Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 22:13

Διότι είναι καιρός πλέον να κάνουν τέτοιους συλλογισμούς και για το σύμπαν: Πώς είναι δυνατόν η κτίση, ενώ κάποτε δεν υπήρχε, να έλθει στην ύπαρξη; Ή πώς είναι δυνατόν το χώμα της γης να πλαστεί ως λογικός άνθρωπος; Ή πώς μπορεί το φθαρτό να γίνει άφθαρτο; Ή πώς έχει θεμελιωθεί η γη πάνω στις θάλασσες, και πώς την ετοίμασε ο Θεός πάνω στους ποταμούς; Και, τελικά, να καταλήγουν να λένε μεταξύ τους: «Ας φάμε και ας πιούμε, διότι αύριο πεθαίνουμε»· έτσι ώστε, προφανώς, όταν αυτοί φθαρούν, να φθαρεί μαζί τους και η μανία της αίρεσής τους.

Διότι είναι πλέον καιρός να κάνουν τέτοιες σκέψεις και για το σύμπαν: Πώς δύναται η κτίση, ενώ κάποτε δεν υπήρχε, να έλθει στην ύπαρξη; Ή πώς δύναται ο χους της γης να πλαστεί σε λογικό άνθρωπο; Ή πώς το φθαρτό να γίνει άφθαρτο; Ή πώς η γη έχει θεμελιωθεί πάνω στις θάλασσες, και ο Θεός την ετοίμασε πάνω στους ποταμούς; Και τελικά, να λένε στους εαυτούς τους: «Ας φάμε και ας πιούμε, διότι αύριο πεθαίνουμε»· έτσι ώστε προφανώς, καθώς αυτοί θα φθείρονται, να συνδιαφθαρεί και η μανία της αίρεσής τους.

Αλλά θα ήταν πάρα πολύ καλύτερο να επικαλεστείτε το ακαταμάχητο χέρι, και να ζητήσετε να λάβετε τα αγαθά από την ημερότητα και τη φιλανθρωπία του Θεού, να τον ονομάζετε Σωτήρα και Λυτρωτή, και έχοντας αυτή τη διάθεση να χύσετε το δάκρυ της μετάνοιας. Και κάλεσε ο Κύριος Σαβαώθ εκείνη την ημέρα σε κλάμα και θρήνο, σε ξύρισμα του κεφαλιού και σε ζώσιμο με σάκους, αυτοί όμως παραδόθηκαν σε ευφροσύνη και αγαλλίαση, σφάζοντας μοσχάρια και θυσιάζοντας πρόβατα, για να φάνε κρέας και να πιούν κρασί, λέγοντας: Ας φάμε και ας πιούμε, γιατί αύριο πεθαίνουμε.

Διότι έχοντας τρόπον τινά απηυδήσει, και έχοντας πλέον χάσει κάθε ηθική ευαισθησία, επιδίδονταν στην τρυφηλότητα, και φρόντιζαν να ασχολούνται με διασκεδάσεις, σφάζοντας μοσχάρια και πρόβατα, μεθώντας και κατασπαταλώντας τα πάντα σε υπερβολικές απολαύσεις, και μάλιστα λέγοντας μεταξύ τους λόγια που προέρχονταν από απόγνωση και από νου παράλογο και απερίσκεπτο: «Ας φάμε και ας πιούμε, διότι αύριο πεθαίνουμε». Επειδή νόμισαν, όπως ήταν επόμενο, ότι ο Θεός δεν θα άκουγε τέτοια πράγματα. Όμως αυτά, λέει, είναι αποκαλυμμένα στα αυτιά Του· «και δεν πρόκειται να σας συγχωρεθεί αυτή η αμαρτία, μέχρι να πεθάνετε», δηλαδή, οπωσδήποτε θα καταλήξετε στον θάνατο και στη φθορά, εξαιτίας αυτής της αμαρτίας σας.

«Ανάμεσα στην κρηπίδα και το θυσιαστήριο θα κλάψουν οι ιερείς που λειτουργούν στον Κύριο, και θα πουν: Σπλαχνίσου, Κύριε, τον λαό σου, και μην παραδώσεις την κληρονομιά σου σε ονειδισμό, ώστε να την εξουσιάσουν τα έθνη, για να μην πουν ανάμεσα στα έθνη: Πού είναι ο Θεός τους;» Ενώ λοιπόν ο Θεός εκείνον τον καιρό καλούσε σε κλάμα και θρήνο, και σε ξύρισμα του κεφαλιού και ζώσιμο με σάκκους, αυτοί επιδίδονταν σε διασκεδάσεις, εξάπτοντας εναντίον τους ακόμη περισσότερο σε ακάθεκτη οργή Εκείνον που έχει τη δύναμη και να καταστρέψει και να διασώσει. <Αυτά λέει ο Κύριος Σαβαώθ: Πήγαινε στο παστοφόριο προς τον Σομνά τον ταμία, και πες του: Τι κάνεις εσύ εδώ, και τι δουλειά έχεις εδώ; Διότι λάξευσες για τον εαυτό σου εδώ μνημείο, και έφτιαξες για τον εαυτό σου μνημείο σε ψηλό μέρος, και χάραξες για τον εαυτό σου κατοικία σε πέτρα;>

«Θρηνήστε παντού για το κρασί· έπαψε κάθε ευφροσύνη της γης, και θα εγκαταλειφθούν οι πόλεις έρημες, και τα εγκαταλελειμμένα σπίτια θα καταστραφούν.» Πολλές φορές ο Θεός των όλων κατηγορούσε τον Ισραήλ, επειδή αμάρτησαν ανυπόφορα, και ενώ γνώριζαν εκ των προτέρων ότι εξαιτίας αυτού θα τιμωρηθούν, δεν επέλεξαν ωστόσο να αποκρούσουν την οργή με τους πόνους της μετάνοιας. Διότι είπε ότι: «Και κάλεσε ο Κύριος Σαβαώθ εκείνη την ημέρα σε κλάμα και θρήνο και ξύρισμα του κεφαλιού και ζώσιμο με σάκκους, αυτοί όμως παραδόθηκαν σε ευφροσύνη και αγαλλίαση, σφάζοντας μοσχάρια και θυσιάζοντας πρόβατα, ώστε και να φάνε κρέατα και να πιούν κρασί λέγοντας: Ας φάμε και ας πιούμε, διότι αύριο πεθαίνουμε.» Και βέβαια μέσω άλλου προφήτη, λέει: «Αυτοί που κοιμούνται σε ελεφαντοστέινα κρεβάτια και ζουν τρυφηλά στα στρώματά τους. Αυτοί που τρώνε κατσίκια από τα κοπάδια, και τρυφερά μοσχαράκια γάλακτος μέσα από τις αγέλες, αυτοί που πίνουν διυλισμένο κρασί, και αλείφονται με τα εκλεκτότερα μύρα, και δεν ένιωθαν καθόλου πόνο για τη συντριβή του Ιωσήφ.» Επομένως, έχοντας εκτραπεί σε πάρα πολύ μεγάλη κατάπτωση, ζούσαν τρυφηλά σε ακατάλληλο καιρό, αν και έπρεπε να καταβρέχουν τα μάγουλά τους με ασταμάτητα δάκρυα και να ζητούν συγχώρεση για τα αμαρτήματά τους, για αυτό δίκαια επιβλήθηκαν πάνω τους οι καταστροφές του πολέμου· και εκείνοι που παλαιότερα ζούσαν μέσα στην τρυφή, εντελώς ανέλπιστα περιέπεσαν σε συμφορές.

Αυτοί θα μπορούσαν να είναι «νεανίσκοι και παρθένοι, πρεσβύτεροι μετά νεωτέρων», και επιπλέον νήπια νεογέννητα και βρέφη που θηλάζουν, αλλά και νυμφίοι και νιόπαντρες κοπέλες, που ίσως τρέχουν έξω από τους νυμφώνες που είναι ακόμη στολισμένοι και απαρνούνται τις συζυγικές κλίνες, περιφρονώντας την τρυφή και τα συμπόσια, και ανταλλάσσοντάς τα με τη σκληραγωγία· έχοντας καταπαύσει τον θόρυβο, με σιωπηλά τα άσματα και τα εγκώμια που συνηθίζεται ορισμένες φορές να απευθύνονται στους νεονύμφους, και θρηνώντας μαζί με τους νυμφίους. Διότι είναι αληθές αυτό που είπε κάποιος από τους δικούς μας σοφούς: «Η μουσική στο πένθος είναι άκαιρη διήγηση». Επειδή λοιπόν επικρέμαται πάνω μας η θεία οργή, είναι αναγκαίο να πενθούμε, και όχι να αρεσκόμαστε να καμαρώνουμε με συμπόσια και τρυφές. Ότι, πράγματι, το να ζει κανείς στην τρυφή σε ακατάλληλο καιρό δεν πρόκειται να μείνει χωρίς μομφή και τιμωρία, το ξεκαθαρίζει ένας από τους αγίους προφήτες λέγοντας για τους Ισραηλίτες: «Και κάλεσε ο Κύριος Σαβαώθ την ημέρα εκείνη σε κλαυθμό και κοπετό και ξύρισμα της κεφαλής και ζώσιμο με σάκους, αλλά αυτοί έκαναν γιορτές, σφάζοντας μοσχάρια και θυσιάζοντας πρόβατα και λέγοντας: Ας φάμε και ας πιούμε, γιατί αύριο πεθαίνουμε». Πρέπει λοιπόν να στραφούμε σε θρήνους και δάκρυα, εφόσον επικρέμαται η οργή, και ας απορριφθεί κάθε συμπόσιο.

Στη συνέχεια αυτών λέγεται: 〈και κάλεσε ο Κύριος Σαβαώθ εκείνη την ημέρα σε κλάμα και οδυρμό και ξύρισμα και ζώσιμο με σάκους, αυτοί όμως παραδόθηκαν σε ευφροσύνη και αγαλλίαση σφάζοντας μοσχάρια και θυσιάζοντας πρόβατα ώστε να φάνε κρέατα και να πιουν κρασί λέγοντας: Ας φάμε και ας πιούμε, γιατί αύριο πεθαίνουμε〉. ⌜Ο Θεός, λοιπόν, για τα μεγάλα τους ανομήματα ‹μη θέλοντας› «τον θάνατο του αμαρτωλού, αλλά τη μετάνοιά του», τους προέτρεπε να θρηνήσουν και να κλάψουν για τη δική τους απώλεια, αυτοί όμως, ευρισκόμενοι σε τέτοια κακά, έχοντας απελπιστεί για τη σωτηρία τους κατέληξαν στην παραφροσύνη, παραδίδοντας τους εαυτούς τους στη μέθη και στην τρυφή, σαν να μην επρόκειτο να τους ακολουθήσει η κρίση του Θεού μετά το τέλος του θνητού βίου.⌝ Από εκεί ο θείος Απόστολος, χρησιμοποιώντας τη δική τους φωνή, γράφει λέγοντας: «Αν οι νεκροί δεν ανασταίνονται, ας φάμε και ας πιούμε, γιατί αύριο πεθαίνουμε».

Και ποια είναι η καύχησή τους; Θα μιλήσουν και θα πουν άδικα λόγια, θα μιλήσουν όλοι όσοι πράττουν την ανομία. Διότι αυτοί που δεν δίστασαν μπροστά στα πονηρά έργα, πώς θα συγκρατηθούν στα λόγια; Γι' αυτό μιλούν συνεχώς, και προτρέπουν και τους άλλους να ολισθήσουν. Άλλοτε μεν λέγουν: Ας κάνουμε τα κακά, για να έλθουν τα αγαθά, άλλοτε δε: Ας φάμε και ας πιούμε, διότι αύριο πεθαίνουμε, και πάλι: Ο Κύριος δεν επιβλέπει τη γη, και όσα παρόμοια βρίσκονται να έχουν λεχθεί εναντίον τους από τους προφήτες.

Επομένως, και εκείνος δεν απιστεί στα δικά του, ούτε ο Ιουδαίος αμφισβητεί αυτά, ούτε κανένας απολύτως άνθρωπος. Γιατί λοιπόν εξαπατούμε τους εαυτούς μας; Ιδού, αυτά τα λες σε εμένα· τι θα πεις όμως προς τον Θεό που έπλασε ξεχωριστά τις καρδιές μας; Προς αυτόν που γνωρίζει τα πάντα μέσα στη διάνοιά μας; Προς αυτόν που είναι ζωντανός και ενεργός και πιο κοφτερός από κάθε δίκοπο μαχαίρι; Πες μου, λοιπόν, με κάθε αλήθεια· εσύ δεν κατακρίνεις τον εαυτό σου όταν αμαρτάνει; Και υπάρχει άραγε κάποιος μεταξύ των ανθρώπων που να μην κατηγορεί τον εαυτό του όταν ραθυμεί; Και πώς θα ήταν δυνατόν να προκύψει από μόνη της τόση σοφία, ώστε αυτός που αμαρτάνει να καταδικάζει ο ίδιος τον εαυτό του; Διότι αυτό είναι γνώρισμα μεγάλης σοφίας. Εσύ κατακρίνεις τον εαυτό σου· και Εκείνος που σου έδωσε τέτοια διάνοια, θα αφήσει άραγε τα πάντα να φέρονται απλώς στην τύχη; Αυτός, λοιπόν, θα είναι ο καθολικός κανόνας και ο όρος: κανείς από όσους ζουν με αρετή δεν δυσπιστεί στον λόγο περί της κρίσεως, έστω κι αν είναι ειδωλολάτρης, έστω κι αν είναι αιρετικός· και κανείς από όσους αναστρέφονται μέσα σε πολλή κακία, εκτός από ελάχιστους, δεν παραδέχεται τον λόγο περί της αναστάσεως. Και αυτό ακριβώς λέει ο Ψαλμωδός: «Απομακρύνονται οι κρίσεις σου από το πρόσωπό του». Γιατί; Επειδή «βεβηλώνονται οι οδοί του σε κάθε καιρό». Διότι, λέει, «ας φάμε και ας πιούμε, γιατί αύριο πεθαίνουμε». Βλέπεις ότι το να λέει κανείς αυτά είναι γνώρισμα ανθρώπων με ταπεινά φρονήματα; Από το φαγητό και το ποτό πηγάζουν αυτά τα λόγια που ανατρέπουν την πίστη στην ανάσταση.

Αυτά κρατούν δέσμιους τους Έλληνες και δεν τους επιτρέπουν να μεταστραφούν σε εμάς. Επομένως, εμείς θα δώσουμε λόγο και γι' αυτά, όχι μόνο για όσα πράττουμε κακώς, αλλά και για το γεγονός ότι εξαιτίας μας βλασφημείται το όνομα του Θεού. Μέχρι πότε θα είμαστε παραδομένοι στα χρήματα, στην τρυφή και στα άλλα πάθη; Ας απομακρυνθούμε, λοιπόν, από αυτά. Άκουσε τι λέει ο προφήτης για κάποιους ανόητους: «Ας φάμε και ας πιούμε, διότι αύριο πεθαίνουμε». Για τους σημερινούς ανθρώπους, όμως, ούτε αυτό δεν μπορεί να πει κανείς· σε τέτοιο βαθμό πολλοί ιδιοποιούνται τα αγαθά όλων των άλλων. Έτσι, ελέγχοντάς τους, έλεγε ο προφήτης: «Μήπως θα κατοικήσετε μόνοι σας πάνω στη γη;». Γι' αυτό και φοβάμαι μήπως συμβεί κάτι δεινό και επισύρουμε πάνω μας βαρύτατη την τιμωρία του Θεού.

Γνωρίζω ότι το θεωρούν και ως οιωνό εκείνοι που λένε: «Ας φάμε και ας πιούμε, διότι αύριο πεθαίνουμε». Ματαιότης ματαιοτήτων, τα πάντα ματαιότης. Δεν το λέω εγώ αυτό, αλλά εκείνος που απέκτησε την πείρα όλων των πραγμάτων τα λέει αυτά: «Έκτισα για τον εαυτό μου σπίτια, φύτεψα αμπελώνες, κατασκεύασα δεξαμενές υδάτων, απέκτησα οινοχόους άνδρες και γυναίκες». Και τι λοιπόν προέκυψε μετά από όλα αυτά; Ματαιότης ματαιοτήτων, τα πάντα ματαιότης. Ας πενθήσουμε λοιπόν, αγαπητοί μου, ας πενθήσουμε, για να γελάσουμε πραγματικά, για να χαρούμε αληθινά στον καιρό της ειλικρινούς χαράς. Διότι σε τούτη εδώ τη χαρά είναι οπωσδήποτε αναμειγμένη η λύπη, και ποτέ δεν είναι δυνατόν να τη βρει κανείς καθαρή. Εκείνη όμως είναι εντελώς ειλικρινής και άδολη, και δεν έχει τίποτα το ύπουλο, ούτε κάτι αναμειγμένο σε αυτήν· εκείνη τη χαρά ας γευθούμε, εκείνην ας επιδιώξουμε. Διαφορετικά, δεν είναι δυνατόν να την επιτύχουμε, παρά μόνον εάν επιλέγουμε εδώ όχι τα ευχάριστα, αλλά τα ωφέλιμα, και εάν θλιβόμαστε για λίγο εκούσια, και εάν υπομένουμε τα πάντα με ευχαριστία. Διότι έτσι θα μπορέσουμε να επιτύχουμε και τη βασιλεία των ουρανών, την οποία είθε όλοι μας να αξιωθούμε να κληρονομήσουμε, εν Χριστώ Ιησού τω Κυρίω ημών, μαζί με τον οποίο ανήκει η δόξα στον Πατέρα, καθώς και στο Άγιο Πνεύμα, νυν και αεί και εις τους αιώνας των αιώνων. Αμήν.

Περί Ειμαρμένης ή κατά γαστριμαργίας. Λόγος ΣΤ΄. «Ας φάμε και ας πιούμε, διότι αύριο πεθαίνουμε»· την εποχή των προφητών υπήρχαν πολλοί μεταξύ των Ιουδαίων που τα έλεγαν αυτά. Αλλά το να τα λένε αυτά οι Ιουδαίοι, των οποίων ο θεός είναι η κοιλιά και η δόξα τους βρίσκεται στην αισχύνη τους, δεν είναι καθόλου παράδοξο. Το να υπάρχουν όμως, μετά τη δωρεά της χάριτος, την περιφρόνηση των εγκοσμίων πραγμάτων και την τόση τελειότητα και ακρίβεια του βίου, μερικοί ακόμη και σήμερα, οι οποίοι, μολονότι δεν το λένε με τα λόγια, διακηρύσσουν ακριβώς το ίδιο με τα έργα τους, πόσης κατηγορίας και καταδίκης θα ήταν άξιο; Διότι υπάρχουν, πράγματι υπάρχουν, εκείνοι που νομίζουν ότι έχουν έλθει σε τούτη τη ζωή για αυτόν τον σκοπό: ώστε αφού ζήσουν μέσα στην τρυφή, διαρρήξουν το στομάχι τους από το φαγητό και παχύνουν το σώμα τους, να αναχωρήσουν έτσι από τον κόσμο, παρασκευάζοντας για το σκουλήκι ένα πιο πλουσιοπάροχο τραπέζι από τις ίδιες τους τις σάρκες.

Περί των χρήσεων εξωτερικών κειμένων που βρίσκονται στη δική μας Γραφή. Ο απόστολος Ιούδας, λοιπόν, στην επιστολή του παραθέτει αυτό το χωρίο από τα λεγόμενα απόκρυφα του Μωυσή: «ο δε αρχάγγελος Μιχαήλ, όταν φιλονικώντας με τον διάβολο συζητούσε για το σώμα του Μωυσή, δεν τόλμησε να επιφέρει βλάσφημη κρίση, αλλά είπε: να σε επιτιμήσει ο Κύριος». Στην ίδια επιστολή μνημονεύει και ένα άλλο παρόμοιο από τα απόκρυφα του Ενώχ: «ιδού, ήλθε ο Κύριος με τις άγιες μυριάδες του για να κάνει κρίση εναντίον όλων και να ελέγξει όλους τους ασεβείς για όλα τα έργα της ασέβειάς τους με τα οποία ασέβησαν, και για όλα τα σκληρά λόγια που είπαν εναντίον του οι ασεβείς αμαρτωλοί». Ο Λουκάς, πάλι, στις Πράξεις των Αποστόλων παρουσιάζει τον μακάριο Παύλο να παραθέτει προς τους Αθηναίους, κατά τη διάρκεια της συζήτησης, ένα μέρος από τους ηρωικούς στίχους του Αράτου, όπου λέει: «όπως έχουν πει και κάποιοι από τους δικούς σας ποιητές, διότι δικό του γένος είμαστε». Ο δε μακάριος Παύλος στην προς Κορινθίους επιστολή μνημονεύει αυτή τη ρήση από τα λεγόμενα απόκρυφα του προφήτη Ηλία: «όσα μάτι δεν είδε και αυτί δεν άκουσε και σε καρδιά ανθρώπου δεν ανέβηκαν, τα οποία ετοίμασε ο Θεός για εκείνους που τον αγαπούν». Στην ίδια επιστολή μνημονεύει μια δημώδη λακωνική παροιμία, την οποία και ο προφήτης Ησαΐας προγενέστερα συμπεριέλαβε στους λόγους του: «ας φάμε και ας πιούμε, διότι αύριο πεθαίνουμε».