Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 2:17

Και θα υψωθεί μόνος ο Κύριος κατά την ημέρα εκείνη. Ο λόγος μάς παραπέμπει σε αυτήν ως ημέρα αναγνωρισμένη και από όλους ομολογουμένη. Κατά την ημέρα εκείνη, την έσχατη από όλες τις ημέρες, την οποία ούτε η νύχτα διακόπτει, ούτε ο χρόνος περιορίζει, ούτε κάποιο υλικό φως τής παρέχει αρχή και τέλος, αλλά είναι μία, όμοια με τον εαυτό της, ακίνητη, ανέσπερη και αδιάδοχη. Κατά την ημέρα, λοιπόν, εκείνη θα υψωθεί μόνος ο Κύριος, όταν θα καταπέσει κάθε φρόνημα των υπερηφάνων, και κάθε λαμπρότητα των μακάριων δυνάμεων θα αφανιστεί μπροστά στην υπερβολή των μαρμαρυγών τής δόξας εκείνης. Είτε είναι Προφήτης, είτε Απόστολος, είτε άγιες και υπερκόσμιες Δυνάμεις· όταν φανερωθεί το αληθινό Ύψος, τα πάντα θα θεωρηθούν ταπεινά.

Και θα ταπεινωθεί κάθε άνθρωπος. Από αυτά κατέδειξε ο λόγος ότι όλα τα προηγούμενα είχαν λεχθεί για τους ανθρώπους με τρόπο αινιγματικό και συγκαλυμμένο. Διότι, μετά τον υβριστή και υπερήφανο και μετά τον υψηλό και μετέωρο, μετά από κάθε κέδρο του Λιβάνου, μετά από κάθε δέντρο βελανιδιάς της Βασάν, μετά από κάθε υψηλό πύργο, μετά από κάθε υψηλό τείχος, μετά από κάθε ωραίο θέαμα πλοίων, τότε λέει: Θα ταπεινωθεί κάθε άνθρωπος, δηλαδή κάθε μορφή των κακών που υπάρχουν στους ανθρώπους θα καταπέσει.

Και θα υψωθεί μόνος ο Κύριος κατά την ημέρα εκείνη. Όταν φανεί το φως, εξαφανίζεται το σκοτάδι· και όταν είναι παρούσα η υγεία, παύουν οι οχλήσεις της ασθένειας· και όταν αποδειχθεί η αλήθεια, ελέγχεται η φύση του ψεύδους. Και όταν γνωρισθεί το αληθινά υψηλό, το πόσο υπέρτερο και ανυψωμένο είναι πάνω από κάθε νου, και όταν κατανοηθεί κάθε αληθινή θεωρία, όσα προηγουμένως φάνταζαν υψηλά και μετέωρα θα θεωρηθούν ευκαταφρόνητα. Μόνο στον Θεό, λοιπόν, θα μαρτυρηθεί από κάθε λογική φύση το αληθινά υψηλό και μέγα, αφού όσοι μέχρι πρότινος πλανώντο θα έχουν αποβάλει τις επιμέρους ψευδείς δοξασίες τους.

«Διότι οι οφθαλμοί του Κυρίου είναι υψηλοί, ενώ ο άνθρωπος είναι ταπεινός, και θα ταπεινωθεί η υπεροψία των ανθρώπων, και θα υψωθεί μόνος ο Κύριος κατά την ημέρα εκείνη.» Επειδή η Ιερουσαλήμ είχε παραδοθεί στην ειδωλολατρία, ή μάλλον επειδή ολόκληρη η Ιουδαία είχε πλανηθεί, και απέκλινε αχαλίνωτα προς οτιδήποτε είναι απεχθές στον φιλάρετο Θεό, ξεχύθηκε, κατά κάποιον τρόπο, εναντίον ολόκληρης της Ιουδαίας ο πόλεμος των Βαβυλωνίων, οι οποίοι, αφού καταλεηλάτησαν τα πάντα, φόνευσαν μεν αυτούς που συνέλαβαν, ενώ τις γυναίκες και τα παιδιά τα μετέφεραν στη δική τους χώρα· και παραμένοντας στην τάξη των αιχμαλώτων πολέμου, διήνυσαν μακρούς χρόνους. Πλην όμως, καθώς η επιδρομή αυτή είχε προαναγγελθεί και επρόκειτο να συμβεί, τόσο μεγάλος φόβος κυρίευσε τους Ιουδαίους, και σε τέτοιο σημείο αγωνίας περιέπεσαν, ώστε να κρύβονται σε σπήλαια και σε σχισμές των βουνών, και να καταφεύγουν σε άβατους τόπους, καθώς κάθε χέρι τους ατονούσε απέναντι στην απόκρουση των επιδρομέων. Επομένως, καθώς τα δεινά επρόκειτο να έλθουν από στιγμή σε στιγμή, ή μάλλον είχαν ήδη βρεθεί μέσα από τις πύλες και βρίσκονταν πάνω στην ίδια τη χώρα, τους προτρέπει να κρύβονται και σχεδόν να θάβονται ζωντανοί μέσα στη γη, από τον φόβο του Κυρίου και από τη δόξα της ισχύος Του, όταν Εκείνος θα εγερθεί για να θραύσει τη γη, δηλαδή να συντρίψει τη γη. Και ότι οι θείες βουλές και σκέψεις είναι υψηλές και πάνω από όλους τους ανθρώπους, και κανείς από τους επιγείους δεν θα μπορούσε να αντιμαχήσει σε αυτές, το καθιστά σαφές λέγοντας: «Διότι οι οφθαλμοί του Κυρίου είναι υψηλοί.»

Διότι ως «οφθαλμούς Κυρίου» σε αυτά εννοεί, τρόπον τινά, τις προνοητικές βλέψεις και τις βουλές Του, καθώς και τις κρίσεις Του για κάθε πράγμα. Επειδή οι άνθρωποι, όντας μικροί κατά τη φύση και τον νου, μικρά βουλεύονται και σκέπτονται ταπεινά. Ενώ ο Θεός των όλων, επειδή είναι υψηλός και νοείται σε άρρητες υπεροχές πάνω από τα πάντα, έχει τη σκέψη του ακαταμάχητη. Διότι κανείς δεν θα μπορούσε να αντιπαραθέσει ούτε βουλή ούτε βοήθεια ικανή να αποκρούσει τις συνέπειες που προέρχονται από τις θείες αποφάσεις. Και λέει ότι αυτό θα το μάθουν οι Ιουδαίοι, αν και παλαιότερα δεν το γνώριζαν, όταν κατασκήψει εναντίον τους ο δεινός πόλεμος, και κάθε χέρι που τους υπερασπίζεται θα ατονήσει, και θα αποβεί άπρακτη κάθε σκέψη και τα εφευρήματα της ανθρώπινης βουλής, μέσω των οποίων νόμισαν ίσως ότι θα μπορούσαν να διαφύγουν τις συμφορές του πολέμου. Συνεπώς, η πείρα θα αποδείξει, λέει, ότι ο άνθρωπος είναι ταπεινός, και θα ταπεινωθεί η έπαρση των ανθρώπων, ενώ θα υψωθεί μόνος ο Κύριος εκείνη την ημέρα. Όπως ακριβώς ανέφερα προηγουμένως, όταν ελεγχθεί όλη η ισχύς τους ως αδρανής, η υπεροχή της θείας δυνάμεως θα γίνει απολύτως γνωστή σε όσους έχουν εμπιστοσύνη σε αυτήν. Είναι συνεπώς πάνδεινο το να εναντιώνεται κανείς στον Θεό, και το γεγονός αυτό γίνεται η αιτία κάθε συμφοράς για εμάς.

Πρέπει δε να μην έχουμε πεποίθηση στις δικές μας δυνάμεις, αλλά μάλλον να αποδίδουμε την παντοδυναμία στον Θεό, και να επιθυμούμε να τον κάνουμε βοηθό μας, όταν μας βρίσκει κάποια συμφορά επειδή έχουμε προσκρούσει σε αυτόν λόγω της αμαρτίας. «Διότι έρχεται ημέρα του Κυρίου Σαβαώθ εναντίον κάθε υβριστή και υπερήφανου, και εναντίον κάθε υψηλού και αλαζόνα· και θα ταπεινωθούν. Και εναντίον κάθε κέδρου του Λιβάνου, από τα υψηλά και υπερήφανα, και εναντίον κάθε δέντρου βαλανιδιάς της Βασάν· και εναντίον κάθε υψηλού όρους, και εναντίον κάθε υψηλού βουνού, και εναντίον κάθε υψηλού πύργου, και εναντίον κάθε υψηλού τείχους, και εναντίον κάθε πλοίου της θάλασσας, και εναντίον κάθε θεάματος ωραίων πλοίων· και θα ταπεινωθεί και θα πέσει η υπεροψία των ανθρώπων, και θα υψωθεί μόνος ο Κύριος κατά την ημέρα εκείνη.» Τον καιρό του πολέμου και την εκπλήρωση της οργής εναντίον τους την ονομάζει ημέρα του Κυρίου. Διότι αυτή είναι η συνήθεια της θεόπνευστης Γραφής. Γι' αυτό άλλωστε και τον ίδιο τον καιρό της έλευσης του Σωτήρα μας με το όνομα της ημέρας τον επισήμαινε ο Δαβίδ λέγοντας τα εξής: «Αυτή είναι η ημέρα την οποία έκανε ο Κύριος, ας αγαλλιάσουμε και ας ευφρανθούμε σε αυτήν.» Λέει λοιπόν ότι ο καιρός της οργής θα στραφεί εναντίον κάθε υβριστή και υπερήφανου.

«διότι οι οφθαλμοί του Κυρίου είναι υψηλοί, ενώ ο άνθρωπος ταπεινός· και θα ταπεινωθεί το ύψος των ανθρώπων, και θα υψωθεί μόνος ο Κύριος κατά την ημέρα εκείνη»· διότι θεωρώ ότι αυτά αναφέρονται στην ημέρα της κρίσεως, γι' αυτό και ο λόγος δεν προφητεύει τα παρόντα μόνο για τους Ιουδαίους, αλλά καθολικά για όλους τους παρόμοιους ανθρώπους. Προσθέτει λοιπόν στη συνέχεια: «διότι έρχεται ημέρα του Κυρίου Σαβαώθ επί παντός υβριστού και υπερηφάνου και επί παντός υψηλού και μετεώρου, και θα ταπεινωθούν»· διότι είναι σαφές ότι μέσω αυτών εισάγει την καθολική κρίση εναντίον όλων των ασεβών. Γι' αυτόν τον λόγο, ούτε το εβραϊκό κείμενο ούτε οι υπόλοιποι ερμηνευτές ανέφεραν το «και τώρα», το οποίο παραδίδεται στη δική μας ανάγνωση, σύμφωνα με την οποία έχει ειπωθεί: «και τώρα εισέλθετε στους βράχους και κρυφτείτε», επειδή δεν προφήτευσε αυτά για τον παρόντα χρόνο, αλλά για την καθολική κρίση του Θεού.

Και σωστά είπε: Οι οφθαλμοί του Κυρίου είναι υψηλοί. Δεν είπε: Η δύναμή Του, αλλά: Οι οφθαλμοί του Κυρίου, διότι αρκεί και μόνο το βλέμμα Του για να καθαιρέσει όλα τα εναντιούμενα· πράγμα που και ο Δαβίδ σε άλλο σημείο έλεγε: Αυτός που επιβλέπει τη γη και την κάνει να τρέμει· και πάλι ένας άλλος προφήτης λέει: Θα στρέψω το βλέμμα μου προς αυτόν και θα υπερισχύσω εναντίον του. Και θα ταπεινωθεί η έπαρση των ανθρώπων και θα υψωθεί μόνος ο Κύριος κατά την ημέρα εκείνη. Διότι, με την παράδοξη νίκη που επιτεύχθηκε και με εκείνα τα λαμπρά και θαυμαστά τρόπαια, οι δαίμονες ελέγχθηκαν, τα είδωλα ατιμάστηκαν, οι ψευδοπροφήτες αποστομώθηκαν, η τυραννία των βαρβάρων καταλύθηκε, και κάθε στόμα που εναντιωνόταν στον Θεό έφραξε. Γι' αυτό λέει: Θα υψωθεί μόνος ο Κύριος. Δεν θα υπάρχει πλέον κανένας που να αντιλέγει, ούτε να αμφιβάλλει για τη δύναμη του Θεού, εφόσον η απόδειξη των ίδιων των πραγμάτων έχει γίνει πια τόσο σαφής. Διότι το ύψος της φύσης Του το κατέχει στο διηνεκές, χωρίς ποτέ να έχει αρχή, αλλά υπάρχοντας αιώνια· λέγεται όμως ότι υψώνεται στη διάνοια των ανθρώπων, όταν εκείνοι που αντιλέγουν και εναντιώνονται, έχοντας πειστεί από την ίδια την απόδειξη των πραγμάτων, υποκύψουν και Του αναπέμψουν την πρέπουσα δοξολογία.

Και πάνω σε κάθε πλοίο της θάλασσας και πάνω σε κάθε θέα κάλλους πλοίων. Και θα ταπεινωθεί το ύψος των ανθρώπων και θα υψωθεί μόνος ο Κύριος κατά την ημέρα εκείνη. Εδώ, αναφέροντας το τείχος, τον κέδρο, το βουνό και τη δρυ, εννοεί τους ισχυρούς ανθρώπους, υποδεικνύοντας μεταφορικά τη δύναμή τους μέσω του ύψους αυτών των δέντρων· και λέγοντας πλοίο και θέα κάλλους πλοίων, υπονοεί τους πιο εύπορους από αυτούς.

Τι λέει όμως και ο Ησαΐας για μια τέτοια ημέρα; «Διότι έρχεται η ημέρα», λέει, «του Κυρίου Σαβαώθ εναντίον κάθε υβριστή και υπερήφανου και εναντίον κάθε υψηλού και μετέωρου, και θα ταπεινωθούν», και όλα τα υψηλά και μετέωρα δεν θα υπολογιστούν ως τίποτα, «και θα ταπεινωθεί κάθε άνθρωπος, και θα καταπέσει η έπαρση των ανθρώπων, και μόνο ο Κύριος θα υψωθεί εκείνη την ημέρα». Και πάλι λέει: «Ιδού έρχεται η ημέρα του Κυρίου, αδυσώπητη από θυμό και οργή, για να κάνει όλη την οικουμένη έρημο και να εξολοθρεύσει τους αμαρτωλούς από αυτήν. Διότι τα αστέρια του ουρανού και ο Ωρίων και όλος ο διάκοσμος του ουρανού δεν θα δώσουν το φως τους, και θα σκοτεινιάσει ο ήλιος καθώς ανατέλλει, και η σελήνη δεν θα δώσει το φως της. Και θα επιφέρω συμφορές σε όλη την οικουμένη και θα τιμωρήσω τους ασεβείς για τις αμαρτίες τους· και θα εξολοθρεύσω την αλαζονεία των ανόμων και θα ταπεινώσω την υπεροψία των υπερηφάνων. Και αυτοί που θα εναπομείνουν θα είναι πιο πολύτιμοι από το καθαρό χρυσάφι, και ο άνθρωπος θα είναι πιο πολύτιμος από τον λίθο του Σουφίρ. Διότι ο ουρανός θα σαλευθεί, και η γη θα σειστεί από τα θεμέλιά της εξαιτίας του θυμού της οργής του Κυρίου Σαβαώθ την ημέρα που θα επέλθει ο θυμός Του».

Και πάλι: «και θα υψωθεί μόνος ο Κύριος σε εκείνη την ημέρα, την έσχατη όλων των ημερών, την οποία ούτε η νύχτα διακόπτει, ούτε ο χρόνος περιορίζει, ούτε το υλικό φως τής παρέχει αρχή και τέλος· αλλά είναι μία, όμοια με τον εαυτό της, ακίνητη, ανέσπερη, αδιάδεκτη».