Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 26:15

«Πρόσθεσε σε αυτούς κακά, Κύριε, πρόσθεσε κακά σε όλους τους ένδοξους της γης.» Εκείνοι που γνωρίζουν μόνο τον κατά φύση και αληθινά όντα Θεό και επικαλούνται το όνομά του, χωρίς να συγκαταλέγουν μαζί του απολύτως κανέναν άλλον, λέγοντας γι' αυτό: «Κύριε, εκτός από σένα άλλον δεν γνωρίζουμε», συνάπτουν αναγκαστικά και το ότι «οι νεκροί δεν πρόκειται να δουν ζωή», εννοώντας πάλι «εκτός από σένα». Διότι, εφόσον είναι ζωή κατά φύση, ο Δημιουργός των όλων και Κύριος ζωογονεί τα πάντα, και μέσα σε αυτόν ζούμε και κινούμαστε και υπάρχουμε. «Αλλά ούτε και οι ιατροί», λέει, «πρόκειται να αναστήσουν», εννοώντας προφανώς ότι και σε αυτό ακολουθεί το «εκτός από σένα».

Αυτούς δε που ονόμασε άρρενες, αυτούς αποκαλεί και ένδοξους, επειδή προφανώς διαπρέπουν και υπερέχουν από τους άλλους, εξαιτίας του ότι έχουν στεφανωθεί με τα καυχήματα της ιερωσύνης. Κάθε τι άρρεν δικό τους είναι θεόδοτο και σύμμαχο, ενώ ως κακά εννοεί όσα προξενούν κακουχίες, δηλαδή τις θεόσταλτες οργές, τις πείνες, τις επιδημίες, τους πολέμους και τα παρόμοια με αυτά. Και ως ένδοξους εννοεί αυτούς που είναι διαβόητοι στις κακίες και ξακουστοί για τις καταδυναστεύσεις τους. «Κύριε, μέσα στη θλίψη σε θυμηθήκαμε, μέσα σε μικρή θλίψη ήρθε η παιδεία σου προς εμάς. Και όπως η γυναίκα που κοιλοπονά πλησιάζει να γεννήσει, και μέσα στον πόνο της κραυγάζει, έτσι γίναμε και εμείς για τον αγαπητό σου». Παρακινημένος από υπερβολική φιλοθεΐα ο μακάριος προφήτης ενάντια στα ιουδαϊκά τολμήματα, έχοντας πει το «Πρόσθεσε κακά σε όλους τους ένδοξους της γης», για να μη θεωρηθεί από κάποιον ότι είναι σκληρός και άσπλαχνος και ότι δεν ζητά να ελεηθούν όσοι αμάρτησαν αλλά μάλλον να βρεθούν σε θλίψη και σε κακά, πρόσθεσε αναγκαστικά αυτό που από τη φύση του συμβαίνει σε όλους, εννοώ δηλαδή το ότι συνηθίζουν οι άνθρωποι στις θλίψεις και τις ανάγκες να θυμούνται τον παντοδύναμο Θεό. Διότι η άνεση της καλοπέρασης οδηγεί κάποιες φορές στην περιφρόνηση του Θεού, με αποτέλεσμα ούτε καν να αντιλαμβάνονται τα σφάλματά τους αυτοί που, εξαιτίας υπερβολικής ραθυμίας, έχουν διολισθήσει σε αυτό το φρόνημα.

Η θλίψη, τρόπον τινά, ωθεί προς τον Θεό και οδηγεί στην επίγνωση των σφαλμάτων. Επομένως, για αυτόν τον λόγο, λέει, ανέφερα το: «Πρόσθεσε συμφορές στους ένδοξους της γης», επειδή είναι κοινό γνώρισμα όλων να σε θυμούνται κυρίως τότε, και να σκέφτονται και να φρονούν τα δικά σου, όταν δοκιμάζονται από συμφορές.

Εάν όμως λεχθεί: 〈κάθε αρσενικό δικό τους〉, ο λόγος εισάγει μεγάλη φιλανθρωπία· με την έννοια ότι οι ίδιοι που αμάρτησαν δεν πρόκειται να αφανιστούν ούτε εξ ολοκλήρου να 〈απολεσθούν〉, αλλά με αυτόν τον τρόπο υποδηλώνονται τα γεννήματά τους, δηλαδή οι πονηροί λογισμοί που γέννησε η ψυχή τους· διότι αναφέρει ότι πρόκειται να γίνει αφανισμός αυτών.⌝ Πάλι δε, αντί του: 〈πρόσθεσε κακά στους ένδοξους της γης〉, ⌜τη λέξη 〈κακά〉 δεν τη βρήκαμε ούτε στους υπόλοιπους ερμηνευτές ούτε στην εβραϊκή ανάγνωση· σύμφωνα με όλους τους ερμηνευτές αναφέρεται 〈πρόσθεσας στο έθνος στο οποίο δοξάστηκες〉. Εφόσον δε όλοι συμφώνως ερμήνευσαν με αυτόν τον τρόπο, έπεται ότι πρέπει εμείς να κατανοήσουμε τι 〈πρόσθεσε〉 στο έθνος· το οποίο θα κατανοήσουμε από τον σωτήριο λόγο που αναφέρει: «σε καθέναν που έχει θα του δοθεί και θα του περισσεύσει».

Σε αυτούς λοιπόν που απέκτησαν αγαθά 〈πρόσθεσε〉 εκείνα που έχει αποταμιεύσει κοντά του· «όσα μάτι δεν είδε και αυτί δεν άκουσε και σε καρδιά ανθρώπου δεν ανέβηκαν», ενώ σε εκείνους που θησαύρισαν για τον εαυτό τους 〈κακά〉, πάλι 〈θα προσθέσει〉 τα ανάλογα με τα έργα τους.⌝ Στη συνέχεια αυτών επιφέρει: 〈απομάκρυνες όλα τα πέρατα της γης〉· διότι αυτούς που έθεσαν τον εαυτό τους μακριά από τον Θεό, ομοίως και ο ίδιος 〈τους απομακρύνει〉, γι' αυτό, προκειμένου οι οικείοι του Θεού να μην πάθουν το ίδιο με τους ασεβείς, αναγκαίως έλεγαν μέσω της προσευχής: 〈Κύριε ο Θεός ημών, κάνε μας κτήμα σου〉. ⌜Επειδή ο προφήτης θεωρεί το χωρίο περί της καθολικής κρίσεως σαν να είναι παρών στην κρίση και ‹παριστάμενος στο βήμα του Θεού›, για όσα βλέπει, πότε μεν εξομολογείται, πότε ικετεύει, πότε ευχαριστεί, πότε περιγράφει τις αμοιβές που πρόκειται να αποδοθούν από τον Θεό στους άξιους, και πότε απαριθμεί τις τιμωρίες εναντίον των αναξίων. Όλα δε αυτά μας τα παραδίδει και σε εμάς μέσω της γραφής του, ώστε να διαπαιδαγωγούμαστε διδασκόμενοι όλα όσα και ο ίδιος γνώρισε από την έλλαμψη του θείου Πνεύματος.

Κύριε ο Θεός μας <Οι απόστολοι έκραξαν προς τον Κύριο>. — Κάνε μας κτήμα σου, εξαγοράζοντάς μας με το δικό σου αίμα. Κύριε, εκτός από εσένα: Διότι ούτε γνωρίσαμε άλλον Θεό, λένε οι πιστοί, ούτε ονομάζουμε ούτε προσκυνούμε κανέναν, παρά μόνο εσένα. Οι δε νεκροί: Όσοι νεκρώθηκαν από την απιστία, αυτοί δεν βλέπουν την αιώνια ζωή. Ούτε ιατροί: Πώς ένας αισθητός ιατρός θα αναστήσει έναν νεκρό; Για τον λόγο αυτό: Διότι επέφερε σε αυτούς παιδαγωγία και αφαίρεσε από αυτούς κάθε ανδρείο λογισμό, τον οποίο νόμιζαν υποκριτικά ότι διέθεταν. Πρόσθεσε: Ώστε να ποθήσουν την αληθινή δόξα, πιεζόμενοι από το πλήθος των κακών. Κύριε: Διότι οι δίκαιοι στην θλίψη δεν προσφεύγουν σε ανθρώπους, αλλά στον Θεό. Στη θλίψη: Διότι οποιαδήποτε μικρή θλίψη κι αν συμβεί στον άνθρωπο, γίνεται αιτία για παιδαγωγία. Και όπως η επίτοκος: Δηλαδή όταν επρόκειτο να γεννήσουμε τη δική μας σωτηρία, με κραυγή στην προσευχή προσήλθαμε στον Παίδα σου. Εξαιτίας του φόβου: Κυοφορήσαμε την αρετή, λέει. Και κοιλοπονήσαμε: Διότι η γέννηση της αρετής είναι καρπός σωτηρίας του Αγίου Πνεύματος. Δεν θα πέσουμε: Όσοι έχουν στηρίξει το θάρρος τους στην πρόσκαιρη δυναστεία της γης, μέσα στην αφθονία τους. Θα αναστηθούν: Θα εγερθούν, λέει, οι άπιστοι διά της μετανοίας και διά της εκ νεκρών αναστάσεως. Και θα ευφρανθούν: Διότι η χαρά του κοινού γένους είναι η μετάνοια και η ανάσταση. Διότι η δρόσος: Ο νόμος, για τον οποίο λέει ο Μωυσής: και ας κατέβουν σαν δρόσος τα λόγια μου.

«Οι δε νεκροί», όσοι έχουν νεκρωθεί από την ασέβεια, λέει, «δεν πρόκειται να δουν ζωή» την αιώνια, «ούτε ιατροί», δηλαδή όσοι θεωρούνται ιατροί και δάσκαλοί τους, θα μπορέσουν «να τους αναστήσουν» από τον λάκκο της απώλειας προς την αιώνια ζωή. «Για τον λόγο αυτό», δηλαδή εξαιτίας αυτής της επιδίωξης της αμετάτρεπτης ασέβειάς τους, «απήγαγες και εξολόθρευσας και αφαίρεσας κάθε άρρεν», δηλαδή καθετί ισχυρό «τους. Πρόσθεσέ τους κακά, Κύριε, πρόσθεσε κακά στους ένδοξους της γης», στους βασιλείς και τους τυράννους, ώστε να μετριάζονται. «Κύριε, σε θλίψη μικρή» και μεγάλη «σε θυμηθήκαμε», διότι μέσω αυτής μας παιδαγωγείς να καταφεύγουμε σε εσένα. «Και όπως η ετοιμόγεννη που έφτασε στην ώρα του τοκετού» κραυγάζει, «έτσι γίναμε για τον αγαπητό σου» Υιό.