Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 24:23

Οι θυρίδες, λέει, του ουρανού άνοιξαν, δηλαδή, επισκέφθηκε ο Θεός αυτούς που βρίσκονται πάνω στη γη. Διότι, όσο μακροθυμεί προς εκείνους που έχουν συνηθίσει να αμαρτάνουν, φαίνεται κατά κάποιον τρόπο σαν να μην επιβλέπει, και μάλλον ότι ο ουρανός είναι κλειστός. Επειδή όμως παρατηρεί τις οδούς των ανθρώπων στη γη, τότε ακριβώς, σαν να έχουν ανοίξει θυρίδες, θέτει ενώπιον των οφθαλμών του αυτούς που βρίσκονται πάνω στη γη· και επιφέροντας τις ποινές ανάλογα με τα παραπτώματα του καθενός, γεμίζει τα πάντα με ταραχή και δέος, και σαν από μέθη όλοι οι κάτοικοι της γης ρίχνονται σε κάθε είδους συμφορές. Και έχει προστεθεί ωφέλιμα το να ειπωθεί ότι η γη κλονίστηκε σαν κάποιο από τα φυλάκια των οπωρώνων στους αγρούς· (αυτό σημαίνει) ότι επικράτησε πάνω της η ανομία. Διότι, όσο αμαρτάνουν οι κάτοικοί της σε υποφερτό βαθμό, ο Θεός των όλων αναβάλλει τις τιμωρίες και συγκρατεί τον κλονισμό. Όταν όμως η ασέβεια όλων γίνει ακράτητη, είναι απόλυτη ανάγκη και να επιβλέπεται η γη από τον Θεό, και, καθώς επικρατεί σε αυτήν η ανομία, να μεθάει κατά κάποιον τρόπο και να ζαλίζεται, και να συγκλονίζεται από κάθε είδους συμφορά. <Και θα απλώσει ο Θεός το χέρι του επί τον κόσμο του ουρανού, και επί τους βασιλείς της γης. Και θα τους συνάξουν και θα τους κλείσουν σε οχύρωμα και σε δεσμωτήριο, ύστερα από πολλές γενεές θα γίνει η επίσκεψή τους, και θα λιώσει η πλίνθος, και θα πέσει το τείχος.> Λαμπρό είναι και αυτό το κατόρθωμα της ενανθρωπήσεως του Μονογενούς.

Λέει δε ότι θα επιβληθεί το χέρι Του όχι βέβαια μόνο στον κόσμο του ουρανού, αλλά και στους βασιλείς της γης, δηλαδή σε αυτούς που από πλεονεξία κυριάρχησαν σε όσα βρίσκονται κάτω από τον ουρανό. Είναι δε φανερό ότι εννοεί τους κοσμοκράτορες αυτού του αιώνα, τις πονηρές και αντικείμενες δυνάμεις. Διότι βασίλευσαν επί της γης, αναδεικνύοντας τους κατοίκους της σε δικούς τους προσκυνητές, και πείθοντάς τους να αδιαφορήσουν παντελώς για την αγάπη προς τον Θεό. Αυτούς λοιπόν που κυριάρχησαν, δηλαδή βασίλευσαν, μέσω της απάτης, του ψεύδους και της πλεονεξίας, θα τους συγκεντρώσουν και θα τους αποκλείσουν σε οχυρό και σε δεσμωτήριο. Διότι η δύναμη του Σωτήρα τούς κατέπεμψε στο δεσμωτήριο της κολάσεως, στο αναπόδραστο οχυρό. Γι' αυτό άλλωστε τον παρακαλούσαν οι δαίμονες που τον πλησίαζαν, να μην τους προστάξει να απέλθουν στην άβυσσο. Προσθέτει δε και λέει ο προφήτης, ότι έπειτα από πολλές γενεές θα γίνει η επίσκεψη προς αυτούς· διότι άσκησαν τυραννία από την καταβολή του κόσμου, και δεν έπαψαν να πολεμούν τη θεία και άρρητη δόξα. Παρατάθηκε δε η παράνοιά τους μέχρι και τον καιρό της επίγειας παρουσίας του Σωτήρα όλων μας Χριστού. Όταν, λοιπόν, έλαβε χώρα η επίσκεψη εναντίον τους, κατακλείστηκαν στο δεσμωτήριο. Εντούτοις, το έπαθαν αυτό έπειτα από πολλές γενεές, και λέει ότι η πλίνθος θα λιώσει και το τείχος θα πέσει, παρομοιάζοντας προφανώς τον Σατανά με τείχος.

Έτσι έχουν κληθεί μέσω της πίστεως οι πλανώμενοι, ώστε να γνωρίσουν πλέον τον αληθινό και εκ φύσεως δημιουργό των πάντων και Θεό και Κύριο. Πρέπει δε να γνωρίζουμε ότι κάποιοι τα ανάγουν αυτά, σύμφωνα με άλλη ερμηνεία, στον ουράνιο κόσμο και λέγουν ότι κατά τον καιρό της συντέλειας ο ήλιος θα σκοτιστεί και η σελήνη δεν θα δώσει το φως της. Νομίζω όμως ότι πρέπει, ακολουθώντας τις θεωρήσεις και σε απόλυτη αρμονία, να εξάγονται τα νοήματα των εκάστοτε προκειμένων. <Διότι θα βασιλεύσει ο Κύριος στη Σιών και στην Ιερουσαλήμ, και ενώπιον των πρεσβυτέρων θα δοξαστεί.> Η Σιών ερμηνεύεται ως υψηλή και ως παρατηρητήριο, και η Ιερουσαλήμ ως όραση ειρήνης. Αληθινό παρατηρητήριο, λοιπόν, και ταυτόχρονα όραση ειρήνης, θα πρέπει κατά την αλήθεια να είναι η Εκκλησία του Χριστού. Διότι μέσα σε αυτήν συνηθίζει να συντελείται η υψηλότατη ενατένιση των θείων Του μυστηρίων, καθώς βέβαια και η όραση της ειρήνης.

Λέμε δε ότι η ειρήνη είναι ο Χριστός, τον οποίο γνωρίζουμε από τη θεόπνευστη Γραφή, καθώς έγραψε για αυτόν ο πάνσοφος Μωυσής, και επιπροσθέτως οι άγιοι προφήτες. Αφού λοιπόν εξαλείφθηκε η βέβηλη και μυσαρή ειδωλολατρία, και αφού απομακρύνθηκε η προσκύνηση της κτίσης, και αφού κλείστηκαν σε οχυρό και σε δεσμωτήριο εκείνοι που από πλεονεξία είχαν κυριαρχήσει στην υφήλιο, και αφού το τείχος καταστράφηκε και συγκλονίστηκε εκ θεμελίων, σύμφωνα με τα νοήματα που ήδη έχουν εξηγηθεί, ο Κύριος θα βασιλεύσει στη Σιών και θα δοξαστεί ενώπιον των πρεσβυτέρων. Ως πρεσβυτέρους δε, όπως νομίζω, ονομάζει εδώ εκείνους που είναι τέλειοι στο φρόνημα και έχουν τρόπον τινά τον νου τους ώριμο, ώστε να μπορούν να διακρίνουν με τα μάτια της καρδιάς το βάθος των μυστηρίων που τον αφορούν. Σε αυτούς και ο σοφός Ιωάννης απευθύνει επιστολή λέγοντας: «Γράφω σε εσάς, πατέρες, επειδή έχετε γνωρίσει αυτόν που υπάρχει από την αρχή.» Αλλά εκείνοι που τον γνώρισαν, θαυμάζουν και αναπέμπουν σε αυτόν τη θεοπρεπή δόξα, ομολογώντας ότι αυτός είναι ο βασιλιάς και Κύριος των πάντων.

Σε αυτά, εξάλλου, πρόσθεσε και την ανακήρυξη της βασιλείας του Χριστού. Διότι είπε ότι ο Κύριος θα βασιλεύσει στη Σιών και στην Ιερουσαλήμ, και θα δοξαστεί ενώπιον των πρεσβυτέρων. Εξαιτίας όλων αυτών, λοιπόν, ο προφήτης γεμίζει με υπερβολική χαρά, και τον αυτουργό αυτών των τόσο θαυμαστών έργων τον τιμά με εγκώμια. Γι' αυτόν τον λόγο λέει: «Κύριε ο Θεός μου, θα σε δοξάσω και θα υμνήσω το όνομά σου, διότι έκανες θαυμαστά πράγματα, βουλή αρχαία και αληθινή». Επειδή δε για τα γεγονότα που δεν είχαν ακόμη συμβεί εκείνο τον καιρό χρησιμοποιεί το «έκανες», το ότι μεν δεν έχουν γίνει ακόμη, αλλά πρόκειται να γίνουν οπωσδήποτε και με κάθε τρόπο, το υποδηλώνει προσθέτοντας το «Ας γίνει, Κύριε».

Παράδωσε όλα αυτά στα έθνη. Διότι αυτή η απόφαση αφορά όλα τα έθνη. Έχοντας προείπει ότι ο Κύριος θα βασιλεύσει στη Σιών και στην Ιερουσαλήμ, υφαίνει ένα μυστικό νόημα βασισμένο στην ομοιότητα των αισθητών και ορατών πραγμάτων· διότι η Σιών είναι υψηλή και αποτελεί παρατηρητήριο, ενώ η Ιερουσαλήμ ερμηνεύεται ως όραση ειρήνης. Στην πραγματικότητα, και τα δύο αυτά είναι η Εκκλησία του Χριστού· διότι είναι υψηλή και περίοπτη, και σαν να βρίσκεται κτισμένη πάνω σε όρος.

Μακάριος είναι εκείνος που έχει απογόνους στη Σιών και οικείους στην Ιερουσαλήμ. Διότι ιδού, ένας δίκαιος βασιλιάς θα βασιλεύσει, και άρχοντες θα κυβερνήσουν με δικαιοσύνη. Ύστερα από πολλές γενεές θα γίνει η επισκοπή τους, και θα λιώσει ο πλίνθος και θα πέσει το τείχος, διότι ο Κύριος θα βασιλεύσει στη Σιών και στην Ιερουσαλήμ, και θα δοξαστεί ενώπιον των πρεσβυτέρων.

Όλα αυτά, λοιπόν, υπαινισσόμενος ο προφητικός λόγος τα διδάσκει λέγοντας: «Και θα συμβεί εκείνη την ημέρα, να απλώσει ο Θεός το χέρι του πάνω στον κόσμο του ουρανού». Ως «κόσμο του ουρανού» συνηθίζει ο Μωυσής να αποκαλεί τον ήλιο, τη σελήνη και τα άστρα, όπως όταν λέει: «Πρόσεχε μήπως, υψώνοντας το βλέμμα σου προς τον ουρανό και βλέποντας τον ήλιο, τη σελήνη, τα άστρα και όλον τον κόσμο του ουρανού, πλανηθείς και τα προσκυνήσεις». Γι' αυτό και η παρούσα προφητεία στη συνέχειά της φανερώνει ποιος ακριβώς είναι ο «κόσμος του ουρανού», στα σημεία όπου λέει: «Και θα λιώσει ο πλίνθος, και θα πέσει το τείχος». Αντί αυτού, ο Σύμμαχος το απέδωσε με τον εξής τρόπο: «Και θα ντραπεί η σελήνη και θα αισχυνθεί ο ήλιος», ενώ ο Ακύλας: «Και θα καταισχυνθεί η σελήνη και θα αισχυνθεί ο ήλιος»· παρομοίως και ο Θεοδοτίων λέει: «Θα ντραπεί η σελήνη και θα αισχυνθεί ο ήλιος». Βλέπεις ότι «απλώνει το χέρι του πάνω στον κόσμο του ουρανού» επιφέροντας τη συντέλεια των φαινομένων. Εάν όμως λέει: «Θα απλώσει ο Θεός το χέρι πάνω στον κόσμο του ουρανού», και έπειτα προσθέτει: «και επί τους βασιλείς της γης· και θα τους συνάξει σε σύναξη μέσα σε δεσμωτήριο και θα τους κλείσουν σε οχύρωμα», νομίζω ότι υποδηλώνει «τους άρχοντες του αιώνος τούτου» μέσω της φράσης «τους βασιλείς της γης».

Γι' αυτό, σύμφωνα με τους Εβδομήκοντα έχει λεχθεί: «μετά από πολλές γενεές θα γίνει η επίσκεψή τους», σύμφωνα δε με τον Σύμμαχο: «και μετά από πολλές ημέρες θα δεχθούν επίσκεψη», σύμφωνα με τον Ακύλα: «και μετά από πλήθος ημερών θα δεχθούν επίσκεψη», και σύμφωνα με τον Θεοδοτίωνα: «μετά από πολλές ημέρες θα δεχθούν επίσκεψη». Από ποιον όμως, δεν λέγεται· διότι δεν προστίθεται το «από τον Θεό», αλλά ο λόγος περί αυτού έχει αποσιωπηθεί ως απόρρητος. Έπειτα και ο ίδιος ο «ήλιος θα αισχυνθεί», βλέποντας εκείνους που παλαιότερα φωτίζονταν από αυτόν να υποβάλλονται στον έλεγχο της κρίσεως και σε τιμωρία, ομοίως δε και η «σελήνη θα εντραπεί», καθώς δεν συνέβαλε σε τίποτα για τη διόρθωση εκείνων που ασέβησαν πάνω στη γη. Όπως ακριβώς κάποιοι οικονόμοι, που έχουν διαταχθεί να επιβλέπουν και να διοικούν τον οίκο ενός οικοδεσπότη, αν κατά την έλευση του κυρίου τους έβλεπαν εκείνους που βρίσκονταν υπό την εξουσία τους για μακρό χρόνο να κολάζονται και να υποβάλλονται σε διάφορες τιμωρίες, με τον ίδιο τρόπο και ο ήλιος και η σελήνη, που εξυπηρέτησαν τη βουλή του Θεού στον μακρό αιώνα, λέγεται σύμφωνα με τους υπόλοιπους ερμηνευτές ότι «θα εντραπούν» και «θα αισχυνθούν», όταν εκείνοι που κάποτε ασέβησαν κάτω από τις ακτίνες τους θα υφίστανται τη δίκαιη τιμωρία.

Διότι, σύμφωνα με τους Εβδομήκοντα, δεν έχει γίνει σε αυτά καμία μνεία ούτε περί 〈ηλίου〉 ούτε περί 〈σελήνης〉, αλλά έχει ειπωθεί πολύ συγκαλυμμένα το: 〈και θα λιώσει η πλίνθος και θα πέσει το τείχος〉, επειδή, όπως είναι φυσικό, οι μεταφραστές απέκρυψαν τον λόγο, λόγω του ότι παρέδιδαν τη Γραφή στους Έλληνες και εξαιτίας του παράδοξου της εκφράσεως. Σε όλα αυτά προστίθεται: 〈ότι θα βασιλεύσει ο Κύριος στη Σιών και στην Ιερουσαλήμ και θα δοξαστεί ενώπιον των πρεσβυτέρων〉· ⌜διότι έπρεπε εμείς, κατά τον λόγο περί της συντελείας, να μάθουμε και τα όσα αφορούν την κηρυττόμενη επουράνια βασιλεία του Σωτήρος μας, η οποία θα υπάρξει μετά την καθαίρεση των αρχών και των εξουσιών. Και αποδείξαμε, βάσει της αποστολικής μαρτυρίας, ότι πολλές φορές η Σιών και η Ιερουσαλήμ είναι ‹επουράνιες›· εκεί θα εγκαθιδρυθεί η βασιλεία του Χριστού,⌝ όταν 〈και ενώπιον των πρεσβυτέρων αυτού θα δοξαστεί〉· διότι εκείνους που κατά τον παρόντα βίο τίμησε με εκκλησιαστικά αξιώματα, αναδεικνύοντάς τους 〈πρεσβυτέρους〉, αυτούς τους ίδιους θα καταξιώσει της θεότητάς του· γι' αυτό, σύμφωνα με τον Σύμμαχο, έχει ειπωθεί: 〈και απέναντι από τους πρεσβυτέρους αυτού δόξα〉.

Ο δε Σωτήρας και Κύριός μας, που βασιλεύει στον νέο αιώνα, «ενώπιον των πρεσβυτέρων θα δοξαστεί», όταν και ‹όλοι οι άγιοί του› «εν ζωή θα βασιλεύσουν», ‹συμβασιλεύοντας› με τον Σωτήρα τους. Αυτή ήταν η 〈αρχαία βουλή〉, και αυτά είναι τα 〈θαυμαστά πράγματα〉, για τα οποία ο προφήτης, γεμάτος θαυμασμό, δοξάζει τον Θεό. Έπειτα, προσευχόμενος να εκπληρωθούν αυτά προσθέτει: 〈γένοιτο〉, ⌜βιαζόμενος κατά κάποιον τρόπο και επιθυμώντας να έλθει το συντομότερο το τέλος των αγαθών. 〈Αρχαία〉 μεν ήταν αυτή η 〈βουλή〉 λόγω της πρόγνωσης και του προορισμού του Θεού, 〈αληθινή〉 δε λόγω της τελικής της έκβασης.⌝ Αλλά υπέρ εκείνων που πρόκειται να καταξιωθούν τη μακαριότητα προσευχήθηκε λέγοντας: 〈γένοιτο〉, ενώ σχετικά με όσα παρήλθαν στον θνητό βίο προσθέτει: 〈διότι μετέτρεψες πόλεις σε χώμα, πόλεις οχυρές ώστε να πέσουν τα θεμέλιά τους· η πόλη των ασεβών δεν πρόκειται ποτέ να οικοδομηθεί στον αιώνα〉. ⌜Και για αυτά λοιπόν λέει: 〈θα σε δοξάσω〉, διότι εξάλειψες τις 〈πόλεις〉 των 〈ασεβών〉, εξαφανίζοντας τις άθεες πολιτείες τους και τα ασεβή οικοδομήματα. Όσοι βέβαια διασώθηκαν από αυτούς ακριβώς 〈θα σε ευλογήσουν〉, ή σύμφωνα με τους υπόλοιπους ερμηνευτές: 〈θα σε δοξάσουν〉. Αυτοί δε είναι ο 〈λαός〉 που πτώχευσε για χάρη σου κατά τον προηγούμενο αιώνα και οι 〈πόλεις〉 των παλαιότερα 〈αδικημένων ανθρώπων〉, τους οποίους 〈αδικούσαν〉 οι διώκτες της θεοσέβειας.

Για να μην υποθέσουν, όμως, τα τέκνα των Ιουδαίων ότι αυτά λέγονται για τους ίδιους, εισάγοντας αναγκαστικά τη χάρη του Χριστού που εκχύθηκε σε όλα τα έθνη, προσθέτει λέγοντας: «και ο Κύριος Σαβαώθ θα ετοιμάσει για όλα τα έθνη πάνω σε αυτό το όρος». Και τι «θα ετοιμάσει»; Σύμφωνα με τους υπόλοιπους ερμηνευτές, στη συνέχεια αναφέρεται «ποτό», ενώ σύμφωνα με τους Εβδομήκοντα λέει: «θα πιουν ευφροσύνη, θα πιουν κρασί». Προφητεύει, λοιπόν, μέσα από αυτά ότι ο Κύριος θα ετοιμάσει συμπόσιο όχι για τον Ισραήλ ούτε για τον λαό των Ιουδαίων, αλλά για όλα τα έθνη. Όχι σε κοιλώματα της γης, ούτε σε φαράγγια, ούτε σε πεδιάδες, αλλά ούτε σε πολλά όρη, ούτε τυχαία πάνω σε κάποιο μεμονωμένο όρος, αλλά σε εκείνο το οποίο υποδεικνύοντας έλεγε: «πάνω σε αυτό το όρος». Και ποιο ήταν «αυτό», παρά εκείνο για το οποίο λίγο πριν έλεγε: «διότι ο Κύριος θα βασιλεύσει στο όρος Σιών και στην Ιερουσαλήμ, και θα δοξαστεί ενώπιον των πρεσβυτέρων Του»; Διότι στο όρος της βασιλείας Του, στο οποίο θα προσφέρει τη δόξα Του στους δικούς Του πρεσβυτέρους, εκεί, αφού ετοιμάσει το συμπόσιο και για τα έθνη, θα τους δωρίσει το ποτό της αθανασίας. Γι' αυτό έχει ειπωθεί: «σε αυτό το όρος θα πιουν ευφροσύνη, θα πιουν κρασί, θα χριστούν με μύρο». Το όρος αυτό το παρουσιάζει ο Απόστολος λέγοντας: «Έχετε προσέλθει στο όρος Σιών και στην πόλη του ζώντος Θεού, στην επουράνια Ιερουσαλήμ και σε μυριάδες αγγέλων, σε πανήγυρη και σε εκκλησία πρωτοτόκων που έχουν καταγραφεί στους ουρανούς».

και θα λιώσει η πλίνθος, και θα πέσει το τείχος, διότι θα βασιλεύσει ο Κύριος στη Σιών και στην Ιερουσαλήμ και ενώπιον των πρεσβυτέρων θα δοξαστεί.