Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 2:3

Ο λόγος προαναγγέλλει σκόπιμα όσα πρόκειται να συμβούν «πριν γίνουν», επιδιώκοντας να ανακόψει την κακία μέσω του φόβου της απειλής· διότι ήταν αναμενόμενο να συνετιστούν οι ακροατές, μαθαίνοντας εκ των προτέρων όσα επρόκειτο να επακολουθήσουν. Σε αυτούς λοιπόν που αμαρτάνουν επίμονα λέει για τον λόγο αυτόν τα εξής: δεν θα σας βρουν αυτά και εκείνα τα δεινά από κάποια σύμπτωση, ούτε από φυσική αναγκαιότητα, ούτε λόγω της ειμαρμένης, αλλά εξαιτίας των ατοπημάτων που προαναφέρθηκαν. Εφόσον, λοιπόν, εσείς, «ο αμπελώνας του Κυρίου», δεν συγκεντρώσατε σταφύλια ούτε αγαθούς καρπούς, αλλά «ξύλα και χόρτα και καλάμια» και πληθύνατε «τα αγκάθια σας». Γι' αυτόν τον λόγο εύλογα λέει: «με τον τρόπο που θα καεί η καλαμιά από το κάρβουνο της φωτιάς και θα κατακαεί από την ορμητική φλόγα», έτσι και της κακίας σας η «ρίζα θα γίνει σαν χνούδι» και σαν τροφή της φωτιάς, αλλά «και το άνθος» σας (η ωραιότητα, δηλαδή, του σώματος, και η δόξα του πλούτου, και η ευπρέπεια ολόκληρου του έθνους) πολύ σύντομα θα διασκορπιστεί σαν «σκόνη». Και λέει ότι αυτά θα τους συμβούν, επειδή, εκτός από τα όσα προαναφέρθηκαν, «δεν θέλησαν να αποδεχθούν τον νόμο του Κυρίου Σαβαώθ, αλλά παρόξυναν και τον λόγο του Αγίου του Ισραήλ». Και παρατήρησε εδώ πώς δεν τους κατηγορεί για ειδωλολατρία, αλλά για το ότι «δεν θέλησαν τον νόμο του Κυρίου Σαβαώθ»· και ποιον «νόμο» άραγε, παρά αυτόν για τον οποίο έγινε λόγος παραπάνω: «διότι από τη Σιών θα εξέλθει ο νόμος και ο λόγος του Κυρίου από την Ιερουσαλήμ»;

«Και θα γνωρίσετε ότι ο Κύριος ο Παντοκράτωρ με έχει αποστείλει σε εσάς». Διότι παρατήρησε σε αυτά πώς ο Κύριος ομολογεί ότι ο ίδιος έχει αποσταλεί από άλλον Κύριο Παντοκράτορα, και υπόσχεται ότι θα συγκεντρώσει για τον εαυτό του λαό από όλα τα έθνη. Αυτός, λοιπόν, ο ίδιος ο Λόγος του Θεού απευθυνόταν στον λαό που προερχόταν από τα έθνη, λέγοντας: «Προσέξτε, λαέ μου, τον νόμο μου». Και διδάσκει ότι ο νόμος του είναι το Ευαγγέλιο, για το οποίο προφήτευε και ο Ησαΐας λέγοντας: «Διότι από τη Σιών θα εξέλθει νόμος, και λόγος Κυρίου από την Ιερουσαλήμ, και θα κρίνει ανάμεσα στα έθνη». Αυτόν τον νόμο και ο Ιερεμίας τον ονόμασε καινή διαθήκη, λέγοντας: «Ιδού, έρχονται ημέρες, λέγει ο Κύριος, και θα συνάψω Καινή Διαθήκη, όχι σαν τη διαθήκη που σύναψα με τους πατέρες τους». Και ο Ησαΐας πάλι αναφωνούσε για τον Σωτήρα, λέγοντας: «Ιδού ο δούλος μου τον οποίο εξέλεξα, ο εκλεκτός μου· τον αποδέχθηκε η ψυχή μου. Θα εξαγγείλει κρίση στα έθνη».

Ψ. Από τον Ησαΐα. Α΄. Ο λόγος που απευθύνθηκε προς τον Ησαΐα, τον υιό του Αμώς, σχετικά με την Ιουδαία και την Ιερουσαλήμ. Ότι κατά τις έσχατες ημέρες θα είναι εμφανές το όρος του Κυρίου, και ο οίκος του Θεού στις κορυφές των ορέων, και θα υψωθεί υπεράνω των βουνών, και θα προσέλθουν σε αυτό όλα τα έθνη. Και θα πορευθούν πολλά έθνη και θα πουν: Ελάτε να αναβούμε στο όρος του Κυρίου και στον οίκο του Θεού του Ιακώβ, και θα μας αναγγείλει την οδό Του, και θα πορευθούμε σε αυτήν. Διότι από τη Σιών θα εξέλθει νόμος και λόγος του Κυρίου από την Ιερουσαλήμ. Και θα κρίνει ανάμεσα στα έθνη και θα ελέγξει πολύ λαό. Και θα σφυρηλατήσουν τις μάχαιρές τους σε άροτρα και τις λόγχες τους σε δρέπανα. Και κανένα έθνος δεν θα σηκώσει μάχαιρα εναντίον άλλου έθνους, και δεν θα μάθουν πλέον να πολεμούν.

Ας μας δείξουν αυτοί που καυχιούνται για την περιτομή, ποιος είναι ο νόμος και τι είδους, και σε ποιους πρόκειται να δοθεί αυτός που προφητεύεται ότι θα εξέλθει από τη Σιών. Διότι, λέει, «από τη Σιών θα εξέλθει νόμος», ο οποίος προφανώς είναι διαφορετικός από τον νόμο που δόθηκε στην έρημο μέσω του Μωυσή. Και ποιος είναι ο λόγος του Κυρίου, ο οποίος, σύμφωνα με την προφητεία, δεν παραμένει πλέον στην Ιερουσαλήμ, αλλά από την ίδια τη Σιών μεταβαίνει σε όλα τα έθνη, και πρόκειται να κρίνει ανάμεσά τους και να ελέγξει πολύ λαό, όταν πια, έχοντας επέλθει βαθύτατη ειρήνη στα έθνη που πρόκειται να κριθούν από τον λόγο του Κυρίου, εκείνοι που αξιώθηκαν την ειρήνη, αφού μετατρέψουν τα παλαιότερα πολεμικά τους όπλα, θα στρέψουν τον νου τους στην καλλιέργεια της ψυχής τους; Για εκείνους, λοιπόν, δεν γνωρίζω αν υπάρχει κάποιος αντίλογος σε αυτά· για εμάς, όμως, που έχουμε πιστέψει υγιώς στον Ιησού, τον Χριστό του Θεού, είναι εύκολο να ερμηνεύσουμε ομαλά ολόκληρη την προφητεία, και να την αναδείξουμε ως αληθινά θεία και θαυμαστή, με το να πιστεύουμε ότι τα προφητευθέντα έχουν ήδη λάβει εκπλήρωση, και να μην εκπίπτουμε από την αλήθεια, μεταθέτοντας τα αποτελέσματα των προφητειών σε ατελείωτους χρόνους.

Διότι υποστηρίζουμε ότι κατά την παρουσία του Σωτήρα μας Ιησού Χριστού εξήλθε και σωματικώς από τη Σιών, και από εκεί διακηρύχθηκε σε όλα τα έθνη, ο νόμος της Καινής Διαθήκης, αυτός που είναι σύμφωνος με το Ευαγγέλιο, όταν και ο ίδιος ο σωτήριος Λόγος, που ονομάζεται Λόγος του Κυρίου, αφού αναχώρησε από την Ιερουσαλήμ όπου διέμενε και δίδασκε, σύμφωνα με το ρητό «ιδού, αφήνεται σε εσάς ο οίκος σας έρημος», εξέχεε σε όλα τα έθνη τη χάρη Του· τα οποία (έθνη), κρινόμενα από Αυτόν και ελεγχόμενα για τις προηγούμενες αμαρτίες τους, ερχόμενα σε συναίσθηση και μετάνοια, έπαψαν αφενός να αναλώνονται στους πολέμους των παθών, και διάγουν αφετέρου σε βαθύτατη ψυχική ειρήνη, επιμελούμενα την ίδια τους τη διάνοια, την πνευματική καλλιέργεια και την καρποφορία.

Επιπροσθέτως δε σε αυτό το όρος έγινε εμφανής και ο οίκος του Θεού· και οίκος του Θεού θα πρέπει να είναι η Εκκλησία, η οποία έχει στηριχθεί πάνω στις κορυφές των ορέων των αποστολικών και των προφητικών λόγων. Και όταν αυτά έγιναν εμφανή πάνω σε αυτό ακριβώς το όρος, είναι προφανές ότι τον θείο λόγο δεν τον απέκτησε ο Ισραήλ, ούτε ο οίκος του Ιακώβ που μνημονεύεται σε πολλά σημεία, αλλά γενικώς όλα τα έθνη. Και βεβαίως είναι σαφές πώς και με ποιον τρόπο, αφού εκπληρώθηκαν τα προειρημένα διά της επιφανείας του Σωτήρος ημών, και αφού έγιναν εμφανή τόσο το όρος που αναδείχθηκε όσο και ο οίκος που φανερώθηκε, εμείς που προερχόμαστε από τα έθνη και έχουμε προσέλθει στον Θεό των όλων διά της πίστεως στον Χριστό, τον Υιό του Θεού, αν και παλαιότερα αγνοούσαμε τόσο σπουδαία πράγματα, τώρα όμως, έχοντας αποκτήσει επίγνωση αυτών διά της θείας χάριτος, προσήλθαμε στο όρος Σιών και στην πόλη του ζώντος Θεού, την επουράνια Ιερουσαλήμ. Και επειδή διδαχθήκαμε από τον Λόγο του Θεού, ο οποίος εξήλθε ή και κατέβηκε από την επουράνια Ιερουσαλήμ, ότι η άνω Ιερουσαλήμ είναι ελεύθερη και αυτή είναι η μητέρα μας, προς αυτόν τον επουράνιο οίκο του Θεού, και προς τη Σιών, καθώς και προς το ίδιο το επουράνιο όρος του Κυρίου, παρακινώντας ο ένας τον άλλον και επιταχύνοντας ο ένας τον άλλον διά της διδασκαλίας και της προτροπής, λέμε: Ελάτε να ανεβούμε στο όρος του Κυρίου και στον οίκο του Θεού του Ιακώβ· και θα μας αναγγείλει την οδό του, και θα πορευθούμε σε αυτήν.

Βλέπεις πώς και αυτός, διακρίνοντας δύο διαθήκες, ονομάζει τη μία παλαιά και την άλλη καινή, και λέει ότι η καινή δεν θα είναι όπως η παλαιά, την οποία συνήψε με τους πατέρες; Διότι η πρώτη είχε θεσπιστεί ως νόμος για τους Ιουδαίους που είχαν εκπέσει από την ευσέβεια των προγόνων τους, είχαν ζηλώσει τον αιγυπτιακό βίο και τρόπο ζωής, και είχαν ολισθήσει στην πολυθεϊστική πλάνη και στη δεισιδαιμονία των εθνών γύρω από τα είδωλα, προκειμένου να εγείρει αυτούς που είχαν πέσει και να ανορθώσει εκείνους που κείτονταν πρηνείς με κατάλληλες διδασκαλίες. «Διότι για τους δικαίους», λέει, «δεν θεσπίζεται νόμος, αλλά για τους ανόμους και τους ανυπότακτους, τους ασεβείς και τους αμαρτωλούς», και τα παρόμοια. Η δε καινή καθοδηγεί αυτούς που μέσω του Σωτήρος μας, με τη χάρη και τη δωρεά του Θεού, έχουν εγερθεί για να βαδίσουν και να σπεύσουν προς την υποσχεθείσα βασιλεία του Θεού, προσκαλώντας εξίσου όλους τους ανθρώπους σε μία και την αυτή μετοχή των αγαθών. Αυτήν την καινή διαθήκη, πάλι, ο Ησαΐας, ένας άλλος προφήτης των Εβραίων, την ονομάζει νέο νόμο, λέγοντας: «Διότι από τη Σιών θα εξέλθει νόμος, και λόγος Κυρίου από την Ιερουσαλήμ, και θα κρίνει ανάμεσα στα έθνη, και θα έρθουν όλα τα έθνη, και θα συναχθούν όλοι οι λαοί και θα πουν, ελάτε, και ας ανεβούμε στο όρος του Κυρίου και στον οίκο του Θεού του Ιακώβ».

Ποιος δε θα μπορούσε να είναι ο νόμος που προήλθε από τη Σιών, όντας διαφορετικός από εκείνον που νομοθετήθηκε στην έρημο μέσω του Μωυσή στο όρος Σινά, παρά ο ευαγγελικός λόγος, ο οποίος μέσω του Σωτήρα μας Ιησού Χριστού και των αποστόλων του προήλθε από τη Σιών και διαδόθηκε σε όλα τα έθνη; Διότι είναι ολοφάνερο ότι από την Ιερουσαλήμ και το παρακείμενο σε αυτήν όρος Σιών, όπου ο Σωτήρας και Κύριός μας πέρασε τον περισσότερο χρόνο του και πραγματοποίησε τις διδασκαλίες του, ο νόμος της Καινής του Διαθήκης, αφού ξεκίνησε και προχώρησε από εκεί, έλαμψε σε όλους τους ανθρώπους, σύμφωνα με τα δικά του λόγια, τα οποία απηύθυνε προς τους μαθητές του λέγοντας: «να πορευθείτε και να μαθητεύσετε όλα τα έθνη, διδάσκοντάς τους να τηρούν όλα όσα σας παρήγγειλα». Και ποια ήταν αυτά, παρά οι διδαχές και οι παιδαγωγικές οδηγίες της Καινής Διαθήκης; Επειδή λοιπόν έχει αποδειχθεί ότι τα πράγματα έχουν κατ' αυτόν τον τρόπο, είναι πλέον ώρα να εξετάσουμε τον χαρακτήρα της Καινής Διαθήκης, καθώς και της προαναγγελθείσας νέας ωδής και του νέου νόμου.

«Θα εγκαταλειφθεί η θυγατέρα Σιών σαν σκηνή σε αμπελώνα, και σαν οπωροφυλάκιο σε αγρό με σικύους, σαν πόλη πολιορκημένη». Και στη συνέχεια προσθέτει: «Πώς έγινε πόρνη η πιστή πόλη Σιών, στην οποία αναπαυόταν η δικαιοσύνη, ενώ τώρα κατοικούν φονιάδες;» Και επιπλέον αυτών: «Διότι θα γίνουν σαν την τερέβινθο που έχει ρίξει τα φύλλα της, και σαν τον κήπο που δεν έχει νερό. Και η δύναμή τους θα γίνει σαν το ξερό στουπί, και τα έργα τους σαν σπινθήρες φωτιάς, και θα κατακαούν οι άνομοι μαζί με τους αμαρτωλούς, και δεν θα υπάρχει κανείς να τους σβήσει». Σε όλα αυτά προσθέτει: «Και κατά τις έσχατες ημέρες θα είναι εμφανές το όρος του Κυρίου, και ο οίκος του Θεού στις κορυφές των ορέων, και θα υψωθεί πάνω από τους λόφους, και θα έρθουν σε αυτό όλα τα έθνη. Και θα πορευτούν πολλά έθνη και θα πουν, ελάτε να αναβούμε στο όρος του Κυρίου και στον οίκο του Θεού του Ιακώβ, και θα μας αναγγείλει την οδό του, και θα πορευτούμε σε αυτήν. Διότι από τη Σιών θα εξέλθει ο νόμος, και ο λόγος του Κυρίου από την Ιερουσαλήμ, και θα κρίνει ανάμεσα στα έθνη». 〈31. Του ιδίου〉. «Αυτά λέγει ο Κύριος Σαβαώθ: και θα συμβεί όπως όταν κάποιος μαζεύει στάχυα σε μια στείρα κοιλάδα και απομείνει σε αυτήν η καλαμιά, ή όπως απομένουν δύο ή τρεις ρώγες ελιάς στα ψηλότερα ακρόκλαδα, ή τέσσερις ή πέντε πάνω στους κλάδους τους».

Αλλά, σε έναν τέτοιο καιρό, κατά τον οποίο «το όρος του Κυρίου» είναι ανάγκη να κηρύσσεται σε όλα τα έθνη, καθώς και ο οίκος του Θεού πάνω στο όρος, στον οποίο όλα τα έθνη, καθώς συγκεντρώνονται, λένε: «ελάτε να ανεβούμε στο όρος του Κυρίου και στον οίκο του Θεού του Ιακώβ», αφού ο λόγος χρησιμοποίησε τέτοιες κατηγορίες εναντίον του έθνους των Ιουδαίων και τους απείλησε με τα έσχατα δεινά, επισυνάπτει σε όλα αυτά τα λόγια που εκτέθηκαν προηγουμένως, διδάσκοντας ότι, ενώ ολόκληρο το έθνος των Ιουδαίων επρόκειτο να εκπέσει από την κατά Θεόν ευσέβεια, θα απομείνουν κάποιοι ανάμεσά τους οι οποίοι δεν θα μοιραστούν με τους πάντες αυτά τα δεινά. Αντιθέτως, καθώς θα έχουν διασωθεί από μοχθηρούς και παρανόμους και θα έχουν επιδείξει το δοκιμασμένο και το ειλικρινές της ευσέβειάς τους, θα αξιωθούν της καταγραφής ενώπιον του Θεού και θα ονομαστούν «άγιοι» δούλοι του Θεού. Με αυτά λοιπόν δηλώνει τους αποστόλους, τους μαθητές και τους ευαγγελιστές του Σωτήρα μας, καθώς και όλους τους υπολοίπους από την περιτομή που πίστεψαν σε Αυτόν, κατά τον χρόνο της έκπτωσης ολόκληρου του έθνους τους.

και θα πορευθούν πολλά έθνη και θα πουν, ελάτε να ανεβούμε στο όρος του Κυρίου και στον οίκο του Θεού του Ιακώβ, και θα μας δείξουν την οδό του, και θα πορευθούμε στις τρίβους του. Διότι από τη Σιών θα εξέλθει νόμος, και λόγος Κυρίου από την Ιερουσαλήμ, και θα κρίνει ανάμεσα στα έθνη».

Ύστερα, λοιπόν, από το σωτήριο και λογικό νάμα που έβρεξε από την Ιερουσαλήμ σε κάθε γένος ανθρώπων, το οποίο δηλώνεται σαφέστερα σε άλλο σημείο με το «διότι από τη Σιών θα εξέλθει νόμος, και λόγος Κυρίου από την Ιερουσαλήμ, και θα κρίνει ανάμεσα στα έθνη», αναφέρει: «θα γίνει ο Κύριος βασιλιάς». Και δεν θα γίνει στην Ιερουσαλήμ ούτε επί του έθνους των Ιουδαίων, αλλά «σε όλη τη γη την ημέρα εκείνη», και «ο Κύριος θα είναι ένας, και το όνομά του ένα, περικυκλώνοντας όλη τη γη». Αυτά συμφωνούν και με όσα παρατέθηκαν από τους Ψαλμούς, μέσω των οποίων ελέγετο: «εβασίλευσε ο Θεός επί των εθνών», και πάλι: «πείτε ανάμεσα στα έθνη, ο Κύριος εβασίλευσε». Προφητεύεται δε ότι όλα αυτά μαζί θα συμβούν στις ημέρες του Κυρίου. Διότι, στην αρχή ολόκληρης της προφητείας αναφέρει: «Ιδού, έρχονται ημέρες του Κυρίου», και θα συμβούν τα εξής. Ποια είναι άραγε αυτά, αν όχι η πολιορκία της Ιερουσαλήμ και η μετάβαση του Κυρίου στο όρος των Ελαιών, και το «θα είναι παρών ο Κύριος» και τα όσα συνέβησαν κατά την ημέρα του πάθους του, και το «ζωντανό ύδωρ» που έρρευσε σε ολόκληρη την οικουμένη, και, επιπλέον όλων αυτών, η βασιλεία του Κυρίου που κυβερνά όλα τα έθνη, «και το όνομά του ένα, το οποίο γεμίζει όλη τη γη», την έκβαση των οποίων εξετάσαμε ήδη συνοπτικά;

Η δε προφητεία για όσους πρόκειται να σωθούν μέσω αυτού δηλώνεται στη συνέχεια με το: «Αυτός θα έλθει και θα μας σώσει· τότε θα ανοιχτούν τα μάτια των τυφλών και τα αυτιά των κωφών θα ακούσουν», και τα εξής. Αυτήν δε τη σωτήρια κρίση και άλλη προφητεία επαγγέλλεται ότι θα την επιφέρει ο Χριστός, λέγοντας: «Ιδού ο δούλος μου, θα τον υποστηρίξω, ο εκλεκτός μου, τον οποίο αποδέχθηκε η ψυχή μου· θα φέρει κρίση στα έθνη». Γι' αυτό και για τον λόγο της Καινής Διαθήκης έχει λεχθεί: «Διότι από τη Σιών θα εξέλθει νόμος και λόγος Κυρίου από την Ιερουσαλήμ, και θα κρίνει ανάμεσα στα έθνη». Διότι, με θεία κρίση και με λόγους άρρητους σε εμάς, είναι εύλογο να ενεργεί Εκείνος τα σχετικά με την κλήση όσων επιστρέφουν σε αυτόν. Αλλά και επειδή μας διδάσκει τη θεία κρίση και μας διαπαιδαγωγεί να πράττουμε τα πάντα με ορθή κρίση, λέγεται ότι θα επιφέρει «κρίση στα έθνη». 〈Από τον ίδιο〉. «Τότε θα γίνουν φανεροί αυτοί που σφραγίζουν τον νόμο ώστε να μην τον μάθουν, και θα πει: Θα περιμένω τον Θεό που απέστρεψε το πρόσωπό του από τον οίκο του Ιακώβ, και θα έχω την ελπίδα μου σε αυτόν. Ιδού εγώ και τα παιδιά που μου έδωσε ο Θεός. Και θα υπάρξουν σημεία και τέρατα στον Ισραήλ από τον Κύριο Σαβαώθ, ο οποίος κατοικεί στο όρος Σιών. Και εάν σας πουν: Ζητήστε τους εγγαστρίμυθους και αυτούς που μιλούν μέσα από τη γη, τους κενολόγους που μιλούν από την κοιλιά τους, δεν πρέπει άραγε ένα έθνος να απευθύνεται στον Θεό του; Γιατί ζητούν από τους νεκρούς για λογαριασμό των ζωντανών;»

Και ο Ησαΐας είπε: «διότι από τη Σιών θα εξέλθει νόμος, και λόγος Κυρίου από την Ιερουσαλήμ». Και πάλι ο Ιερεμίας λέει: «ντροπιάστηκαν οι σοφοί και τρόμαξαν και παγιδεύτηκαν, διότι αποδοκίμασαν τον λόγο του Κυρίου». Και ο προφήτης Ωσηέ είπε: «μίσησαν αυτόν που ελέγχει στις πύλες, και βδελύχθηκαν τον όσιο λόγο». Παρομοίως και ο Μιχαίας κάνοντας μνεία στον λόγο είπε: «από τη Σιών θα εξέλθει νόμος, και λόγος Κυρίου από την Ιερουσαλήμ». Συγκεντρώνοντας τόσα ρητά σχετικά με τον προστακτικό λόγο, ο Μάρκελλος ισχυρίζεται ότι κάτι τέτοιο είναι και ο Θεός Λόγος, ο οποίος ήταν «στην αρχή προς τον Θεό». Γι' αυτό προσθέτει λέγοντας ότι ο ιερός απόστολος και μαθητής του Κυρίου Ιωάννης, διδάσκοντας με σαφήνεια και ρητώς στην αρχή του Ευαγγελίου, ονομάζοντάς τον Λόγο του Παντοκράτορα, ο οποίος προηγουμένως αγνοούνταν ανάμεσα στους ανθρώπους, είπε τα εξής: «Ἐν ἀρχῇ ἦν ὁ Λόγος, καὶ ὁ Λόγος ἦν πρὸς τὸν Θεόν, καὶ Θεὸς ἦν ὁ Λόγος». Χρησιμοποιώντας όχι μόνο μία μαρτυρία, φανερώνει την αϊδιότητα του Λόγου.

Και ο Ησαΐας αναφέρει: «Από τη Σιών θα εξέλθει νόμος, και λόγος Κυρίου από την Ιερουσαλήμ». Και πάλι ο Ιερεμίας λέει: «Ντροπιάστηκαν οι σοφοί και τρόμαξαν και πιάστηκαν, επειδή αποδοκίμασαν τον λόγο του Κυρίου». Αλλά και ο προφήτης Ωσηέ είπε: «Μίσησαν αυτόν που ελέγχει στις πύλες, και βδελύχθηκαν τον όσιο λόγο». Και ο Μιχαίας παρομοίως, κάνοντας μνεία και αυτός για τον λόγο, είπε: «Από τη Σιών θα εξέλθει νόμος, και λόγος Κυρίου από την Ιερουσαλήμ». Αφού συγκέντρωσε αυτά και τα παρόμοια με αυτά, νομίζει ότι ενισχύει μέσω αυτών τη δική του άποψη. Δες όμως πώς, ανακατεύοντας τις μαρτυρίες από τη Θεία Γραφή, τις συγκέντρωσε μαζί: και τον απεσταλμένο λόγο του Θεού, τον σωτήριο και θεραπευτικό, και αυτόν που παραγγέλλει όσα πρέπει να πράττουμε. Διότι το «μίσησαν αυτόν που ελέγχει στις πύλες, και βδελύχθηκαν τον όσιο λόγο», ποιον λόγο υποτίθεται ότι εννοεί, αν όχι βεβαίως τον λόγο που παραγγέλλει τις όσιες και δίκαιες πράξεις; Και θέλει να ομολογεί οτιδήποτε άλλο μάλλον, παρά τον Υιό του Θεού, σαν να ντρέπεται να κάνει μνεία του Υιού. Εμείς, βεβαίως, γνωρίζουμε τον Υιό του Θεού, ότι είναι κατά κυριολεξίαν Υιός και αληθώς Μονογενής του Θεού, και γνωρίζουμε με ακρίβεια ότι Αυτός είναι Λόγος, όχι όμοιος με τον λόγο στους ανθρώπους, αλλά τέτοιος που αρμόζει να νοείται ο Λόγος του Θεού, ζωντανός, ενυπόστατος και Υιός. Αυτός όμως, εισάγοντας έναν λόγο απλώς σημαντικό (δηλωτικό) και που παραγγέλλει όσα πρέπει να πράττουμε, εύλογα δίσταζε να ομολογήσει τον Υιό, τον οποίο αρνούνταν έμπρακτα. Έπειτα, δεν αντιλαμβάνεται ότι και ο ίδιος γράφει πράγματα αντίθετα προς τον εαυτό του.

Αν πάλι σου λέει ο μέγας Δαβίδ: «Ελάτε, ας αγαλλιάσουμε στον Κύριο»· και αν άλλος προφήτης λέει: «Ελάτε, ας ανεβούμε στο όρος του Κυρίου»· και αν ο ίδιος ο Σωτήρας λέει: «Ελάτε προς εμένα όλοι οι κοπιάζοντες και πεφορτισμένοι, και εγώ θα σας αναπαύσω» ή «Σηκωθείτε, ας αναχωρήσουμε από εδώ, λαμπροί, έχοντας λάμψει λαμπρά περισσότερο από το χιόνι, έχοντας γίνει λευκότεροι από το γάλα, έχοντας ακτινοβολήσει πιο πολύ και από την πέτρα του ζαφειριού»· ας μην αντισταθούμε, ας μην καθυστερήσουμε. Ας γίνουμε Πέτρος και Ιωάννης· όπως εκείνοι έτρεξαν προς τον τάφο και την ανάσταση, έτσι κι εμείς ας σπεύσουμε προς το ιερό λουτρό, τρέχοντας μαζί και συναγωνιζόμενοι ο ένας τον άλλον, ώστε με τον αγώνα μας να προλάβουμε να αποκτήσουμε το αγαθό. Και μην πεις: «Φύγε και έλα ξανά, και αύριο θα βαπτιστώ», ενώ έχεις τη δυνατότητα να λάβεις την ευεργεσία σήμερα· «ας παρευρίσκεται η μητέρα μου, ας παρευρίσκεται ο πατέρας μου, τα αδέλφια, η γυναίκα, τα παιδιά, οι φίλοι, και καθετί που μου είναι πολύτιμο, και τότε θα σωθώ· τώρα όμως δεν είναι ακόμη ο κατάλληλος καιρός για να λαμπρυνθώ».

Επειδή, λοιπόν, ο Κύριος ανεβαίνει στο όρος, ας ακούσουμε τον Ησαΐα που φωνάζει: «Ελάτε, ας ανεβούμε στο όρος του Κυρίου». Και αν ασθενούμε εξαιτίας της αμαρτίας, ας δυναμώσουμε, όπως υποδεικνύει η προφητεία, τα πεσμένα χέρια και τα παραλυμένα γόνατα. Διότι, εάν φθάσουμε στην κορυφή, θα βρούμε αυτόν που θεραπεύει κάθε νόσο και κάθε αδυναμία, αυτόν που αναλαμβάνει τις ασθένειές μας και βαστάζει τις νόσους μας. Επομένως, ας τρέξουμε και εμείς προς την άνοδο, ώστε, αφού βρεθούμε μαζί με τον Ησαΐα στην κορυφή της ελπίδας, να δούμε από περίοπτη θέση εκείνα τα αγαθά, τα οποία ο Λόγος δείχνει σε όσους τον ακολούθησαν στο ύψος. Αλλά ας ανοίξει ο Θεός Λόγος το στόμα του και για εμάς, και ας μας διδάξει εκείνα των οποίων η ακρόαση αποτελεί μακαριότητα· και ας γίνει για εμάς αρχή της θεωρίας, η αρχή της διδασκαλίας των όσων έχουν ειπωθεί.

Του ιδίου. Σχετικά με την καινή διαθήκη του Ευαγγελίου πάλι προφήτευσε ο Ησαΐας λέγοντας: «Από τη Σιών θα εξέλθει νόμος, και λόγος Κυρίου από την Ιερουσαλήμ». Διότι ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός, άλλοτε μεν καθόμενος και διδάσκοντας στο όρος Σιών, άλλοτε δε διατρίβοντας στην πόλη της Ιερουσαλήμ, νομοθέτησε τον ευαγγελικό νόμο και λόγο. Επειδή ο προφήτης δεν ομιλεί εδώ για τον μωσαϊκό νόμο. Πώς θα μπορούσε άλλωστε, αφού αυτός νομοθετήθηκε στο Σινά, και όχι στη Σιών, ούτε στην Ιερουσαλήμ, και μάλιστα πολύ καιρό πριν από τον Ησαΐα, ενώ αντίθετα ο ευαγγελικός νόμος πολύ μετά τον Ησαΐα; Γι' αυτό και εύστοχα είπε ότι «θα εξέλθει». Διότι ο παλαιός είχε ήδη εξέλθει. Για αυτόν δε τον καινούργιο νόμο έχει προαναγγείλει και ο Ιερεμίας λέγοντας: «Ιδού έρχονται ημέρες, λέγει ο Κύριος, και θα συνάψω μαζί σας καινή διαθήκη, όχι σαν τη διαθήκη που σύναψα με τους πατέρες σας την ημέρα που τους έπιασα από το χέρι, για να τους βγάλω από τη γη της Αιγύπτου, διότι αυτοί δεν παρέμειναν πιστοί στη διαθήκη μου, και εγώ τους παραμέλησα». Αυτά όμως και τα παρόμοια διατυπώθηκαν συγκεκαλυμμένα, για να μην καταστραφούν τα βιβλία.

Όσοι λοιπόν έχουμε καταλάβει αυτό το θείο όρος του ύψους, όπως μας προτρέπει ο μέγας Ησαΐας, ελάτε να ανεβούμε στο όρος του Κυρίου και να δούμε τη δόξα της ολόλαμπρης φωτοχυσίας του Ιησού εκεί, και ας συγκαλέσουμε τους τρεις εκλεκτούς μαθητές, ή μάλλον όλους τους φιλοθεάμονες, οι οποίοι απολαμβάνοντας το θέαμα με έκπληξη και μη αντέχοντας την ακτινοβολία του προσώπου Του βρίσκονταν σε διαρκή έκσταση. Αυτούς ας τους ικετεύσουμε να μας συνδράμουν στο θέμα της εορτής. Και ας δούμε με πόσους τρόπους φανερώνεται το μυστήριο αυτής της υπόθεσης και ποια είναι αυτά που τελούνται εκεί.

Και θα σε ακολουθήσουν δεμένοι με χειροπέδες, και σε σένα θα προσευχηθούν, και θα σε προσκυνήσουν. Αυτοί δε οι ίδιοι είναι και γιοι θανατωμένων, εκείνων δηλαδή που υπέμειναν τον βαρύ και φοβερό θάνατο της ειδωλολατρίας. Αυτοί λοιπόν αναστέναζαν, θέλοντας να ελευθερωθούν από τα δεσμά τους· γι' αυτό ο Θεός, αφού τους εισάκουσε, ήλθε ο ίδιος στη γη και τους επισκέφθηκε. «Για να αναγγείλει στη Σιών». Όχι με σκοπό να σταματήσει μέχρις εκεί ο αίνος του Θεού ή η αγγελία, δηλαδή το Ευαγγέλιο, αλλά ώστε, αρχίζοντας από εκεί, να διαδοθεί σε όλη τη γη. Διότι από τη Σιών θα εξέλθει νόμος, και λόγος Κυρίου από την Ιερουσαλήμ, και θα κρίνει ανάμεσα σε πολλά έθνη. «Όταν θα συγκεντρωθούν οι λαοί στο ίδιο μέρος». Δεν κάνει λόγο για έναν λαό, αλλά για πολλούς που έχουν συγκεντρωθεί. Και μέσω του πλήθους υπονοεί τα έθνη. «Αποκρίθηκε σε αυτόν στην οδό της ισχύος του». Δηλώνοντας κάτι τέτοιο ο Χριστός λέει: Ήλθε η ώρα για να δοξαστεί ο Υιός του ανθρώπου· υπονοώντας τον καιρό του σταυρού, ο οποίος αναγκαστικά ονομαζόταν οδός ισχύος. Διότι ισχύς του σταυρού και αληθινή δύναμη είναι η εκ νεκρών ανάσταση, την οποία προετοίμασε ως οδό το μυστήριο του σταυρού. «Μη με αναγάγεις στο ήμισυ των ημερών μου». Αναγωγή ονομάζει τη μετάσταση από αυτόν τον κόσμο. Διότι αυτό είναι άνοδος της ψυχής. Ικετεύει λοιπόν να μη μεταστεί όντας ατελής ως προς την αρετή, θεωρώντας ολόκληρο βίο αυτόν που είναι τέλειος στην αρετή, ενώ μισό τον ατελή και ανεκπλήρωτο.

Και θα πορευθούν λαοί πολλοί και θα πουν: Ελάτε, και ας ανεβούμε στο όρος του Κυρίου και στον οίκο του Θεού του Ιακώβ. Δες τους να αγάλλονται και να πανηγυρίζουν, να προτρέπουν ο ένας τον άλλον και να γίνονται όλοι δάσκαλοι· και δεν συρρέει ένα και δεύτερο και τρίτο, αλλά πολλά έθνη μαζί. Διότι θα έρθουν, λέει, πολλοί λαοί και από διάφορες χώρες, πράγμα το οποίο ποτέ δεν συνέβη με τους Ιουδαίους· αλλά κι αν ακόμη προσήλθαν κάποιοι, ήταν άλλοτε λίγοι προσήλυτοι, και αυτοί με μεγάλη προσπάθεια, και ποτέ δεν ονομάστηκαν έθνη, παρά μόνο προσήλυτοι. Διότι λέει: Προσήλυτοι θα περάσουν σε εσένα και θα γίνουν δούλοι σου.

Εάν όμως ο προφήτης επιμένει στη μεταφορά, αποκαλώντας το όρος και οίκο του Θεού του Ιακώβ, μην απορήσεις. Διότι, όπως ήδη προείπα, πότε μεν αποκαλύπτει εν μέρει, πότε δε συσκιάζει την προφητεία· το πρώτο, για να παράσχει στους πιο συνετούς αφορμές προκειμένου να κατανοήσουν τα λεγόμενα· το δεύτερο, για να ανακόψει την άτακτη ορμή των αγνωμόνων· και με κάθε τρόπο ποικίλλει τον λόγο του.

«Και θα μας αναγγείλει την οδό του και θα πορευτούμε σε αυτήν». Βλέπεις ότι επιζητούν κάποιον άλλον νόμο; Διότι η Γραφή συνηθίζει να ονομάζει «οδό» τις εντολές του Θεού· αν όμως μιλούσε για την προηγούμενη Διαθήκη, δεν θα έλεγε: «Θα μας αναγγείλει»· διότι εκείνη ήταν φανερή, σαφής και γνωστή σε όλους. Και ότι δεν τα λέμε αυτά χρησιμοποιώντας σοφίσματα, τα όσα έχουν ειπωθεί είναι ικανά να πείσουν ακόμη και τους πιο αναίσχυντους. Διότι, επειδή αναφέρθηκε μόνο σε οδό, λέει και ποια είναι αυτή η οδός και παραθέτει πολλά από τα διακριτικά της γνωρίσματα. Πρόσθεσε, λοιπόν, λέγοντας: «Διότι από τη Σιών θα εξέλθει νόμος και λόγος Κυρίου από την Ιερουσαλήμ». Απέναντι σε αυτά, ακόμη και οι πιο αναίσχυντοι από τους Ιουδαίους δεν θα μπορέσουν ούτε το στόμα τους να ανοίξουν. Διότι, το ότι αυτά λέγονται για την Καινή Διαθήκη, μπορεί κανείς να το κατανοήσει απλούστατα από παντού: και από τον τόπο, και από τον χρόνο, και από αυτούς που δέχθηκαν τον νόμο, και από τα γεγονότα που ακολούθησαν τον νόμο. Και πρώτα απ' όλα από τον τόπο, το όρος Σιών. Διότι ο νόμος μέσω του Μωυσή δόθηκε στους προγόνους τους στο όρος Σινά. Πώς, λοιπόν, λέει εδώ «Από τη Σιών»; Και δεν αρκέστηκε μόνο σε αυτό, αλλά προσέθεσε και τον χρόνο. Διότι δεν είπε: «Εξήλθε νόμος», αλλά, «Θα εξέλθει νόμος», το οποίο δηλώνει μελλοντικό χρόνο και γεγονός που δεν έχει ακόμη συμβεί.

Αυτό ακριβώς υπονοώντας και κάποιος άλλος, είπε: «Ξεχωριστό αγλάισμα όλης της γης». Διότι την κατέστησε αγλάισμα και ευφροσύνη όλης της οικουμένης. Επειδή από εκεί προέρχεται η πηγή της ευσέβειας, και οι ρίζες και οι αρχές της θεογνωσίας. Εφόσον λοιπόν ήταν τέτοια, τη ρίζωσε και τη στερέωσε καλά προς στολισμό της οικουμένης, προς αγαλλίαση, προς χαρά όλης της γης. Διότι το διδασκαλείο της γης τότε ήταν τα Ιεροσόλυμα, και όσοι ήθελαν να απολαύσουν τη χαρά, να καλλωπιστούν και να κοσμηθούν πνευματικά, από εκεί μάθαιναν τα δέοντα. Γι' αυτό και, για να το δηλώσει αυτό, δεν είπε «ριζών», αλλά «ευριζών» (αυτός που βγάζει καλές ρίζες). Εάν όμως θέλεις να το εκλάβεις αυτό και σύμφωνα με την πνευματική του αναγωγή, θα δεις την αλήθεια των πραγμάτων. Διότι από εκεί προήλθε η αγαλλίαση σε ολόκληρη την οικουμένη· από εκεί η ευφροσύνη και η χαρά· από εκεί οι πηγές της φιλοσοφίας, εκεί όπου σταυρώθηκε ο Χριστός, από όπου εξόρμησαν οι απόστολοι· «Διότι από τη Σιών θα εξέλθει νόμος, και λόγος Κυρίου από την Ιερουσαλήμ»· και επιπλέον, αυτή η χαρά έχει ρίζες αθάνατες. «Όρη της Σιών, τα πλευρά του βορρά». Άλλος λέει: «Όρη της Σιών, οι μηροί του βορρά». Ενώ το εβραϊκό κείμενο αναφέρει: «Αρ Σιών ιερχθή σαφούν».

Από εκεί έλαμψε ο σταυρός· από εκεί προήλθαν τα αμέτρητα κατορθώματα. Γι' αυτό ακριβώς, αναφερόμενος στον νόμο της Καινής Διαθήκης, λέει ο Ησαΐας γράφοντας: «Διότι από τη Σιών θα εξέλθει νόμος, και λόγος Κυρίου από την Ιερουσαλήμ, και θα κρίνει ανάμεσα στα έθνη».

Υιοί δε των θανατωμένων θα μπορούσαν να είναι οι προερχόμενοι από τα έθνη, καθόσον οι πατέρες τους πέθαναν μέσα στις δικές τους αμαρτίες, όντας ακόμη ειδωλολάτρες, περισφιγγόμενοι ο καθένας από τα δεσμά των δικών του αμαρτημάτων. Προαναγγέλλοντας την επιστροφή αυτών, ο Ησαΐας έλεγε προς τον Θεό: Και θα σε ακολουθήσουν δεμένοι με χειροπέδες, και σε εσένα θα προσευχηθούν και εσένα θα προσκυνήσουν. Διότι το Ευαγγέλιο, έχοντας αρχίσει από τη Σιών, διαδόθηκε σε όλη τη γη. Διότι από τη Σιών θα εξέλθει νόμος, και λόγος Κυρίου από την Ιερουσαλήμ, και θα κρίνει ανάμεσα σε πολλά έθνη.

«Στον οίκο σου πρέπει αγιότητα, Κύριε, εις μακρότητα ημερών.» «Εισέλθετε στις πύλες του με δοξολογία.» «Ας τον υψώσουν σε σύναξη του λαού.» «Ανοίξτε μου τις πύλες της δικαιοσύνης, για να εισέλθω μέσα από αυτές,» κ.λπ. «Ευφράνθηκα για εκείνους που μου είπαν: Θα πορευθούμε στον οίκο του Κυρίου.» «Ο Κύριος βρίσκεται στον άγιο ναό του, ας στέκεται με ευλάβεια ενώπιόν του όλη η γη.» «Η έσχατη δόξα αυτού του οίκου θα είναι μεγαλύτερη από την πρώτη, λέει ο Κύριος ο Παντοκράτωρ.» «Ελάτε, ας ανεβούμε στο όρος του Κυρίου, και στον οίκο του Θεού του Ιακώβ. Θα μας αναγγείλει την οδό του.» «Ο οίκος μου θα ονομαστεί οίκος προσευχής για όλα τα έθνη.» «Πόσο μεγάλος είναι ο οίκος του Θεού, και εκτεταμένος ο τόπος της κτίσεώς του! Μεγάλος, και δεν έχει τέλος· υψηλός και αμέτρητος.» «Εσύ είσαι ο Πέτρος, και πάνω σε αυτήν την πέτρα θα οικοδομήσω την Εκκλησία μου, και οι πύλες του άδη δεν θα την κατανικήσουν.»

Εφόσον, λοιπόν, από ανέκαθεν έχουν δοθεί από τον Θεό στους χριστιανούς πολλοί ιερείς και βασιλείς, οι οποίοι διέπρεψαν με τη σοφία και τη θεοσέβεια, με τον λόγο και τον βίο τους, και εφόσον έχουν συγκληθεί πάρα πολλές σύνοδοι αγίων και θεόπνευστων πατέρων, γιατί κανείς δεν επιχείρησε να πράξει αυτά τα πράγματα; Δεν θα ανεχθούμε να διδασκόμαστε μια νέα πίστη. «Διότι από τη Σιών θα προέλθει ο νόμος», είπε προφητικά το Άγιο Πνεύμα, «και ο λόγος του Κυρίου από την Ιερουσαλήμ». Δεν θα ανεχθούμε να φρονούμε άλλα τη μια φορά και άλλα την άλλη, ούτε να μεταβαλλόμαστε ανάλογα με τους καιρούς, και να γίνεται η πίστη περίγελος και παιχνίδι για όσους βρίσκονται έξω από αυτήν.

Και τότε λένε ότι θα εκπληρωθούν όσα ειπώθηκαν σε αυτήν την περικοπή, σαν να μην έχει προκύψει ακόμη κανένας καρπός από τα λόγια της προφητείας· ανόητοι, που δεν κατανοούν, όπως ακριβώς έχει αποδειχθεί μέσα από όλους τους λόγους, ότι έχουν εξαγγελθεί δύο παρουσίες του· η μία, στην οποία έχει κηρυχθεί παθητός, άδοξος, άτιμος και σταυρωμένος, η δε δεύτερη, στην οποία θα παραστεί με δόξα από τους ουρανούς, όταν και ο άνθρωπος της αποστασίας, ο οποίος λαλεί βλάσφημα και αλαζονικά ενάντια στον Ύψιστο, θα τολμήσει πάνω στη γη άνομες πράξεις εναντίον ημών των Χριστιανών, οι οποίοι, έχοντας γνωρίσει τη θεοσέβεια από τον νόμο και τον λόγο που εξήλθε από την Ιερουσαλήμ μέσω των αποστόλων του Ιησού, καταφύγαμε στον Θεό του Ιακώβ και Θεό του Ισραήλ· και ενώ ήμασταν γεμάτοι από πόλεμο, αλληλοσφαγή και κάθε κακία σε όλη τη γη, μετατρέψαμε καθένας τα πολεμικά όργανα, τα μαχαίρια σε άροτρα και τις λόγχες σε γεωργικά εργαλεία, και καλλιεργούμε την ευσέβεια, τη δικαιοσύνη, τη φιλανθρωπία, την πίστη, την ελπίδα που προέρχεται από τον ίδιο τον Πατέρα μέσω του Σταυρωθέντος, καθισμένοι ο καθένας κάτω από το δικό του αμπέλι, δηλαδή έχοντας σχέση ο καθένας μόνο με τη νόμιμη σύζυγό του· διότι γνωρίζετε πως ο προφητικός λόγος λέει: Και η γυναίκα του θα είναι σαν καρπερό αμπέλι. Και είναι φανερό ότι δεν υπάρχει κανείς που να εκφοβίζει και να υποδουλώνει εμάς, που έχουμε πιστέψει στον Ιησού σε ολόκληρη τη γη.

Λόγος του Νεοφύτου μοναχού και εγκλείστου στη Θεία και Ένδοξη Μεταμόρφωση του Κυρίου και Θεού και Σωτήρος ημών Ιησού Χριστού. Ευλόγησε, πάτερ. Πόθησα να εξυμνήσω τη θεία Μεταμόρφωση, αλλά η αμορφία του νου μου αντιστέκεται για να με αποτρέψει από αυτήν την επιθυμία, μαρτυρώντας μου αυτά ευλόγως και λέγοντας ότι: Κατάλληλους λόγους για τη Μεταμόρφωση συνέταξαν εκείνοι που υπέστησαν την καλή αλλοίωση και δέχθηκαν τη μεταμόρφωση του σώματος προς το πνεύμα, και που ανύψωσαν καλώς τα γήινα και κάτω μέλη προς τα ουράνια όρη, και μεταμόρφωσαν με τον θείο έρωτα όλες τις αισθήσεις της ψυχής και του σώματος, και αναβίβασαν τον νου από την πρακτική δύναμη στη δύναμη της θεωρίας. Και, αφού άφησαν τα κάτω, ανέδραμαν προς τα άνω, και συγκαλούν τα μέλη του σώματος και όλες τις αισθήσεις και λένε: «ελάτε να ανεβούμε στο όρος του Κυρίου και στον οίκο του Θεού του Ιακώβ, και θα μας αναγγείλει την οδό του, και θα πορευθούμε σε αυτήν». Όσοι λοιπόν αξιώθηκαν τέτοιας χάριτος, και έτρεξαν και ανέβηκαν ψηλά, και κατέλαβαν εκείνο το θείο όρος της απαθείας, και, αποτινάζοντας εντελώς το σκοτάδι της διανοίας, εισχώρησαν στον θείο γνόφο όπως παλαιά ο Μωυσής και πήραν στα χέρια τους τις πλάκες της θείας γνώσεως, με δυσκολία ακόμη και αυτοί μπόρεσαν να υμνήσουν επάξια τη θεία Μεταμόρφωση του Σωτήρος ημών Ιησού Χριστού.

Αυτά, λοιπόν, και τα παρόμοιά τους φανέρωναν σαφώς τη θεαρχία και την παντοκρατορία του παιδίου που γεννήθηκε. «Διότι παιδίον γεννήθηκε για εμάς» από την αγία Παρθένο χωρίς πατέρα, αυτό που γεννήθηκε «εκ γαστρός προ εωσφόρου» από τον Πατέρα χωρίς μητέρα. «Διότι παιδίον γεννήθηκε σήμερα για εμάς», ο «κριτής ζώντων και νεκρών». «Διότι παιδίον γεννήθηκε για εμάς» και φανέρωσε σήμερα το προαιώνιο μυστήριο, και αυτό που παλαιά «πολυμερώς και πολυτρόπως» διακηρυσσόταν στους προφήτες ολοκληρώθηκε με τον καλύτερο τρόπο· διότι προέλεγαν ότι «από τη Σιών θα εξέλθει νόμος και λόγος Κυρίου από την Ιερουσαλήμ», και ότι «ο Θεός θα έλθει από τη Θαιμάν», και ότι «από τη Σιών θα προέλθει η ευπρέπεια της ωραιότητάς του», και ότι «θα εξέλθει ράβδος από τη ρίζα του Ιεσσαί» και τα εξής. «Διότι παιδίον γεννήθηκε για εμάς», στη γέννηση του οποίου μυήθηκαν μάγοι, βασιλείς των Περσών, και ήλθαν με οδηγό ένα αστέρι φέρνοντας δώρα για να το προσκυνήσουν, τους οποίους η Γραφή προανήγγειλε ως υψηλούς άνδρες Σαβαΐτες, λέγοντας: Ότι υψηλοί άνδρες Σαβαΐτες θα διαβούν προς εσένα και θα σε προσκυνήσουν λέγοντας, ότι μέσα σε εσένα είναι ο Θεός και δεν υπάρχει Θεός εκτός από εσένα.

Άλλο στιχηρό ιδιόμελο. Ήχος πλ. α΄. Πρέπει να ψάλλεται στη δεύτερη κλίμακα. «Ελάτε να ανεβούμε στο όρος του Κυρίου και στον οίκο του Θεού του Ιακώβ», και ας δούμε εκεί πρωτοφανή θαυμαστά σημεία και θα αντικρίσουμε εκεί άβυσσο ελέους και παράδοξα θαύματα του Θεού· πώς από απόκρημνο γκρεμό και πικρό θάνατο και φθορά αιφνίδιου θανάτου, με κραταιό χέρι και με τη δύναμη του σταυρού, με τις πρεσβείες του Προδρόμου και τις ικεσίες της Θεοτόκου, σε μια ριπή χρόνου διέσωσε, με τις πρεσβείες της οποίας, Χριστέ ο Θεός, ελέησέ μας όλους.

Ας γίνει λοιπόν έτσι, και συμπλέκοντας στα όσα ειπώθηκαν και άλλες ρήσεις των θεοφόρων, θα απαλλάξουμε την Εκκλησία του Χριστού από κάθε συκοφαντία και από κάθε ψεγάδι· των δε αντιπάλων τα δόγματα, θα τα αποδείξουμε γεμάτα από κάθε παραφροσύνη και απάτη· ας κληθεί λοιπόν σε αυτήν την ιερή σύναξη ο Ησαΐας, ο μεγαλοφωνότατος των προφητών, και ας συνηχήσει από μακριά με τα μάτια της διάνοιας, βλέποντας από πριν τα μελλούμενα, εφόσον έχει καθαρισμένη την ψυχή του με τον θείο άνθρακα, και ας πει: Θα είναι στις έσχατες ημέρες φανερό το όρος του Κυρίου, και ο οίκος του Θεού του Ιακώβ πάνω στα όρη, και θα υψωθεί πάνω από τα βουνά, και θα έρθουν σε αυτό όλα τα έθνη, και θα πορευτούν έθνη πολλά και θα πουν: Ελάτε, ας ανεβούμε στο όρος του Κυρίου και στον οίκο του Θεού μας, και θα μας αναγγείλει την οδό του, και θα πορευτούμε σε αυτήν· διότι από τη Σιών θα εξέλθει νόμος, και λόγος Κυρίου από την Ιερουσαλήμ· και θα κρίνει ανάμεσα σε πολλά έθνη, και θα ελέγξει έθνη πολλά.

Σε αυτούς λοιπόν, που συγκεντρώνονται κάθε φορά από όλες τις γλώσσες και τις γενιές, αποκαλύπτονται τα θεία μυστήρια μέσω των ιερών αναγνωσμάτων και των κατηχήσεων, και το σωτήριο θύμα, το οποίο σφαγιάζεται ως μέσο κάθαρσης όλου του κόσμου, είναι ομολογημένο ότι παρέχει ελευθερία από τις αμαρτίες σε όσους προσέρχονται και μεταλαμβάνουν με πίστη και καθαρότητα λογισμών. Καθώς αυτοί πληθύνονται και εξαπλώνονται, τα τεμένη και οι βωμοί των ειδώλων κλονίστηκαν συθέμελα και καταστράφηκαν, ώστε οι πιστοί να μην ανακαλούν πλέον στη μνήμη τους καθόλου την ειδωλολατρική βδελυγμία, παραμένοντας για πάντα αμέτοχοι σε κάθε εθνικό και φθαρτό φρόνημα. Διότι από τη Σιών θα εξέλθει νόμος και Λόγος Κυρίου από την Ιερουσαλήμ.

Επομένως, είναι καιρός να αντισταθούμε και πάλι σε αυτά, αντλώντας από τα γνήσια συγγράμματα του Επιφανίου. Διότι αφού, όπως είπαμε, ανέπτυξε εκτενή και απέραντο λόγο εναντίον όλων των αιρέσεων και τις στηλίτευσε όλες επαρκώς, κατακλείοντας το σύγγραμμά του, δεν στράφηκε σε λόγο περί ειδωλολατρίας, ούτε το απηύθυνε στους πιστούς με τέτοια επιγραφή, αλλά προχωρά σε μεγάλα και θαυμαστά εγκώμια προς την Εκκλησία. Αυτό το αποδεικνύει και η ίδια η επιγραφή του λόγου, η οποία έχει ως εξής: «Σύντομος και αληθής λόγος περί της πίστεως της καθολικής και αποστολικής Εκκλησίας». Και αρχίζει τον λόγο λέγοντας: «Τα μεν πολυειδή και πολύτροπα», και αφού αναπτύσσει κάποια σημεία στη συνέχεια, αναφέρει: «Με τη δύναμη του Θεού ελέγξαμε τις βλασφημίες τους και, αφού διαπλεύσαμε την τρικυμία, πλησιάσαμε στα γαλήνια μέρη της αλήθειας, αντικρίζοντας το λιμάνι της ειρήνης». Και αφού λέει και άλλα παρόμοια με αυτά, προσθέτει: «Βλέποντας όλοι μαζί την πόλη, ας σπεύσουμε προς αυτήν, την αγία Ιερουσαλήμ, την παρθένο και νύμφη του Χριστού, το ασφαλές θεμέλιο και την πέτρα, τη σεμνή μητέρα μας, τη νύμφη του Χριστού, λέγοντας και εμείς πολύ επίκαιρα: 'Ελάτε, ας ανεβούμε στο όρος του Κυρίου, στον οίκο του Θεού του Ιακώβ, και θα μας αναγγείλει την οδό του', και τα εξής».

Αλλά ω, πώς, ενώ είχατε ξεκινήσει να πορευτείτε αλλού, σας ανάγκασε η φορά των πραγμάτων να πέσετε στα δίχτυα αυτών που κρατούν την εξουσία εδώ; Τι λοιπόν μπορεί να πει κανείς γι' αυτά; Ή εκείνο που λέει η Αγία Γραφή: «και αυτός που οδηγούσε, οδηγούσε τον Ιηού»; Αλλά εκεί μεν για να βασιλεύσει στον Ισραήλ, ενώ εδώ για να δώσει μαρτυρία για την αλήθεια, ώστε να εκπληρωθεί αυτό που έχει ειπωθεί και τώρα: «από τη Σιών θα εξέλθει ο λόγος και ο νόμος του Κυρίου από την Ιερουσαλήμ». Εδώ ας βρίσκεται ο νους σου, ω μακάριε· στάσου γενναία, σου υπενθυμίζουμε· δόξασε λοιπόν τον Θεό με το σώμα σου και με το πνεύμα σου, πες και εσύ μαζί με τον θεσπέσιο Παύλο: «γνωρίζω ότι αυτό θα αποβεί προς σωτηρία μου μέσα από τις δικές σας δεήσεις και την επιχορήγηση του Πνεύματος του Ιησού Χριστού, σύμφωνα με την έντονη προσδοκία και την ελπίδα μου ότι σε τίποτα δεν θα ντροπιαστώ, αλλά με κάθε παρρησία, όπως πάντοτε έτσι και τώρα, θα μεγαλυνθεί ο Χριστός στο σώμα μου, είτε με τη ζωή είτε με τον θάνατο· διότι για εμένα το να ζω είναι ο Χριστός και το να πεθάνω κέρδος». Δες τον γλυκό αγώνα, δες τη μακάρια ανταλλαγή: με σύντομες θλίψεις και δοκιμασίες, δηλαδή με πληγές και σταγόνες αίματος, να γίνει κανείς θεός και να επιτύχει τον όντως όντα Θεό.

Ελάτε να ανεβούμε στο όρος του Κυρίου, και στον οίκο του Θεού του Ιακώβ της απαθείας. Και ας θεαστούμε με τους νοερούς οφθαλμούς μας τη χαρά που μας επιφυλάσσεται στις ουράνιες επαγγελίες. Αγαπημένα μου λοιπόν τέκνα, οπλιστείτε με προθυμία· λάβετε πτέρυγες πυρός σαν τα περιστέρια, όπως είναι γραμμένο. Πετάξτε και περάστε απέναντι, στα δεξιά μέρη της αρετής. Δεχτείτε χαρά και πνευματικό έρωτα από τον πόθο του Θεού. Γευτείτε τη γλυκύτατη αγάπη Του, και θεωρήστε τα πάντα δεύτερα σε σχέση με αυτήν. Καταπατήστε την κενή δόξα, την επιθυμία της σάρκας και τον άγριο θυμό· και ας μην μπορέσει να μας κρατήσει τίποτα απολύτως από όσα φαίνονται τερπνά. Αλλά ας γίνουμε ευέλικτοι, ελαφροί, οξυδερκείς και ταχυπετείς προς την πορεία μας, η οποία οδηγεί από τη γη προς τον ουρανό.