Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 26:13

Ο Αθανάσιος είπε: Άλλος Θεός εκτός από τον Θεό δεν υπάρχει· όπως ακριβώς ούτε το απαύγασμα του φωτός είναι κάποιο άλλο φως· αλλά το φως είναι φως, και το απαύγασμα είναι φως· χωρίς, όμως, να είναι το ένα φως διαφορετικό από το άλλο· έτσι είναι και η σοφία του Θεού· είναι Θεός, αλλά δεν είναι άλλος και διαφορετικός Θεός. Διότι είναι γεγραμμένο: «Εγώ είμαι ο Θεός και δεν υπάρχει άλλος». Και πάλι: «Κύριε ο Θεός μας, εκτός από εσένα άλλον δεν γνωρίζουμε». Ο Ζακχαίος είπε: Επομένως, ο Χριστός είναι θεά; Ο Αθανάσιος είπε: «Θεός» να λες· και μην νομίζεις όπως ο Ιουδαίος, ότι στα ασώματα όντα τα θηλυκά και τα αρσενικά ονόματα χρησιμοποιούνται με την ίδια έννοια όπως στα σώματα· επειδή και η ψυχή σου ονομάζεται με το θηλυκό όνομα «ψυχή», και όμως δεν υπάρχει θηλυκή και αρσενική ψυχή. Ο Ζακχαίος είπε: Δείξε μου ότι ονομάζεται Θεός και η σοφία του Θεού ως δικό της, ιδιαίτερο πρόσωπο. Ο Αθανάσιος είπε: Προηγουμένως αποδείχθηκε ότι, σύμφωνα με τη Γραφή, υπάρχει κάποια δύναμη στην οποία ο Θεός λέει: «Ας ποιήσουμε άνθρωπο σύμφωνα με τη δική μας εικόνα και ομοίωση», και ότι αυτή η δύναμη είναι η σοφία του Θεού, όπως το εξέφρασε ο προφήτης λέγοντας: «Τα πάντα εν σοφία εποίησας»· και αυτήν ακριβώς τη σοφία την ονόμασε Λόγο λέγοντας: «Με τον λόγο του Κυρίου στερεώθηκαν οι ουρανοί, και με το πνεύμα του στόματός του όλη η δύναμή τους». Το ότι δε ούτε πρόκειται για λόγο που προφέρεται μέσω φωνητικών οργάνων, ούτε για πνεύμα μέσω αναπνευστικών, είναι προφανές από το γεγονός ότι ο Θεός είναι ασώματος. Ο Ζακχαίος είπε: Ας δεχτούμε ότι υπάρχει κάποια δύναμη και η σοφία στην οποία λέει: «Ας ποιήσουμε άνθρωπο σύμφωνα με τη δική μας εικόνα και ομοίωση»· μήπως, όμως, αυτή η δύναμη είναι και Θεός;

Διότι, εφόσον ο ίδιος ο Υιός του Θεού είναι Λόγος, είναι Κύριος των πάντων· εμείς δε, προηγουμένως ήμασταν από την αρχή υπόχρεοι στη δουλεία της φθοράς και στην κατάρα του νόμου, και έπειτα, επινοώντας σιγά-σιγά για τους εαυτούς μας τα μη όντα, γίναμε δούλοι, όπως είπε ο μακάριος Απόστολος, σε εκείνους που εκ φύσεως δεν είναι θεοί. Και τον μεν αληθινό Θεό αγνοούσαμε, τα δε μη όντα τα προτιμούσαμε από την αλήθεια. Αλλά αργότερα, όπως ακριβώς ο παλαιός λαός στην Αίγυπτο καταπιεζόταν και στέναξε, έτσι και εμείς, έχοντας τον έμφυτο νόμο και παρακαλώντας σύμφωνα με τους αλάλητους στεναγμούς του Πνεύματος και λέγοντας: «Κύριε, ο Θεός ημών, κάνε μας κτήμα Σου», έγινε για εμάς σαν οίκος καταφυγής και Θεός υπερασπιστής, και έτσι έγινε και Κύριός μας. Και δεν απέκτησε Αυτός τότε την αρχή της υπάρξεώς Του· αλλά εμείς κάναμε την αρχή στο να είναι Αυτός Κύριός μας. Επειδή, λοιπόν, ο Θεός είναι αγαθός και Πατέρας του Κυρίου, δείχνοντας το έλεός Του και θέλοντας να γίνει γνωστός σε όλους, ενεργεί ώστε ο Υιός Του να ενδυθεί ανθρώπινο σώμα, να γίνει άνθρωπος, και να ονομαστεί Ιησούς, προκειμένου, αφού προσφέρει μέσα από αυτό τον Εαυτό Του υπέρ όλων, να ελευθερώσει τους πάντες από τη θεοπλανησία και τη φθορά, και να γίνει Αυτός Κύριος και Βασιλιάς των πάντων.

Διότι, επειδή είναι ο Λόγος, ο ίδιος ο Υιός του Θεού είναι Κύριος των πάντων· εμείς όμως προηγουμένως ήμασταν υποχείριοι, αφενός από την αρχή «στη δουλεία της φθοράς» και «στην κατάρα του νόμου», αφετέρου δε, πλάθοντας λίγο λίγο για τους εαυτούς μας τα ανύπαρκτα, «δουλεύαμε», όπως είπε ο μακάριος απόστολος, «σε εκείνους που εκ φύσεως δεν είναι θεοί», και ενώ αγνοούσαμε τον αληθινό Θεό, προτιμούσαμε τα ανύπαρκτα αντί της αλήθειας. Όμως αργότερα, όπως ακριβώς ο παλαιός λαός που καταπιεζόταν στην Αίγυπτο «στέναξε», έτσι και εμείς, έχοντας τον έμφυτο νόμο και παρακαλώντας σύμφωνα με τους «αλάλητους στεναγμούς του Πνεύματος» και λέγοντας: «Κύριε, ο Θεός ημών, κάνε μας κτήμα σου», έγινε για εμάς σαν οίκος καταφυγής και σαν Θεός υπερασπιστής, και έτσι έγινε και Κύριός μας. Και δεν απέκτησε Εκείνος τότε την αρχή της υπάρξεώς Του, αλλά εμείς κάναμε την αρχή στο να είναι Εκείνος Κύριός μας. Επομένως, επειδή ο Θεός και Πατέρας του Κυρίου είναι αγαθός, αφού μας σπλαχνίστηκε και θέλησε να γίνει γνωστός σε όλους, ενήργησε ώστε ο δικός Του Υιός να ενδυθεί ανθρώπινο σώμα, να γίνει άνθρωπος και να ονομαστεί Ιησούς, έτσι ώστε, προσφέροντας μέσω αυτού τον εαυτό Του υπέρ πάντων, να ελευθερώσει τους πάντες τόσο από τη θεοπλανησία όσο και από τη φθορά, και να γίνει ο Ίδιος Κύριος και Βασιλιάς των πάντων.

Προσευχηθείτε υπέρ της ειρήνης της αγίας, μόνης, κ.τ.λ. Αυτής που εκτείνεται από τα πέρατα της οικουμένης μέχρι τα πέρατά της, και όλων των λαών, και όλων των ποιμνίων. Χορήγησε την εξ ουρανού ειρήνη στις καρδιές όλων μας· αλλά δώρισε σε εμάς και την ειρήνη αυτού του βίου. Τον βασιλέα, τα στρατιωτικά τάγματα, τους άρχοντες, τις βουλές, τους δήμους, τους γείτονές μας, τις εισόδους και τις εξόδους μας, κατακόσμησέ τα με κάθε ειρήνη. Βασιλιά της ειρήνης, δώσε μας την ειρήνη Σου· διότι τα πάντα μας τα έδωσες. Κάνε μας κτήμα Σου, ω Θεέ· εκτός από Εσένα δεν γνωρίζουμε άλλον· το όνομά Σου επικαλούμαστε. Ζωοποίησε τις ψυχές όλων μας διά του Αγίου Σου Πνεύματος· και ας μην υπερισχύσει ο θάνατος της αμαρτίας εναντίον ημών των δούλων Σου, ούτε εναντίον ολόκληρου του λαού Σου.

«Θα απομείνει δε, λέει, λιγοστός και περιφρονημένος», δηλαδή θα καταστραφεί στον πόλεμο καθετί που είναι πολύτιμο σε αυτούς· όσοι δε απομείνουν, θα είναι εντελώς λίγοι, καταφρονημένοι, άνανδροι και ανάξιοι λόγου. Φοβερό είναι, λοιπόν, το να πέσει κανείς στα χέρια του ζώντος Θεού· και το να αποτολμά κανείς να συγκρουστεί με τον Παντοδύναμο, πώς να μην αποτελέσει αιτία κάθε συμφοράς; Αντίθετα, σωτήριο είναι να αγαπά κανείς την υποταγή σε Αυτόν, να γνωρίζει μόνο Αυτόν, να απομακρύνεται από τα δίχτυα της πλάνης και να Του λέει με αγαθή διάθεση: «Κύριε, εκτός από Εσένα άλλον δεν γνωρίζουμε, το όνομά Σου επικαλούμαστε».

Διότι επιθυμεί, όπως είπα, όχι τα όσα ανήκουν στις σκιές, αλλά τα όσα γίνονται μέσω του Χριστού, ο Οποίος είναι η αλήθεια. Διαφυλάσσουν δε και την ειρήνη. Πώς ή με ποιον τρόπο; Διότι, αφού έγινε πλήρως αποδεκτός από τον Χριστό και κατέλυσε εκείνη την αρχαία έχθρα (καθώς είχε απομακρυνθεί από Αυτόν πλανώμενος), θα παραμείνει ακλόνητος προσκυνητής. Και να το εκπληρώνουμε αυτό μας πείθει ο μακάριος Παύλος γράφοντας: «Αφού λοιπόν δικαιωθήκαμε εκ πίστεως, έχουμε ειρήνη με τον Θεό διά του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού.» Διότι βρισκόμασταν σε μάχη με τον Θεό, λατρεύοντας την κτίση και όντας δέσμιοι στα πάθη της σάρκας. Αναδεικνυόμαστε δε φίλοι και ειρηνικοί προς Αυτόν και μόνο, λέγοντας: Κύριε, εκτός από Εσένα άλλον δεν γνωρίζουμε. Το όνομά Σου επικαλούμαστε, και επιπλέον αυτού, αφού περιβληθήκαμε σαν ένα είδος στεφάνου την εξαίρετη ζωή και την ευαγγελική πολιτεία, τα καυχήματα για τα πράγματα αυτά δικαιολογημένα θα μπορούσαν να ειπωθούν προς τον Θεό διά της φωνής των αγίων, ότι: Σε Εσένα ελπίσαμε, Κύριε, εις τον αιώνα. Διότι δεν θα εγκαταλείψουν την ελπίδα τους στον Θεό, αλλά μάλλον θα καυχώνται διαρκώς σε Αυτόν. <Ο Θεός ο μέγας, ο αιώνιος, ο Οποίος ταπεινώνοντας κατέβασες αυτούς που κατοικούν στα υψηλά· θα κατακρημνίσεις οχυρές πόλεις, και θα τις κατεδαφίσεις έως το έδαφος.

Δικαίως, λοιπόν, τον ονομάζει απαίδευτο λαό, και λέει ότι θα τους καταλάβει φθόνος, και ότι φωτιά θα καταφάει τους εχθρούς. Διότι, επειδή αυτοί αποπέμφθηκαν και αποβλήθηκαν από την ελπίδα στον Χριστό, και αποδείχθηκαν μεν ξένοι προς τις επαγγελίες, ενώ προσλήφθηκαν τα έθνη, για τον λόγο αυτόν καταπονούνται από τον φθόνο, και οι άθλιοι διατελούν σαν να καταναλώνονται από φωτιά, δηλαδή από τη φθονερή κακία. Κάτι τέτοιο είναι γραμμένο και στις Ωδές για τους εξ αίματος Ισραηλίτες, ότι: «Αυτοί με έκαναν να ζηλέψω με εκείνους που δεν είναι θεοί· με παρόξυναν με τα είδωλά τους. Κι εγώ θα τους κάνω να ζηλέψουν με εκείνους που δεν αποτελούν έθνος· με ένα ασύνετο έθνος θα τους παροργίσω». «Κύριε ο Θεός μας, δώσε μας ειρήνη, διότι όλα μας τα ανταπέδωσες· Κύριε ο Θεός μας, κάνε μας δικούς σου. Κύριε, εκτός από εσένα άλλον δεν γνωρίζουμε· το όνομά σου επικαλούμαστε». Είναι συνήθεια στους αγίους προφήτες να κάνουν δεήσεις υπέρ του Ισραήλ, διότι ήταν μεν φιλόθεοι, και περίλαμπρα στεφανωμένοι με τα καυχήματα της ευσέβειας.

Δώσε μας λοιπόν, ω Δέσποτα, να ειρηνεύσουμε μαζί σου, και, αφού απομακρυνθεί από ανάμεσά μας η βέβηλη και βδελυρή αμαρτία, να ενωθούμε μαζί σου πνευματικά μέσω του μεσίτη Χριστού. Τέτοιο είναι αυτό που έχει ειπωθεί ορθά μέσω της φωνής του Παύλου: «Εφόσον, λοιπόν, δικαιωθήκαμε μέσω της πίστης, έχουμε ειρήνη με τον Θεό μέσω του Κυρίου και Σωτήρα μας Ιησού Χριστού», και όταν συμβεί αυτό, θα γίνουμε κτήμα και κλήρος του Θεού. Γι' αυτόν τον λόγο σοφά προστίθεται το: Κύριε, κάνε μας κτήμα σου, εκτός από σένα άλλον δεν γνωρίζουμε, το δικό σου όνομα επικαλούμαστε. Διότι πρέπει να είναι απολύτως προσηλωμένοι και συνδεδεμένοι αποκλειστικά με τον Θεό αυτοί που ειρηνεύουν μαζί του, ώστε να γνωρίζουν μόνον αυτόν, και το όνομα κανενός άλλου εντελώς ψευδώνυμου θεού να μη φέρνουν ούτε καν στα χείλη τους. Διότι πρέπει να επικαλούνται μόνο αυτόν, επειδή είναι και ο μόνος που για εμάς είναι από τη φύση του και στην αλήθεια Θεός. Κάτι τέτοιο μας διακήρυξε και ο νόμος του πάνσοφου Μωυσή: «Κύριον τον Θεό σου θα προσκυνήσεις, και αυτόν μόνο θα λατρεύσεις, και στο όνομά του. Αμήν.» <Οι δε νεκροί δεν πρόκειται να δουν ζωή, ούτε ιατροί πρόκειται να τους αναστήσουν. Γι' αυτόν τον λόγο επέφερες τιμωρία, και τους κατέστρεψες, και εξάλειψες κάθε αρσενικό τους.>

«Πρόσθεσε σε αυτούς κακά, Κύριε, πρόσθεσε κακά σε όλους τους ένδοξους της γης.» Εκείνοι που γνωρίζουν μόνο τον κατά φύση και αληθινά όντα Θεό και επικαλούνται το όνομά του, χωρίς να συγκαταλέγουν μαζί του απολύτως κανέναν άλλον, λέγοντας γι' αυτό: «Κύριε, εκτός από σένα άλλον δεν γνωρίζουμε», συνάπτουν αναγκαστικά και το ότι «οι νεκροί δεν πρόκειται να δουν ζωή», εννοώντας πάλι «εκτός από σένα». Διότι, εφόσον είναι ζωή κατά φύση, ο Δημιουργός των όλων και Κύριος ζωογονεί τα πάντα, και μέσα σε αυτόν ζούμε και κινούμαστε και υπάρχουμε. «Αλλά ούτε και οι ιατροί», λέει, «πρόκειται να αναστήσουν», εννοώντας προφανώς ότι και σε αυτό ακολουθεί το «εκτός από σένα».

Επειδή όμως πρέπει να εμβαθύνουμε στο νόημα του λόγου και να αποκαλύψουμε τον σκοπό της προφητικής ακρίβειας, λέμε αναγκαστικά το εξής: υπάρχουν κάποιοι που είναι νεκροί, όχι βέβαια κατά τη σάρκα, αλλά μάλλον έχουν νεκρωθεί από την κοσμική φιληδονία και δεν έχουν την άγια ζωή, την εν Χριστώ και αγγελική. Αλλά χωρίς εσένα, λέει, οι τοιούτοι δεν θα μπορούσαν να μετάσχουν στη ζωή, δηλαδή στη ζωοποιό χάρη. Και πάλι, χωρίς εσένα, εκείνοι που είναι ικανοί να απαλλάσσουν από τα ψυχικά αρρωστήματα αυτούς που έχουν κυριευθεί από αυτά, οι οποίοι και εύλογα θα μπορούσαν να θεωρηθούν πνευματικοί ιατροί, δεν θα μπορούσαν να ανορθώσουν κανέναν από τους ασθενείς.

Διότι μας απέκτησε με το δικό του αίμα, και αγοραστήκαμε με τίμημα, και δεν ανήκουμε στους εαυτούς μας. Διότι ένας πέθανε για όλους, ώστε αυτοί που ζουν να μη ζουν πλέον για τον εαυτό τους, αλλά για εκείνον που πέθανε και αναστήθηκε για αυτούς. Γι' αυτό, λοιπόν, λέμε προς τον Σωτήρα και Λυτρωτή μας: «Κύριε, εκτός από εσένα άλλον δεν γνωρίζουμε, το όνομά σου επικαλούμαστε.» Ονομαζόμαστε, λοιπόν, με το όνομά του, και αυτό ήταν άραγε εκείνο που ειπώθηκε μέσω της φωνής του προφήτη: «Σε εκείνους όμως που με δουλεύουν θα δοθεί ένα νέο όνομα, το οποίο θα ευλογηθεί πάνω στη γη.» Φαίνεται δε, λέει, ότι εννοεί τον Χριστό που έρχεται από την ανατολή του ηλίου, επειδή ακριβώς έχει γραφτεί για αυτόν: «Ιδού ένας άνθρωπος, Ανατολή είναι το όνομά του.» Και πάλι, καθώς ο Θεός και Πατέρας λέει για αυτόν: «Ποιος ήγειρε από την ανατολή τη δικαιοσύνη;» «Διότι ο Χριστός έγινε για εμάς δικαιοσύνη, καθώς επίσης αγιασμός και απολύτρωση.» <Ας έλθουν οι άρχοντες, και όπως ο πηλός του κεραμέα, και όπως ο κεραμέας καταπατά τον πηλό, έτσι θα καταπατηθείτε.>

Αν πάλι ο λόγος της προφητείας κατανοηθεί πνευματικά, λέμε ότι, επειδή μας καταβρόχθισε τρόπον τινά ο σατανάς, και επειδή τα ολέθρια πνεύματα μας κατέστρεψαν αφόρητα επινοώντας πολύμορφα πάθη, δρώντας σαν την κάμπια, την ακρίδα και την ερυσίβη, απομείναμε ξηροί και άκαρποι, γυμνοί και αποστερημένοι από κάθε αγαθό, χωρίς να έχουμε στον νου μας την ηθική αρετή ούτε να φωτιζόμαστε από τη δογματική θεωρία, αλλά μοιάζαμε να έχουμε καταστραφεί από τον λιμό και γενικά είχαμε στερηθεί κάθε ευκαρπία. Επειδή όμως πλουτίσαμε από τον Χριστό με το απαραίτητο θάρρος· διότι μαζί Του νικήσαμε τον κόσμο και «μας έδωσε την εξουσία να πατάμε πάνω σε φίδια και σκορπιούς»· τότε, ακριβώς τότε, δεχθήκαμε και τις πνευματικές βροχές, την πρώιμη και την όψιμη, εννοώ δηλαδή την παιδαγωγία του Νόμου και την Ευαγγελική παράκληση, τότε αναθάλαμε στη δικαιοσύνη και αποκτήσαμε καρπούς ζωής, τότε αφού φάγαμε, χορτάσαμε και δοξολογούμε ως Δεσπότη τον δικό μας Σωτήρα Χριστό, διακηρύσσοντάς Τον ως θαυματουργό και ως Εκείνον που δωρίζει σε όσους Τον αγαπούν όσα ξεπερνούν τη λογική και την ελπίδα. Και δεν γνωρίσαμε απολύτως κανέναν άλλον εκτός από Αυτόν. Και διδαχθήκαμε να λέμε με αγαθή διάνοια: «Κύριε, εκτός από Εσένα άλλον δεν γνωρίζουμε· το όνομά Σου επικαλούμαστε». Παρατήρησε δε πώς ο Θεός των όλων σχεδόν περιγελά και ειρωνεύεται τα ανθρώπινα, ονομάζοντας «μεγάλη Του δύναμη» την κάμπια, την οποία λέει ότι έστειλε εναντίον τους.

Ας ζητήσουμε ειρήνη δια της πίστεως· ας πούμε και εμείς μαζί με τον προφήτη: «Κύριε, ο Θεός ημών, δώσε μας ειρήνη. Κύριε, απόκτησέ μας, εκτός από εσένα άλλον δεν γνωρίζουμε, το όνομά σου επικαλούμαστε». 6. Για τα τέκνα των Ελλήνων, λοιπόν, και για όσους μόλις τώρα έχουν εισέλθει στις πύλες της Εκκλησίας, αυτά θα είναι αρκετά για την ωφέλειά τους. Επειδή, όμως, μου παρουσιάζεται και ένας άλλος λαός, ο οποίος είναι εξοπλισμένος με τα όπλα της αμάθειας σαν ένας εντελώς απερίσκεπτος στρατιώτης, και αντιτάσσει το φρόνημά του στον Σωτήρα μέσω της σκιάς, του τύπου και του γράμματος, και έχοντας τη μορφή της γνώσεως στον νόμο, όπως είναι γραμμένο, θεωρεί ότι οφείλει να πολεμά την αλήθεια των πραγμάτων· ελάτε λοιπόν, ένεκα της μεταξύ μας αγάπης, ας αναβοήσουμε και σε αυτούς: «Ας συνάψουμε ειρήνη μαζί του». Μέχρι πότε, Ιουδαίε, όντας προσκολλημένος στους τύπους του γράμματος, θα προσπερνάς τη δύναμη της αλήθειας; Πότε θα φανεί το τέλος της αμάθειάς σου; Πότε θα απομακρύνεις τον νου σου από τη σκιά του νόμου; Ή ποιος χρόνος θα σε επιδείξει σε εμάς πιο σώφρονα; Πότε δε θα προσφέρεις την εν πνεύματι λατρεία στον βασιλιά των όλων Θεό; «Ο Θεός είναι πνεύμα, καθώς έχει γραφεί, και εκείνοι που τον προσκυνούν, με πνεύμα και αλήθεια πρέπει να προσκυνούν».

Ας ακούσει, λοιπόν, τη θεόπνευστη Γραφή που βροντοφωνάζει: «Ότι ο Θεός δεν εμπαίζεται»· και βέβαια και τον θείο Δαβίδ που ψάλλει και λέει: «Συνετιστείτε, λοιπόν, εσείς οι άφρονες ανάμεσα στον λαό, και εσείς οι ανόητοι, κάποτε λογικευτείτε. Αυτός που κατασκεύασε το αυτί, δεν ακούει; Αυτός που έπλασε τα μάτια, δεν βλέπει; Αυτός που διαπαιδαγωγεί τα έθνη, δεν θα ελέγξει;». Γ'. Εφόσον, λοιπόν, ο Θεός γνωρίζει συγχρόνως και επιβλέπει τα πάντα που μας αφορούν, ας έχουμε την πίστη μας ασφαλή και στερεωμένη, και ας αποβάλουμε το αίσχος της διψυχίας, ενθυμούμενοι τον μακάριο Παύλο που γράφει: «Ώστε, αδελφοί μου, να γίνεστε εδραίοι και αμετακίνητοι, να προοδεύετε πάντοτε στο έργο του Θεού». Εμπρός, λοιπόν, προσφέροντας το γνήσιο φρόνημα της πίστης ως πνευματική θυσία στον Θεό, ας πούμε με ειλικρινή καρδιά: «Ιδού, εμείς θα είμαστε δικοί σου, διότι εσύ είσαι ο Κύριος ο Θεός μας». Και πάλι: «Κύριε, ο Θεός μας, κάνε μας κτήμα σου· Κύριε, εκτός από εσένα άλλον δεν γνωρίζουμε, το όνομά σου επικαλούμαστε».

Διότι επιστρέφοντας κατ' αυτόν τον τρόπο, μέχρις ότου βρεθούμε στον τόπο και τον χώρο του αρχικού θυσιαστηρίου, δηλαδή του αγιασμού που μας ανήκε από παλιά, επικαλούμαστε και εμείς τον Θεό των όλων, λέγοντας εκείνη την προφητική ρήση: «Κύριε, εκτός από σένα άλλον δεν γνωρίζουμε. Το όνομά σου ονομάζουμε.» ΠΑΛΛ. Πολύ ωραία τα είπες. ΚΥΡ. Θα μπορούσες να δεις ότι το πράγμα δεν έχει διαφορετικά για εμάς, εξετάζοντας πολύ καλά και τα όσα συνέβησαν στους γιους του Ισραήλ κατά καιρούς· τους οποίους, επειδή τους υπέταξαν οι Αιγύπτιοι, όταν στην αρχή τους είχε καταβάλει η πείνα (αυτούς που ήταν άγιοι από την αρχή και από τη ρίζα τους, και ελεύθεροι), υποβάλλοντάς τους σε μια απροσδόκητη και ασυνήθιστη για αυτούς δουλεία, τους καταπίεζαν άγρια, επινοώντας την εξής αφορμή για την ωμότητά τους εναντίον τους. «Διότι σηκώθηκε,» λέει, «άλλος βασιλιάς στην Αίγυπτο, ο οποίος δεν γνώριζε τον Ιωσήφ. Και είπε στο λαό του: Ιδού το γένος των γιων του Ισραήλ είναι μεγάλο πλήθος, και είναι ισχυρότερο από εμάς· ελάτε να τους μεταχειριστούμε με πανουργία, μήπως και πληθύνουν, και, όταν συμβεί πόλεμος, προστεθούν και αυτοί στους εχθρούς μας, και αφού μας πολεμήσουν, βγουν από τη χώρα.» Διότι δυσαρεστούσε, νομίζω, τον άρχοντα της γης των Αιγυπτίων το ότι εκείνοι που ήταν υποταγμένοι από αναγκαστικό δεσμό, και όχι με τη θέλησή τους, θα μπορούσαν έστω και κάποτε να επιλέξουν να κοιτάξουν προς την ελευθερία. «

Γι' αυτό «ζήλος θα κυριεύσει λαό απαίδευτο», υπονοώντας τους εκ περιτομής που δεν αποδέχθηκαν τη χάρη του Θεού διά του Χριστού. Έπειτα στη συνέχεια προσθέτει: «και τώρα φωτιά θα καταφάγει τους εναντίους», καθώς αυτοί θα υποβληθούν στην απόφαση που λέει: «πορευθείτε στο πυρ το αιώνιο το ετοιμασμένο για τον διάβολο και τους αγγέλους του». Και αφού είπε αυτά γι' αυτούς, στρεφόμενος πάλι προς τον Θεό αναπέμπει ικεσία λέγοντας: «Κύριε, ο Θεός μας, δώσε μας ειρήνη, διότι τα πάντα μας τα απέδωσες»· διότι είναι βέβαια καλά και όλα τα άλλα από εσένα· το μέγιστο όμως δώρο τυγχάνει να είναι η ειρήνη που προέρχεται από εσένα και μας συνδέει με εσένα, ώστε να μην στασιάζουμε απέναντί σου και η ψυχή μας να διαφυλάσσεται παντοτινά σε ειρήνη μαζί σου. Και αυτό θα μπορούσε να γίνει, εάν μας καταξιώσεις να μας κάνεις δικό σου κτήμα· επειδή εμείς «κανέναν άλλον δεν γνωρίζουμε» παρά μόνο εσένα και μόνο «στο όνομά σου» έχουμε στηρίξει το θάρρος μας.

Σε αυτούς λοιπόν που απέκτησαν αγαθά 〈πρόσθεσε〉 εκείνα που έχει αποταμιεύσει κοντά του· «όσα μάτι δεν είδε και αυτί δεν άκουσε και σε καρδιά ανθρώπου δεν ανέβηκαν», ενώ σε εκείνους που θησαύρισαν για τον εαυτό τους 〈κακά〉, πάλι 〈θα προσθέσει〉 τα ανάλογα με τα έργα τους.⌝ Στη συνέχεια αυτών επιφέρει: 〈απομάκρυνες όλα τα πέρατα της γης〉· διότι αυτούς που έθεσαν τον εαυτό τους μακριά από τον Θεό, ομοίως και ο ίδιος 〈τους απομακρύνει〉, γι' αυτό, προκειμένου οι οικείοι του Θεού να μην πάθουν το ίδιο με τους ασεβείς, αναγκαίως έλεγαν μέσω της προσευχής: 〈Κύριε ο Θεός ημών, κάνε μας κτήμα σου〉. ⌜Επειδή ο προφήτης θεωρεί το χωρίο περί της καθολικής κρίσεως σαν να είναι παρών στην κρίση και ‹παριστάμενος στο βήμα του Θεού›, για όσα βλέπει, πότε μεν εξομολογείται, πότε ικετεύει, πότε ευχαριστεί, πότε περιγράφει τις αμοιβές που πρόκειται να αποδοθούν από τον Θεό στους άξιους, και πότε απαριθμεί τις τιμωρίες εναντίον των αναξίων. Όλα δε αυτά μας τα παραδίδει και σε εμάς μέσω της γραφής του, ώστε να διαπαιδαγωγούμαστε διδασκόμενοι όλα όσα και ο ίδιος γνώρισε από την έλλαμψη του θείου Πνεύματος.

Γ΄. Και, για να πω κάτι πιο συγκινητικό, λαμβάνοντας θάρρος όπως απέναντι σε πατέρα που μας παρέδωσε: ο Αβραάμ δεν μας γνώρισε και ο Ισραήλ δεν μας αναγνώρισε· αλλά εσύ είσαι ο Πατέρας μας· και προς εσένα προσβλέπουμε· εκτός από εσένα άλλον δεν γνωρίζουμε· το όνομά σου επικαλούμαστε. Γι' αυτό θα απολογηθώ, «πλην όμως δίκαια θα μιλήσω απέναντί σου», λέει ο Ιερεμίας, γίναμε όπως ακριβώς στην αρχή, όταν δεν μας κυβερνούσες, και ξέχασες την άγια διαθήκη σου, και απέκλεισες από εμάς τα ελέη σου. Γι' αυτό γίναμε όνειδος στον αγαπητό σου, εμείς οι προσκυνητές της Τριάδος, οι τέλειοι ικέτες της τέλειας θεότητας· εμείς που δεν τολμούμε να υποβιβάσουμε στα δικά μας μέτρα τίποτε από όσα βρίσκονται υπεράνω ημών· ούτε να επαιρόμαστε τόσο πολύ, ακολουθώντας τις άθεες και θεομάχες γλώσσες, ώστε να καταστήσουμε τη θεία Δεσποτεία ομόδουλη· αλλά παραδοθήκαμε προφανώς εξαιτίας των άλλων μας αμαρτιών, και επειδή δεν πολιτευθήκαμε επάξια των εντολών σου, αλλά πορευθήκαμε οπίσω από την πονηρή μας διάνοια.

Γνωρίζουμε ότι ζούμε αναξίως της ανέκφραστης κένωσής σου για εμάς, της συγκατάβασής σου μέχρι τον άδη και της υπερένδοξης επανόδου σου· αλλά γνωρίζουμε επίσης την ακατανίκητη φιλανθρωπία σου και την ανεξάντλητη αγαθότητά σου. Γι' αυτό, παραδίδοντας τους εαυτούς μας στο πέλαγος των οικτιρμών σου, σου απευθύνουμε αυτήν την εκτενή ικεσία και σε παρακαλούμε, μην απομακρύνεις το έλεός σου από εκείνους που ζητούν και προσδοκούν από την παντουργό και πανάγαθη πρόνοιά σου υετό αγαθότητας. Αλλά δώσε εντολή στα σύννεφα να βρέξουν και να μας δώσουν καρποφόρα βροχή, ορίζοντας εκούσια βροχή για την κληρονομιά σου και μετατρέποντας την ξηρασία και την κάψα σε εύκρατο, υγιεινό και σωτήριο κλίμα. Γέμισε το πρόσωπο της γης εγκαίρως, στέλνοντάς της γόνιμες βροχές, ώστε να παραγάγει άρτο για τη διατροφή μας, κρασί που ευφραίνει την καρδιά του ανθρώπου και χλόη για τα κτήνη. Διότι τα μάτια όλων ελπίζουν σε σένα, για να λάβουν από σένα τροφή στον κατάλληλο καιρό, και σε σένα έχουμε εναποθέσει την πεποίθησή μας και εκτός από σένα άλλον Θεό δεν γνωρίζουμε.

Κύριε ο Θεός μας <Οι απόστολοι έκραξαν προς τον Κύριο>. — Κάνε μας κτήμα σου, εξαγοράζοντάς μας με το δικό σου αίμα. Κύριε, εκτός από εσένα: Διότι ούτε γνωρίσαμε άλλον Θεό, λένε οι πιστοί, ούτε ονομάζουμε ούτε προσκυνούμε κανέναν, παρά μόνο εσένα. Οι δε νεκροί: Όσοι νεκρώθηκαν από την απιστία, αυτοί δεν βλέπουν την αιώνια ζωή. Ούτε ιατροί: Πώς ένας αισθητός ιατρός θα αναστήσει έναν νεκρό; Για τον λόγο αυτό: Διότι επέφερε σε αυτούς παιδαγωγία και αφαίρεσε από αυτούς κάθε ανδρείο λογισμό, τον οποίο νόμιζαν υποκριτικά ότι διέθεταν. Πρόσθεσε: Ώστε να ποθήσουν την αληθινή δόξα, πιεζόμενοι από το πλήθος των κακών. Κύριε: Διότι οι δίκαιοι στην θλίψη δεν προσφεύγουν σε ανθρώπους, αλλά στον Θεό. Στη θλίψη: Διότι οποιαδήποτε μικρή θλίψη κι αν συμβεί στον άνθρωπο, γίνεται αιτία για παιδαγωγία. Και όπως η επίτοκος: Δηλαδή όταν επρόκειτο να γεννήσουμε τη δική μας σωτηρία, με κραυγή στην προσευχή προσήλθαμε στον Παίδα σου. Εξαιτίας του φόβου: Κυοφορήσαμε την αρετή, λέει. Και κοιλοπονήσαμε: Διότι η γέννηση της αρετής είναι καρπός σωτηρίας του Αγίου Πνεύματος. Δεν θα πέσουμε: Όσοι έχουν στηρίξει το θάρρος τους στην πρόσκαιρη δυναστεία της γης, μέσα στην αφθονία τους. Θα αναστηθούν: Θα εγερθούν, λέει, οι άπιστοι διά της μετανοίας και διά της εκ νεκρών αναστάσεως. Και θα ευφρανθούν: Διότι η χαρά του κοινού γένους είναι η μετάνοια και η ανάσταση. Διότι η δρόσος: Ο νόμος, για τον οποίο λέει ο Μωυσής: και ας κατέβουν σαν δρόσος τα λόγια μου.

Ο Κύριος, ο οποίος διδάσκει στον άνθρωπο τη γνώση, αυτός θα μας διδάξει τον τρόπο με τον οποίο πρέπει να νικήσουμε τον κόσμο. Ας προσέλθουμε σε αυτόν με παρρησία και ας τον ρωτήσουμε ειλικρινά· ας μιμηθούμε εκείνον τον τίμιο χορό των αποστόλων, και, όπως εκείνοι τον πλησίασαν και τον ρώτησαν για τη συντέλεια και για τα πάντα, και έμαθαν την αλήθεια από την ίδια την Αλήθεια· ας προσέλθουμε σε αυτόν και εμείς τώρα, έστω κι αν είμαστε ανάξιοι και ευτελείς, και απέχουμε πολύ από την αξία των αποστόλων. Διότι δεν βρίσκεται μακριά, ούτε απέχει από εκείνους που τον αναζητούν αληθινά, όπως λέει ο προφήτης: Ο Κύριος είναι κοντά σε όλους όσοι τον επικαλούνται εν αληθεία. Πες μας, Κύριε, πες μας, πώς πρέπει να νικήσουμε τον κόσμο· Κύριε, δίδαξέ μας να κάνουμε το θέλημά σου. Κύριε, οδήγησέ μας στην οδό σου, μήπως και μας καταπιεί ο βυθός αυτού του πονηρού αιώνα· Κύριε, Κύριε, μην μας εγκαταλείψεις· Κύριε, εκτός από εσένα άλλον δεν γνωρίζουμε· ελέησέ μας, επειδή είμαστε ασθενείς· Κύριε, μην μας αφήσεις ορφανούς· Διδάσκαλε αγαθέ, τι πρέπει να πράξουμε για να κληρονομήσουμε την αιώνια ζωή;

Ελάτε να δείτε ότι γυμνοί εισήλθαμε στον κόσμο, και πάλι γυμνοί πρόκειται να απέλθουμε εκεί. Ελάτε να εξομολογηθούμε στον Κύριο με δάκρυα και στεναγμούς, με ελεημοσύνες, με σπλαχνικότητα προς τους φτωχούς· και ο ίδιος θα μας διδάξει πώς να σωθούμε. Ας πούμε και εμείς προς αυτόν: Κύριε, αμαρτήσαμε στον ουρανό και ενώπιόν σου· δέξου την επιστροφή και τη μετάνοιά μας, δέξου τον στεναγμό και τα δάκρυά μας, δέξου τη μετάνοια ημών των αμαρτωλών, τον οδυρμό και τον κλαυθμό μέχρι θανάτου· δέξου εμάς τους άθλιους, που ζήσαμε αισχρά· δέξου εμάς, Φιλάνθρωπε, που σε παροργίσαμε πολύ· δέξου εμάς, Δέσποτα, που σπαταλήσαμε όλο μας τον βίο σε ασωτία και σε κάθε πονηρία και ακαθαρσία· δέξου, Κύριε ο Θεός, εμάς που παρακούσαμε τις εντολές σου· δέξου εμάς, Δέσποτα, τους ανάξιους δούλους σου, και μην μας ανταποδώσεις σύμφωνα με τα έργα των χεριών μας. Ομολογούμε, Δέσποτα, ότι δεν είμαστε άξιοι ούτε να ζούμε εξαιτίας των αμαρτιών μας· ομολογούμε, Κύριε, ότι δεν είμαστε άξιοι ούτε αυτόν τον ήλιο να βλέπουμε, διότι δεν υπάρχει αμάρτημα, δεν υπάρχει κανένα είδος κακού, που να μην το πράξαμε εμείς οι άθλιοι· αλλά δέξου εμάς, Δέσποτα, όπως τον άσωτο υιό, δέξου μας όπως τον ληστή, δέξου μας όπως την πόρνη και τον τελώνη. Κύριε, οδήγησέ μας στην επιστροφή· Κύριε, συνέτισέ μας, και μην οργιστείς, αλλά γίνε ίλεως για τις αμαρτίες μας. Εσύ είσαι ο Θεός μας, και εκτός από εσένα άλλον δεν γνωρίζουμε.

Ναι, Δέσποτα παντοδύναμε Κύριε, εισάκουσε τη δέησή μας, διότι εκτός από εσένα δεν γνωρίζουμε άλλον. Το όνομά σου επικαλούμαστε· διότι εσύ είσαι «αυτός που ενεργεί τα πάντα σε όλους», και όλοι μας επιζητούμε τη δική σου βοήθεια. Επίβλεψε λοιπόν από τον ουρανό, Κύριε, «και δες από τον οίκο της άγιας δόξας σου. Πού είναι ο ζήλος σου και η ισχύς σου; Πού είναι το πλήθος του ελέους σου και των οικτιρμών σου», ώστε να ανεχθείς την πτώση μας; «Διότι εσύ είσαι Πατέρας μας, επειδή ο Αβραάμ δεν μας γνώρισε, και ο Ισραήλ δεν μας αναγνώρισε· αλλά εσύ, Κύριε, είσαι Πατέρας μας, λύτρωσέ μας», διότι από την αρχή το άγιο όνομά σου βρίσκεται πάνω μας, καθώς και το όνομα του μονογενούς σου Υιού, και του αγίου σου Πνεύματος. «Γιατί μας πλάνησες, Κύριε, από την οδό σου;» «Μην μας τιμωρήσεις με τη ράβδο των κρίσεών σου.» «Γιατί σκλήρυνες τις καρδιές μας, ώστε να μην σε φοβόμαστε;» Μας εγκατέλειψες στην αυτονομία της πλάνης; Επίστρεψε, Κύριε, τους δούλους σου για χάρη της αγίας σου Εκκλησίας, για χάρη όλων των απ' αιώνος αγίων σου, ώστε «για λίγο να κληρονομήσουμε το άγιο όρος σου. Οι εχθροί μας καταπάτησαν το αγίασμά σου· γίναμε όπως από την αρχή, όταν δεν μας εξουσίαζες, ούτε είχε επικληθεί το όνομά σου πάνω μας.» λη΄.

Οι Χριστιανοί, όμως, μέσω του προφήτη κράζουν προς τον Πατέρα λέγοντας: «Κύριε ο Θεός μας, δώσε μας ειρήνη, διότι όλα μας τα έδωσες». Διότι, λέει, μαζί με όλα τα αγαθά σου δώσε μας και τον Υιό σου, ο οποίος δύναται να συμφιλιώσει τον κόσμο με εσένα και, διαμέσου της αναγέννησης του βαπτίσματός σου, να μας αναδημιουργήσει ως νέα κτίση, «επειδή το όνομά σου επικαλούμαστε».

Συνάγεται, λοιπόν, από παντού, έστω κι αν δεν το επιθυμούν οι εχθροί της αλήθειας, ότι εμείς οι Χριστιανοί είμαστε οι νικητές. Διότι σε εμάς παραγγέλλει το Πνεύμα να ψάλλουμε στον Κύριο άσμα καινό, όχι μόνο στα Ιεροσόλυμα ούτε στην Ιουδαία, που είναι μικρά τμήματα της οικουμένης, αλλά σε κάθε τόπο της κυριαρχίας του, υψώνοντας όσια χέρια, να τον λατρεύουμε με οσιότητα και δικαιοσύνη, όταν ανέτειλε σε εμάς το φως από το ύψος και έδωσε σε εμάς, τον λαό του, τη γνώση της σωτηρίας με την άφεση των αμαρτιών μας. Έτσι εμείς, ως λαός του, γνωρίζουμε αλαλαγμό δοξολογίας, και πορευόμαστε στο φως του προσώπου του, και σε αυτόν ελπίζουμε όλη η σύναξη των λαών, και δεν υπάρχει μεταξύ των Χριστιανών νέος Θεός, αλλά πάντοτε τον ένα και τον αυτό Θεό γνωρίζουμε. Διότι λέει: «Εγώ είμαι ο Θεός, ο πρώτος και στα επερχόμενα», και, «Εκτός από εσένα άλλον Θεό δεν γνωρίζουμε». Προς αυτόν λέμε: «Γνωστοποίησε, λοιπόν, ο Κύριος το σωτήριό του, ενώπιον των εθνών αποκάλυψε τη δικαιοσύνη του». Και ποια είναι αυτή, άκουσε τον Παύλο που λέει: «Ο οποίος έγινε για εμάς σοφία από τον Θεό, και δικαιοσύνη, και αγιασμός, και απολύτρωση».

Τόσο τέλεια έλαβε ο Θεός τους ανθρώπους, τόσο αληθινά τους απέκτησε. Αυτήν την απόκτηση επιθυμώντας από παλιά ο προφήτης Ησαΐας έλεγε: «Κύριε ο Θεός μας, απόκτησέ μας». Αυτή είναι η κληρονομιά την οποία λέγεται ότι λαμβάνει από τον Πατέρα ο Μονογενής. Και τέτοια μεν είναι η προσευχή.