Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 2:8

Και γέμισε η γη από τα βδελύγματα των έργων των χειρών τους. Τα εθνικά επιτηδεύματα, λαμβάνοντας την αρχή τους από τους κληδονισμούς και αναπτυσσόμενα εξαιτίας της φιλαργυρίας και της ιππομανίας, εξόκειλαν στην ειδωλολατρία. Διότι, επειδή απομακρύνθηκαν από τη συμβουλή του Θεού και έδωσαν προσοχή στους κληδόνες, επειδή δεν είχαν την πεποίθησή τους στον Θεό αλλά στην αβεβαιότητα του πλούτου, και επειδή στηρίχθηκαν στα άλογα, τα οποία αποτελούν ψευδή ελπίδα για τη σωτηρία, και όχι σε Εκείνον που έχει τη δύναμη να συντρίβει τους πολέμους, κατά φυσική ακολουθία οδηγήθηκαν στο να γεμίσουν τη γη τους με βδελύγματα.

Και προσκύνησαν αυτά που κατασκεύασαν τα δάχτυλά τους. Ω της υπερβολικής παραφροσύνης, να θεωρεί κανείς Θεό αυτό που κατασκευάστηκε από τον ίδιο και να μην αντιλαμβάνεται τον παραλογισμό της πράξης του. Διότι, αν μεν θαυμάζεις την ύλη, για ποιον λόγο δεν προσκυνάς και τον ακατέργαστο χαλκό ή την πέτρα; Εάν πάλι θαυμάζεις την τέχνη, προσκύνησε τα ίδια σου τα χέρια, τα οποία του προσέδωσαν τη μορφή, ή τα εργαλεία με τα οποία το κατασκεύασες. Και πόση άνοια κρύβει το γεγονός ότι σε τόσο μεγάλο χρονικό διάστημα, κατά το οποίο σκαλιζόταν ή χυτευόταν το είδωλο, δεν απέκτησε επίγνωση του τι ακριβώς γινόταν; Διότι αυτό ακριβώς φανερώνει το: Και προσκύνησαν αυτά που κατασκεύασαν τα δάχτυλά τους. Έπειτα, εξάλλου, θα αναγκαστεί να επιλέξει αναγκαστικά ένα από τα δύο: ή ότι δεν είχε Θεό προτού τον διαμορφώσει ο ίδιος, ή ότι ο προϋπάρχων Θεός εγήρασε, με αποτέλεσμα να υπάρξει ανάγκη για άλλον.

Λέει δε ότι η χώρα τους έχει γεμίσει από άλογα, σαν να μην είχαν νοσήσει από αλαζονεία μόνο ένας ή δύο, αλλά σαν να είχε καταληφθεί από το πάθος ολόκληρη η χώρα τους και το κακό να είχε επεκταθεί σε όλους. Όμως, ελέγχει και μέσω αυτού ότι προσέκρουσαν στον νόμο και επέλεξαν να απειθήσουν στον Θεό, ο οποίος είχε διατάξει σαφώς: «Εάν δε εισέλθεις στη γη την οποία ο Κύριος ο Θεός σου σου δίνει ως κλήρο, και την κληρονομήσεις, και κατοικήσεις σε αυτήν, και πεις: Θα εγκαταστήσω στον εαυτό μου άρχοντα, όπως ακριβώς και τα υπόλοιπα έθνη γύρω μου· θα εγκαταστήσεις πάνω σου άρχοντα, εκείνον που θα εκλέξει ο Κύριος ο Θεός σου.» Έπειτα λέει για τον εγκατεστημένο άρχοντα: «Διότι δεν θα πληθύνει για τον εαυτό του άλογα, ούτε θα στρέψει τον λαό πίσω στην Αίγυπτο, προκειμένου να πληθύνει για τον εαυτό του άλογα.» Και εκτός από αυτά προσθέτει: «Και ασήμι και χρυσάφι δεν θα πληθύνει για τον εαυτό του σε μεγάλο βαθμό.» Τους κατηγορεί λοιπόν ότι συγκεντρώνουν χρήματα, και μάλιστα άπληστα, και ότι πληθαίνουν για τους εαυτούς τους και άλογα. Βέβαια, όπως είναι φυσικό, η επίκριση για αυτό αγγίζει κυρίως εκείνους που έλαχαν να ηγούνται, επειδή παραβαίνουν την εντολή, τους οποίους θα ήταν λογικό πριν από όλους τους άλλους να βλέπουμε να τιμούν τα θεσπισμένα και να επιτιμούν όσους τα παραβαίνουν. Και γέμισε η γη από τα βδελύγματα των έργων των χεριών τους, και προσκύνησαν αυτά που έφτιαξαν τα δάχτυλά τους.

Διότι ο Θεός των όλων τίμησε τον άνθρωπο δημιουργώντας τον αυτουργικώς. Διότι δεν πλάστηκε και αυτός μόνο με τον λόγο μαζί με τα άλλα κτίσματα, όπως ακριβώς συνέβη με το «Ας γίνει στερέωμα, και έγινε έτσι»· αλλά έλαβε χώμα από τη γη και έπλασε τον άνθρωπο, σύμφωνα με τα λόγια του πάνσοφου Μωυσή. Δημιουργήθηκε δε κατ' εικόνα και καθ' ομοίωσιν του Θεού, και εγκαθιδρύθηκε ως ένας άρχοντας των όσων υπάρχουν επί της γης. Τιμήθηκε δε εκτός αυτού και με πνεύμα ζωής. Διότι εμφύσησε στο πρόσωπό του πνοή ζωής. Επομένως, «ο άνθρωπος, ενώ βρισκόταν σε τιμή, δεν το κατενόησε», σύμφωνα με τα γεγραμμένα· διότι λάτρεψε τα γλυπτά είδωλα· και, όπως είπε ο προφητικός λόγος, «Προσκύνησαν αυτά που έφτιαξαν τα δάχτυλά τους». Και έσκυψε ο άνθρωπος, και ταπεινώθηκε ο άνδρας.

Για τον λόγο αυτόν λοιπόν, δικαίως αγανακτώντας ο δημιουργός των πάντων λέει: «Έκυψε ο άνθρωπος, και ταπεινώθηκε ο άνδρας, και δεν θα τους συγχωρήσω.» Φανερώνει δε μέσω αυτού το αμετάτρεπτο της οργής του, αν και δικαιολογημένα έχει κινηθεί εναντίον τους και για τα δύο. Διότι και τη θεία δόξα έχουν προσβάλει, αλλά και την ίδια τους τη φύση έχουν καταστήσει εντελώς άτιμη. Αναφέρει δε ότι η γη τους γέμισε από βδελύγματα, δείχνοντας ότι δεν είναι λίγοι, ούτε βέβαια ευκολομέτρητοι εκείνοι που έχουν κυριευθεί από τα εγκλήματα της αποστασίας, και ότι το αντικείμενο της λατρείας τους δεν είναι ένα, αλλά καθένας προσκύνησε αυτό που του άρεσε, και ένα πολυειδές σμήνος ειδώλων γέμισε ολόκληρη τη γη τους. Γι' αυτό άλλωστε έχει ειπωθεί δια της φωνής του Ιερεμία ότι: «Όσος είναι ο αριθμός των πόλεών σου, τόσοι ήταν και οι θεοί σου, Ιούδα. Και ανάλογα με τον αριθμό των δρόμων της Ιερουσαλήμ στήσατε βωμούς, για να προσφέρετε θυμίαμα στον Βάαλ.» Πονηρή λοιπόν και δυσβάσταχτη για τον Θεό είναι η κατασκευή των ειδώλων, και εννοώ τόσο των αισθητών όσο και των νοητών. Διότι ο Σατανάς λεηλατεί τις ψυχές των ανθρώπων, με δεινό και πολυποίκιλο τρόπο, με τις φαντασίες στον νου και την καρδιά, και ορισμένες φορές μέσω του σχηματισμού ειδώλων τις κατακρημνίζει στην αμαρτία, και τις παρασύρει σε αισχρές και άτοπες ηδονές. <Και τώρα εισέλθετε μέσα στους βράχους, και κρυφτείτε στη γη από το πρόσωπο του φόβου του Κυρίου και από τη δόξα της ισχύος του, όταν εγερθεί για να συντρίψει τη γη.>

Διότι τα άστρα, ο ήλιος και η σελήνη, και επιπλέον και ο ίδιος ο ουρανός, ήλθαν στην ύπαρξη, και αφού έλαβαν αρχή και γένεση, κάποτε θα οδεύσουν προς το τέλος της ύπαρξής τους· και κανείς δεν θα μπορούσε να παρατηρήσει σε αυτά τίποτε, το οποίο να μην υπολείπεται απολύτως και καθ' ολοκληρίαν της δόξας της θείας και αμόλυντης φύσεως. Ότι δε ο λόγος για αυτό το θέμα δεν θα αστοχούσε ως προς την αλήθεια, το απέδειξε αμέσως λέγοντας: Η χείρα μου εθεμελίωσε τη γη, και η δεξιά μου στερέωσε τον ουρανό. Έπειτα, πώς το δημιούργημα θα ανταγωνιστεί επί ίσοις όροις με τον δημιουργό, και θα φιλονικήσει με τη δόξα εκείνου που το κατασκεύασε; Αποδεικνύει λοιπόν ότι είναι άκρως άτοπο, ή μάλλον ότι φέρει την κατηγορία κάθε ασέβειας, το να προτιμά κάποιος να προσκυνά την κτίση αντί του Κτίσαντος, και, εγκαταλείποντας Εκείνον που υπάρχει πάντοτε και πρώτος, να απονέμει στα δημιουργήματα που έγιναν μέσα στον χρόνο το όνομα και την ιδιότητα της αληθινής Θεότητος, και να χαρίζει αυτό το πράγμα στα δικά του τεχνουργήματα. Διότι προσκύνησαν αυτά που έφτιαξαν τα δάχτυλά τους, σύμφωνα με το γεγραμμένο. Ως χείρα δε και δική του δεξιά ο Θεός και Πατέρας ονομάζει τον Υιό. Διότι έτσι θα βρούμε ότι ονομάζεται σε πάρα πολλά σημεία από τη θεόπνευστη Γραφή. Και πράγματι, ο θεσπέσιος Μωυσής είπε: «Η δεξιά σου, Κύριε, δοξάσθηκε με δύναμη, η δεξιά σου χείρα, Κύριε, συνέτριψε εχθρούς.» Ο δε μακάριος Δαβίδ: «Ας κραταιωθεί η χείρα σου, ας υψωθεί η δεξιά σου.» <Θα τους καλέσω, και θα σταθούν μαζί, και θα συναχθούν όλοι, και θα ακούσουν.

Αφού ο προφήτης προέτρεψε τον λαό και είπε: «ελάτε να πορευθούμε στο φως του Κυρίου», σταματά σε αυτό το σημείο και τα όσα ακολουθούν στη συνέχεια δεν τα απευθύνει πλέον στον λαό, αλλά μιλά στον ίδιο τον Κύριο. Αντί του «επειδή εγκατέλειψε τον λαό του», ο Ακύλας μετέφρασε: «επειδή άφησες τον λαό σου, τον οίκο του Ιακώβ», ενώ ο Σύμμαχος: «απέρριψας». Έπειτα, στη συνέχεια παρουσιάζει τα σημάδια της εγκατάλειψης του λαού («του ανείσθαι τον λαόν»), λέγοντας ότι, όπως παλαιά κάποιοι «αλλόφυλοι», δηλαδή οι Αμορραίοι, οι Ευαίοι και οι Ιεβουσαίοι, έπρατταν τα πάνδεινα κατοικώντας τον τόπο, επί των ημερών των οποίων η χώρα τους είχε γεμίσει από οιωνοσκοπίες, μαντείες και κάθε είδους ειδωλολατρία, έτσι και η χώρα του οίκου του Ιακώβ θα γεμίσει από αλλόφυλους κατοίκους, «και θα τους γεννηθούν αλλόφυλα τέκνα και θα γεμίσει η χώρα», αυτή που παλαιά ονομαζόταν του Θεού, από στρατιωτικούς άνδρες, τους οποίους υπαινίσσεται μέσω του πλήθους των αλόγων και των αρμάτων. Ακόμη, λέει ότι η χώρα τους θα γεμίσει από όσους ασχολούνται με τον χρυσό και τον άργυρο, και επιπλέον αυτών λέει ότι «θα γεμίσει από τα βδελύγματα των έργων των χεριών τους»· και ποιών «αυτών», αν όχι των αλλοφύλων κατοίκων, «οι οποίοι και προσκύνησαν όσα έφτιαξαν τα δάχτυλά τους»; Όλα αυτά είναι δηλωτικά των αλλοφύλων εθνών και των ειδωλολατρών που πρόκειται να κατοικήσουν την ίδια την Ιερουσαλήμ και τη χώρα της Ιουδαίας.

Έπειτα, επειδή ακριβώς μνημόνευσε στα προηγούμενα πώς «γέμισε η γη από τα βδελύγματα των έργων των χεριών τους, και προσκύνησαν αυτά που έφτιαξαν τα δάχτυλά τους· και έσκυψε ο άνθρωπος, και ταπεινώθηκε ο άνδρας», ακολούθως, μέσω των προκειμένων λόγων, προφητεύει λέγοντας: «και τα χειροποίητα είδωλα θα τα κρύψουν, φέρνοντάς τα μέσα στα σπήλαια και στις σχισμές των βράχων και στις τρύπες της γης», και πάλι: «εκείνη την ημέρα θα πετάξει ο άνθρωπος τα αργυρά και τα χρυσά του βδελύγματα, τα οποία κατασκεύασε για να τα προσκυνά»· διότι τότε, όταν θα έχει φτάσει η ημέρα του Θεού, τις «δοξασίες» τους, τις οποίες είχαν προηγουμένως στην ψυχή τους σχετικά με την πολυθεϊστική πλάνη, «θα τις κρύψουν» μέσα στις διερρηγμένες τους διάνοιες, αλλά και «θα τις αποβάλουν» και θα απορρίψουν από τον λογισμό τους κάθε ψευδή αντίληψη για τα είδωλά τους. Και αυτό θα το πράξουν «από τον φόβο του Κυρίου». Εντούτοις, και κατά την πρώτη παρουσία του Σωτήρος μας, αυτά άρχισαν εν μέρει να συντελούνται μετά το κήρυγμα του ευαγγελικού λόγου σε όλα τα έθνη. Ήδη λοιπόν, στην εποχή μας έχει ελεγχθεί η πλάνη των θεών που άλλοτε θεωρούσαν ως τέτοιους τα έθνη, από το γεγονός ότι δεν μπορούν να βοηθήσουν ούτε τους εαυτούς τους.

Και γέμισε η γη από τα βδελύγματα των έργων των χεριών τους και προσκύνησαν αυτά που κατασκεύασαν τα δάχτυλά τους. Όπως ένας σοφός ιατρός, ο προφήτης, πριν από το νόσημα, αναφέρει την αιτία και την πηγή του νοσήματος.

Σκοπεύοντας, λοιπόν, να κατηγορήσει την ασέβειά τους, ανέφερε προκαταβολικά τις αφορμές αυτής της αρρώστιας: τη φιλαργυρία, την αλαζονεία και τις ανάρμοστες συναναστροφές, δηλώνοντας ότι από αυτά σταδιακά υποσκελίστηκαν στο βάραθρο της απώλειας και προσκύνησαν είδωλα. Έπειτα, χλευάζοντας τη θρησκεία τους, πρόσθεσε: «Τα έργα των χειρών τους». Διότι τι άλλο θα μπορούσε να είναι πιο καταγέλαστο από το να γίνεται ο άνθρωπος δημιουργός ενός θεού; Βδέλυγμα δε συνηθίζει να ονομάζει η Γραφή τα είδωλα· εξού και «βδέλυγμα της ερημώσεως» ονομάζεται ο ανδριάντας που στέκεται στον ναό. «Όταν, λοιπόν, δείτε», λέγει, «το βδέλυγμα της ερημώσεως να στέκεται σε άγιο τόπο· ο αναγνώστης ας καταλαβαίνει». Επειδή, δηλαδή, τους απομάκρυνε από το να συνεπαίρνονται από τα αισθητά, τους απαγόρευσε να κατασκευάζουν οποιοδήποτε ομοίωμα· και το ονόμασε αυτό βδέλυγμα, αποτρέποντάς τους από μακριά από την ασέβεια· διότι το να βδελύσσεται κανείς σημαίνει το να μισεί κάτι σε υπερβολικό βαθμό, ως ακάθαρτο, ως εναγές. Επομένως, βδέλυγμα ονομάζεται στην Αγία Γραφή το μισητό και το άξιο αποστροφής. Και κάθε είδωλο είναι τέτοιο. «Και προσκύνησαν αυτά που έφτιαξαν τα δάχτυλά τους».

Επειδή, λοιπόν, αυτοί που βρίσκονταν μέσα σε αυτά τα αγαθά, και πριν εισέλθουν στη γη της επαγγελίας και μετά την είσοδό τους, παρέβησαν και οι ίδιοι την εντολή του Θεού που λέει: «Άκουε, Ισραήλ· Κύριος ο Θεός σου είναι ένας Κύριος και δεν θα προσκυνήσεις ξένο θεό» και «θυσίασαν τους γιους τους και τις κόρες τους στα δαιμόνια και έτρωγαν και έπιναν τον οίνο των σπονδών τους και προσκύνησαν αυτά που κατασκεύασαν τα δάχτυλά τους, σκότωσαν τους αγίους και λιθοβόλησαν τους προφήτες, μεταστράφηκαν σαν στρεβλό τόξο και παρόξυναν με ξένους θεούς και με τα βδελύγματά τους τον Θεό που τους έθρεψε στην έρημο και τον ξέχασαν» — τι έπραξε λοιπόν ο Κύριος που τους εξέλεξε ανάμεσα σε όλα τα έθνη; Οργίστηκε και τους αποστράφηκε; Ουδαμώς, αλλά απέστειλε τον Υιό Του για να κατακλύσει τις αμαρτίες τους, επειδή έφτασαν στο σημείο να εξομοιωθούν και αυτοί με τα έθνη, καθώς είναι γραμμένο: «Και αναμείχθηκαν με τα έθνη και έμαθαν τα έργα τους» και «ενώ βρίσκονταν σε θέση τιμής δεν το κατανόησαν». Γι' αυτό, θυμήσου σχετικά την κιβωτό, τους γιους του Νώε και τα θηρία και τα ερπετά που είχαν εισέλθει τότε σε αυτήν, όπως είπα, διηγούμενος τα σχετικά με αυτήν, ότι δηλαδή ο μεν Νώε αποτελεί τύπο του Χριστού, οι δε γιοι του τύπο του λαού που βρισκόταν υπό τον νόμο, ενώ τα θηρία και τα ερπετά τύπο των εθνών.