Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 22:4

Πρόσεξε λοιπόν, μήπως θέλοντας να τηρήσεις τις συνθήκες κάποιων, παραβείς τις συνθήκες προς τον Θεό, τις οποίες ομολόγησες ενώπιον πολλών μαρτύρων. Μη διστάσεις, λοιπόν, εξαιτίας κάποιων ανθρώπινων λογισμών να έρθεις προς εμένα. Διότι εγώ, αφού αναλάβω τον νεκρό μου, θα θρηνήσω, εγώ θα θεραπεύσω, εγώ θα κλάψω πικρά για τη συντριβή της θυγατέρας του γένους μου.

Επειδή δε ήρθαν οι εχθροί, και ο φόβος της καταστροφής βρισκόταν στην ακμή του, και είδαν ήδη τις φάλαγγες των Ασσυρίων να περικυκλώνουν τη χώρα, δηλαδή την άγια πόλη, τράπηκαν σε φυγή οι αξιωματούχοι και όσοι κατείχαν τα ανώτατα αξιώματα. Όπως από ένα πλοίο που βυθίζεται, απομακρύνονταν κολυμπώντας για να σώσουν τον εαυτό τους, έχοντας σχεδόν αποχαιρετήσει όσους είχαν εναποθέσει τις ελπίδες τους σε αυτούς. Διέφυγαν, λοιπόν, όλοι, λέει, εκείνοι που παλιά υπόσχονταν να σε σώσουν, και που θεωρούνταν ότι έχουν ακαταμάχητο χέρι. Όσοι δε πιάστηκαν, είναι σκληρά δεμένοι. Διότι συνελήφθη ο Σεδεκίας μαζί με τα παιδιά του. Και τα μεν παιδιά τα έσφαξαν οι Βαβυλώνιοι, τον δε Σεδεκία, αφού του έβγαλαν τα μάτια, τον μετέφεραν στη χώρα τους. «Μάταιη λοιπόν η σωτηρία από τους ανθρώπους», σύμφωνα με το γραμμένο. Πρέπει, λοιπόν, να προσηλωνόμαστε μόνο στον Θεό, ανακράζοντας εκείνο το σοφό: «Δεν θα ελπίσω στο τόξο μου, και η ρομφαία μου δεν θα με σώσει.» Διότι σώζει μόνο ο Κύριος των δυνάμεων αυτούς που τον αγαπούν, και τους λυτρώνει από κάθε κακό, ώστε με χαρά να λένε: «Διότι μας έσωσες από εκείνους που μας θλίβουν, και καταντρόπιασες αυτούς που μας μισούν.» <Γι' αυτό είπα: Αφήστε με, θα κλάψω πικρά. Μην επιμένετε να με παρηγορείτε για τον συντριμμό της θυγατέρας του γένους μου, διότι είναι ημέρα ταραχής και απώλειας και καταπάτησης από τον Κύριο Σαβαώθ, στη φάραγγα της Σιών.> Αυτή είναι η φωνή του προφήτη που σχεδόν κλαίει και θρηνεί για τις συμφορές του γένους του.

Γι' αυτό έχει λεχθεί: «και όσοι αιχμαλωτίστηκαν είναι πικρά δεμένοι». Ο προφήτης, βλέποντάς τα αυτά εν Πνεύματι και οδυρόμενος για την πτώση του ιουδαϊκού λαού από τόσο μεγάλο ύψος στην έσχατη κακία, σαν σε κάποια φάραγγα, λέει: «Γι' αυτό είπα: Αφήστε με, θα κλάψω πικρά· μην επιμένετε να με παρηγορείτε για τη συντριβή της θυγατέρας του γένους μου», ή σύμφωνα με τον Σύμμαχο: «μη με παρηγορείτε για την ταλαιπωρία της θυγατέρας του λαού μου». Διότι, λέει, γνωρίζω με ακρίβεια και προνοώ εν Πνεύματι ότι, εξαιτίας όλων όσων προαναφέρθηκαν, και η πόλη που είναι αφιερωμένη στον Θεό «θα αλωθεί», και όλοι όσοι βρίσκονται σε αυτήν θα παραδοθούν στα χέρια των εχθρών. Γι' αυτό, από τώρα κιόλας οδύρομαι και θρηνώ σαν για τα δικά μου γνήσια σπλάχνα. Διότι, εκτός από όσα προαναφέρθηκαν: «ημέρα ταραχής και απώλειας και καταπατήματος και πλάνη από τον Κύριο Σαβαώθ» επήλθε στη «φάραγγα της Σιών». Και νομίζω ότι αυτά λέγονται για εκείνους που συγκεντρώθηκαν μαζί στη συνωμοσία κατά του Σωτήρος μας, για τους οποίους προσθέτει: «πλανώνται στα όρη, από τον μικρότερο έως τον μεγαλύτερο από αυτούς», υποδηλώνοντας τον λαό μαζί με τους άρχοντες. Στη συνέχεια, επιφέρει την απειλή εναντίον τους, λέγοντας: «Οι δε Ελαμίτες έλαβαν φαρέτρες, αναβάτες ίππων και συγκέντρωση πολεμικής παράταξης». Με αυτό φανερώνει τις αντικείμενες και αόρατες δυνάμεις, εχθρούς και πολεμίους, στους οποίους παραδόθηκαν από τον Θεό.

Αλλά όλα αυτά, λέει, δεν διέφυγαν από τα ώτα του Κυρίου Σαβαώθ. Γι' αυτό, σαν να δεσμεύτηκε η αμαρτία τους με δεσμό του Θεού, εκδόθηκε εναντίον τους απόφαση που έλεγε: «και δεν θα σας συγχωρηθεί αυτή η αμαρτία, μέχρι να πεθάνετε». Δες, λοιπόν, το μέγεθος της απειλής της απόφασης και παρατήρησε ότι πουθενά σε αυτά δεν κατηγόρησε τον λαό για ειδωλολατρία, αλλά για το ότι «ανέβηκαν σε μάταια δώματα» και ότι γέμισαν την πόλη με βοές, και επινόησαν για τον εαυτό τους ξένο νερό, «αποστρεφόμενοι την παλαιά κολυμβήθρα», και επιπλέον τούτων, ότι κατασκεύασαν για τον εαυτό τους τείχος, «αφού κατεδάφισαν τα σπίτια της πόλεως»· και ενώ έπρατταν αυτά, παρέμεναν αναίσθητοι μπροστά στη δική τους καταστροφή. Αλλά ο προφήτης δεν είχε την ίδια διάθεση, αντιθέτως, θρηνώντας τους, έλεγε: «Αφήστε με, θα κλάψω πικρά». Η αιτία, λοιπόν, αυτού του πικρού κλαυθμού ήταν αυτό που ορίστηκε εναντίον τους στο τέλος και η απόφαση που εκδόθηκε από τον Θεό, η οποία έλεγε: «και δεν θα σας συγχωρηθεί αυτή η αμαρτία, μέχρι να πεθάνετε».

Διότι, αισθανόμενος ντροπή για όσα διακωμωδούσαν όλοι σε βάρος σας, έλεγε σε αυτούς που προσπαθούσαν να τον παρηγορήσουν: «Αφήστε με, θα κλάψω πικρά, μην επιμένετε να με παρηγορείτε.» Έπειτα, όταν συνήλθε λίγο από τους θρήνους, δεν γνωρίζω τι ακριβώς σκέφτηκε (διότι δεν είναι ασφαλές να αποτολμά κανείς να κρίνει τα άδηλα), ωσάν να περιήλθε σε έκσταση, και αφού σήκωσε το βλέμμα του στον ουρανό, σαν να έβλεπε τον ίδιο τον Δεσπότη των πάντων, αναφώνησε: «Δόξα σοι, Βασιλεύ, δόξα σοι.»

Διότι είναι συνήθεια των προφητών και όλων των δικαίων να μη θλίβονται μόνο για τα δικά τους δεινά, αλλά και για των υπόλοιπων ανθρώπων. Και αν κάποιος ήθελε να τους απαριθμήσει, θα διαπιστώσει ότι όλοι επιδεικνύουν αυτήν τη συμπόνια. Θα ακούσει τον μεν Ησαΐα να λέει: «Μην επιμένετε να με παρηγορείτε για τη συντριβή της θυγατέρας του γένους μου»· τον δε Ιερεμία: «Ποιος θα δώσει στο κεφάλι μου νερό, και στα μάτια μου πηγή δακρύων;»· τον δε Ιεζεκιήλ: «Αλίμονό μου, Κύριε, εξαλείφεις εσύ το υπόλειμμα του Ισραήλ;»· και τον Δανιήλ να θρηνεί και να λέει: «Μας έκανες ολιγάριθμους σε σχέση με όλα τα έθνη»· και τον Αμώς: «Μετανόησε, Κύριε, γι' αυτό»· και τον Αμβακούμ: «Γιατί μου έδειξες κόπους και μόχθους;» και πάλι: «Και θα κάνεις τους ανθρώπους σαν τα ψάρια της θάλασσας». Αλλά και τον ίδιο τον μακάριο Μωυσή θα ακούσει να λέει: «Αν μεν τους συγχωρείς την αμαρτία, συγχώρεσέ την· εάν όμως όχι, εξάλειψε κι εμένα». Και πάλι, όταν ο Θεός τού υποσχέθηκε να του αναθέσει την ηγεσία ενός μεγαλύτερου έθνους και είπε: «Άφησέ με, και θα εξαλείψω αυτούς τους ανθρώπους, και θα σε κάνω μέγα έθνος», δεν επέλεξε ούτε αυτό, αλλά θεώρησε προτιμότερη την προστασία τους. Και ο διδάσκαλος της οικουμένης, ο μακάριος Παύλος, έλεγε: «Θα ευχόμουν να είμαι εγώ ο ίδιος ανάθεμα από τον Χριστό υπέρ των αδελφών μου, των κατά σάρκα συγγενών μου».

Αυτά τα δάκρυα μακάριζε ο Χριστός, λέγοντας: «Μακάριοι οι πενθούντες, και μακάριοι όσοι κλαίνε, διότι αυτοί θα γελάσουν». Τέτοια δάκρυα έχυναν και ο Ησαΐας και ο Ιερεμίας· και ο μεν έλεγε: «Αφήστε με, πικρά θα κλάψω»· ο δε έλεγε: «Ποιος θα δώσει στο κεφάλι μου νερό, και στα μάτια μου πηγές δακρύων;», σαν να μην αρκούσε η φυσική πηγή. Τίποτα δεν είναι πιο γλυκό από αυτά τα δάκρυα· είναι πιο γλυκά από κάθε γέλιο. Γνωρίζουν οι πενθούντες, πόση παρηγοριά προσφέρει αυτή η κατάσταση. Ας μην νομίζουμε, λοιπόν, ότι είναι κάτι το απευκταίο, αλλά αντιθέτως πάρα πολύ επιθυμητό. Ας θυμόμαστε αυτά τα δάκρυα και αυτά τα δεσμά, όχι για να αμαρτάνουν οι άλλοι, αλλά για να συντριβόμαστε εμείς όταν εκείνοι αμαρτάνουν. Άρα, ακόμη και στα δεσμά κυλούσαν δάκρυα· και δεν τον άφηνε να αισθανθεί τη χαρά από τα δεσμά ο θάνατος εκείνων που χάνονταν, δηλαδή αυτών που τον έδεναν. Διότι πονούσε και για εκείνους· αφού ήταν μαθητής Εκείνου που έκλαιγε για τους ιερείς των Ιουδαίων, όχι επειδή επρόκειτο να τον σταυρώσουν, αλλά επειδή οι ίδιοι χάνονταν. Και δεν το κάνει μόνο αυτός, αλλά και τους άλλους παρακινεί με αυτόν τον τρόπο, λέγοντας: «Μην κλαίτε για εμένα, θυγατέρες της Ιερουσαλήμ».

Διότι, βεβαίως, δεν πονούσαν για τους εαυτούς τους, οι οποίοι είχαν σωθεί· αλλά, επειδή θεωρούσαν ότι κυρίως τότε είχαν παρρησία, για τον λόγο αυτόν προσεύχονταν υπέρ εκείνων. Γι' αυτό και έλεγαν: «Ας γίνουμε δεκτοί με ψυχή συντετριμμένη και με πνεύμα ταπεινώσεως». Για χάρη αυτών και ο Ιησούς διέρρηξε τα ιμάτιά του· για χάρη αυτών και ο Ιεζεκιήλ θρηνούσε και οδυρόταν, βλέποντάς τους να κατακόβονται· και ο Ιερεμίας έλεγε: «Αφήστε με, θα κλάψω πικρά». Και πριν από αυτό δε, επειδή δεν τολμούσε να παρακαλέσει για την παντελή άφεση των δεινών, ζητούσε προθεσμία λέγοντας: «Έως πότε, Κύριε;» Διότι ολόκληρο το γένος των αγίων είναι φιλόστοργο. Γι' αυτό και ο Παύλος έλεγε: «Ενδυθείτε, λοιπόν, ως εκλεκτοί του Θεού άγιοι, σπλάγχνα οικτιρμών, χρηστότητα, ταπεινοφροσύνη».

Και αυτός ο ίδιος, βλέποντάς τους να χάνονται, έλεγε: Αφήστε με, θα κλάψω πικρά. Μην επιμένετε να με παρηγορείτε για τη συντριβή της θυγατέρας του γένους μου. Ο δε Ιερεμίας συνέθεσε και μακρούς θρήνους μετά την πτώση της πόλεως. Ο Ιεζεκιήλ αναχώρησε και αυτός μαζί τους και θεωρούσε την ξένη γη πιο ελαφριά από τη δική του πατρίδα, καθώς είχε ως μέγιστη παρηγοριά μέσα στη συμφορά το να βρίσκεται κοντά σε αυτούς που υπέφεραν και να διορθώνει τις καταστάσεις των άλλων. Και ο Δανιήλ επίσης, προσευχόμενος για την επιστροφή τους, παρέμεινε άσιτος περισσότερες από είκοσι ημέρες και επέδειξε κάθε δυνατό ζήλο, ικετεύοντας τον Θεό να τους απαλλάξει από την πικρή δουλεία.

Ένας άλλος πάλι φώναζε: «Αλίμονό μου! Διότι έγινα σαν αυτόν που μαζεύει καλαμιές κατά τον θερισμό, και σαν αυτόν που μαζεύει τα απομεινάρια των σταφυλιών κατά τον τρύγο, χωρίς να υπάρχει ούτε ένα τσαμπί»· θρηνώντας μέσα από αυτά τα λόγια τη σπανιότητα των αγαθών ανδρών. Άλλος πάλι οδυρόταν για άλλα παρόμοια. Ο δε βοσκός δεν πενθούσε μόνο για τις κακίες τους, αλλά θρηνούσε περισσότερο για τις συμφορές τους παρά για τους δικούς του πειρασμούς, και παρακαλούσε τον Θεό λέγοντας: «Γίνε ίλεως, Κύριε· ποιος θα ανορθώσει τον Ιακώβ, αφού έχει απομείνει τόσο ολιγάριθμος; Άλλαξε γνώμη, Κύριε, γι' αυτό». Και ούτε έτσι εκπληρώνεται η ικεσία του· διότι Εκείνος του απάντησε: «Και αυτό δεν πρόκειται να γίνει, λέγει ο Κύριος». Ο δε Ησαΐας, όταν άκουσε ότι θα ερημωθεί όλη η γη, δεν ήθελε ούτε να δεχθεί παρηγοριά, αλλά πενθούσε ακατάπαυστα και έλεγε: «Αφήστε με, θα κλάψω πικρά, μην επιμένετε να με παρηγορείτε»· διότι ο τρόπος του θανάτου ξεπερνά κάθε συμφορά.

Διότι έσχατη ζημία μάς κατέλαβε, όχι επειδή έπεσαν από τα χέρια μου τόσα και τόσα τάλαντα χρυσού, ούτε επειδή χάθηκε μεγάλος αριθμός πολύτιμων λίθων, αλλά επειδή εκείνος που ήταν πολυτιμότερος από όλα αυτά και συνταξίδευε μαζί μας σε τούτη τη μεγάλη και ευρύχωρη θάλασσα, δεν γνωρίζω πώς, γλίστρησε και έπεσε στον ίδιο τον πυθμένα της απώλειας.» Εάν δε κάποιοι προσπαθούν να με αποτρέψουν από τον θρήνο, θα απευθύνω προς αυτούς τα λόγια του προφήτη, λέγοντας: «Αφήστε με, θα κλάψω πικρά· μην επιμένετε να με παρηγορείτε.» Διότι το πένθος που πενθώ τώρα δεν είναι τέτοιο ώστε η υπερβολή των οδυρμών να μας επιφέρει κατάκριση, αλλά είναι τέτοιο που, ακόμη και αν βρισκόταν στη θέση μου ο Παύλος ή ο Πέτρος, δεν θα ντρέπονταν να κλαίνε, να πενθούν και να θρηνούν, αποκρούοντας κάθε παρηγοριά. Διότι, ενώ σε εκείνους που οδύρονται για τούτον τον κοινό θάνατο δικαιολογημένα θα μπορούσε να καταλογίσει κανείς πολλή μικροψυχία, όταν αντί για σώμα κείται νεκρή η ψυχή, φέροντας αμέτρητες πληγές, και μέσα στην ίδια της τη νεκρότητα φανερώνει την προηγούμενη εξαιρετική της φύση, την ευεξία και το κάλλος της που έχει πια σβήσει, ποιος είναι τόσο σκληρός και άσπλαχνος ώστε αντί για θρήνους και οδυρμούς να προσφέρει παρηγορητικούς λόγους; Διότι, όπως ακριβώς στην πρώτη περίπτωση το να μην πενθεί κανείς αποτελεί γνώρισμα φιλοσοφίας, έτσι και σε τούτη εδώ το ίδιο ισχύει για το να πενθεί.