Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 24:16

Γι' αυτόν τον λόγο λέει: Η δόξα του Κυρίου θα είναι στα νησιά της θάλασσας. Και νησιά, όπως νομίζω, αποκαλεί τις άγιες Εκκλησίες του Θεού, οι οποίες βρισκόμενες σαν μέσα σε θάλασσα σε αυτόν τον κόσμο, αντέχουν και υψώνονται πάνω από την ταραχή του, επειδή ο Χριστός τις διασώζει και δεν επιτρέπει να συντριβούν από τα κύματα των διωγμών. Διότι, επειδή αινιγματωδώς αποκαλεί θάλασσα τα έθνη, ακολουθώντας συνετά αυτήν την τροπή του λόγου, αποκαλεί νησιά τις εκκλησίες, στις οποίες θαυμάζεται η δόξα του Θεού. <Κύριε, ο Θεός του Ισραήλ, από τα πέρατα της γης ακούσαμε θαυμαστά έργα, υπάρχει ελπίδα για τον ευσεβή.> Σε αυτά τα λόγια ο προφήτης εισάγει ενώπιόν μας το πρόσωπο εκείνων που έχουν εναπομείνει στη γη και χαίρονται με τη δόξα του Κυρίου, καθώς και εκείνων που κατοικούν μέσα στα νησιά, εννοώ δηλαδή στις εκκλησίες, οι οποίοι δοξολογούν τον Θεό των όλων και λέγουν: Από τα πέρατα της γης ακούσατε θαυμαστά έργα, και επιπλέον αυτού έχουν πιστέψει ότι θα υπάρξει αγαθή ελπίδα για τους ευσεβείς να δικαιωθούν από Αυτόν, αλλά και να μετάσχουν πλουσιοπάροχα στην ημερότητά Του.

Από τα πέρατα της γης, εννοούμενα με αυτόν τον τρόπο, ακούσαμε τα θαύματα που έγιναν μέσω του Χριστού, λέει βεβαίως. Διότι έχουμε μυσταγωγηθεί από τα συγγράμματα των αγίων αποστόλων και ευαγγελιστών, και μαθαίνοντας τα θεία σημεία που έκανε ο Σωτήρας, διατηρούμε σε αυτά ακλόνητη την πίστη μας, έχουμε πάρει θάρρος, παραμένουμε σταθεροί και πιστεύουμε ότι η ελπίδα των ευσεβών είναι πάρα πολύ καλή· διότι προσδοκούμε τη βασιλεία των ουρανών, και τις τιμές και τις δόξες που έχουν ετοιμαστεί για όσους αγαπούν τον Θεό. <Και θα πουν: Αλίμονο σε όσους αθετούν, σε αυτούς που αθετούν τον νόμο· φόβος και λάκκος και παγίδα έρχεται σε εσάς που κατοικείτε πάνω στη γη. Και θα συμβεί το εξής, όποιος ξεφεύγει από τον φόβο θα πέσει στον λάκκο, και όποιος βγαίνει από τον λάκκο θα πιαστεί στην παγίδα.> Ποιοι θα τα πουν αυτά; Εκείνοι που έχουν οπωσδήποτε απομείνει κάπου πάνω στη γη και ταυτόχρονα ευφραίνονται με τη δόξα του Κυρίου, καθώς και όσοι κατοικούν στα νησιά, δηλαδή στις Εκκλησίες.

Γι' αυτό λέει: «Κύριε, ο Θεός του Ισραήλ, από τις πτέρυγες της γης ακούσαμε τέρατα· Ελπίδα στον ευσεβή». Κατά δε τον Σύμμαχο και τον Θεοδοτίωνα: «από τις πτέρυγες της γης ακούσαμε ψαλμούς», και κατά τον Ακύλα: «μελωδίες»· διότι όσοι ανήκουν στη μερίδα του Θεού, θαυμάζοντας τη δίκαιη κρίση του, «ευφραίνονται μαζί με τη δόξα του Κυρίου» και «ευφραινόμενοι» αναπέμπουν σε αυτόν ύμνους και ευχαριστήριες ψαλμωδίες. Αυτό ακριβώς θαυμάζει και ο προφήτης, ότι δηλαδή «από τα πέρατα της γης» και «τα νησιά», που αξιώθηκαν τη δόξα του Κυρίου, ψάλλουν σε αυτόν ύμνους και «ψαλμούς». Πολύ λογικά, λοιπόν, αφού μνημόνευσαν τα «νησιά», εννοώ δηλαδή τις εκκλησίες και τα όσα επιτελούνται σε αυτές, ανέφερε την κατάλληλη στιγμή λέγοντας: «ψαλμούς ακούσαμε». Αν πάλι λέγεται: «ακούσαμε τέρατα», το λέει αυτό αναφερόμενος σε παράδοξα θαύματα· διότι το να ψάλλουν «ψαλμούς» και να υμνούν τον Θεό των προφητών τα αλλόφυλα, τα αλλογενή και τα βάρβαρα έθνη που εκτείνονται «μέχρι τα πέρατα της γης», έχοντας αποστραφεί τους πατρικούς τους θεούς, ήταν κάτι το σπουδαίο και ένα τεράστιο θαύμα. Έπειτα προσθέτει: «Ελπίδα στον ευσεβή»· διότι, αφού διεξήλθε τις απειλές εναντίον των ασεβών, στη συνέχεια πρόσθεσε τα περί της μερίδας του Θεού, ότι δηλαδή «θα ευφρανθούν μαζί με τη δόξα του Κυρίου» και «η δόξα του Κυρίου θα είναι στα νησιά».

Αφού λοιπόν παρουσίασε «τη δικαιοκρισία του Θεού», ακολούθως πρόσθεσε το εξής: «Ελπίδα στον ευσεβή». Διότι για κάθε δίκαιο και «ευσεβή» άνθρωπο επιφυλάσσεται μια αγαθή «ελπίδα» σωτηρίας, ακόμη κι αν φαίνεται ότι είναι αλλόφυλος, ακόμη κι αν είναι ξένος προς το σπέρμα του Αβραάμ. Σχετικά με αυτά, σύμφωνα με τον Σύμμαχο, έχει ειπωθεί: «και είπε: το μυστήριό μου είναι για μένα, το μυστήριό μου είναι για μένα». Διότι, ενώ οι προφήτες δόξασαν τον Θεό για το παράδοξο που ελέχθη και μνημόνευσαν την «ελπίδα των ευσεβών», χωρίς ωστόσο να αναφέρουν ποια και τι είδους ήταν αυτά που ελπίζονταν, αλλά ποθώντας να μάθουν και να γνωρίσουν «αυτά που ετοίμασε ο Θεός για όσους τον αγαπούν», ο Θεός τους προτρέπει να σιωπήσουν λέγοντας: «το μυστήριό μου είναι για μένα, το μυστήριό μου είναι για μένα». Διότι λέγει ότι δεν είναι τώρα ο καιρός να φανερώσει «εκείνα που μάτι δεν είδε και αυτί δεν άκουσε και σε καρδιά ανθρώπου δεν ανέβηκαν, τα οποία ετοίμασα για όσους με αγαπούν». Αυτά δε, αφού τα κατανόησε ο προφήτης μέσω του Αγίου Πνεύματος, θρηνεί τους ασεβείς επειδή διαβλέπει την απώλειά τους, και όπως ακριβώς δόξασε τον Θεό για την «ελπίδα των ευσεβών», έτσι, από υπερβολική φιλανθρωπία, πενθεί αυτούς που χάνονται, προσθέτοντας στη συνέχεια: «Αλίμονο σε εκείνους που αθετούν, αυτοί που αθετούν, και με την αθεσία αυτών που αθετούν τον νόμο». Και αντί του: «Αλίμονο στους αθετούντες», σύμφωνα με τον Ακύλα έχει ειπωθεί: «Αλίμονό μου, οι αθετούντες αθέτησαν», ενώ σύμφωνα με τον Σύμμαχο: «Αλίμονό μου, οι αθετούντες αθέτησαν».

Βλέπεις πώς οι άνθρωποι του Θεού συμπάσχουν με αυτούς που χάνονται και υπερβολικά πονoύν γι' αυτούς από φιλανθρωπία, ώστε να στρέφουν στον εαυτό τους τον οδυρμό και να λένε: «Αλίμονό μου», για όσα «αθέτησαν» οι παραβάτες. Έπειτα, στη συνέχεια, προσθέτει την απειλή εναντίον τους λέγοντας: «φόβος και βάραθρο και παγίδα εναντίον σας που κατοικείτε πάνω στη γη· και θα συμβεί εκείνος που φεύγει από τον φόβο να πέσει στο βάραθρο, και εκείνος που βγαίνει από το βάραθρο να πιαστεί από την παγίδα». Και επιλέγει: «διότι άνοιξαν θυρίδες από τον ουρανό», υπονοώντας την επιστασία του Θεού και την εποπτική και θεωρητική Του δύναμη επί των πάντων, η οποία επιβλέπει τα πάντα σαν μέσα από «θυρίδες του ουρανού», οι οποίες φαίνονται μεν να είναι κλειστές, όταν ο Θεός προσπερνά όσους αμαρτάνουν πάνω στη γη χωρίς να επιβάλλει τιμωρία σε αυτούς που σφάλλουν· διότι τότε, σαν να έχει στρέψει αλλού το πρόσωπό Του, μοιάζει σαν να μη βλέπει καν αυτούς που αμαρτάνουν. Όταν όμως κρίνει σκόπιμο να τιμωρήσει εκείνους που έχουν αμαρτήσει, τότε είναι σαν να ανοίγουν διάπλατα «οι θυρίδες του ουρανού». Είναι δε πιθανό να λέγονται «θυρίδες του ουρανού» οι ουράνιες πύλες, για τις οποίες έχει ειπωθεί: «Άρατε τις πύλες σας, άρχοντες, και υψωθείτε, πύλες αιώνιες, και θα εισέλθει ο βασιλιάς της δόξης». Τότε λοιπόν, κατά τη βασιλεία του Κυρίου, «θα ανοιχτούν» όλες οι «πύλες», ώστε μέσα από αυτές να εισέρχονται οι υπήκοοί Του, τώρα όμως που «άνοιξαν οι θυρίδες του ουρανού», τι συμβαίνει; «θα σειστούν», λέει, «τα θεμέλια της γης».

β΄. Και όπως ακριβώς τα παιδιά, βλέποντας τα βιβλία, δεν γνωρίζουν τη δύναμη των γραμμάτων ούτε κατανοούν τι είναι αυτό που βλέπουν, αλλά ακόμη και ένας ενήλικας αν είναι αγράμματος, το ίδιο θα πάθει· ο πεπαιδευμένος όμως θα βρει πολλή δύναμη εναποταμιευμένη στα γράμματα, και βίους ολόκληρους, και ιστορίες. Και όταν λάβει μια επιστολή ο αγράμματος, θα θεωρήσει ότι είναι απλώς χαρτί και μελάνι· ο πεπαιδευμένος όμως και φωνή θα ακούσει, και θα συνομιλήσει με τον απόντα, και ό,τι θελήσει θα το εκφράσει και πάλι μέσω των γραμμάτων. Το ίδιο ακριβώς συμβαίνει και με το μυστήριο· οι μεν άπιστοι, αν και ακούν, φαίνονται σαν να μην ακούν· οι δε πιστοί, έχοντας την εμπειρία που δίνει το Πνεύμα, βλέπουν τη δύναμη που κρύβεται μέσα σε αυτά. Αυτό ακριβώς εννοούσε ο Παύλος όταν έλεγε: Και τώρα αυτό που κηρύσσεται είναι αποκρυμμένο· διότι για εκείνους που χάνονται, λέει, είναι κεκαλυμμένο. Από την άλλη, αυτό φανερώνει και το παράδοξο του κηρύγματος. Διότι έτσι συνηθίζει να ονομάζει η Γραφή όσα γίνονται ενάντια σε κάθε προσδοκία και υπερβαίνουν την ανθρώπινη διάνοια. Γι' αυτό και αλλού αναφέρει: «Το μυστήριό μου ανήκει σε εμένα και στους δικούς μου»· και πάλι ο Παύλος λέει: «Ιδού, σας λέω ένα μυστήριο· δεν θα κοιμηθούμε μεν όλοι, όλοι όμως θα μεταμορφωθούμε». Κι αν ακόμη κηρύσσεται παντού, παραμένει ωστόσο μυστήριο.

ΣΤΟΙΧΕΙΟ Π. ΤΙΤΛΟΣ Αʹ. —Περί πίστεως και ευσέβειας προς τον Θεό. «Ο Αβραάμ πίστεψε στον Θεό, και αυτό του υπολογίστηκε ως δικαιοσύνη.» «Ιδού, η θεοσέβεια είναι σοφία.» «Οι ρίζες των ευσεβών βρίσκονται σε οχυρώματα.» «Ο δίκαιος θα ζήσει εκ πίστεως.» «Κύριε, Θεέ του Ισραήλ, από τα πέρατα της γης ακούσαμε θαυμαστά. Υπάρχει ελπίδα για τον ευσεβή, και θα πουν: Αλίμονο στους αδύναμους.» «Η οδός των ευσεβών είναι ευθεία και προετοιμασμένη.» «Οι ευσεβείς βουλεύθηκαν συνετά· και αυτή η βουλή παραμένει.» «Εάν υπάρχει κάποιος που εφαρμόζει το δίκαιο και αναζητά την πίστη, θα γίνω ίλεως σε αυτόν, λέγει ο Κύριος.» «Η ευσέβεια είναι ισχυρότερη από όλα.» «Δεν θα αμαρτήσουμε, επειδή γνωρίζουμε ότι ανήκουμε σε εσένα.»

Διότι λέγει: «Το μυστήριό μου ανήκει σε εμένα και στους δικούς μου», και πάλι: «Σε εσάς δόθηκε να γνωρίσετε τα μυστήρια της βασιλείας των ουρανών, ενώ στους υπόλοιπους με παραβολές». Εξού και το μυστήριο αυτό της Καινής Διαθήκης ο Κύριος, όταν επρόκειτο να σταυρωθεί, το παρέδωσε μόνο στους μαθητές του, μολονότι υπήρχαν τότε και πολλοί άλλοι πιστοί. Αλλά και τη δόξα της θεότητάς του στο όρος Θαβώρ την έδειξε μόνο στους τρεις, στον Πέτρο, στον Ιάκωβο και στον Ιωάννη, και καθόλου στους υπόλοιπους μαθητές. Γιατί το έπραξε έτσι; Δίνοντάς μας και στα θεία ζητήματα, όπως και σε όλα τα ανθρώπινα που δημιούργησε, ένα υπόδειγμα ευταξίας και τάξης, ώστε να παραμένει και να ακολουθεί ο καθένας την τάξη στην οποία κλήθηκε, και να μην υπερβαίνει τα δικά του όρια ούτε να επιδιώκει με θράσος όσα δεν του έχουν ακόμη δοθεί. Εάν, λοιπόν, μια τέτοια ευταξία δόθηκε στην Εκκλησία των πιστών από τον Θεό, όσοι δεν την τηρούν, αλλά υπερβαίνουν τα δικά τους μέτρα, είναι εντελώς παράφρονες.

Ότι δε αυτό είναι αληθές, άκουσε τι λέει ο Χριστός: «Κανείς δεν γνωρίζει τον Υιό παρά μόνο ο Πατήρ, ούτε τον Πατέρα γνωρίζει κανείς παρά μόνο ο Υιός και σε όποιον θέλει ο Υιός να τον αποκαλύψει.» Με αυτά, λοιπόν, και με παρόμοια λόγια αποφράσσει τα αναίσχυντα και αχαλίνωτα στόματα εκείνων που λένε και νομίζουν ότι μέσω της εξωτερικής (κοσμικής) σοφίας και της εκμάθησης των γραμμάτων γνωρίζουν την όντως αλήθεια, τον ίδιο τον Θεό, και αποκτούν την επίγνωση των κεκρυμμένων μυστηρίων εν Πνεύματι Θεού. Διότι, εάν τον Υιό δεν τον γνωρίζει κανείς παρά μόνο ο Πατήρ, ούτε τον Πατέρα γνωρίζει κανείς παρά μόνο ο Υιός και σε όποιον θέλει ο Υιός να αποκαλύψει τα βάθη του και τα μυστήρια —διότι το μυστήριό μου ανήκει σε εμένα και στους δικούς μου—, ποιος άραγε από τους επί γης ανθρώπους, σοφούς ή ρήτορες ή λογίους, εκτός από εκείνους που έχουν καθαρμένο τον νου μέσω της άκρας φιλοσοφίας και ασκήσεως και διαθέτουν αληθώς γεγυμνασμένα τα αισθητήρια της ψυχής, θα μπορούσε, χωρίς την άνωθεν αποκάλυψη μέσω του Κυρίου, να γνωρίσει μόνο από την ανθρώπινη σοφία τα κεκρυμμένα μυστήρια του Θεού, τα οποία μέσω της νοεράς θεωρίας, που ενεργείται από το θείο Πνεύμα, αποκαλύπτονται σε εκείνους στους οποίους δόθηκε και δίδεται πάντοτε το να τα γνωρίζουν μέσω της άνωθεν χάριτος;

Σε όλους τους άλλους, βέβαια, αυτά παραμένουν άγνωστα και κρυμμένα και διόλου δεν αποκαλύπτονται από Εκείνον που διανοίγει τον νου των πιστών για να κατανοούν τις Γραφές. Και δικαιολογημένα· διότι «το μυστήριό μου», λέει, «ανήκει σε εμένα και στους δικούς μου».