Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 2:16

Και επί παν πλοίον θαλάσσης. Αυτά είναι αινίγματα που έχουν προβληθεί για την άσκηση του νου μας· ας μην ακούμε τη Γραφή με ραθυμία, για να μην καταρρίψουμε τον νου μας στο έδαφος. Αφού μίλησε περί του νου, ο οποίος φρονεί τα υψηλά και δεν συμπαρασύρεται από τα ταπεινά, στη συνέχεια, με το ίδιο είδος της συγκαλύψεως, ομιλεί και περί των σωμάτων. Διότι η ημέρα του Κυρίου δεν είναι φοβερή για τα άψυχα πλοία, αλλά για όσους σαλεύονται μέσω των σωμάτων τους μέσα στον αλμυρό κλύδωνα αυτού του βίου. Όπως δηλαδή τα πλοία, όταν καταβαρύνονται από το φορτίο, είναι δυσκυβέρνητα και εύκολα οδηγούνται σε ναυάγιο, έτσι και τα σώματα, όσα έχουν καταφορτωθεί από την πολλή και άφθονη τρυφή οδηγούμενα σε πολυσαρκία, επειδή εξαιτίας της φιληδονίας τους πλέουν προς τον βυθό της απωλείας, ονομάζονται πλοία της θαλάσσης.

Και πάνω σε κάθε ωραίο θέαμα πλοίων. Ας ακούσουν όσοι ασχολούνται με τον καλλωπισμό του σώματος, καθώς και όσοι καταγίνονται με περιέργεια με τη θέασή τους. Διότι δεν είναι βλαβερή η θέα των πλοίων, αλλά η παρατήρηση με σκοπό την επιθυμία του σώματος. Θα έλθει, λοιπόν, η ημέρα του Κυρίου πάνω σε κάθε ωραίο θέαμα πλοίων, διότι όποιος κοιτάξει γυναίκα με σκοπό να την επιθυμήσει, μοίχευσε ήδη μαζί της στην καρδιά του· και η γυναίκα που καλλωπίζεται με σκοπό να προκαλέσει προς τον εαυτό της τις επιθυμίες των ακόλαστων, έχει ήδη μοιχεύσει μέσα στην καρδιά της.

Και θα ταπεινωθεί κάθε άνθρωπος. Από αυτά κατέδειξε ο λόγος ότι όλα τα προηγούμενα είχαν λεχθεί για τους ανθρώπους με τρόπο αινιγματικό και συγκαλυμμένο. Διότι, μετά τον υβριστή και υπερήφανο και μετά τον υψηλό και μετέωρο, μετά από κάθε κέδρο του Λιβάνου, μετά από κάθε δέντρο βελανιδιάς της Βασάν, μετά από κάθε υψηλό πύργο, μετά από κάθε υψηλό τείχος, μετά από κάθε ωραίο θέαμα πλοίων, τότε λέει: Θα ταπεινωθεί κάθε άνθρωπος, δηλαδή κάθε μορφή των κακών που υπάρχουν στους ανθρώπους θα καταπέσει.

Πρέπει δε να μην έχουμε πεποίθηση στις δικές μας δυνάμεις, αλλά μάλλον να αποδίδουμε την παντοδυναμία στον Θεό, και να επιθυμούμε να τον κάνουμε βοηθό μας, όταν μας βρίσκει κάποια συμφορά επειδή έχουμε προσκρούσει σε αυτόν λόγω της αμαρτίας. «Διότι έρχεται ημέρα του Κυρίου Σαβαώθ εναντίον κάθε υβριστή και υπερήφανου, και εναντίον κάθε υψηλού και αλαζόνα· και θα ταπεινωθούν. Και εναντίον κάθε κέδρου του Λιβάνου, από τα υψηλά και υπερήφανα, και εναντίον κάθε δέντρου βαλανιδιάς της Βασάν· και εναντίον κάθε υψηλού όρους, και εναντίον κάθε υψηλού βουνού, και εναντίον κάθε υψηλού πύργου, και εναντίον κάθε υψηλού τείχους, και εναντίον κάθε πλοίου της θάλασσας, και εναντίον κάθε θεάματος ωραίων πλοίων· και θα ταπεινωθεί και θα πέσει η υπεροψία των ανθρώπων, και θα υψωθεί μόνος ο Κύριος κατά την ημέρα εκείνη.» Τον καιρό του πολέμου και την εκπλήρωση της οργής εναντίον τους την ονομάζει ημέρα του Κυρίου. Διότι αυτή είναι η συνήθεια της θεόπνευστης Γραφής. Γι' αυτό άλλωστε και τον ίδιο τον καιρό της έλευσης του Σωτήρα μας με το όνομα της ημέρας τον επισήμαινε ο Δαβίδ λέγοντας τα εξής: «Αυτή είναι η ημέρα την οποία έκανε ο Κύριος, ας αγαλλιάσουμε και ας ευφρανθούμε σε αυτήν.» Λέει λοιπόν ότι ο καιρός της οργής θα στραφεί εναντίον κάθε υβριστή και υπερήφανου.

Τους παρομοιάζει δε ομοίως με λόφους και όρη, και επιπροσθέτως με ψηλούς πύργους και τείχη. Το ότι μάλιστα θα χάσουν τις ευκαιρίες πλουτισμού μαζί με τη χώρα, το συμπληρώνει, λέγοντας: «Και σε κάθε πλοίο της θάλασσας, και σε κάθε ωραίο θέαμα πλοίων». Αυτό δε κατανοείται με δύο τρόπους. Διότι, καθώς είχε ήδη αναγγελθεί ο πόλεμος και αναμενόταν να εμφανιστούν οι Βαβυλώνιοι, οι Ισραηλίτες, έχοντας απομακρύνει τη διάνοιά τους από την ελπίδα στον Θεό, καλούσαν σε βοήθεια τους Αιγυπτίους και μίσθωναν την Τύρο και τα γειτονικά έθνη.

Έπειτα, επειδή στα προηγούμενα μνημόνευσε εκείνους που κατέχουν «άρματα και ίππους» και έχουν συγκεντρώσει πλούτο «χρυσού και αργύρου» και θησαυρούς, ακολούθως υπαινίσσεται την κρίση μέσω τροπικής αλληγορίας, κάνοντας λόγο για «κέδρους του Λιβάνου και βελανιδιές και υψηλά όρη και λόφους και υψηλούς πύργους και τείχη και πλοία», για τα οποία όλα προφητεύει ότι θα επέλθει καταστροφή «κατά την προσδοκώμενη ημέρα του Κυρίου». Έτσι υπαινίσσεται κάπως συγκεκαλυμμένα «τους άρχοντες του αιώνα τούτου» και τα ύψη και τα αξιώματα, «τις αρχές και τις εξουσίες και τους κοσμοκράτορες του βίου», «οι οποίοι δεν έχουν γνωρίσει τον Θεό». Και στον προφήτη που προσευχήθηκε για αυτά και είπε: «μην τους συγχωρήσεις», το Άγιο Πνεύμα το φανέρωσε αυτό, θεραπεύοντας τον πόνο της ψυχής του για τους οικείους του.

Και πάνω σε κάθε πλοίο της θάλασσας και πάνω σε κάθε θέα κάλλους πλοίων. Και θα ταπεινωθεί το ύψος των ανθρώπων και θα υψωθεί μόνος ο Κύριος κατά την ημέρα εκείνη. Εδώ, αναφέροντας το τείχος, τον κέδρο, το βουνό και τη δρυ, εννοεί τους ισχυρούς ανθρώπους, υποδεικνύοντας μεταφορικά τη δύναμή τους μέσω του ύψους αυτών των δέντρων· και λέγοντας πλοίο και θέα κάλλους πλοίων, υπονοεί τους πιο εύπορους από αυτούς.

Εκείνο δε που θέλει να πει είναι το εξής: ότι κάθε ισχυρός, κάθε δυνάστης, κάθε στρατηγός, καθένας που περιβάλλεται από πλούτο, κάθε, ας πούμε, μεγαλοπρέπεια και ισχύς των ανθρώπων τότε θα χαθεί και θα διαλυθεί· και τίποτε απολύτως δεν θα τους προστατεύσει ώστε να διαφύγουν την οργή του Θεού, ούτε η σωματική ισχύς, ούτε η πολεμική εμπειρία, ούτε ο πλούτος των χρημάτων, ούτε η περιβολή της εξουσίας, ούτε το πλήθος του στρατού, ούτε κανένα άλλο από τα παρόμοια. Αναφέρει δε τους κέδρους του Λιβάνου γι' αυτόν τον λόγο, επειδή το δέντρο αυτό φυτρώνει κατεξοχήν εκεί ή επειδή τα γεγονότα διαδραματίζονται πλησίον· και με την έκφραση «θέα κάλλους πλοίων» εννοεί την μεγαλοπρέπεια των στρατηγών, οι οποίοι είναι στολισμένοι με τον πλούτο, τα όπλα και τους σωματοφύλακές τους. Μου φαίνεται, μάλιστα, ότι υπαινίσσεται και την εκστρατεία των βαρβάρων που πραγματοποιήθηκε από μακριά.

Άραγε, τι είδους νομίζεις ότι είναι η κεκλεισμένη πύλη του Ιεζεκιήλ, ω Ιουδαίε; Μήπως ότι είναι απλώς αισθητή και δεν έχει τίποτα περισσότερο από τις άλλες πύλες; Και πώς ο Θεός, που είναι υψηλότερος από κάθε ψηλό τείχος, από κάθε ψηλό πύργο, από κάθε ψηλό βουνό και από κάθε πλοίο της θάλασσας, σύμφωνα με τον άγιο Ησαΐα, εισέρχεται και εξέρχεται απλώς μέσα από μια τέτοια επίγεια πύλη; Εάν πάλι ισχυριστείς ότι είναι νοητή και δεν έχει απολύτως τίποτα το αισθητό, σε διαψεύδει ο ναός του Σολομώντα, διότι αυτή ήταν μία από τις δικές του πύλες, και μάλιστα η εξωτερική που βλέπει προς ανατολάς, όπως ακριβώς μας μυσταγωγεί όλους ο προφήτης που ομιλεί για αυτήν.

Τι λέει όμως και ο Ησαΐας για μια τέτοια ημέρα; «Διότι έρχεται η ημέρα», λέει, «του Κυρίου Σαβαώθ εναντίον κάθε υβριστή και υπερήφανου και εναντίον κάθε υψηλού και μετέωρου, και θα ταπεινωθούν», και όλα τα υψηλά και μετέωρα δεν θα υπολογιστούν ως τίποτα, «και θα ταπεινωθεί κάθε άνθρωπος, και θα καταπέσει η έπαρση των ανθρώπων, και μόνο ο Κύριος θα υψωθεί εκείνη την ημέρα». Και πάλι λέει: «Ιδού έρχεται η ημέρα του Κυρίου, αδυσώπητη από θυμό και οργή, για να κάνει όλη την οικουμένη έρημο και να εξολοθρεύσει τους αμαρτωλούς από αυτήν. Διότι τα αστέρια του ουρανού και ο Ωρίων και όλος ο διάκοσμος του ουρανού δεν θα δώσουν το φως τους, και θα σκοτεινιάσει ο ήλιος καθώς ανατέλλει, και η σελήνη δεν θα δώσει το φως της. Και θα επιφέρω συμφορές σε όλη την οικουμένη και θα τιμωρήσω τους ασεβείς για τις αμαρτίες τους· και θα εξολοθρεύσω την αλαζονεία των ανόμων και θα ταπεινώσω την υπεροψία των υπερηφάνων. Και αυτοί που θα εναπομείνουν θα είναι πιο πολύτιμοι από το καθαρό χρυσάφι, και ο άνθρωπος θα είναι πιο πολύτιμος από τον λίθο του Σουφίρ. Διότι ο ουρανός θα σαλευθεί, και η γη θα σειστεί από τα θεμέλιά της εξαιτίας του θυμού της οργής του Κυρίου Σαβαώθ την ημέρα που θα επέλθει ο θυμός Του».