Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 25:1

ΒΙΒΛΙΟ Γ΄. ΤΟΜΟΙ Ε΄. ΤΟΜΟΣ Α΄. <Κύριε, ο Θεός μου, θα σε δοξάσω και θα υμνήσω το όνομά σου, διότι έκανες θαυμαστά πράγματα, βουλή αρχαία και αληθινή· γένοιτο, Κύριε.> Στο βιβλίο που ολοκληρώθηκε, ο λόγος του προφήτη υπήρξε μακροσκελής και, προχωρώντας μέσα από συγκαλυμμένες έννοιες, αναφέρθηκε στη σκαιότητα του διαβόλου, στη μέλλουσα τιμωρία και καταδίκη του, καθώς επίσης και στην ανατροπή των πονηρών και αντιμαχόμενων δυνάμεων.

Σε αυτά, εξάλλου, πρόσθεσε και την ανακήρυξη της βασιλείας του Χριστού. Διότι είπε ότι ο Κύριος θα βασιλεύσει στη Σιών και στην Ιερουσαλήμ, και θα δοξαστεί ενώπιον των πρεσβυτέρων. Εξαιτίας όλων αυτών, λοιπόν, ο προφήτης γεμίζει με υπερβολική χαρά, και τον αυτουργό αυτών των τόσο θαυμαστών έργων τον τιμά με εγκώμια. Γι' αυτόν τον λόγο λέει: «Κύριε ο Θεός μου, θα σε δοξάσω και θα υμνήσω το όνομά σου, διότι έκανες θαυμαστά πράγματα, βουλή αρχαία και αληθινή». Επειδή δε για τα γεγονότα που δεν είχαν ακόμη συμβεί εκείνο τον καιρό χρησιμοποιεί το «έκανες», το ότι μεν δεν έχουν γίνει ακόμη, αλλά πρόκειται να γίνουν οπωσδήποτε και με κάθε τρόπο, το υποδηλώνει προσθέτοντας το «Ας γίνει, Κύριε».

Επειδή λοιπόν, λέει, ω Δέσποτα, εκπλήρωσες την αρχαία και αληθινή βουλή, ανακεφαλαιώνοντας τα πάντα εν Χριστώ, και καταφωτίζοντας μεν εκείνους που βρίσκονταν στο σκοτάδι, καθαιρώντας δε τους κοσμοκράτορες του αιώνος τούτου, σαν να ήταν κάποιες τόσο ισχυρές πόλεις· γι' αυτό θα σε ευλογήσει ο φτωχός λαός, και όλες οι πόλεις θα σε δοξολογήσουν.

Αφού ο λόγος ολοκλήρωσε την προφητεία περί της καθολικής κρίσεως του Θεού, της οποίας η κατάληξη περιελάμβανε τη βασιλεία του Χριστού και «τη δόξα των πρεσβυτέρων του», αναφωνεί με θαυμασμό λέγοντας: «Κύριε, ο Θεός μου, θα σε δοξάσω, θα υμνήσω το όνομά σου, διότι έκανες θαυμαστά πράγματα, βουλή αρχαία, αληθινή». Θα κατανοήσουμε δε πώς αυτή η «βουλή ήταν αρχαία», εάν επιστήσουμε την προσοχή μας στη φωνή του Σωτήρα, η οποία λέει σε αυτούς που θα σταθούν στα δεξιά του: «ελάτε οι ευλογημένοι του Πατέρα μου, κληρονομήστε την ετοιμασμένη για εσάς βασιλεία από καταβολής κόσμου». Με αφετηρία αυτό και ο Απόστολος έγραφε: «όπως ακριβώς μας εξέλεξε στο πρόσωπό του προ καταβολής κόσμου, για να είμαστε άγιοι και άμωμοι ενώπιόν του, έχοντάς μας προορίσει για υιοθεσία δι' αυτού». «Αρχαία» λοιπόν ήταν αυτή η «βουλή», και αυτά ήταν αληθινά τα «θαυμαστά πράγματα» τα οποία είχαν προοριστεί μεν «προ καταβολής κόσμου», πρόκειται δε να εκπληρωθούν «κατά τη συντέλεια των αιώνων», όταν πλέον «θέσει όλους τους εχθρούς του κάτω από τα πόδια του» και «όταν καταργήσει κάθε αρχή και κάθε εξουσία και δύναμη». Τότε πλέον, αφού θα έχει απομακρυνθεί κάθε κακία και θα έχει «καταργηθεί ο έσχατος εχθρός, ο θάνατος», «ο Θεός θα είναι τα πάντα εν πάσι».

Ο δε Σωτήρας και Κύριός μας, που βασιλεύει στον νέο αιώνα, «ενώπιον των πρεσβυτέρων θα δοξαστεί», όταν και ‹όλοι οι άγιοί του› «εν ζωή θα βασιλεύσουν», ‹συμβασιλεύοντας› με τον Σωτήρα τους. Αυτή ήταν η 〈αρχαία βουλή〉, και αυτά είναι τα 〈θαυμαστά πράγματα〉, για τα οποία ο προφήτης, γεμάτος θαυμασμό, δοξάζει τον Θεό. Έπειτα, προσευχόμενος να εκπληρωθούν αυτά προσθέτει: 〈γένοιτο〉, ⌜βιαζόμενος κατά κάποιον τρόπο και επιθυμώντας να έλθει το συντομότερο το τέλος των αγαθών. 〈Αρχαία〉 μεν ήταν αυτή η 〈βουλή〉 λόγω της πρόγνωσης και του προορισμού του Θεού, 〈αληθινή〉 δε λόγω της τελικής της έκβασης.⌝ Αλλά υπέρ εκείνων που πρόκειται να καταξιωθούν τη μακαριότητα προσευχήθηκε λέγοντας: 〈γένοιτο〉, ενώ σχετικά με όσα παρήλθαν στον θνητό βίο προσθέτει: 〈διότι μετέτρεψες πόλεις σε χώμα, πόλεις οχυρές ώστε να πέσουν τα θεμέλιά τους· η πόλη των ασεβών δεν πρόκειται ποτέ να οικοδομηθεί στον αιώνα〉. ⌜Και για αυτά λοιπόν λέει: 〈θα σε δοξάσω〉, διότι εξάλειψες τις 〈πόλεις〉 των 〈ασεβών〉, εξαφανίζοντας τις άθεες πολιτείες τους και τα ασεβή οικοδομήματα. Όσοι βέβαια διασώθηκαν από αυτούς ακριβώς 〈θα σε ευλογήσουν〉, ή σύμφωνα με τους υπόλοιπους ερμηνευτές: 〈θα σε δοξάσουν〉. Αυτοί δε είναι ο 〈λαός〉 που πτώχευσε για χάρη σου κατά τον προηγούμενο αιώνα και οι 〈πόλεις〉 των παλαιότερα 〈αδικημένων ανθρώπων〉, τους οποίους 〈αδικούσαν〉 οι διώκτες της θεοσέβειας.

Φθάνοντας λοιπόν σε αυτό το σημείο, όχι ο Ισραήλ, αλλά εκείνοι από όλα τα έθνη που αξιώνονται τις επαγγελίες θα πιουν ευφροσύνη και θα πιουν τον οίνο από την αληθινή άμπελο, για τον οποίο ο Σωτήρας έλεγε: «δεν θα πιω από αυτό έως ότου το πιω καινούργιο μαζί σας στη βασιλεία των ουρανών». Και θα χριστούν με μύρο, όχι λαμβάνοντας πλέον «τον αρραβώνα του Αγίου Πνεύματος», αλλά μετέχοντας στο ίδιο «το πλήρωμα της θεότητος» του Υιού του Θεού, και όχι πλέον «γνωρίζοντας εκ μέρους και προφητεύοντας εκ μέρους», αλλά γινόμενοι τέλεια μέτοχοι του Χριστού, ώστε και αυτοί να αναδειχθούν χρηστοί και «υιοί Θεού και κληρονόμοι Θεού και συγκληρονόμοι του Χριστού». Τις εικόνες και τα σύμβολα αυτών μάς τα παρέδωσε ο ευαγγελικός λόγος στα μυστήρια της Καινής Διαθήκης μέσω του μυστικού χρίσματος και του σωτηρίου αίματος, ώστε, αφού δοκιμαστούμε σε αυτά, να μεταλάβουμε και τα ανώτερα αγαθά. Αυτά ακριβώς που ειπώθηκαν «παράδωσε», λέει, «στα έθνη»· διότι ο Ισραήλ δεν είναι άξιος αυτών. Και όπως κάποιος παραδίδει μια παρακαταθήκη ως μυστήριο, έτσι εκφέρει τον μυστικό λόγο για όσα λέχθηκαν: «παράδωσέ τα σε όλα τα έθνη· διότι η βουλή αυτή αφορά όλα τα έθνη». Γι' αυτό δικαιολογημένα ο προφήτης δόξαζε τον Θεό, γεμάτος έκπληξη για τη χάρη Του, λέγοντας: «διότι έπραξες θαυμαστά πράγματα, βουλή αρχαία και αληθινή».

Έχοντας παραλάβει την παράδοση να τελούμε τη μνήμη αυτού του θύματος πάνω σε τράπεζα, μέσω των συμβόλων του σώματός του και του σωτηρίου αίματος, σύμφωνα με τους θεσμούς της Καινής Διαθήκης, διδασκόμαστε πάλι από τον προφήτη Δαβίδ να λέμε: «Ετοίμασας ενώπιόν μου τράπεζα, απέναντι σε αυτούς που με θλίβουν· άλειψες με έλαιο την κεφαλή μου, και το ποτήριό σου με μεθά ως το κράτιστο». Ρητά λοιπόν μέσα σε αυτά υποδηλώνεται τόσο το μυστικό χρίσμα όσο και τα σεπτά θύματα της τράπεζας του Χριστού, μέσω των οποίων, τελώντας τις αναίμακτες και λογικές θυσίες που του είναι ευάρεστες, έχουμε διδαχθεί να τις προσφέρουμε καθ’ όλη τη διάρκεια του βίου μας στον επί πάντων Θεό μέσω του υπέρτατου Αρχιερέα του. Αυτό επίσης ο μέγας προφήτης Ησαΐας το προέγνω θαυμαστά με το θείο Πνεύμα και το προανήγγειλε. Λέει λοιπόν και αυτός τα εξής: «Κύριε, ο Θεός μου, θα σε δοξάσω, θα υμνήσω το όνομά σου, διότι έκανες θαυμαστά πράγματα». Και ποια είναι αυτά τα όντως θαυμαστά το διασαφηνίζει, λέγοντας στη συνέχεια: «Θα κάνει ο Κύριος Σαβαώθ για όλα τα έθνη, θα πιουν ευφροσύνη, θα πιουν οίνο, θα χριστούν με μύρο. Παράδωσε όλα αυτά στα έθνη· διότι αυτή η βουλή αφορά όλα τα έθνη». Τέτοιου είδους ήταν και τα θαυμαστά του Ησαΐα, που υπόσχονταν τη χρίση της αγαθής ευωδίας και του μύρου όχι στον Ισραήλ αλλά σε όλα τα έθνη· γι’ αυτό και ευλόγως, λόγω της χρίσεως του μύρου, αξιώθηκαν να λάβουν και την προσηγορία των Χριστιανών.

Αυτά λέει ο Κύριος, ο Θεός του Ισραήλ: Την ημέρα εκείνη ο άνθρωπος θα στηρίζει την πεποίθησή του στον Δημιουργό του, και τα μάτια του θα προσβλέπουν στον Άγιο του Ισραήλ. Και δεν θα έχουν πλέον πεποίθηση στους βωμούς, ούτε στα έργα των χεριών τους, τα οποία έφτιαξαν τα δάχτυλά τους, και δεν θα στρέψουν το βλέμμα προς τα δέντρα ούτε προς τα βδελύγματά τους. Την ημέρα εκείνη οι πόλεις σου θα εγκαταλειφθούν, όπως ακριβώς εγκατέλειψαν οι Αμορραίοι και οι Ευαίοι ενώπιον των υιών του Ισραήλ, και θα γίνουν έρημες· διότι εγκατέλειψες τον Θεό τον σωτήρα σου, και δεν θυμήθηκες τον Κύριο τον Θεό σου. Γι' αυτό θα φυτέψεις φύτευμα άπιστο· και την ημέρα που θα το φυτέψεις, θα πλανηθείς». 〈ΛΒ΄. Του ιδίου〉. «Κύριε, Θεέ μου, θα σε δοξάσω, θα υμνήσω το όνομά σου, διότι έπραξες θαυμαστά πράγματα, βουλή αρχαία, αληθινή. Ας γίνει, Κύριε. Διότι μετέτρεψες πόλεις σε χώμα, πόλεις οχυρές ώστε να καταρρεύσουν τα θεμέλιά τους. Πόλη ασεβών δεν πρόκειται ποτέ στον αιώνα να ανοικοδομηθεί. Γι' αυτό θα σε ευλογήσει ο πτωχός λαός, και πόλεις αδικημένων ανθρώπων θα σε ευλογήσουν. Διότι έγινες βοηθός σε κάθε ταπεινή πόλη, και σκέπη σε όσους απελπίστηκαν εξαιτίας της στέρησης. Και ο Κύριος Σαβαώθ θα πράξει για όλα τα έθνη: πάνω σε αυτό το όρος θα πιουν ευφροσύνη, θα πιουν οίνο· θα χριστούν με μύρο σε τούτο το όρος. Παράδωσε όλα αυτά στα έθνη· διότι η βουλή αυτή αφορά όλα τα έθνη.

ΙΣΤ΄. Γι' αυτό λοιπόν, επειδή δεν πρόκειται να παραλείψω τα θεία λόγια καθώς ερμηνεύω τη θεία δύναμη, ας αγαλλιάσει η έρημος και ας ανθίσει σαν κρίνο η Εκκλησία, που χθες και προχθές φαινόταν χήρα και δίχως νυμφίο, καθώς και καθένας που μέχρι τώρα βρισκόταν συρρικνωμένος από τον φθονερό και θλιβερό χειμώνα της ασέβειας· διότι ο Κύριος ελέησε τον λαό του και δεν εγκατέλειψε την κληρονομία του· διότι έκανε θαυμαστά έργα, εκπληρώνοντας βουλή αρχαία και αληθινή· η οποία ήταν να ευαρεστείται σε εκείνους που τον φοβούνται και σε όσους ελπίζουν στο έλεός του· διότι συνέτριψε χάλκινες πύλες και έσπασε σιδερένιους μοχλούς· διότι εξαιτίας των ανομιών μας ταπεινωθήκαμε, αλλά ανακληθήκαμε, και, αφού συντρίφθηκε η παγίδα, ελευθερωθήκαμε με τη χάρη του Θεού, ο οποίος μας κάλεσε και παρηγορεί τους ταπεινούς στην καρδιά.

8. Λοιπόν, καλεί την υπόσχεση να έρθει, επειδή υπαινίσσεται την παρουσία του Χριστού, στην οποία υπάρχει για εμάς κάθε είδος ελέους, κάθε αφορμή φιλανθρωπίας. Αυτά τα ελέη είναι αρχαία, επειδή το μυστήριο γι' αυτά είχε σχεδιαστεί από τον Θεό προ των αιώνων. Γι' αυτό και ο Παύλος λέει: «Το μυστήριο το αποκεκρυμμένο προ των αιώνων και προ των γενεών εις δόξαν ημών». Και ο Ησαΐας την ονόμασε βουλή αρχαία και αληθινή. «Θυμήσου, Κύριε, τον ονειδισμό των δούλων σου, που βάσταξα στον κόρφο μου από πολλά έθνη». Κόρφο του ονομάζει την προφητεία. Διότι μέσα σε αυτήν, σαν σε κόρφο, θησαύριζε τον όντως νοητό ονειδισμό. Ακόμη περισσότερο, ο Δαβίδ ονομάζει οικείο κόρφο την προφητεία για τον Κύριο, επειδή από τους δικούς του κόλπους επρόκειτο να προέλθει κατά σάρκα. Πολλούς ονειδισμούς, λοιπόν, από τα έθνη υπέμεναν, επειδή καθυστερούσε και γι' αυτό θεωρούνταν ψευδής η προφητεία για τον Χριστό, όχι μόνο ο Δαβίδ, αλλά και όλοι οι προφήτες, τους οποίους βέβαια ονόμασε και δούλους του Θεού. Και παρακαλούσε να φέρει στη μνήμη του τον ονειδισμό τους, ώστε, για να προστατεύσει την υπόληψη των προφητών, να φανερώσει τη σάρκωση του Κυρίου.

Ωδή. Κύριε, ο Θεός μου, θα σε δοξάσω, ... διότι έκανες θαυμαστά πράγματα, βουλή αρχαία, αληθινή. Γένοιτο, Κύριε. Διότι μετέτρεψες πόλεις σε χώμα, πόλεις οχυρές ώστε να πέσουν τα θεμέλιά τους, η πόλη των ασεβών εις τον αιώνα δεν πρόκειται να οικοδομηθεί. Γι' αυτό θα σε ευλογήσει ο φτωχός λαός, και πόλεις αδικημένων ανθρώπων θα σε ευλογήσουν. Διότι έγινες βοηθός σε κάθε ταπεινή πόλη, και σκέπη σε αυτούς που έχασαν το θάρρος τους λόγω στέρησης, από πονηρούς ανθρώπους θα τους λυτρώσεις· σκέπη αυτών που διψούν και πνεύμα ανθρώπων αδικουμένων θα σε ευλογήσουν· σαν άνθρωποι ολιγόψυχοι που διψούν στη Σιών, διότι θα τους λυτρώσεις από τους ασεβείς ανθρώπους στους οποίους μας παρέδωσες· σαν τον καύσωνα υπό τη σκέπη του νέφους, θα ταπεινώσει το κλήμα των ισχυρών. Και ο Κύριος Σαβαώθ θα προσφέρει σε όλα τα έθνη· πάνω σε αυτό το όρος θα πιουν ευφροσύνη, θα πιουν οίνο· θα χριστούν με μύρο σε αυτό το όρος ... Ο θάνατος υπερίσχυσε και κατάπιε, και πάλι ο Θεός εξάλειψε κάθε δάκρυ από κάθε πρόσωπο· το όνειδος του λαού του αφαίρεσε από όλη τη γη· διότι το στόμα του Κυρίου μίλησε. Και θα πουν την ημέρα εκείνη: Ιδού ο Θεός μας στον οποίο ελπίζαμε· και αγαλλιάσαμε και θα ευφρανθούμε για τη σωτηρία μας.

Ιωάννου, ταπεινού και αμαρτωλού μοναχού, δούλου των δούλων του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού της Παλαιάς Λαύρας, λόγος πρώτος εις την Κοίμησιν της αγίας Θεοτόκου. «Η μνήμη των δικαίων γίνεται με εγκώμια», λέει ο σοφότατος Σολομών. «Διότι τίμιος είναι ενώπιον του Κυρίου ο θάνατος των οσίων Του», προφήτευσε ο θεοπάτωρ Δαβίδ. Εάν λοιπόν όλων των «δικαίων η μνήμη γίνεται με εγκώμια», στην πηγή της δικαιοσύνης και στον θησαυρό της οσιότητας ποιος δεν θα προσφέρει τον έπαινο, όχι για να την δοξάσει, αλλά για να δοξαστεί ο ίδιος με δόξα αιώνια; Διότι δεν έχει ανάγκη από τη δική μας δόξα το σκήνωμα της δόξης του Κυρίου, η πόλη του Θεού, για την οποία ειπώθηκαν ένδοξα πράγματα, όπως λέει προς αυτήν ο θείος Δαβίδ: «Ένδοξα πράγματα ειπώθηκαν για σένα», λέγοντας, «η πόλη του Θεού». Διότι ποια άλλη θα θεωρήσουμε ως πόλη του αοράτου και απεριγράπτου Θεού, ο οποίος περιέχει τα πάντα στην παλάμη Του, παρά μόνο εκείνη που όντως και υπερφυώς και υπερουσίως χώρεσε απεριγράπτως τον υπερούσιο Λόγο του Θεού και Θεό, για την οποία ένδοξα πράγματα έχουν ειπωθεί από τον ίδιο τον Κύριο; Διότι τι είναι πιο ένδοξο από το να δεχθεί την αρχαία και αληθινή βουλή του Θεού;

Ότι δε, εφόσον γνωρίζει να σώζει, θέλει και να σώζει, ας τους πείσει πρώτα μεν τούτο, «Όλα όσα θέλησε ο Κύριος, τα έπραξε στον ουρανό και στη γη»· έπειτα δε, ότι το αρχαίο και αληθινό θέλημα του Πατρός, που είναι η σωτηρία, το εκπλήρωσε ο Άγγελος της μεγάλης βουλής, του οποίου η θέληση σε τίποτα δεν διαφέρει από εκείνη του Πατρός· μάλλον δε, ο Ίδιος ταυτίζεται με αυτήν, όπως ακριβώς είναι η σοφία και η δύναμη και τα παρόμοια· και πώς δεν είχε τη σωτηρία ως εκούσιο έργο αυτός που λέει:

ΙΔ΄. Και ποια είναι η βουλή, που ο Θεός αποφάσισε για τη σωτηρία και λύτρωση των ανθρώπων; Ας έλθει μπροστά και ας φωνάξει ο θαυμάσιος Ησαΐας, ο οποίος προφήτευσε την άσπορη σύλληψη του Θεού, και προδιηγήθηκε την παρθενική Του γέννηση. Αυτός, για την εκπλήρωση του θείου θελήματος, αναπέμποντας ευχαριστήρια ωδή στον Θεό, αναφωνεί: «Κύριε, ο Θεός μου, θα σε δοξάσω· θα υμνήσω το όνομά σου, διότι έκανες θαυμαστά πράγματα, βουλή αρχαία και αληθινή· ας γίνει· διότι μετέτρεψες οχυρές πόλεις σε χώμα, κάνοντας να πέσουν τα θεμέλιά τους· η πόλη των ασεβών δεν πρόκειται ποτέ να οικοδομηθεί εις τον αιώνα. Γι' αυτό θα σε ευλογήσει ο φτωχός λαός· και πόλεις αδικημένων ανθρώπων θα σε ευλογήσουν. Διότι έγινες βοηθός σε κάθε ταπεινή πόλη, και σκέπη σε όσους χάνουν το θάρρος τους από τη στέρηση. Από πονηρούς ανθρώπους θα τους ελευθερώσεις.» Αυτά, αδελφοί, είναι τα δικά μας θεία ευαγγέλια· αυτά σας ευαγγελιζόμαστε σήμερα, όχι ως γεγονότα που πρόκειται να γίνουν στο μέλλον, αλλά ως γεγονότα που ήδη έχουν συντελεστεί με θεϊκό τρόπο, και έχουν σώσει τον άνθρωπο από την καταδίκη, και τον έχουν επαναφέρει στην προηγούμενη λαμπρότητα και μακαριότητα, και τον έχουν κάνει φίλο του Θεού όπως ακριβώς ήταν πριν.

6. Έχεις, αγαπητέ μου, τη λύση του ζητουμένου. Αποδόθηκε το χρέος της υποσχέσεως. Έλα λοιπόν, πες και εσύ μαζί με τον Ησαΐα τα λόγια του Ησαΐα: Κύριε ο Θεός μου, θα σε δοξάσω· θα υμνήσω το όνομά σου, διότι έπραξες θαυμαστά πράγματα, βουλή αρχαία και αληθινή.