Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 26:16

Αλλά εμείς, αφήνοντας τις λύπες για όσα μας λείπουν, ας διδαχθούμε να αποδίδουμε ευχαριστία για τα παρόντα. Ας λέμε στις πιο δυσάρεστες περιστάσεις της ζωής προς τον σοφό Ιατρό: «Με μικρή θλίψη είναι η παιδαγωγία σου σε εμάς». Ας λέμε: «Καλό είναι για εμένα το ότι με ταπείνωσες». Ας λέμε ότι «δεν είναι άξια τα παθήματα του παρόντος καιρού να συγκριθούν με τη μέλλουσα δόξα που πρόκειται να αποκαλυφθεί σε εμάς». Ας λέμε ότι «έχουμε μαστιγωθεί για λίγα σε σχέση με όσα αμαρτήσαμε». Ας παρακαλέσουμε τον Κύριο, λέγοντας: «Παιδαγώγησέ μας, Κύριε, αλλά με δίκαιη κρίση, και όχι με θυμό». Διότι, όταν ελεγχόμαστε, παιδαγωγούμαστε από τον Κύριο, ώστε να μην κατακριθούμε μαζί με τον κόσμο. Στην πιο χαρμόσυνη, πάλι, πορεία του βίου ας λέμε εκείνη τη φωνή του Δαβίδ: «Τι να ανταποδώσω στον Κύριο για όλα όσα Εκείνος μου ανταπέδωσε;». Μας έφερε από το μη ον στο είναι· μας τίμησε με το λογικό· μας χάρισε τέχνες ως βοηθούς για τη ζωή· αναδίδει τροφές από τη γη· μας παρέσχε την υπηρεσία των ζώων. Για εμάς υπάρχουν οι βροχές· για εμάς ο ήλιος· η ορεινή και η πεδινή χώρα έχουν διακοσμηθεί για χάρη μας, ετοιμάζοντάς μας καταφύγια στις κορυφές των βουνών. Για εμάς ρέουν οι ποταμοί· για εμάς αναβλύζουν οι πηγές· η θάλασσα έχει αφεθεί σε εμάς για εμπόριο· οι πλούτοι των μετάλλων, οι κάθε είδους απολαύσεις προσφέρονται, καθώς ολόκληρη η κτίση μάς δωροφορεί, εξαιτίας της πλούσιας και άφθονης χάριτος του Ευεργέτου προς εμάς.

Αλλά εμείς, αφήνοντας τις λύπες για τα απόντα, ας διδαχθούμε να αποδίδουμε ευχαριστία για τα παρόντα. Ας πούμε, στις πιο σκυθρωπές περιστάσεις των πραγμάτων, προς τον σοφό Ιατρό: «Μέσα από μικρή θλίψη έρχεται σε εμάς η παιδαγωγία Σου».

Και βεβαίως ο προφήτης Ησαΐας μας λέγει: «Ότι θα ξεπλύνει ο Κύριος τον ρύπο των υιών και των θυγατέρων της Σιών, και θα καθαρίσει το αίμα από το μέσον τους με πνεύμα κρίσεως και με πνεύμα καύσεως»· και επιπλέον ο θεσπέσιος Παύλος προσθέτει: «Αν υπομένετε την παιδαγωγία, ο Θεός συμπεριφέρεται σε εσάς ως προς υιούς· διότι ποιος είναι ο υιός, τον οποίο δεν παιδαγωγεί ο πατέρας του;» Και βεβαίως, και αυτός ο πέρα από κάθε θαύμα χορός των αγίων, δεν αποβάλλει την παιδαγωγία που εκ φύσεως υπάρχει στους αγίους, αλλά με μεγάλη χαρά την αποδέχεται λέγοντας: «Παιδαγώγησέ μας, Κύριε, όμως με κρίση και όχι με θυμό, για να μην μας λιγοστέψεις». Διότι με θυμό μεν θα γίνει η ολοκληρωτική αποκοπή των άκαρπων κλημάτων, αφού στέλνει στην κόλαση· ενώ με κρίση μάλλον, δηλαδή με περίσκεψη και μέτρο, γίνεται ο καθαρισμός των καρποφόρων, ο οποίος έχει απολύτως ελάχιστο πόνο, με σκοπό την παρακίνηση προς καρποφορία και την παροχή αφορμής για πιο πλούσια ανθοφορία. Γι' αυτό λοιπόν, αποδεχόμενοι αυτό, κάποιοι αναφωνούν: «Κύριε, με μικρή θλίψη έρχεται σε εμάς η παιδαγωγία σου». Διότι είναι πάρα πολύ μικρή η θλίψη του καθαρισμού, αλλά επειδή μας παρέχει την άνωθεν παιδαγωγία, μας καθιστά μακάριους. Και ας ληφθεί ως μάρτυρας ο μακάριος Δαβίδ, ο οποίος αναφωνεί ως εξής: «Μακάριος ο άνθρωπος, τον οποίο θα παιδαγωγήσεις, Κύριε, και θα τον διδάξεις από τον νόμο σου, για να τον ανακουφίσεις από τις πονηρές ημέρες».

Διότι είτε τους μεταφέρει από την πλάνη στην αλήθεια, είτε, όταν αποκλίνουν ακάθεκτα προς την αμαρτία, τους διδάσκει να αποβάλλουν τα αισχρά και να σπεύδουν να στραφούν προς ό,τι του είναι αρεστό. Γι' αυτόν τον λόγο, επειδή οι μακάριοι προφήτες γνωρίζουν ότι αυτό είναι ωφέλιμο, εννοώ τη διαπαιδαγώγηση, αναφώνησαν προς αυτόν: «Παιδαγώγησέ μας, Κύριε, όμως με δίκαιη κρίση, και όχι με οργή.» Και πάλι: «Κύριε, μέσα στη θλίψη σε θυμηθήκαμε, σε μικρή θλίψη ήρθε η παιδαγωγία σου σε εμάς.» Είπε εξάλλου κάπου και προς τη συναγωγή των Ιουδαίων: Με πόνο και μάστιγα θα διαπαιδαγωγηθείς, Ιερουσαλήμ. Διαπαιδαγωγεί λοιπόν όσους επιλέγει και αγαπά. Ο προφήτης λέει ότι αυτό θα δοθεί ως χάρη και στους Αιγυπτίους: Διότι ο Κύριος θα τους χτυπήσει με μεγάλη πληγή, και θα τους θεραπεύσει πλήρως. Διότι, ακόμη και αν τυχόν παραδόθηκαν στους στρατηγούς των Ρωμαίων, και οι στρατιώτες τους, οπλισμένοι με τον νόμο του πολέμου, κατέλαβαν τη γη, ωστόσο, επειδή βρήκε τόπο ανάμεσά τους το θείο κήρυγμα, από τη μία απέβαλαν τη ζημία της πλάνης, και από την άλλη μεταστράφηκαν προς το θείο και ουράνιο φως, και, αποκρούοντας εκείνη την παλαιά δοξασία, απέκτησαν πλέον υγιή καρδιά.

Αυτούς δε που ονόμασε άρρενες, αυτούς αποκαλεί και ένδοξους, επειδή προφανώς διαπρέπουν και υπερέχουν από τους άλλους, εξαιτίας του ότι έχουν στεφανωθεί με τα καυχήματα της ιερωσύνης. Κάθε τι άρρεν δικό τους είναι θεόδοτο και σύμμαχο, ενώ ως κακά εννοεί όσα προξενούν κακουχίες, δηλαδή τις θεόσταλτες οργές, τις πείνες, τις επιδημίες, τους πολέμους και τα παρόμοια με αυτά. Και ως ένδοξους εννοεί αυτούς που είναι διαβόητοι στις κακίες και ξακουστοί για τις καταδυναστεύσεις τους. «Κύριε, μέσα στη θλίψη σε θυμηθήκαμε, μέσα σε μικρή θλίψη ήρθε η παιδεία σου προς εμάς. Και όπως η γυναίκα που κοιλοπονά πλησιάζει να γεννήσει, και μέσα στον πόνο της κραυγάζει, έτσι γίναμε και εμείς για τον αγαπητό σου». Παρακινημένος από υπερβολική φιλοθεΐα ο μακάριος προφήτης ενάντια στα ιουδαϊκά τολμήματα, έχοντας πει το «Πρόσθεσε κακά σε όλους τους ένδοξους της γης», για να μη θεωρηθεί από κάποιον ότι είναι σκληρός και άσπλαχνος και ότι δεν ζητά να ελεηθούν όσοι αμάρτησαν αλλά μάλλον να βρεθούν σε θλίψη και σε κακά, πρόσθεσε αναγκαστικά αυτό που από τη φύση του συμβαίνει σε όλους, εννοώ δηλαδή το ότι συνηθίζουν οι άνθρωποι στις θλίψεις και τις ανάγκες να θυμούνται τον παντοδύναμο Θεό. Διότι η άνεση της καλοπέρασης οδηγεί κάποιες φορές στην περιφρόνηση του Θεού, με αποτέλεσμα ούτε καν να αντιλαμβάνονται τα σφάλματά τους αυτοί που, εξαιτίας υπερβολικής ραθυμίας, έχουν διολισθήσει σε αυτό το φρόνημα.

Επειδή όμως αγάπησε, υπόσχεται επίσης ότι θα τον επιβλέπει. Διότι αξιώνει με την εποπτεία του όσους επιλέγει να τιμήσει, και μπορεί να υποτάξει σε εμάς, μεταχειριζόμενος θεοπρεπή σοφία και δύναμη, όσους τυχόν επιλέγουν να νοσούν από ανυποταξία. Διότι, εάν δεν ωφελεί με το να πείθει, κατ' ανάγκην τους στρέφει προς το να επιλέγουν να πράττουν το καλύτερο, και τους ωθεί μέσω των θλίψεων προς ό,τι είναι κυρίως συμφέρον και αναγκαίο σε εμάς για τη σωτηρία. Ας ακούει λοιπόν από εμάς ο Θεός των όλων: «Κύριε, σε μικρή θλίψη συνίσταται η παιδαγωγία σου σε εμάς»· αυτό είναι το ράπισμα. Και πάλι: «Παιδαγώγησέ μας, Κύριε, αλλά με κρίση και όχι με θυμό, για να μη μας λιγοστέψεις». Διότι η παιδαγωγία δεν είναι πικρή για όσους σκέφτονται ορθά· ενώ το να τιμωρείται κανείς με οργή είναι και φοβερό και δυσβάσταχτο, ή μάλλον είναι πράγμα γεμάτο όλεθρο. <Ο Εφραίμ κατοίκησε στη γη της Αιγύπτου, και ο Ασσούρ είναι ο ίδιος βασιλιάς του, επειδή δεν θέλησε να επιστρέψει· και εξασθένησε η ρομφαία στις πόλεις του, και σταμάτησε μέσα στα χέρια του.>

Επισφαλής λοιπόν και δυσκολοκυβέρνητη είναι η τρυφή, και σαν κάποιος ομαλός δρόμος προς την αποστασία από τον Θεό· κατά πολύ δε καλύτερη είναι η σύμμετρη θλίψη. Και σε αυτό θα μας βεβαιώσουν οι φωνές των αγίων. Διότι ο ένας έλεγε: «Κύριε, μέσα στη θλίψη σε θυμηθήκαμε· μέσα σε μικρή θλίψη ήλθε η παιδεία σου σε εμάς»· ενώ ο σοφότατος Παύλος έθετε τη θλίψη σαν ρίζα και γένεση κάθε αγαθού για εμάς, λέγοντας: «Ότι η θλίψη κατεργάζεται την υπομονή, και η υπομονή τη δοκιμή, και η δοκιμή την ελπίδα, και η ελπίδα δεν καταισχύνει». Ψάλλει δε κάπου και ο θεσπέσιος Δαβίδ: «Είναι καλό σε εμένα ότι με ταπείνωσες, για να μάθω τα δικαιώματά σου». <Και θα γίνω σε αυτούς σαν πάνθηρας και σαν λεοπάρδαλη· στον δρόμο των Ασσυρίων θα τους συναντήσω σαν στερημένη αρκούδα, και θα διαρρήξω το περίβλημα της καρδιάς τους, και εκεί θα τους καταφάγουν τα λιονταράκια του δάσους, τα θηρία του αγρού θα τους κατασπαράξουν.> Επειδή δηλαδή η άνεση της ευμάρειας έγινε σε αυτούς πρόξενος ολέθρου και αφορμή αποστασίας, για τον λόγο αυτόν επιφέρονται πλέον οι θλίψεις, και μάλιστα αναλόγως με τα αρρωστήματα. Διότι τα σώματα που έχουν νοσήσει βαριά και έχουν πλέον σαπίσει, σε καμία περίπτωση δεν θα θεραπεύονταν πια με ήπια φάρμακα, αλλά μάλλον θα είχαν ανάγκη από το σίδερο και τη φωτιά. Επομένως, επειδή το μέγεθος της θείας ημερότητας ωφέλησε ελάχιστα τους Ισραηλίτες, για να μην πω απολύτως καθόλου, τους επιφέρεται θηριώδης αγριότητα.

Και ίσως προς αυτές εδώ τις γυναίκες, που ευαγγελίζονται την ανάσταση, λέει ο προφήτης Ησαΐας εν πνεύματι: «Γυναίκες που έρχεστε από θέαμα, ελάτε· διότι δεν είναι λαός που έχει σύνεση» (εννοώντας προφανώς τους Ιουδαίους)· «γι' αυτό, δεν θα τους σπλαχνιστεί Εκείνος που τους δημιούργησε, και Εκείνος που τους έπλασε δεν θα τους ελεήσει», λέει. <Ιδού έρχονται ημέρες, λέει ο Κύριος, και θα εξαποστείλω πείνα πάνω στη γη, όχι πείνα άρτου ούτε δίψα ύδατος, αλλά πείνα για την ακρόαση του λόγου του Κυρίου. Και θα σαλευθούν τα ύδατα έως τη θάλασσα, και από τον βορρά έως την ανατολή θα περιτρέχουν ζητώντας τον λόγο του Κυρίου, και δεν θα τον βρουν.> Είναι γεγραμμένο: «Κύριε, μέσα στη θλίψη σε θυμηθήκαμε, μέσα σε μικρή θλίψη ήρθε η παιδεία σου σε εμάς». Γνωρίζοντας δε και ο θεσπέσιος Δαβίδ ότι η θλίψη είναι πράγμα άριστο και αληθινά ωφέλιμο, άλλοτε μεν έλεγε «Μέσα στη θλίψη επικαλέστηκα τον Κύριο», και άλλοτε πάλι «Καλό είναι για μένα που με ταπείνωσες, για να μάθω τα δικαιώματά σου». Διότι οι θλίψεις μάς καθιστούν πιο σώφρονες, και μας ανασύρουν από τις παγίδες της ραθυμίας, πείθοντάς μας να αγαπούμε τους τρόπους της επιείκειας, και υποβάλλοντας τον σκληρό και ατίθασο άνθρωπο, σαν από ανάγκη και φόβο, στους ζυγούς της οσιότητας και της υπακοής.

Διότι προσεύχεται να βγει στο φως, και σαν από τον άδη να ανασυρθεί από την κοιλιά του κήτους. <Όταν η ψυχή μου εξέλιπε από εμένα, θυμήθηκα τον Κύριο· και είθε να έλθει προς εσένα η προσευχή μου, στον άγιο ναό σου.> Για όσους θέλουν να ευδοκιμήσουν, ο κόπος δεν είναι χωρίς κέρδος, ούτε η θλίψη θα θεωρούνταν επαχθής. Και αυτό θα το μαρτυρήσει ο μακάριος Δαβίδ λέγοντας: «Μέσα στη θλίψη επικαλέστηκα τον Κύριο»· και ένας άλλος πάλι από τους αγίους προφήτες: «Κύριε, μέσα στη θλίψη σε θυμηθήκαμε». Φαινόταν δε ότι πάρα πολύ και ο θεσπέσιος Παύλος αποδεχόταν και επαινούσε τη θλίψη, εκείνη δηλαδή που συμβαίνει για χάρη της αρετής. Διότι είπε: «Επειδή η θλίψη κατεργάζεται υπομονή, και η υπομονή δοκιμή, και η δοκιμή ελπίδα, και η ελπίδα δεν καταισχύνει». Καθώς λοιπόν εξέλιπε η ψυχή του Προφήτη, δηλαδή καθώς υπέμενε τον πόνο του κινδύνου και των έσχατων καταστάσεων, πάλι συνέβαινε κάτι το ωφέλιμο. Διότι δεν γλίστρησε αμέσως στην ακηδία, όπως κάνουν μερικοί, ούτε καταδίκαζε τις θείες κρίσεις, αλλά θυμήθηκε Εκείνον που σώζει. Διότι φώναξε προς αυτόν, δίψασε για τη βοήθειά του, και μη αγνοώντας την πραότητα και την υπεροχή της δύναμής του, του απηύθυνε ικεσίες, παρακαλώντας να λυτρωθεί η ζωή του από τον θάνατο και τη φθορά.

Και γόγγυζε ο λαός εναντίον του Μωυσή, λέγοντας: «Τι θα πιούμε;». Ο Μωυσής όμως βόησε προς τον Κύριο, και ο Κύριος του έδειξε ένα ξύλο, το οποίο έριξε μέσα στο νερό, και το νερό γλυκάθηκε. Εκεί έθεσε σε αυτόν διατάξεις, προστάγματα και κρίσεις. Και εκεί τον δοκίμασε, και είπε: «Εάν ακούσεις με προσοχή τη φωνή του Κυρίου του Θεού σου, και πράξεις τα αρεστά ενώπιόν του, και δώσεις προσοχή στις εντολές του, και φυλάξεις όλες τις διατάξεις του, καμία ασθένεια από όσες επέφερα στους Αιγυπτίους δεν θα επιφέρω σε εσένα. Διότι εγώ είμαι ο Κύριος που σε θεραπεύει». Και ήλθαν στην Ελείμ· και υπήρχαν εκεί δώδεκα πηγές υδάτων και εβδομήντα κορμοί φοινίκων. Και στρατοπέδευσαν εκεί κοντά στα ύδατα». Παρατήρησε λοιπόν πώς, κατά θεία οικονομία, δεν επιτρέπει σε αυτούς που λυτρώθηκαν να μένουν αδοκίμαστοι, ούτε να παρασύρονται στη ραθυμία εντρυφώντας στην άνεση, ώστε να μην οδηγηθούν σιγά-σιγά στη λήθη Εκείνου που έχει τη δύναμη να τους διασώζει, και επιστρέψουν εύκολα στην πλάνη της Αιγύπτου. Διότι οι θλίψεις στρέφουν τον άνθρωπο προς τον Θεό. Και γι' αυτό λέει ο προφήτης: «Κύριε, μέσα στη θλίψη σε θυμηθήκαμε, με μικρή θλίψη ήρθε σε εμάς η παιδαγωγία σου». Διασχίζοντας, επομένως, μακρά και άνυδρη γη, βρέθηκαν να στερούνται τα αναγκαία για τη ζωή. Διότι δεν έβρισκαν νερό για να πιουν· και καθώς η δίψα παρατεινόταν έως και την τρίτη ημέρα, με δυσκολία βρίσκουν το ποθούμενο. Αλλά και αυτό ήταν εντελώς άχρηστο.

Έτσι και η ψυχή, όταν παύσει την έμπρακτη αμαρτία και περάσει τη νοητή θάλασσα, πρώτα πρέπει να κοπιάσει αγωνιζόμενη και θλιβόμενη πολύ, και έτσι μέσα από τις θλίψεις να εισέλθει στην αγία ανάπαυση. Διότι μέσα από πολλές θλίψεις πρέπει να εισέλθουμε στη βασιλεία των ουρανών. Επειδή οι θλίψεις κινούν το έλεος του Θεού προς την ψυχή, όπως ακριβώς οι άνεμοι κινούν τη βροχή. Και όπως η βροχή όταν πέφτει ασταμάτητα, εάν το βλαστάρι είναι ακόμη τρυφερό, το σαπίζει και καταστρέφεται ο καρπός του, ενώ οι άνεμοι σταδιακά το ξηραίνουν και το στερεώνουν, έτσι συμβαίνει και με την ψυχή. Η άνεση, η αμεριμνησία και η ανάπαυση την αποχαυνώνουν και τη διασκορπίζουν, ενώ οι πειρασμοί τη συσφίγγουν και την ενώνουν με τον Θεό, όπως λέει ο προφήτης: Κύριε, μέσα στη θλίψη σε θυμηθήκαμε. Ώστε, όπως είπαμε, δεν πρέπει να ταραζόμαστε ούτε να κυριευόμαστε από ακηδία κατά τους πειρασμούς, αλλά να υπομένουμε, να ευχαριστούμε και να παρακαλούμε τον Θεό με ταπείνωση πάντοτε, ώστε να δείξει έλεος στην ασθένειά μας και να μας σκεπάσει από κάθε πειρασμό, προς δόξαν Του. Αμήν.

Κεφάλαιο 69. Τον καιρό του πειρασμού φανερώνεται η δοκιμασία του πιστού· δεν πρέπει όμως να χάνουμε το θάρρος μας τον καιρό του πειρασμού, αλλά να αγρυπνούμε με προσευχές και αγαθοεργίες. Όπως ακριβώς εκείνοι που ταξιδεύουν στη θάλασσα επαγρυπνούν όταν ξεσπάσει σφοδρή τρικυμία και μένουν εξαιρετικά άγρυπνοι και επικαλούνται τον Κύριο, όπως [λέει] είναι γραμμένο στον προφήτη Ιωνά: και το πλοίο κινδύνευε να συντριβεί, και φοβήθηκαν οι ναυτικοί και φώναζε ο καθένας προς τον θεό του και έριχναν τα σκεύη που υπήρχαν στο πλοίο στη θάλασσα. Αυτό αποτελεί παράδειγμα για την αποταγή των γήινων πραγμάτων. Διότι πρέπει να περιφρονούμε όλα τα κοσμικά πράγματα και να επιδιώκουμε μόνο την αιώνια ζωή· και όταν μας συμβεί κάποια δύσκολη περίσταση να μην απελπιζόμαστε. Βλέπουμε γάρ τον Προφήτη, ακόμη και όταν βρισκόταν στην κοιλιά του κήτους, να μην απελπίζεται για τη σωτηρία του, αλλά να προσεύχεται και να λέει: Φώναξα στη θλίψη μου προς τον Κύριο τον Θεό μου, και με εισάκουσε. Από την κοιλιά του άδη κραύγασα, άκουσες τη φωνή μου. Με έριξες στα βάθη, στην καρδιά της θάλασσας· διότι ο Κύριος δεν παραβλέπει αυτούς που τον επικαλούνται με αλήθεια. Γι' αυτό και εμείς, όταν συμβεί θλίψη, ας καταφεύγουμε στον Κύριο, σύμφωνα με εκείνον που λέει: Κύριε, μέσα στη θλίψη σε θυμηθήκαμε. Διότι η θάλασσα δεν είναι πάντοτε γαλήνια· και δεν είναι δυνατόν να διαπλεύσουμε τον παρόντα βίο χωρίς πειρασμό.

Διότι τα πλήγματά τους έγιναν σαν βέλη νηπίων και οι γλώσσες τους εξασθένησαν εναντίον τους. Όταν λοιπόν περιπέσεις σε ποικίλες θλίψεις, μην ολιγωρείς, καθώς λέει ο Προφήτης: Κύριε, μέσα στη θλίψη σε θυμηθήκαμε. Και, πολλές είναι οι θλίψεις των δικαίων, και από όλες αυτές θα τους ελευθερώσει ο Κύριος. Γι' αυτό και σε άλλο σημείο λέει: κοιτάξτε τις αρχαίες γενιές και δείτε, ποιος πίστεψε στον Κύριο και ντροπιάστηκε; Ή ποιος παρέμεινε στον φόβο Του και εγκαταλείφθηκε;

«Την ημέρα που θα θλίβομαι, κλίνον προς εμένα το ους σου». Εδώ ας αναφερθεί το χωρίο του Ησαΐα: «Κύριε, μέσα στη θλίψη σε θυμηθήκαμε, ως μικρή θλίψη ήλθε σε εμάς η παιδαγωγία σου». Πρέπει, λοιπόν, ακόμη και πριν έλθουν οι θλίψεις να αφοσιωνόμαστε στις ικεσίες, και όχι μόνο σε καιρούς δυσχερών περιστάσεων. Ο άγιος, ωστόσο, δεν προσεύχεται για να μη θλίβεται, διότι αυτό είναι αδύνατον, αλλά για να μην ηττηθεί καθώς δοκιμάζεται από τη θλίψη, και για να υπομένει τις θλίψεις χαίροντας με την ελπίδα και καυχώμενος μέσα σε αυτές. Διότι η θλίψη γεννά την ελπίδα διά της υπομονής και της δοκιμασίας.

Ψ. ΙΒ΄. Κύριε, μέσα στη θλίψη σε θυμήθηκα· μικρή θλίψη ήταν για εμάς η παιδαγωγία σου· και όπως η γυναίκα που κοιλοπονά πλησιάζει να γεννήσει, και εξαιτίας των ωδινών της κραύγασε, έτσι γίναμε εμείς για τον αγαπητό σου. Αναφέρεται κάποια επιγραφή στους Ψαλμούς «υπέρ του αγαπητού»· και πάλι έχει ειπωθεί, «ο βασιλιάς των δυνάμεων του αγαπητού»· αποδεικνύεται δε στα χωρία αυτά ότι αυτός που ονομάζεται αγαπητός του Θεού δεν είναι άλλος από τον Χριστό. Για τον λόγο αυτό επισημάναμε τη λέξη «αγαπητός» και στο προκείμενο χωρίο, θεωρώντας ότι πρόκειται ακριβώς για εκείνον τον οποίο και φωνή από τον ουρανό σαφώς ανακήρυξε λέγοντας: «Αυτός είναι ο Υιός μου ο αγαπητός, στον οποίο ευδόκησα».

Εκείνος όμως δεν επιθυμούσε αυτά, αλλά έβλεπε προς τη γη και την κλοπή και τα γήινα και βδελυρά κέρδη και την αναμενόμενη από αυτά ωφέλεια της σάρκας, και ήταν εραστής αυτών των πραγμάτων που είχαν απαγορευθεί από τον Πατέρα και δεσπότη των πάντων και δάσκαλο, πολλές φορές και με πολλούς τρόπους. Δεν ήταν λοιπόν συγγενής του Χριστού ούτε των τότε συναποστόλων του, αλλά εκείνων προς τους οποίους ο Κύριος έλεγε: «Με ζητάτε, όχι επειδή είδατε σημεία, αλλά επειδή φάγατε από τους άρτους και χορτάσατε»· διότι, όπως εκείνοι, αν και είδαν τα σημεία και έφαγαν από τους άρτους και άκουσαν τους λόγους του ενυπόστατου Λόγου που ενανθρώπησε για εμάς, αργότερα φώναζαν προς τον Πιλάτο: «Άρον, άρον, σταύρωσον αυτόν», έτσι ακριβώς και αυτός, αν και είδε με τα μάτια του και γνώρισε εμπειρικά περισσότερο από τους άλλους τη μεγαλειότητα και τη θεότητα του Κυρίου, αργότερα τον πρόδωσε σε αυτούς που ζητούσαν τον φόνο του. Ο δε Κύριος υπέμεινε (ω, της ανείκαστης μακροθυμίας!) «μέχρι θανάτου, και μάλιστα θανάτου σταυρικού», ώστε, μαζί με τα τρόπαια κατά του αρχεκάκου, να οδηγήσει και εμάς στην υπομονή, δείχνοντας ότι οι πειρασμοί και οι θλίψεις είναι ωφέλιμα για εμάς. Διότι «μέσα στη θλίψη σε θυμηθήκαμε», λέει, και «θα υπομείνω την παιδαγωγία του Κυρίου», και «η παιδαγωγία σου, Κύριε, με ανόρθωσε», δηλαδή με σήκωσε όταν ήμουν σκυμμένος προς το σώμα και τις σωματικές φροντίδες, και με έπεισε να προσβλέπω μόνο σε εσένα.

Κύριε ο Θεός μας <Οι απόστολοι έκραξαν προς τον Κύριο>. — Κάνε μας κτήμα σου, εξαγοράζοντάς μας με το δικό σου αίμα. Κύριε, εκτός από εσένα: Διότι ούτε γνωρίσαμε άλλον Θεό, λένε οι πιστοί, ούτε ονομάζουμε ούτε προσκυνούμε κανέναν, παρά μόνο εσένα. Οι δε νεκροί: Όσοι νεκρώθηκαν από την απιστία, αυτοί δεν βλέπουν την αιώνια ζωή. Ούτε ιατροί: Πώς ένας αισθητός ιατρός θα αναστήσει έναν νεκρό; Για τον λόγο αυτό: Διότι επέφερε σε αυτούς παιδαγωγία και αφαίρεσε από αυτούς κάθε ανδρείο λογισμό, τον οποίο νόμιζαν υποκριτικά ότι διέθεταν. Πρόσθεσε: Ώστε να ποθήσουν την αληθινή δόξα, πιεζόμενοι από το πλήθος των κακών. Κύριε: Διότι οι δίκαιοι στην θλίψη δεν προσφεύγουν σε ανθρώπους, αλλά στον Θεό. Στη θλίψη: Διότι οποιαδήποτε μικρή θλίψη κι αν συμβεί στον άνθρωπο, γίνεται αιτία για παιδαγωγία. Και όπως η επίτοκος: Δηλαδή όταν επρόκειτο να γεννήσουμε τη δική μας σωτηρία, με κραυγή στην προσευχή προσήλθαμε στον Παίδα σου. Εξαιτίας του φόβου: Κυοφορήσαμε την αρετή, λέει. Και κοιλοπονήσαμε: Διότι η γέννηση της αρετής είναι καρπός σωτηρίας του Αγίου Πνεύματος. Δεν θα πέσουμε: Όσοι έχουν στηρίξει το θάρρος τους στην πρόσκαιρη δυναστεία της γης, μέσα στην αφθονία τους. Θα αναστηθούν: Θα εγερθούν, λέει, οι άπιστοι διά της μετανοίας και διά της εκ νεκρών αναστάσεως. Και θα ευφρανθούν: Διότι η χαρά του κοινού γένους είναι η μετάνοια και η ανάσταση. Διότι η δρόσος: Ο νόμος, για τον οποίο λέει ο Μωυσής: και ας κατέβουν σαν δρόσος τα λόγια μου.

«Δώστε δυνατό ποτό σε αυτούς που βρίσκονται σε λύπες, και κρασί να πίνουν σε αυτούς που βρίσκονται σε οδύνες, ώστε να λησμονήσουν τη φτώχεια τους, και να μη θυμούνται πλέον τους πόνους τους.» «Όπως ο σκόρος βλάπτει το ένδυμα, και το σκουλήκι το ξύλο, έτσι και η λύπη του ανθρώπου βλάπτει την καρδιά.» «Εγώ κοιμάμαι, και η καρδιά μου αγρυπνεί.» «Αλίμονο, ψυχή μου, διότι έγινα σαν αυτόν που μαζεύει καλαμιές κατά τον θερισμό, και σαν τη μικρή ρώγα που απομένει στον τρύγο, χωρίς να υπάρχει ούτε ένα τσαμπί από τους πρώιμους καρπούς για να φάω.» «Είπε ο Ιωνάς προς αυτούς: Σηκώστε με και ρίξτε με στη θάλασσα, και θα κοπάσει η θάλασσα, διότι γνωρίζω ότι εξαιτίας μου προκλήθηκε αυτή η τρικυμία.» «Φώναξα μέσα στη θλίψη.» «Δέσποτα Κύριε, πάρε την ψυχή μου από εμένα, διότι είναι προτιμότερο για εμένα να πεθάνω παρά να ζω.» «Κύριε, μέσα στη θλίψη σε θυμηθήκαμε, μικρή θλίψη ήταν για εμάς η παιδαγωγία σου.» «Πονώ στα σπλάχνα μου, και τα αισθητήρια της καρδιάς μου ταράζονται μέσα μου.» «Ποιος θα δώσει νερό στο κεφάλι μου, και στα μάτια μου πηγή δακρύων; Και θα κλαίω για αυτόν τον λαό ημέρα και νύχτα.» «Αλίμονό μου, μητέρα, τι λογής άνθρωπο με γέννησες, να δικάζομαι και να φιλονικώ σε όλη τη γη; Ούτε ωφέλησα κανέναν, ούτε με ωφέλησε κανείς. Η δύναμή μου εξαντλήθηκε ανάμεσα σε αυτούς που με καταριούνται.» «Επικατάρατη ας είναι η ημέρα κατά την οποία γεννήθηκα· η ημέρα που με γέννησε η μητέρα μου ας μην είναι ευλογημένη.»

Και αυτά τα λέγω όχι επιδιώκοντας επαίνους για τον εαυτό μου, ούτε βέβαια υπερηφανευόμενος έναντι κάποιων, αλλά για να γνωρίσετε από αυτά ότι δεν έχω πάθει τίποτα κακό, αλλά μάλλον κάτι ψυχωφελές και σωτήριο, και να μη λυπάστε πλέον για εμένα. Διότι, όταν κάποιος στεφανώνεται, οι δικοί του δεν αποθαρρύνονται, ούτε όταν απολαμβάνει αγαθά δυσαρεστούνται. Όπως ακριβώς δεν θα ήταν δίκαιο να θλίβονται όταν κάποιος σώζεται. Διότι «πολλές είναι οι θλίψεις των δικαίων και από όλες αυτές τους λυτρώνει ο Κύριος». Και «Κύριε, μέσα στη θλίψη σε θυμηθήκαμε· μέσα σε μικρή θλίψη ήρθε σε εμάς η παιδαγωγία σου». Αυτές είναι προφητικές φωνές. «Όλοι όσοι θέλουν να ζουν με ευσέβεια εν Χριστώ Ιησού θα διωχθούν παντού». Και «μέσα από πολλές θλίψεις πρέπει να εισέλθουμε στη βασιλεία των ουρανών». Αυτές είναι συνηγορίες του Παύλου για τούτο. «Μακάριοι όσοι έχουν διωχθεί για τη δικαιοσύνη». Και «αν εμένα δίωξαν, και εσάς θα διώξουν». Και «όταν σας διώκουν από την πόλη αυτή, να φεύγετε στην άλλη». Αυτές είναι διδασκαλίες του Χριστού.

«Υπέρ αυτής», λοιπόν, της άφεσης «θα προσευχηθεί κάθε όσιος σε κατάλληλο καιρό» ειλικρινούς μετάνοιας και δεν πρόκειται να αποτύχει στον σκοπό του. «Όμως, σε κατακλυσμό πολλών υδάτων, σε αυτόν δεν θα πλησιάσουν», δηλαδή, πολλοί πειρασμοί δεν πρόκειται να πλησιάσουν αυτόν που προσεύχεται ειλικρινά. Διότι η Γραφή συνηθίζει να ονομάζει ύδατα τους πειρασμούς. «Εσύ είσαι η καταφυγή μου από τη θλίψη που με περιβάλλει», διότι έτσι ακριβώς έχουν τα πράγματα· «Κύριε», λέει, «στη θλίψη σε θυμηθήκαμε». «Εσύ που είσαι η αγαλλίασή μου, λύτρωσέ με από αυτά που με περικύκλωσαν», δηλαδή τα θλιβερά. Ναι, λέει: «Θα σε συνετίσω και θα σε καθοδηγήσω σε αυτόν τον δρόμο, στον οποίο θα πορευθείς», και «θα στηρίξω πάνω σου τα μάτια μου». Πλην όμως, «Μη γίνεστε σαν το άλογο και το μουλάρι, που δεν έχουν σύνεση· με φίμωτρο και χαλινάρι θα σφίξεις τις σιαγόνες εκείνων που δεν σε πλησιάζουν», ώστε, έστω και με αυτόν τον τρόπο ωθούμενοι, να καταφύγουν σε εσένα. «Πολλές είναι οι μάστιγες του αμαρτωλού, εκείνον όμως που ελπίζει στον Κύριο, θα τον περικυκλώσει το έλεος».

Διότι, όταν ταπεινώθηκαν και κακοπάθησαν και συντρίφθηκαν, τότε συνειδητοποίησαν ότι πρέπει να δέονται στον Θεό και να λένε: «Σώσε μας, Κύριε ο Θεός μας, και συγκέντρωσέ μας από τα έθνη, για να δοξολογούμε το άγιο όνομά σου και να καυχιόμαστε με την αίνεσή σου. Ευλογημένος ο Κύριος, ο Θεός του Ισραήλ, από τον αιώνα και έως τον αιώνα· και ας πει όλος ο λαός: Γένοιτο, γένοιτο». Διότι, όταν τους δάμασε ανάμεσα στα έθνη η αιχμαλωσία και η έσχατη δουλεία, τότε έδιναν αυτές τις υποσχέσεις στον Θεό. Όταν όμως απολάμβαναν το αυτεξούσιό τους, ξεχνούσαν τον Θεό που τους έσωζε. Διότι αυτό ακριβώς παθαίνουν και οι περισσότεροι άνθρωποι, και όταν απολαμβάνουν κάποια ευημερία, αμαρτάνουν αδίστακτα, λησμονώντας τον φόβο του Θεού, όταν όμως τους βρουν οδυνηρές μάστιγες, τότε συμβαίνει το εξής: «Κύριε, μέσα στη θλίψη σε θυμηθήκαμε».

Όταν ένας άνθρωπος που είναι υγιής και ζει εν ευημερία, αμαρτάνει με κάποιο παράπτωμα, στη συνέχεια ταπεινώνεται δοκιμαζόμενος από ασθένειες και απροσδόκητους πειρασμούς, ώστε, ταπεινωνόμενος, να θυμηθεί τον Θεό, σύμφωνα με το χωρίο: «Κύριε, μέσα στη θλίψη σε θυμηθήκαμε». Και: «Καλό είναι για μένα το ότι με ταπείνωσες, για να μάθω τα δικαιώματά σου».

«Οι δε νεκροί», όσοι έχουν νεκρωθεί από την ασέβεια, λέει, «δεν πρόκειται να δουν ζωή» την αιώνια, «ούτε ιατροί», δηλαδή όσοι θεωρούνται ιατροί και δάσκαλοί τους, θα μπορέσουν «να τους αναστήσουν» από τον λάκκο της απώλειας προς την αιώνια ζωή. «Για τον λόγο αυτό», δηλαδή εξαιτίας αυτής της επιδίωξης της αμετάτρεπτης ασέβειάς τους, «απήγαγες και εξολόθρευσας και αφαίρεσας κάθε άρρεν», δηλαδή καθετί ισχυρό «τους. Πρόσθεσέ τους κακά, Κύριε, πρόσθεσε κακά στους ένδοξους της γης», στους βασιλείς και τους τυράννους, ώστε να μετριάζονται. «Κύριε, σε θλίψη μικρή» και μεγάλη «σε θυμηθήκαμε», διότι μέσω αυτής μας παιδαγωγείς να καταφεύγουμε σε εσένα. «Και όπως η ετοιμόγεννη που έφτασε στην ώρα του τοκετού» κραυγάζει, «έτσι γίναμε για τον αγαπητό σου» Υιό.