Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 2:7

Διότι η χώρα τους γέμισε από ασήμι και χρυσό, και οι θησαυροί τους ήταν αναρίθμητοι. Πόσο μεγάλο αμάρτημα είναι η φιλοπλουτία, αφού κατατάχθηκε στον κατάλογο τόσο μεγάλων αμαρτημάτων. Διότι μαζί με τις μαντείες και τα αλλόφυλα τέκνα, τα οποία πιθανόν να γεννήθηκαν στο Ισραήλ από την εξάπλωση της πορνείας, συγκαταλέχθηκε και το ότι η χώρα γέμισε από ασήμι και χρυσό. —Διότι, για τη θεοσεβή ψυχή ο πλούτος γίνεται αφορμή για αγαθοεργία, μέσω της μεταδοτικής κοινωνίας· για τη φιλήδονη όμως και φιλοσώματη ψυχή, γίνεται εφόδιο τρυφής και ακολασίας. Διότι η πενία είναι παιδαγωγός που οδηγεί στην ευσέβεια, ενώ ο πλούτος αποτελεί αφορμή για ύβρη. Εάν λοιπόν ολόκληρο έθνος κατηγορείται για τη συγκέντρωση χρημάτων, ας αναλογιστούν οι πλούσιοι πώς θα απολογηθούν για τα δικά τους υπάρχοντα.

Εάν όμως κάποιος φρονεί, πλουτίζοντας από κάποια δήθεν εύλογη πρόφαση, ότι δεν αμαρτάνει, ας θυμηθεί το ευαγγελικό πρόσταγμα, το οποίο σαφώς απαγορεύει το να θησαυρίζουμε για τους εαυτούς μας επί της γης. Και γέμισε η γη από ίππους και δεν υπήρχε αριθμός των αρμάτων τους.

«Και δεν πρόκειται να τους αφήσω σε άνεση». Ω των απειλών! Μήπως άραγε αυτά υπονοούν την αιώνια κόλαση; Το «δεν πρόκειται να τους αφήσω σε άνεση»; Διότι, όσο διάστημα ασχολούνταν με οιωνοσκοπίες, όσο πλήθαιναν ανάμεσά τους τα ξένα τέκνα, όσο παρασύρονταν από το πάθος για το αργύριο, όσο εξόπλιζαν ιππικό, υπήρχε ελπίδα και προσδοκία ανέσεως· επειδή όμως εξέπεσαν στην ειδωλολατρία, στο έσχατο των κακών, και μη έχοντας συναίσθηση του δικού τους αξιώματος αποδίδουν στο είδωλο ισόθεες τιμές, γι' αυτό λέγει: «Δεν πρόκειται να τους αφήσω σε άνεση». —Και αυτό ο Αγαθός το ενεργεί προς ευεργεσία τους. Διότι, επειδή η άνεση αποτελεί αφορμή για ακολασία, λέγει: «Δεν πρόκειται να τους αφήσω σε άνεση», ώστε τουλάχιστον η θλίψη να τους προκαλέσει την ανάγκη της μνήμης του Θεού. Ώστε, το να μην αφεθούν σε άνεση δεν είναι επιζήμια απειλή, αλλά σωτήρια παιδαγωγία. Διότι λέγει: «Δεν θα σε αφήσω, ούτε πρόκειται να σε εγκαταλείψω».

Επομένως, είναι δίκαιη η απόφαση εναντίον τους, και η αφορμή για την αποστροφή προς αυτούς δεν είναι αβάσιμη. «Διότι ο Κριτής των πάντων είναι απροσωπόληπτος.» <Διότι γέμισε η χώρα τους από ασήμι και χρυσό, και οι θησαυροί τους ήταν αναρίθμητοι· και γέμισε η γη από άλογα, και τα άρματά τους ήταν αναρίθμητα.> Αναφέρει λοιπόν πάλι ότι σε αυτούς συνυπάρχουν δύο κακά που είναι τα πιο αισχρά από όλα, η φιλαργυρία μαζί με την υπεροψία. Και ότι βέβαια η φιλαργυρία είναι η ρίζα όλων των κακών, το έχει μαρτυρήσει ξεκάθαρα ο σοφότατος Παύλος. Το γεγονός δε ότι η αλαζονεία είναι κάτι το απεχθές ενώπιον του Θεού, είναι σε όλους σαφές. Διότι είναι γεγραμμένο ότι «Ο Κύριος αντιτάσσεται στους υπερήφανους, ενώ στους ταπεινούς δίνει χάρη.» Με ποιον τρόπο δεν θα μπορούσε κανείς να διακρίνει τη φαυλότητα που ενυπάρχει σε όσους επιθυμούν να πλουτίζουν; Διότι οι άνθρωποι αυτοί συγκεντρώνουν τα χρήματα από τόκους και τοκογλυφίες, από πλεονεξία και αδικία, από αρπαγή και συκοφαντία. Στον πλούτο επιπλέον προστίθεται και η έπαρση, καθώς και η υπερβολική προθυμία για την ικανοποίηση των πιο άτοπων και βδελυρών ηδονών.

Λέει δε ότι η χώρα τους έχει γεμίσει από άλογα, σαν να μην είχαν νοσήσει από αλαζονεία μόνο ένας ή δύο, αλλά σαν να είχε καταληφθεί από το πάθος ολόκληρη η χώρα τους και το κακό να είχε επεκταθεί σε όλους. Όμως, ελέγχει και μέσω αυτού ότι προσέκρουσαν στον νόμο και επέλεξαν να απειθήσουν στον Θεό, ο οποίος είχε διατάξει σαφώς: «Εάν δε εισέλθεις στη γη την οποία ο Κύριος ο Θεός σου σου δίνει ως κλήρο, και την κληρονομήσεις, και κατοικήσεις σε αυτήν, και πεις: Θα εγκαταστήσω στον εαυτό μου άρχοντα, όπως ακριβώς και τα υπόλοιπα έθνη γύρω μου· θα εγκαταστήσεις πάνω σου άρχοντα, εκείνον που θα εκλέξει ο Κύριος ο Θεός σου.» Έπειτα λέει για τον εγκατεστημένο άρχοντα: «Διότι δεν θα πληθύνει για τον εαυτό του άλογα, ούτε θα στρέψει τον λαό πίσω στην Αίγυπτο, προκειμένου να πληθύνει για τον εαυτό του άλογα.» Και εκτός από αυτά προσθέτει: «Και ασήμι και χρυσάφι δεν θα πληθύνει για τον εαυτό του σε μεγάλο βαθμό.» Τους κατηγορεί λοιπόν ότι συγκεντρώνουν χρήματα, και μάλιστα άπληστα, και ότι πληθαίνουν για τους εαυτούς τους και άλογα. Βέβαια, όπως είναι φυσικό, η επίκριση για αυτό αγγίζει κυρίως εκείνους που έλαχαν να ηγούνται, επειδή παραβαίνουν την εντολή, τους οποίους θα ήταν λογικό πριν από όλους τους άλλους να βλέπουμε να τιμούν τα θεσπισμένα και να επιτιμούν όσους τα παραβαίνουν. Και γέμισε η γη από τα βδελύγματα των έργων των χεριών τους, και προσκύνησαν αυτά που έφτιαξαν τα δάχτυλά τους.

Ήταν γεμάτοι από αδικίες και πλεονεξία, ώστε οι ίδιοι να κάνουν λαμπρές δημόσιες εμφανίσεις και στην πόλη, αλλά βέβαια και στην ύπαιθρο, επιβαίνοντας σε άλογα και υπερηφανευόμενοι υπέρμετρα για την εξωτερική επίδειξη εκείνων που συνήθιζαν να τους συνοδεύουν ως φρουρά. Διότι τους κατηγορούσε προηγουμένως λέγοντας: Και γέμισε η γη από άλογα, και δεν υπήρχε αριθμός για τα άρματά τους· και γέμισε η γη από ασήμι και χρυσάφι, και δεν υπήρχε αριθμός για τους θησαυρούς τους. Έπειτα, συνέβαινε οι γυναίκες των πλουσίων, επειδή ζούσαν μέσα στη χλιδή, να επιζητούν να καλλωπίζονται και να χαίρονται υπερβολικά με τα στολίδια από χρυσό και πολύτιμους λίθους, καθώς και με τα ποικιλόχρωμα ενδύματα και τις πολυτέλειες των φορεμάτων. Διότι πάντα, κατά κάποιον τρόπο, το γυναικείο φύλο μέσα στην υπερβολική ευημερία είναι φιλόδοξο και φιλεπιδεικτικό. Φορούν με μεγάλη ευχαρίστηση ωραία ρούχα, και μάλιστα στολίζονται με χρυσάφι, και ανασηκώνοντας ψηλά το φρύδι, καυχώνται για την ομορφιά του σώματός τους. Και ακριβώς εξαιτίας αυτού του γεγονότος, πολλές φορές διογκώνεται το φρόνημα των συζύγων τους· και κάποιοι θεωρούν προσωπική τους δόξα τη ματαιοδοξία των γυναικών. Αυτό ακριβώς έπαθαν ίσως οι επιφανείς των Ιουδαίων, έχοντας αδιαφορήσει για την ευσέβεια προς τον Θεό.

Αφού ο προφήτης προέτρεψε τον λαό και είπε: «ελάτε να πορευθούμε στο φως του Κυρίου», σταματά σε αυτό το σημείο και τα όσα ακολουθούν στη συνέχεια δεν τα απευθύνει πλέον στον λαό, αλλά μιλά στον ίδιο τον Κύριο. Αντί του «επειδή εγκατέλειψε τον λαό του», ο Ακύλας μετέφρασε: «επειδή άφησες τον λαό σου, τον οίκο του Ιακώβ», ενώ ο Σύμμαχος: «απέρριψας». Έπειτα, στη συνέχεια παρουσιάζει τα σημάδια της εγκατάλειψης του λαού («του ανείσθαι τον λαόν»), λέγοντας ότι, όπως παλαιά κάποιοι «αλλόφυλοι», δηλαδή οι Αμορραίοι, οι Ευαίοι και οι Ιεβουσαίοι, έπρατταν τα πάνδεινα κατοικώντας τον τόπο, επί των ημερών των οποίων η χώρα τους είχε γεμίσει από οιωνοσκοπίες, μαντείες και κάθε είδους ειδωλολατρία, έτσι και η χώρα του οίκου του Ιακώβ θα γεμίσει από αλλόφυλους κατοίκους, «και θα τους γεννηθούν αλλόφυλα τέκνα και θα γεμίσει η χώρα», αυτή που παλαιά ονομαζόταν του Θεού, από στρατιωτικούς άνδρες, τους οποίους υπαινίσσεται μέσω του πλήθους των αλόγων και των αρμάτων. Ακόμη, λέει ότι η χώρα τους θα γεμίσει από όσους ασχολούνται με τον χρυσό και τον άργυρο, και επιπλέον αυτών λέει ότι «θα γεμίσει από τα βδελύγματα των έργων των χεριών τους»· και ποιών «αυτών», αν όχι των αλλοφύλων κατοίκων, «οι οποίοι και προσκύνησαν όσα έφτιαξαν τα δάχτυλά τους»; Όλα αυτά είναι δηλωτικά των αλλοφύλων εθνών και των ειδωλολατρών που πρόκειται να κατοικήσουν την ίδια την Ιερουσαλήμ και τη χώρα της Ιουδαίας.

Έπειτα, επειδή στα προηγούμενα μνημόνευσε εκείνους που κατέχουν «άρματα και ίππους» και έχουν συγκεντρώσει πλούτο «χρυσού και αργύρου» και θησαυρούς, ακολούθως υπαινίσσεται την κρίση μέσω τροπικής αλληγορίας, κάνοντας λόγο για «κέδρους του Λιβάνου και βελανιδιές και υψηλά όρη και λόφους και υψηλούς πύργους και τείχη και πλοία», για τα οποία όλα προφητεύει ότι θα επέλθει καταστροφή «κατά την προσδοκώμενη ημέρα του Κυρίου». Έτσι υπαινίσσεται κάπως συγκεκαλυμμένα «τους άρχοντες του αιώνα τούτου» και τα ύψη και τα αξιώματα, «τις αρχές και τις εξουσίες και τους κοσμοκράτορες του βίου», «οι οποίοι δεν έχουν γνωρίσει τον Θεό». Και στον προφήτη που προσευχήθηκε για αυτά και είπε: «μην τους συγχωρήσεις», το Άγιο Πνεύμα το φανέρωσε αυτό, θεραπεύοντας τον πόνο της ψυχής του για τους οικείους του.

Και για μεν όλα τα έθνη προφητεύει τέτοια πράγματα· άκουσε δε στη συνέχεια τι επιλέγει να πει για τους Ιουδαίους: «Διότι εγκατέλειψε τον λαό του, τον οίκο του Θεού του Ιακώβ· επειδή η χώρα τους γέμισε, όπως από την αρχή, με μαντείες, όπως η χώρα των αλλοφύλων, και πολλά αλλόφυλα τέκνα γεννήθηκαν σε αυτούς. Διότι η χώρα τους γέμισε από ασήμι και χρυσάφι, και ήταν αναρίθμητοι οι θησαυροί τους», και όσα ακολουθούν αυτά, τα οποία είναι περισσότερα. Στα οποία προσθέτει: «Και προσκύνησαν αυτά που έφτιαξαν τα δάχτυλά τους, και έσκυψε ο άνθρωπος και ταπεινώθηκε, και δεν πρόκειται να τους συγχωρήσω. Και τώρα εισέλθετε μέσα στους βράχους και κρυφτείτε στη γη από το πρόσωπο του φόβου του Κυρίου, και από το πρόσωπο της δόξας του, όταν θα εγερθεί για να συντρίψει τη γη»· μέσω των οποίων διδάσκει σαφώς ότι θα υπάρξει κάποια ανάσταση του Κυρίου, κατά την οποία θα συντριβεί όλη η γη του ιουδαϊκού έθνους. Διότι για αυτούς γινόταν όλος ο λόγος, όπως και στη συνέχεια, όπου λέει: «Διότι η ημέρα του Κυρίου Σαβαώθ θα έρθει επί παντός υβριστού και υπερηφάνου, και επί παντός υψηλού και μετεώρου», και όσα ακολουθούν αυτά. Προφητεύοντας, λοιπόν, σε αυτήν την ημέρα της αναστάσεως του Κυρίου όσα πρόκειται να συμβούν εναντίον εκείνων που επαιίρονται κατά της γνώσεως του Θεού, λέει ότι αυτήν ακριβώς την ημέρα «θα υψωθεί ο Κύριος εκείνη την ημέρα.»

Αυτό λοιπόν, μαζί με τα άλλα, εγκαλεί ο προφήτης. Διότι γέμισε η χώρα τους, λέει, από άργυρο και χρυσό και οι θησαυροί τους ήταν αναρίθμητοι. Και γέμισε η γη τους από ίππους και τα άρματά τους ήταν αναρίθμητα. Και ποιο έγκλημα είναι αυτό, ίσως θα έλεγε κάποιος, το να έχει κανείς χρήματα και να κατέχει ίππους, και μάλιστα κατά τη γενιά εκείνη, όταν δεν υπήρχε μεγάλη ακρίβεια φιλοσοφίας;

Τι θα μπορούσαμε λοιπόν να πούμε; Ότι δεν κατηγόρησε την ίδια τη χρήση, αλλά την προαίρεση εκείνων που δεν τα χρησιμοποίησαν όπως έπρεπε. Διότι, όπως ακριβώς όταν λέει: «Αλίμονο στους ισχυρούς», δεν επικρίνει την εξουσία, αλλά εκείνους που έκαναν κακή χρήση της εξουσίας· έτσι ακριβώς και εδώ, δεν τους κατέκρινε επειδή κατείχαν χρήματα, αλλά επειδή συγκέντρωναν πολλή περιουσία, και μάλιστα πέρα από τις ανάγκες τους. Διότι «δεν υπήρχε», λέει, «τέλος στους θησαυρούς τους». Και όχι μόνο αυτό, αλλά επειδή, γεμάτοι αλαζονεία από τον πλούτο και τη δύναμη των ίππων τους, σιγά-σιγά παρασύρονταν μακριά από την ελπίδα στον Θεό, πράγμα που και αλλού τους έλεγε ο προφήτης: «Αλίμονο σε εκείνους που στηρίζονται στη δύναμή τους και καυχώνται για το πλήθος του πλούτου τους».