηλού όρους και εναντίον κάθε υψηλού τείχους. Και εναντίον κάθε υψηλού πύργου.

Εκείνο δε που θέλει να πει είναι το εξής: ότι κάθε ισχυρός, κάθε δυνάστης, κάθε στρατηγός, καθένας που περιβάλλεται από πλούτο, κάθε, ας πούμε, μεγαλοπρέπεια και ισχύς των ανθρώπων τότε θα χαθεί και θα διαλυθεί· και τίποτε απολύτως δεν θα τους προστατεύσει ώστε να διαφύγουν την οργή του Θεού, ούτε η σωματική ισχύς, ούτε η πολεμική εμπειρία, ούτε ο πλούτος των χρημάτων, ούτε η περιβολή της εξουσίας, ούτε το πλήθος του στρατού, ούτε κανένα άλλο από τα παρόμοια. Αναφέρει δε τους κέδρους του Λιβάνου γι' αυτόν τον λόγο, επειδή το δέντρο αυτό φυτρώνει κατεξοχήν εκεί ή επειδή τα γεγονότα διαδραματίζονται πλησίον· και με την έκφραση «θέα κάλλους πλοίων» εννοεί την μεγαλοπρέπεια των στρατηγών, οι οποίοι είναι στολισμένοι με τον πλούτο, τα όπλα και τους σωματοφύλακές τους. Μου φαίνεται, μάλιστα, ότι υπαινίσσεται και την εκστρατεία των βαρβάρων που πραγματοποιήθηκε από μακριά.

Τι λέει όμως και ο Ησαΐας για μια τέτοια ημέρα; «Διότι έρχεται η ημέρα», λέει, «του Κυρίου Σαβαώθ εναντίον κάθε υβριστή και υπερήφανου και εναντίον κάθε υψηλού και μετέωρου, και θα ταπεινωθούν», και όλα τα υψηλά και μετέωρα δεν θα υπολογιστούν ως τίποτα, «και θα ταπεινωθεί κάθε άνθρωπος, και θα καταπέσει η έπαρση των ανθρώπων, και μόνο ο Κύριος θα υψωθεί εκείνη την ημέρα». Και πάλι λέει: «Ιδού έρχεται η ημέρα του Κυρίου, αδυσώπητη από θυμό και οργή, για να κάνει όλη την οικουμένη έρημο και να εξολοθρεύσει τους αμαρτωλούς από αυτήν. Διότι τα αστέρια του ουρανού και ο Ωρίων και όλος ο διάκοσμος του ουρανού δεν θα δώσουν το φως τους, και θα σκοτεινιάσει ο ήλιος καθώς ανατέλλει, και η σελήνη δεν θα δώσει το φως της. Και θα επιφέρω συμφορές σε όλη την οικουμένη και θα τιμωρήσω τους ασεβείς για τις αμαρτίες τους· και θα εξολοθρεύσω την αλαζονεία των ανόμων και θα ταπεινώσω την υπεροψία των υπερηφάνων. Και αυτοί που θα εναπομείνουν θα είναι πιο πολύτιμοι από το καθαρό χρυσάφι, και ο άνθρωπος θα είναι πιο πολύτιμος από τον λίθο του Σουφίρ. Διότι ο ουρανός θα σαλευθεί, και η γη θα σειστεί από τα θεμέλιά της εξαιτίας του θυμού της οργής του Κυρίου Σαβαώθ την ημέρα που θα επέλθει ο θυμός Του».