Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 21:12

Περί του Πνεύματος. Ας έχει θάρρος κάθε ψυχή που ερευνά τα υψηλότερα θεία ζητήματα, αν διαθέτει τέτοιο οφθαλμό ώστε να τα αναζητά και να βλέπει όσα είναι αόρατα στις αισθήσεις, και αν, αναζητώντας με αυτόν τον τρόπο, δύναται, σύμφωνα με το γεγραμμένο, να κατοικεί πλησίον του ίδιου του αναζητουμένου. Διότι έχει γραφτεί: «Εάν αναζητάς, αναζήτει, και κατοίκει κοντά μου». Και κατοικεί τότε, όταν αναζητά με πίστη. Διότι, ακόμη και αν συμβεί να μην το βρει, δεν απομακρύνεται από το να κατοικεί μέσα στην πίστη προς το αναζητούμενο, αλλά λέγει σύμφωνα με τον μακάριο Δαβίδ: «Έγινε θαυμαστή η γνώση σου σε εμένα, κραταιώθηκε, δεν θα μπορέσω να τη φθάσω», και σύμφωνα με τον πατέρα του σεληνιαζομένου: «Πιστεύω, Κύριε· βοήθησε την απιστία μου». Έχοντας λοιπόν αυτόν τον σκοπό, ας ερευνήσουμε με πίστη περί της φύσεως του Αγίου Πνεύματος, ζητώντας τη γνώση από το ίδιο το αναζητούμενο. Διότι αυτό είναι το αναζητούμενο, και αυτό είναι που παρέχει τη γνώση περί του εαυτού του. Όπως δε έχουμε διδαχθεί από αυτό διά των θείων Γραφών, αυτό είναι που ανέδειξε τους αγίους, και παρέχει τη θεία ζωή σε εκείνους που ζητούν τον Θεό από αυτό. Είναι δε ανάγκη αυτό να είναι τιμιότερο από όσους το λαμβάνουν, διότι αυτοί γίνονται άγιοι όταν αυτό επιφοιτήσει, και φθείρονται όταν αυτό τους εγκαταλείψει. Ενώ αυτό υπάρχει πάντοτε, όντας πηγή της αΐδιας ζωής.

Ας ενθυμείται κάθε ψυχή που αναζητά τα θειότερα, εάν διαθέτει τέτοιον οφθαλμό, ώστε να ερευνά τέτοια ζητήματα και να βλέπει όσα είναι αόρατα στις αισθήσεις, και εάν, αναζητώντας τα με αυτόν τον τρόπο, δύναται να κατοικεί πλησίον του ίδιου του αναζητουμένου, σύμφωνα με το γεγραμμένο· διότι έχει γραφεί: «εάν αναζητάς, να αναζητάς και να κατοικείς κοντά μου»· κατοικεί δε τότε, όταν αναζητά με πίστη. Διότι, ακόμη και αν συμβεί να μην το βρει, δεν απομακρύνεται από το να κατοικεί μέσα στην πίστη του αναζητουμένου, αλλά λέει κατά τον μακάριο Δαβίδ: «Έγινε θαυμαστή η γνώση σου σε εμένα· κραταιώθηκε· δεν θα μπορέσω να την φθάσω»· και κατά τον πατέρα του σεληνιαζομένου: «Πιστεύω, Κύριε, βοήθει μου την απιστία». Έχοντας, λοιπόν, αυτόν τον σκοπό, ας ερευνήσουμε με πίστη περί της φύσεως του Αγίου Πνεύματος, ζητώντας τη γνώση από το ίδιο το αναζητούμενο.

Και μου φαίνεται ότι σπεύδει ωφέλιμα να πράξει κάτι τέτοιο, όπως ακριβώς λένε ότι κάνουν τα ταχύτατα και κυνηγετικά σκυλιά, τα οποία, επειδή έχουν από τη φύση τους μεγάλη οξύτητα στην αίσθηση της όσφρησης, τρέχουν διαρκώς γύρω από τις κρυψώνες των θηραμάτων. Ή μήπως δεν προσκαλεί σε μια τέτοια κατάσταση το σοφό και προφητικό λόγιο που λέει το εξής: «Αν αναζητάς, αναζήτα, και κατοίκει κοντά μου;» Διότι αυτός που αναζητά πρέπει να αναζητά, δηλαδή, επιδεικνύοντας την πιο εντατική προθυμία για τον σκοπό αυτόν, να μην απομακρύνεται προς μάταιες έννοιες, αλλά όσο περισσότερο κάτι γίνεται τραχύ λόγω δυσκολίας, τόσο περισσότερο να προσεγγίζεται με οξύτερο νου, και να εκπολιορκεί το κρυμμένο νόημα με ταχύτερες προσβολές στοχασμών. Αλλά ο άπειρος και αχειραγώγητος νους, ό,τι τον ξεπερνά, οπωσδήποτε το υβρίζει με την απείθειά του, και αποστρέφεται ως κίβδηλο αυτό που τον νικά, φτάνοντας από απαίδευτο θράσος στην έσχατη υπεροψία. Διότι το να μη θέλει να υποχωρήσει σε κανέναν, ούτε να πιστεύει ότι υπάρχει κάτι ανώτερο από τον ίδιο, πώς να μην είναι τελικά αυτό που μόλις αναφέραμε;

Διότι, όπως ακριβώς ενέπαιζαν εκείνους από τον Ισραήλ που κατέφευγαν σε αυτούς, έτσι θα καταγελαστούν, λέει, παθαίνοντας τα ίδια με εκείνους και νικώμενοι από τα χέρια των Βαβυλωνίων. «Φυλάξτε τις επάλξεις, θα φυλάξω το πρωί και τη νύχτα». Ο λόγος αυτός απευθύνεται προς τους Ιδουμαίους, σαν να τους ονειδίζει ο Θεός για τους μάταιους κόπους που κατέβαλαν για να αμυνθούν εναντίον των εχθρών, χωρίς όμως να επιζητούν με κανέναν τρόπο τη σωτηρία και τη βοήθεια από Αυτόν. Διότι, καθώς επρόκειτο να συμβεί η έφοδος των Ασσυρίων, αποκλείοντας τις εισόδους των πόλεων, φρουρούσαν τις επάλξεις. Αλλά το εγχείρημα αυτό ήταν ανώφελο για αυτούς. Διότι οι πόλεις τους κυριεύθηκαν, και δεν υπήρξε απολύτως κανένας που να διασωθεί. Επομένως, ο λόγος του Θεού προς αυτούς διατυπώθηκε με ειρωνικό ήθος: Ναι, λέει, ορθά και λογικά σκέφτεστε, φυλάξτε τις επάλξεις.

Έπειτα, σαν να απαντούν οι ίδιοι: «Φυλάσσω το πρωί και τη νύχτα». «Αλλά εάν ο Κύριος δεν φυλάξει την πόλη, μάταια αγρύπνησε ο φύλακας». Διότι έπρεπε μάλλον να αναζητούν την άνωθεν βοήθεια από τον Θεό, παρά να δείχνουν εμπιστοσύνη στις πέτρες. Επειδή λένε ότι τα τείχη των πόλεών τους συγκλονίστηκαν τόσο πολύ, ώστε να μη βλέπει κανείς πέτρα να στέκεται πάνω σε πέτρα. «Εάν ζητάς, ζήτα, και κατοίκησε κοντά μου· στο δάσος το βράδυ θα κοιμηθείς». Εάν λοιπόν επιθυμείς, λέει, να ζητήσεις βοήθεια, ζήτα την από εμένα που έχω τη δύναμη να διασώζω, και κατοίκησε κοντά μου, δηλαδή, γίνε δικός μου και φρόνει τα δικά μου, απομακρύνοντας τον εαυτό σου από τη λατρεία των ψευδώνυμων θεών. Κάτι τέτοιο λέει και ο Σωτήρας: «Όποιος με αγαπά, ας με ακολουθεί, και όπου είμαι εγώ, εκεί ας είναι και ο δικός μου διάκονος».

Ξεπερνούν πραγματικά κάθε νου τα όσα έχουν ετοιμαστεί για τους αγίους, διότι «η ελπίδα τους είναι πλήρης αθανασίας», σύμφωνα με τα γεγραμμένα. Ποιος είναι λοιπόν ο καιρός κατά τον οποίο πρέπει να τελείται το Πάσχα, και πώς πρέπει να γίνεται, έχει λεχθεί με σαφήνεια από εμάς. Διότι πρόσταξε να τελείται «την δέκατη τέταρτη ημέρα του πρώτου μήνα προς το εσπέρας, κατά τον καιρό», και σύμφωνα με τον νόμο του. Θεωρώ όμως ότι πρέπει να εξετάζουμε προσεκτικά το καθένα από όσα έχουν θεσπιστεί, υποβάλλοντάς τα στην καλύτερη δοκιμασία, και να σπεύδουμε να ερευνήσουμε τις αιτίες για τις οποίες ο νομοθέτης όρισε ότι πρέπει να γίνεται την άνοιξη και κατά τον πρώτο μήνα. Δεν θα ήταν χωρίς ωφέλεια το να εμβαθύνουμε με λεπτομέρεια σε αυτά. Και αυτό νομίζω είναι που είπε ο Θεός διά φωνής του προφήτη: «Εάν ζητάς, να ζητάς, και να κατοικείς μαζί μου». Το ιερό Γράμμα μας υποδεικνύει ότι, αφενός, πρέπει να προσπαθούμε να ανιχνεύουμε τα γεγραμμένα με τις πρέπουσες έρευνες όσο είναι δυνατόν, και αφετέρου, μας παραγγέλλει να μην απομακρυνόμαστε καθόλου από την ορθότητα των εννοιών, λέγοντας το: «Κατοίκει μαζί μου». Διότι κάθε ορθότητα βρίσκεται μαζί με τον Θεό, κοντά σε αυτόν και προέρχεται από αυτόν.

ΕΠΙΛΥΣΗ. Τα τόσο λεπτά και όχι συνηθισμένα ζητήματα δεν απαιτούν δογματική απόφαση, αλλά μάλλον διερεύνηση και στοχαστική εξέταση, με την προϋπόθεση να μην επιτρέπεται να εκπίπτει ο λόγος σε όσα δεν αρμόζουν, δηλαδή να παραφέρεται έξω από το πρέπον. Διότι είναι γραμμένο: «εάν αναζητάς, να αναζητάς, και να κατοικείς κοντά μου». Αυτό όμως που το ιερό κείμενο δεν είπε με σαφήνεια, πώς θα μπορούσε κανείς να το εξηγήσει σαφώς; Για παράδειγμα, λέω ότι στο βιβλίο της κοσμογονίας είναι γραμμένο πως στην αρχή ο Θεός δημιούργησε τον ουρανό και τη γη. Και ότι μεν τα δημιούργησε, το είπε το ιερό κείμενο, και εμείς το δεχόμαστε αυτό ως αληθινό μέσω της πίστης. Το πώς όμως ή από πού, ή με ποιον τρόπο παρήχθησαν στην ύπαρξη ο ουρανός και η γη και τα υπόλοιπα κτίσματα, το να τα περιεργαζόμαστε πολυάσχολα δεν είναι αζήμιο· διότι δεν πρέπει να βυθίζουμε τον νου σε βαθύτερα ζητήματα. Όσα, λοιπόν, δεν λέει με απόλυτη σαφήνεια η Θεία Γραφή, αυτά πρέπει να παραμένουν άδηλα και να τα προσπερνάμε σιωπηλά. Εάν όμως πρέπει να εξάγουμε συμπεράσματα με λογισμό που αποβλέπει στην ορθότητα, λέμε ότι ο Δημιουργός των όλων έπλασε μεν τον άνθρωπο από χώμα, δηλαδή το σώμα του· και αφού το εμψύχωσε με ψυχή ζωντανή και νοερή, με τον τρόπο που Εκείνος γνωρίζει, ενέβαλε φυσικά μέσα του την έφεση και τη γνώση για κάθε αγαθό. Διότι νομίζω πως αυτό φανερώνει εκείνο που ειπώθηκε μέσω του μακάριου ευαγγελιστή Ιωάννη: «Ήταν το φως το αληθινό, το οποίο φωτίζει κάθε άνθρωπο που έρχεται στον κόσμο».

Ο νόμος δεν επιτρέπει σε αυτούς που πλούτισαν με τον ιερό και εκλεκτό κλήρο, και οι οποίοι έχουν ήδη τελειωθεί ώστε να πρέπει να ιερουργούν, να περιφέρονται οπουδήποτε έξω από την αγία σκηνή, αλλά τους επιβάλλει να παραμένουν μέσα μέχρι την έβδομη ημέρα, και σχεδόν τους προσηλώνει στις θύρες, χωρίς να υπερβαίνουν το κατώφλι, καθιστώντας, νομίζω, την παραμονή τους στους άγιους τόπους σύμβολο της σταθερότητας και της διαμονής μέσα στον αγιασμό. Διότι είναι ανάγκη να είμαστε σταθερά στηριγμένοι και ακλόνητοι στην αρετή εμείς, οι οποίοι έχουμε ταχθεί να προσεδρεύουμε στον Θεό, χωρίς να περιφερόμαστε έξω από τον πρέποντα τρόπο ζωής ούτε να εκτρεπόμαστε από το ιεροπρεπές φρόνημα, αλλά να κατοικούμε σαν να βρισκόμαστε πάντοτε κοντά στον Θεό, σύμφωνα με αυτό που ειπώθηκε από τη φωνή του προφήτη: «Αν ζητάς, να ζητάς, και κοντά μου να κατοικείς». Ο Μωυσής διέταξε να το κάνουν αυτό για επτά ημέρες· πράγμα που σημαίνει την υποχρέωση να φροντίζουν με προθυμία να υπηρετούν τον Θεό σε κάθε καιρό, αφού ο αριθμός επτά αυτό δηλώνει, εκφράζοντας δηλαδή κατά κάποιον τρόπο το ολοκληρωτικά και παντοτινά. Και τους παραγγέλλει, εφόσον βρίσκονται μέσα στη σκηνή, να τηρούν τα προστάγματα του Κυρίου, υποδεικνύοντας ως καρπό της διαρκούς παραμονής κοντά στον Θεό την ευπείθεια και την προθυμία να πράττουν αυτά που Εκείνος θα επέλεγε να νομοθετήσει. Πρέπει λοιπόν να υπηρετούμε κατ' αυτόν τον τρόπο τον Δεσπότη των πάντων, διότι η ραθυμία ως προς τα αγαθά έργα καταλήγει πάντοτε στο έσχατο των κακών· γι' αυτό ακριβώς, νομίζω, ο Μωυσής πρόσθεσε το: «Για να μην πεθάνετε». ΠΑΛΛ. Σωστά μίλησες. ΚΥΡ. Έχοντας δε ήδη τελειωθεί για την ιερουργία, ο Ααρών αρχίζει να εκπληρώνει τα νενομισμένα.

Και εγώ θα σας «φυλάξω» κατά τη διάρκεια της ημέρας και «της νύχτας» και μείνετε «κοντά μου». Αν, λοιπόν, κάποιος από εσάς χρειάζεται βοήθεια, ας «ζητήσει» τη βοήθεια από εμένα, και αν κάποιος φροντίζει για τη σωτηρία του, «κοντά μου ας κατοικεί». Αυτά, λοιπόν, θεωρώ ότι έχουν ειπωθεί προς εκείνους που έχουν κυριευθεί από τον φόβο των Ιδουμαίων, τους οποίους ο Θεός προσκαλεί κοντά Του, υποσχόμενος τη δική Του βοήθεια εάν παραμείνουν σε Αυτόν. Στη συνέχεια, ο προφήτης, καταπιανόμενος με ένα άλλο θέμα, ομιλεί καθώς έχει καταληφθεί από το Άγιο Πνεύμα, γι' αυτό και ονόμασε τον λόγο «λήμμα». Αυτό το «λήμμα» δεν αφορούσε πλέον μόνο τους Ιδουμαίους, αλλά και τους υπόλοιπους κατοίκους της Αραβίας, οι οποίοι ήταν επίσης εχθροί και πολέμιοι του Ισραήλ, προς τους οποίους λέει: Εάν ανέκαθεν με το θράσος σας συνηθίζατε να επαίρεστε εναντίον του λαού μου, τώρα τουλάχιστον, αφού μάθετε εκείνα που πολύ σύντομα πρόκειται να σας βρουν, εγκαταλείψτε την αλαζονεία σας. Διότι, καθώς ήδη έχουν επιτεθεί οι εχθροί που θα σας κατακόψουν, οι περισσότεροι από εσάς θα αφανιστούν, και αν τυχόν ένας ή δύο, ή έστω ελάχιστοι, διασωθούν εξασφαλίζοντας τη σωτηρία τους μέσω της φυγής, ακριβώς σε αυτούς εγώ παραγγέλλω –ως φυγάδες που είναι πια εξαντλημένοι και καταβεβλημένοι από τη φυγή– να ετοιμάσουν «άρτο» και «ύδωρ»· αφού δεν θα έχουν πλέον πόλη για να κατοικήσουν, αυτοί «στο δάσος» και σε έρημους τόπους, όταν τους προφθάσει το «βράδυ, θα κοιμηθούν».

Πρόσεξε, λοιπόν, ότι εμφανίζεται νωρίς στις γυναίκες, ενώ αργά στους αποστόλους· διότι το μεν πρωί απηύθυνε εδώ στις γυναίκες το «Χαίρετε», ενώ αργά στη Σιών απηύθυνε το «Ειρήνη» στους μαθητές· «Χαίρετε» στις γυναίκες, για να αναιρέσει την απόφαση της λύπης, «Ειρήνη» στους μαθητές, για να καταλύσει την έχθρα που φύτεψε ο δράκοντας. Γι' αυτό τους έλεγε, κάνοντας αυτή τη διάκριση: «Ειρήνη σε εσάς· διότι ο πόλεμος προορίζεται για τον διάβολο, η έχθρα προς εκείνον παραμένει· επειδή πρέπει να συντριβεί το κέρας του, πρέπει να χυθεί το δηλητήριό του, πρέπει να ποδοπατηθεί το κεντρί του. Τώρα θα σφυρηλατήσω όπλα με τα οποία θα διεξαχθεί πόλεμος εναντίον του». Όχι μάταια, λοιπόν, ο Ανδρέας ανήγγειλε στον Πέτρο: «Βρήκαμε τον Μεσσία, που λέγεται Χριστός», επειδή και ο Θεός αυτά τα λόγια εξέφραζε μέσω της προφητείας του Ησαΐα: «Εάν αναζητάς, ζήτα και κατοίκησε μαζί μου». Γι' αυτό ο Ανδρέας τόλμησε να ρωτήσει τον Χριστό: «Γνωρίζω βέβαια ότι δεν έχεις οικία πάνω στη γη, δεν οικοδομείς μέσα στη φθορά, δεν φτιάχνεις σκηνή με πλίνθους. ‘Πού μένεις;’ για να γίνω θυρωρός της δεσποτικής αυλής. ‘Διότι προτίμησα να βρίσκομαι παραπεταμένος στον οίκο του Θεού μου, παρά να κατοικώ σε σκηνώματα αμαρτωλών.’ ‘Πού μένεις;’ Εάν το μάθω, δεν θα απομακρυνθώ από τη θύρα».

Κεφάλαιο 32. Κλήση των εθνών και πρόρρηση της κοινωνίας των μυστηρίων· και προαγόρευση της απώλειας των ειδωλικών τοξευμάτων. Το όραμα της Ιδουμαίας. Προς εμένα φωνάζετε από τον Σηείρ: Φυλάξτε τις επάλξεις, εγώ φυλάσσω το πρωί και τη νύχτα· εάν ζητάς, ζήτα και κατοίκησε μαζί μου· στον δρυμό θα κοιμηθείς το βράδυ, στην οδό της Δαιδάν. Φέρτε νερό σε συνάντηση αυτού που διψά, εσείς που κατοικείτε στη χώρα Θαιμάν, με άρτους να προϋπαντάτε αυτούς που φεύγουν εξαιτίας του πλήθους των φονευμένων και εξαιτίας του πλήθους των πλανωμένων και εξαιτίας του πλήθους της μάχαιρας και εξαιτίας του πλήθους των τεντωμένων τόξων και εξαιτίας του πλήθους εκείνων που έχουν πέσει στον πόλεμο. Διότι έτσι μου είπε ο Κύριος: Ακόμη ένας χρόνος σαν χρόνος μισθωτού, και θα εκλείψει η δόξα των υιών Κηδάρ, και το υπόλοιπο των τοξευμάτων των ισχυρών υιών Κηδάρ θα είναι λίγο, διότι μίλησε ο Κύριος, ο Θεός του Ισραήλ.