Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 26:19

Διότι, όπως ακριβώς η δρόσος που κατεβαίνει στο όρος Αερμών του προσδίδει πολλή λαμπρότητα, έτσι και η νοητή δρόσος, κατεβαίνοντας αόρατα στα όρη της Σιών, όπου γινόταν η σύναξη των αδελφών από παντού, παρείχε την ανάλογη ωφέλεια στις ψυχές τους. Γι' αυτήν νομίζω τη θεία δρόσο, η οποία παρομοιάζεται με τις ενέργειες του Αγίου Πνεύματος, ομιλεί ο Ησαΐας και λέγει: «Διότι η δρόσος που προέρχεται από εσένα, είναι ίαμα γι' αυτούς». Η δρόσος λοιπόν του Αερμών, η οποία καταβαίνει στα όρη της Σιών· διότι εκεί διέταξε ο Κύριος την ευλογία, τη ζωή. Σε πολλά σημεία έδωσε υποσχέσεις ο Θεός, όπως είπε ο Μωυσής: «Και θα διαφυλάξει ο Κύριος τη διαθήκη και το έλεος, όπως ορκίστηκε στους πατέρες σου, και θα σε αγαπήσει, και θα σε ευλογήσει, και θα πληθύνει τα γεννήματα της κοιλίας σου, και τον καρπό της γης σου». Και πρόσθεσε λέγοντας: «Ζωή έως του αιώνος». Ιδού λοιπόν, τι καλό ή τι τερπνό υπάρχει, παρά το να κατοικούν οι αδελφοί μαζί; Όπως ακριβώς και κληθήκατε. Ένας Κύριος, μία πίστη, ένα βάπτισμα· ένας Θεός και Πατέρας, ο οποίος είναι πάνω από όλους και διά μέσου όλων και μέσα σε όλους. Ιδού λοιπόν, τι καλό ή τι τερπνό υπάρχει, παρά το να κατοικούν οι αδελφοί μαζί; Όχι μόνο σε οίκο υλικό, αλλά και σε τούτον τον άγιο και πνευματικό. Διότι «ο οίκος μου», λέγει, «οίκος προσευχής θα ονομαστεί». Αλλά και εμείς οι φωτισθέντες αξιωθήκαμε το ίδιο μύρο.

Β. Πώς το είπες; Α. Δεν διακηρύσσει, νομίζω, κάποιο προφητικό λόγιο ότι θα αναβιώσουν οι νεκροί και θα εγερθούν όσοι βρίσκονται στα μνημεία, και εμείς το πιστεύουμε, καθώς ο παντοδύναμος Θεός μάς ανασυνθέτει στη ζωή μέσω του δικού Του Πνεύματος; Β. Ναι, διότι θυμάμαι τον μακάριο Δαβίδ που αναφωνεί και έχει καταγράψει την ολίσθησή μας, εξαιτίας της αμαρτίας, στη φθορά και τον θάνατο, και έχει προϋμνήσει πολύ καλά την ανακαίνιση που προέρχεται από την ανάσταση. Είπε δηλαδή με αυτόν τον τρόπο προς τον Θεό: «Όταν όμως αποστρέψεις το πρόσωπό σου θα ταραχθούν. Θα τους αφαιρέσεις το πνεύμα και θα εκλείψουν, και θα επιστρέψουν στο χώμα τους. Θα εξαποστείλεις το Πνεύμα σου και θα δημιουργηθούν, και θα ανακαινίσεις το πρόσωπο της γης.» Α. Επομένως, η ανάπλαση και η μετάβαση του φθαρμένου προς την καινουργία και την αναμόρφωση θα ήταν έργο, σύμφωνα με το εύλογο και αυτό που και σε εμένα φαίνεται σωστό, της ίδιας φύσης και ενέργειας με εκείνη από την οποία φαίνεται ότι πλάστηκε αρρήτως και αυτό που δημιουργήθηκε στην αρχή. Β. Συμφωνώ. Α. Πώς λοιπόν αυτό μέσω του οποίου και στο οποίο ο Θεός ενεργεί στην κτίση και εμφανίζεται ως δημιουργός των πάντων θα μπορούσε να είναι γενητό και κτιστό; Διότι είναι πλέον ώρα να πούμε πως, εάν ισχυριστούν ότι έτσι έχουν τα πράγματα, θα ομολογήσουν έστω και ακούσια ότι η ενέργεια του Θεού είναι κτιστή. Και τι προκύπτει από αυτό; Θεομίσητη δυσφημία, βλάσφημες δοξασίες και εγκλήματα έσχατης αμάθειας.

Επομένως, παραμένουμε ένοχοι για τα αρχαία παραπτώματα και έχουμε την αμαρτία ανεξάλειπτη· μάταια λοιπόν ο θεσπέσιος μελωδός είπε: «Ευδόκησας, Κύριε, τη γη σου, συγχώρησες τις ανομίες του λαού σου, σκέπασες όλες τις αμαρτίες τους»· και πάλι: «Μακάριοι είναι εκείνοι των οποίων συγχωρέθηκαν οι ανομίες, και των οποίων σκεπάστηκαν οι αμαρτίες· μακάριος ο άνθρωπος στον οποίο ο Κύριος δεν θα λογαριάσει αμαρτία»· αν και ο μακάριος Παύλος στην προς Ρωμαίους επιστολή λέει ότι αυτός ο μακαρισμός επεκτείνεται τόσο στους περιτμημένους όσο και σε αυτούς που προέρχονται από τα έθνη· διότι έχουμε δικαιωθεί εν Χριστώ, «Ο οποίος παραδόθηκε για τα παραπτώματά μας και αναστήθηκε για τη δικαίωσή μας». <Άρα και αυτοί που κοιμήθηκαν εν Χριστώ χάθηκαν.> Διότι, όπως φαίνεται, έχουν απατηθεί και χωρίς ανταμοιβή έδωσαν τη ζωή τους για Αυτόν, εάν βέβαια ο Χριστός δεν έχει αναστηθεί. Εάν η ελπίδα των αγίων δεν είναι γεμάτη αθανασία, εάν δεν προσδοκούν να συμβασιλεύσουν με Αυτόν, έχουν ίσως χαθεί, και υπομένοντας ακόμη και τον θάνατο για κανένα χρήσιμο σκοπό, υφίστανται τη ζημία των κόπων τους. Μακριά από μια τόσο φοβερή άγνοια! «Διότι θα αναστηθούν οι νεκροί, και θα εγερθούν όσοι βρίσκονται στα μνημεία», σύμφωνα με τη φωνή του προφήτη, και ο διανομέας των στεφάνων ζυγίζει για τον καθένα ό,τι του ταιριάζει περισσότερο, και οπωσδήποτε θα επιβάλει την κόλαση στους ασεβείς· διότι είναι Κριτής των πάντων ως Θεός. <Αλλά τώρα ο Χριστός έχει αναστηθεί από τους νεκρούς, έγινε απαρχή εκείνων που έχουν κοιμηθεί κ.λπ.>

ΤΟΜΟΣ Ζ'. «Αλλά θα πει κάποιος: Πώς εγείρονται οι νεκροί; Και με ποιο σώμα έρχονται; κ.λπ.» Ο προφήτης Ησαΐας, σχετικά με το μυστήριο της εκ νεκρών αναστάσεως, ότι θα πραγματοποιηθεί στους καιρούς με το νεύμα του Θεού, ο οποίος με άφατη δύναμη μεταπλάθει σε ζωή αυτό που κρατείται από τον θάνατο, προαναφώνησε λέγοντας: «Θα αναστηθούν οι νεκροί, και θα εγερθούν όσοι βρίσκονται στα μνημεία, και θα ευφρανθούν όσοι βρίσκονται στη γη· διότι η δρόσος που προέρχεται από εσένα είναι ίαμα για αυτούς»· ως δρόσο, νομίζω, αναφέρει μεταφορικά τη ζωοποιό ενέργεια του Θεού, σύμφωνα με την οποία χορηγεί την ύπαρξη στα μη όντα, και σε όσα έχουν ήδη φερθεί στην ύπαρξη χαρίζει το ευ είναι· διότι τα πάντα συνιστώνται σε αυτόν, όπως ακριβώς και δι' αυτού παρήχθησαν στη γένεση. Ψάλλει δε κάπου και ο θεσπέσιος Δαβίδ για τα επί της γης δημιουργήματα προς τον Σωτήρα των όλων Θεό: «Όταν ανοίξεις το χέρι σου, τα σύμπαντα θα γεμίσουν από χρηστότητα· όταν όμως αποστρέψεις το πρόσωπό σου, θα ταραχθούν· θα αφαιρέσεις το πνεύμα τους και θα εκλείψουν, και θα επιστρέψουν στο χώμα τους· θα εξαποστείλεις το πνεύμα σου και θα δημιουργηθούν, και θα ανακαινίσεις το πρόσωπο της γης». Διότι η ανθρώπινη φύση υπέστη την αποστροφή του θείου προσώπου στο πρόσωπο του Αδάμ εξαιτίας της παραβάσεως· γι' αυτό σχεδόν έχει συγχυστεί και ταραχθεί, και επέστρεψε στο χώμα της, και καταβιβάστηκε στον θάνατο και στη φθορά.

Γι' αυτό, λοιπόν, μάλλον θα έλεγε κανείς ότι είναι πιο λογικό να ευχαριστούμε τη φθορά παρά, αντίθετα, εκείνον που μας επιβάλλει αιώνια το κολαστήριο μέσω της εκ νεκρών αναστάσεως. Εμείς όμως ευχαριστούμε, επειδή έχουμε απαλλαγεί από τον θάνατο και τη φθορά μέσω του Χριστού. Επομένως, η σάρκωση δεν είναι τρόπος τιμωρίας για την ψυχή του ανθρώπου. Η΄. Άλλο επιχείρημα από την ίδια οπτική. Αν οι ψυχές των ανθρώπων, προκειμένου να εκτίσουν ποινή για προηγούμενα αμαρτήματα, ενεπλάκησαν στα γήινα σώματα, ποια ευγνωμοσύνη, πες μου, θα ομολογήσουμε στον Θεό που μας υπόσχεται την ανάσταση; Διότι το πράγμα φαίνεται σαν ανανέωση της τιμωρίας και επαναφορά αυτού που προκαλεί λύπη, και αν φαίνεται πικρό στον καθένα το να τιμωρείται για μακρό χρόνο, τότε είναι οδυνηρό να ανασταίνονται τα σώματα, τα οποία κατέχουν θέση τιμωρίας για τις άθλιες ψυχές. Όμως, η φύση λαμβάνει την ανάσταση από τον Χριστό ως δώρο που την ανανεώνει οδηγώντας την στη χαρά. Επομένως, η ενσωμάτωση δεν είναι τρόπος τιμωρίας. Θ΄. Άλλο επιχείρημα. Ως μεγάλη και τριπόθητη εορτή φαίνεται κάπου να εξαγγέλλει ο προφητικός λόγος: «Διότι θα αναστηθούν οι νεκροί και θα εγερθούν όσοι βρίσκονται στα μνημεία», λέει. Αλλά αν πράγματι ήταν τρόπος τιμωρίας το να ενσωματωθούν οι άθλιες ψυχές των ανθρώπων, πώς ο προφήτης δεν θα προκαλούσε μάλλον λύπη, διακηρύττοντας τέτοια πράγματα εκ μέρους του Θεού; Και πώς γενικά θα είναι αγαθό το κήρυγμα, όταν εισάγει τη διαιώνιση αυτών που μας προξενούν λύπη;

Ότι δε διά της πίστεως ενοικεί σε εμάς ο Υιός, θα μας το βεβαιώσει ο Παύλος λέγοντας: «Γι' αυτό τον λόγο κάμπτω τα γόνατά μου προς τον Πατέρα, από τον οποίο παίρνει το όνομά της κάθε πατριά στον ουρανό και στη γη, ώστε να σας δώσει, σύμφωνα με τον πλούτο της δόξας της απλότητός του, να κραταιωθείτε με δύναμη διά του Πνεύματός του, ώστε να κατοικήσει ο Χριστός στις καρδιές σας διά της πίστεως». Όταν, λοιπόν, διά της πίστεως εισέρχεται σε εμάς η κατά φύσιν ζωή, πώς δεν είναι αληθινός αυτός που λέει: «Εκείνος που πιστεύει στον Υιό έχει ζωή αιώνια»; Εννοώντας προφανώς τον ίδιο τον Υιό και όχι κάποια άλλη ζωή που νοείται ανεξάρτητα από αυτόν. «Εκείνος δε που απειθεί στον Υιό δεν θα δει τη ζωή.» Άραγε, ίσως πει κάποιος, μήπως ο Βαπτιστής εισάγει κάποια άλλη διδασκαλία και παραποιεί τον λόγο περί της αναστάσεως, λέγοντας ότι αυτός που πιστεύει θα ζωοποιηθεί, ενώ διαβεβαιώνοντας ότι ο μη πιστεύων δεν θα δει καθόλου ζωή; Δεν θα αναστηθούμε, δηλαδή, όλοι, κατά πάσα πιθανότητα, αφού ο λόγος εισήγαγε αυτή τη διάκριση; Τότε πού θα βρει εφαρμογή το απόλυτα και για όλους ειπωμένο: «Θα αναστηθούν οι νεκροί»; Και τι νόημα θα είχε να λέει ο Παύλος: «Διότι όλοι μας πρέπει να φανερωθούμε μπροστά στο βήμα του Χριστού, για να λάβει ο καθένας την ανταπόδοση για όσα έπραξε διά του σώματος, ανάλογα με το τι έπραξε, είτε αγαθό είτε φαύλο»;

Διότι με αυτόν τον τρόπο ήταν δυνατόν να πείσει εκείνους που νόμιζαν ότι αυτός είναι ένας από τους ψευδοποιμένες ή από εκείνους που εισέρχονται από αλλού στην αυλή των προβάτων, να μην έχουν πλέον καμία εσφαλμένη αντίληψη γι' αυτόν, αλλά μάλλον ότι ο Χριστός είναι η θύρα και ο εισαγωγέας και ο ποιμένας και ότι ήρθε βεβαίως όχι μόνο για να έχουν τα πρόβατα ζωή, λέγει, αλλά και κάτι περισσότερο. Διότι, εκτός από την ανάσταση όσων πιστεύουν σε αυτόν, αποτελεί αναμφίβολη ελπίδα και το ότι θα απολαύσουν όλα τα αγαθά. Είναι δε πιθανό ότι ως κάτι περισσότερο από την ίδια τη ζωή, δηλαδή το πλέον ή το πολυτιμότερο, εννοεί την απόλυτη μέθεξη του Πνεύματος, έστω και αν εκφράζεται πολύ συγκαλυμμένα. Διότι η επαναφορά στη ζωή είναι κοινή σε αγίους και αμαρτωλούς, σε Έλληνες, σε Ιουδαίους και σε εμάς τους ίδιους. «Διότι θα αναστηθούν οι νεκροί, και θα εγερθούν εκείνοι που βρίσκονται στα μνημεία, και θα ευφρανθούν οι επί της γης», σύμφωνα με την αψευδή υπόσχεση του Σωτήρος.

Διότι, εάν νομίζεις ότι αυτό κατορθώνεται με την προσευχή και την παράκληση, κάνε εσύ αυτό που αρμόζει στην προσευχή, αλλά μην το επιβάλλεις σε εμένα τον θαυματουργό, ο οποίος μπορώ με τη δική μου δύναμη να αναστήσω τον νεκρό. Ακούγοντάς τα αυτά η γυναίκα, και ενώ ντρεπόταν μεν να πει «ανάστησέ τον τώρα», προσπαθώντας όμως κατά κάποιον τρόπο να τον παρακινήσει να επιτελέσει τώρα το έργο, φαίνεται πως αδημονεί για την καθυστέρηση του χρόνου, λέγοντας: «Γνωρίζω ότι θα αναστηθεί κατά την εσχάτη ημέρα, αλλά επιθυμώ να δω πρόωρα την ανάσταση του αδελφού μου». Ή, όταν ο Κύριος είπε το «Θα αναστηθεί ο αδελφός σου», η γυναίκα σχεδόν συναινεί σε αυτό το δόγμα λέγοντας: «Το γνωρίζω αυτό· διότι πιστεύω ότι ανασταίνονται οι νεκροί καθώς εσύ δίδαξες: "Ότι έρχεται ώρα, και θα εξέλθουν όσοι έπραξαν τα αγαθά σε ανάσταση ζωής, και όσοι έπραξαν τα φαύλα σε ανάσταση κρίσεως". Ομοίως δε και ο Ησαΐας εν Πνεύματι είπε: "Θα αναστηθούν οι νεκροί, και θα εγερθούν όσοι βρίσκονται στα μνημεία". Διότι δεν δυσπιστώ στον λόγο περί της αναστάσεως, όπως οι Σαδδουκαίοι». <Της είπε ο Ιησούς: Εγώ είμαι η ανάσταση και η ζωή. Εκείνος που πιστεύει σε εμένα, και αν πεθάνει, θα ζήσει, και καθένας που ζει και πιστεύει σε εμένα δεν πρόκειται να πεθάνει στον αιώνα. Το πιστεύεις αυτό;>

Διότι είναι συνήθεια της Θείας Γραφής να ονομάζει πολλές φορές «πνεύμα» τα συγγράμματα κάποιων. «Να δοκιμάζετε λοιπόν», λέει, «τα πνεύματα αν προέρχονται από τον Θεό.» Διότι το σωτήριο κήρυγμα διακηρύσσεται πάντοτε εν Αγίω Πνεύματι, όπως ακριβώς εν κοσμικώ πνεύματι λέγονται όσα μάχονται την αλήθεια. Γράφει λοιπόν ο θεσπέσιος Παύλος για τον εαυτό του και για τους άλλους αγίους: «Εμείς δε δεν λάβαμε το πνεύμα αυτού του κόσμου, αλλά το πνεύμα που προέρχεται από τον Θεό, για να γνωρίσουμε αυτά που μας χαρίστηκαν από τον Θεό.» Ονομάζουν λοιπόν πνεύμα σωτηρίας το ευαγγελικό κήρυγμα. Διότι οδηγεί στην ατελεύτητη ζωή και στον αιώνιο βίο. <Δεν θα πέσουμε, αλλά θα πέσουν όσοι κατοικούν πάνω στη γη. Θα αναστηθούν οι νεκροί, και θα εγερθούν όσοι βρίσκονται στα μνημεία, και θα ευφρανθούν όσοι είναι στη γη. Διότι η δροσιά που προέρχεται από εσένα είναι θεραπεία για αυτούς. Η δε γη των ασεβών θα πέσει.> Είναι αληθινά αξιοθαύμαστη η νήψη των αγίων. Διότι πάντοτε αντιλαμβάνονται με κάποιον τρόπο αυτό που φαίνεται να αντιτίθεται στα λόγια που απευθύνουν προς εμάς. Επομένως, επειδή έλεγαν ότι γέννησαν πνεύμα σωτήριο για τους ανθρώπους πάνω στη γη, βλέποντας όμως τον θάνατο να κατισχύει ακόμη και μετά από αυτό επί των επιγείων, σαν να έλεγε κάποιος: «Ποια είναι η ωφέλεια από τα θεία κηρύγματα για εμάς; Και πού είναι το πνεύμα της σωτηρίας;»

Διότι πεθαίνουν οι επί της γης· προβάλλουν αναγκαστικά την απολογία, και μάλιστα λένε: Θα αναστηθούν οι νεκροί, με τη χάρη του Θεού, όπως λέει ο μακάριος Παύλος: Ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός γεύτηκε τον θάνατο για χάρη όλων, όμως αναστήθηκε την τρίτη ημέρα, και έγινε η απαρχή εκείνων που έχουν κοιμηθεί, και η ρίζα εκείνων που δι' αυτού αναπλάθονται προς τη ζωή, και τρόπον τινά η αρχή της ανθρώπινης φύσης που αποβάλλει τη φθορά· και έχουμε πλουτίσει με ακλόνητες ελπίδες την αιώνια ζωή. Είναι βέβαιο λοιπόν ότι εξάπαντος και με κάθε τρόπο θα αναστηθούν οι νεκροί, και θα καταργηθεί ολοκληρωτικά το κράτος του θανάτου· πλην όμως, επειδή δεν έχει έρθει ακόμη ο καιρός κατά τον οποίο θα γίνει η ανάσταση, η ανθρώπινη φύση υπόκειται προς το παρόν στην αναγκαιότητα του θανάτου. Και υπομένει τον θάνατο, ο οποίος στο πρόσωπο του Χριστού έχει ήδη αποδυναμωθεί, και πρόκειται να γίνει ανίσχυρος και σε εμάς τους ίδιους στους κατάλληλους καιρούς.

Άραγε, λέει, θα αντιταχθεί εκείνο στα δικά μας λόγια, δηλαδή στα σωτήρια κηρύγματα, το ότι οι άνθρωποι πάνω στη γη εξακολουθούν να πέφτουν; Και τι σημαίνει αυτό; Απολύτως τίποτα. Διότι θα αναστηθούν οι νεκροί, και τα σώματα που βρίσκονται στη γη και στα μνήματα θα επανέλθουν στη ζωή. Και με ποιον τρόπο θα γίνει πάλι αυτό; Η δρόσος που προέρχεται από εσένα είναι η θεραπεία τους. Και δρόσο εδώ εννοούν τη ζωοποιό ενέργεια και δύναμη του Πνεύματος, μέσω της οποίας ο μακάριος Δαβίδ είπε ότι θα αναστηθούν οι νεκροί. Διότι ψάλλει κάπου προς τον Θεό και λέει: «Όταν αποστρέψεις το πρόσωπό σου, θα ταραχθούν και θα επιστρέψουν στο χώμα τους».

Διότι όσοι ακόμη συμπεριφέρονται ως νήπια ανάμεσά τους, λέει, και δεν έχουν ακόμη τελειοποιηθεί στον νου, όμοια με μικρά βρέφη θα σηκωθούν στους ώμους και θα παρηγορηθούν στα γόνατα· διότι έτσι συνηθίζουν οι μητέρες να φροντίζουν τα νήπια. Λίγα λοιπόν, λέει, θα παραχωρήσω στη μητέρα, και θα παρηγορήσω έτσι εκείνους που έχουν προς το παρόν αδρανή νου, ώστε να μην τους λείψει τίποτα από όσα συντελούν στην ανάπαυσή τους· και αφού ανατραφείτε έτσι, λέει, και δεχθείτε κάθε φροντίδα και αγάπη, θα δείτε εν καιρώ και την άνω πόλη, την επουράνια Ιερουσαλήμ· θα γεμίσετε από χαρά, και σαν το χορτάρι θα βλαστήσουν ξανά τα οστά όλων σας. Διότι θα εγερθούν οι νεκροί, και θα αναστηθούν αυτοί που βρίσκονται στα μνήματα, έχοντας πλουτίσει με τη δρόσο από τον Χριστό, δηλαδή το ζωοποιό Πνεύμα· διότι έτσι κάπου λέει ο Ψαλμωδός προς τον Θεό για εκείνους που κείτονται στη γη: «Θα εξαποστείλεις το πνεύμα σου, και θα δημιουργηθούν, και θα ανακαινίσεις το πρόσωπο της γης.» Όπως λοιπόν τα άνθη των αγρών μετά από λίγο πέφτουν και μαραίνονται, αλλά όταν έρθει η εποχή της άνοιξης, πάλι ανατέλλουν και φαίνονται· έτσι και τα λείψανα των νεκρών που βρίσκονται στη γη, κατά τον καιρό της παλιγγενεσίας, με άρρητη δύναμη του Θεού θα βλαστήσουν πάλι. Διότι θα εγερθούν, όπως είπα. «Τότε λοιπόν, τότε θα γίνει γνωστό το χέρι του Κυρίου σε αυτούς που Τον σέβονται.»

Διότι αυτό το πράγμα αποτελεί ύβρη προς τον Θεό, καίτοι Εκείνος έχει διακηρύξει σαφώς μέσω της φωνής των αγίων: «Θα αναστηθούν οι νεκροί και θα εγερθούν όσοι βρίσκονται στα μνημεία». Ας οπλιστούμε με ανδρεία, λοιπόν, ώστε, όπως λέω, να αναδεικνυόμαστε ανώτεροι από τα πάθη. Διότι έτσι θα συγκαταλεχθεί κανείς ανάμεσα σε εκείνους που έχουν μάθει να διακρίνονται· και όντας συναριθμούμενος με τους άριστα εκλεγμένους, θα αποκομίσει την αληθινά πολυπόθητη δόξα. Ας μην πτοείται κανείς από τους κόπους, ακόμη και αν φαίνεται τραχύς ο δρόμος για την επίτευξη της αξιέπαινης ζωής, ακόμη και αν το μονοπάτι της αρετής προβάλλει δύσβατο και ανηφορικό και προηγούνται οι ιδρώτες για την απόκτηση της εύκλειας.

Επειδή δε αξιωθήκαμε τη δική Του ευσπλαχνία και εποπτεία, και κερδίζοντας αυτό μαζί με τα άλλα εν Χριστώ, μεταστοιχειωνόμαστε σε αιώνια ζωή, και βρισκόμαστε μπροστά στα μάτια του Πατέρα των πάντων, και παραμένουμε ασφαλείς, ώστε και ο καθένας από εμάς σκιρτώντας από χαρά να λέει: «Πού είναι η νίκη σου, θάνατε; Πού είναι το κεντρί σου, άδη;» Διότι θα αναστηθούν οι νεκροί, σύμφωνα με τη φωνή του προφήτη: «Και θα εγερθούν όσοι βρίσκονται στα μνημεία».

«Διότι η δρόσος που προέρχεται από εσένα, είναι θεραπεία για αυτούς.» Εφόσον, λοιπόν, βαδίζουμε προς την αιώνια ζωή και πρόκειται να επιστρέψουμε στην αρχική κατάσταση, ας αναδείξουμε τους εαυτούς μας άξιους να συνυπάρχουμε με τον Χριστό. Διότι είναι γραμμένο: «Να είστε άγιοι, επειδή εγώ είμαι άγιος». Και, όπως λέει ο μαθητής Του: «Αν επικαλείσθε ως Πατέρα Εκείνον που κρίνει απροσωπόληπτα σύμφωνα με το έργο του καθενός, με φόβο ας συμπεριφερθούμε κατά τον χρόνο της επίγειας διαμονής μας»· γνωρίζοντας καλά ότι τα πράγματα αυτού του βίου είναι μικρά, μαραίνονται εύκολα, χάνονται εντελώς και παρέρχονται όμοια με σκιές· ενώ τα αγαθά του Θεού είναι ακλόνητα, καλά στερεωμένα και παραμένουν αιώνια σε αυτούς που τα λαμβάνουν. Όσο, λοιπόν, το επιτρέπει ο καιρός, ας αποβάλουμε τους σαρκικούς και τους ψυχικούς μολυσμούς.

Μην προσέχεις αυτούς που λένε ότι δεν ανασταίνεται αυτό το σώμα. Διότι ανασταίνεται· και μάρτυρας είναι ο Ησαΐας που λέει: «Θα αναστηθούν οι νεκροί και θα εγερθούν όσοι βρίσκονται στα μνημεία»· και, «Πολλοί από αυτούς που κοιμούνται στο χώμα της γης θα αναστηθούν», σύμφωνα με τον Δανιήλ· «άλλοι για ζωή αιώνια, και άλλοι για αισχύνη αιώνια».

Και για να μη νομίσεις ότι ερμηνεύω αυθαίρετα, διάβασε τα ακόλουθα. Διότι, αφού διατυπώσει το ερώτημα: «ο θνητός όταν πέσει δεν υπάρχει πλέον;», λέει: «διότι εάν πεθάνει ο άνθρωπος, θα ζήσει». Και αμέσως προσθέτει: «θα υπομείνω έως ότου υπάρξω ξανά». Και αλλού πάλι λέει: «εκείνος που πρόκειται να αναστήσει πάνω στη γη το δέρμα μου, που τα υπομένει αυτά». Ο δε προφήτης Ησαΐας αναφέρει: «θα αναστηθούν οι νεκροί και θα εγερθούν όσοι βρίσκονται στα μνήματα». Και σαφέστατα ο παρών προφήτης Ιεζεκιήλ λέει: «ιδού, εγώ ανοίγω τα μνήματά σας και θα σας βγάλω από τα μνήματά σας». Αλλά και ο Δανιήλ λέει: «πολλοί από εκείνους που κοιμούνται στο χώμα της γης θα αναστηθούν, αυτοί για ζωή αιώνια, και οι άλλοι για αιώνια αισχύνη».

Και πάλι: μην απορείτε γι' αυτό, διότι έρχεται η ώρα κατά την οποία όλοι όσοι βρίσκονται στα μνήματα θα ακούσουν τη φωνή του, και θα εξέλθουν εκείνοι που έπραξαν τα αγαθά σε ανάσταση ζωής, ενώ εκείνοι που έπραξαν τα φαύλα σε ανάσταση κρίσεως. Διότι είναι γραμμένο: «Πρόσεχε, ουρανέ, και θα μιλήσω, και ας ακούσει η γη τα ρήματα από το στόμα μου. Ας αναμένεται σαν τη βροχή ο λόγος μου, και ας κατέβουν σαν τη δροσιά τα ρήματά μου». Αυτή είναι η δροσιά που ανατέλλει και ζωοποιεί τους νεκρούς. Όπως ακριβώς και ένας άλλος προφήτης αναφωνεί, λέγοντας: «Θα αναστηθούν οι νεκροί, και θα εγερθούν όσοι βρίσκονται στα μνήματα, και θα ευφρανθούν όσοι βρίσκονται στη γη· διότι η δροσιά που προέρχεται από εσένα είναι θεραπεία γι' αυτούς». Διότι τα πάντα είναι δυνατά στον Θεό, και τίποτα δεν είναι αδύνατο για αυτόν. Διότι είτε πρόκειται για ανθρώπους, είτε για γη, είτε για τα πελάγη των θαλασσών, είτε για τις αβύσσους, είτε για οποιαδήποτε άλλη κτίση, τα πάντα βρίσκονται στο χέρι του, και μπροστά του είναι σαν να μην υπάρχουν. Και ας σε πείσει ο προφήτης, λέγοντας: «Ποιος μέτρησε με το χέρι του το νερό, και τον ουρανό με τη σπιθαμή, και όλη τη γη με μια χούφτα; Ποιος ζύγισε τα βουνά σε σταθμά και τις κοιλάδες σε ζυγαριά;» Και πάλι λέει: «Όλα τα έθνη θεωρήθηκαν σαν μια σταγόνα από τον κουβά και σαν το ελάχιστο βάρος της ζυγαριάς, και θα θεωρηθούν σαν σάλιο. Ο δε Λίβανος δεν είναι αρκετός για καύση προσφοράς, και όλα τα τετράποδα δεν είναι αρκετά για ολοκαύτωμα, και όλα τα έθνη θεωρήθηκαν σαν ένα τίποτα». Ο δε Αββακούμ λέει: «Κύριε, άκουσα την ακοή σου και φοβήθηκα· Κύριε, κατανόησα τα έργα σου και εξεπλάγην».

Πώς λοιπόν θα τολμήσεις να εισέλθεις στην εκκλησία, όπου ο προφήτης Ησαΐας ανακράζει λέγοντας: θα αναστηθούν οι νεκροί και θα εγερθούν όσοι βρίσκονται στα μνημεία; Με ποιο πρόσωπο θα εισέλθεις στην αυλή του Χριστού, όπου οι Άγιοι με παρρησία μάς αναγγέλλουν την ανάσταση, οι Προφήτες την κηρύττουν, οι Απόστολοι την παραδίδουν, οι Ευαγγελιστές την ευαγγελίζονται; Με ποια μάτια θα αντικρίσεις το πανάγιο και άχραντο σώμα του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, ο οποίος σκύλευσε τον θάνατο, καταπάτησε τον Διάβολο, αναστήθηκε την τρίτη ημέρα, και χάρισε ζωή και ανάσταση στον κόσμο; Από το οποίο όλοι οι πιστοί, μεταλαμβάνοντας με πίστη, αναφωνούν: Προσδοκώ ανάσταση νεκρών και ζωή του μέλλοντος αιώνος.

Και για να μην αμφιβάλλει πάλι κανείς, κατέβασε και άλλους στον Άδη με τα σώματά τους. Διότι άνοιξε η γη το στόμα της και κατάπιε τον Δαθάν και τον Αβειρών, τους γιους του Κορέ και τον Αυνάν, και κατέβηκαν στον Άδη ζωντανοί με σώμα και ψυχή. Διότι από εκείνη την ώρα παραδόθηκαν σε κρίση, χωρίς ούτε τα σώματά τους να λιώσουν ούτε να παραδοθεί κάποιο λείψανο ή μέρος τους, αλλά παραδόθηκαν ολόκληροι σε τιμωρία, με σώμα και ψυχή. Ο Ιώβ λέει «έως ότου γίνω πάλι» και «να αναστήσει αυτό το σώμα που τα υπομένει αυτά» και «θα με ανακαινίσεις», και πάλι «θα ανακαινιστεί η νεότητά σου σαν του αετού», ο δε Ησαΐας «θα αναστηθούν οι νεκροί και θα εγερθούν όσοι βρίσκονται στα μνήματα»· διότι ήλθε αυτός που «ελευθερώνει με ανδρεία τους δεσμώτες, ομοίως και όσους τον πικραίνουν και όσους κατοικούν στους τάφους». Λέει δε ο Ιώβ: «ο άνθρωπος, όταν κοιμηθεί, δεν πρόκειται πλέον να εγερθεί, ούτε θα αναγνωρίσει τον τόπο του». Και πραγματικά, η ανάσταση δεν γίνεται κάθε μέρα, αλλά έχει οριστεί για μία ημέρα. Δείχνοντας δε ότι γνωρίζει ποια προθεσμία προσδοκούσε, έλυσε αμέσως το ζήτημα λέγοντας: «έως ότου ο ουρανός διαλυθεί». Διότι, όσο καιρό υπάρχει ο ουρανός και η γη, εξακολουθούν και τα σώματα να υπάρχουν μέσα στη γη. Όταν όμως έλθει αυτός που «τυλίγει τον ουρανό σαν βιβλίο» και συνταράσσει τη γη, τότε «θα εγερθούν και όσοι βρίσκονται στο χώμα της γης».

Ή δεν σε έπεισε ο προφήτης Ησαΐας όταν λέγει: «και θα αναστηθούν οι νεκροί, και θα εγερθούν όσοι βρίσκονται στα μνημεία;», και ο ίδιος ο Κύριος όταν λέγει ότι «και θα εγερθούν αυτοί μεν σε ζωή αιώνια, εκείνοι δε σε κόλαση αιώνια»; Ή δεν θυμάσαι την επικοινωνία του Άβελ με τον Θεό μετά τον θάνατό του, όπου δεν αναφέρει ότι η ψυχή ικετεύει και βοά προς τον Θεό, αλλά το αίμα; Και το αίμα δεν είναι η ψυχή, αλλά μέσα στο αίμα βρίσκεται η ψυχή. Διότι το αίμα είναι ορατό σώμα, ενώ η ψυχή, ούσα αόρατη, έχει τη θέση της μέσα στο αίμα. Και από παντού έχει ελεγχθεί, ω Βαρδησιάνη, η κακοδοξία σου, καθώς ανατρέπεται από την ίδια την αλήθεια. 3. Περί δε των πολλών αρχών, επειδή πολλές φορές έχω μιλήσει εκτενώς εναντίον εκείνων που υποστηρίζουν τέτοιες απόψεις, εδώ δεν θα προβώ σε μακροσκελή ανάλυση περί αυτού, αλλά εν είδει παρεκβάσεως θα υπενθυμίσω τα λόγια του αγίου Αποστόλου, ο οποίος λέγει ότι: «για εμάς υπάρχει ένας Θεός, ο Πατέρας, από τον οποίο προέρχονται τα πάντα και εμείς υπάρχουμε για αυτόν, και ένας Κύριος Ιησούς Χριστός, μέσω του οποίου έγιναν τα πάντα και εμείς υπάρχουμε δι' αυτού». Πώς λοιπόν μπορεί να υπάρχει πολυθεΐα και πολλές αρχές, εάν υπάρχει «ένας Κύριος Ιησούς Χριστός, μέσω του οποίου έγιναν τα πάντα και εμείς υπάρχουμε δι' αυτού»; Επομένως, ένας είναι ο Δημιουργός και δεν υπάρχουν πολλοί θεοί ούτε πολλοί αιώνες. Διότι είπε άλλωστε ότι: «ακόμη και αν υπάρχουν πολλοί που ονομάζονται θεοί».

Καὶ σώπα Βαβυλώνα, η αρχαία σύγχυση που ανανεώνεται πάλι σε εμάς· ας φιμωθούν τα Σόδομα και η κραυγή της μεγάλης σου δεινότητας που ανεβαίνει προς τον Θεό· «διότι θα έλθει από τη Σιών ο λυτρωτής και θα απομακρύνει τις ασέβειες από τον Ιακώβ» και «θα σαλπίσει, και οι νεκροί θα αναστηθούν» και «εμείς θα αρπαγούμε προς συνάντησή του στον αέρα»· όπως ακριβώς είπε και ο ανώτερός μας πρεσβύτης και μακάριος Μεθόδιος, επάνω στα οποία και εμείς οικοδομώντας προσθέσαμε. Διότι από τα συμφραζόμενα της κάθε λέξης μπορεί κανείς να δει τα αποτελέσματα. Διότι ο άγιος Απόστολος, διαχωρίζοντας το είδος των δύο τρόπων, το συνένωσε σε μία ελπίδα με το «εμείς θα αρπαγούμε μέσα σε νεφέλες προς συνάντησή του», για να δείξει ότι όντως αυτό το σώμα ανασταίνεται και όχι κάποιο άλλο εκτός από αυτό· διότι αυτός που έχει αρπαγεί δεν έχει πεθάνει ακόμη. Και αποδεικνύοντας ότι «δεν θα προλάβουμε την ανάσταση των νεκρών», για να δείξει ότι το ακατόρθωτο στους ανθρώπους είναι εύκολο και δυνατό για τον Θεό («διότι εμείς οι ζωντανοί δεν θα προηγηθούμε των κεκοιμημένων και της δικής τους ανάστασης»), υπέδειξε αυτούς που ζουν και αρπάζονται, ώστε, με βάση τους ζωντανούς, να δείξει ότι τα σώματα εκείνων εγείρονται ακέραια και, από το γεγονός ότι εκείνοι προηγούνται αυτών που απομένουν ζωντανοί, να αποδείξει τη δύναμη του Θεού. «Διότι θα αναστηθούν οι νεκροί και θα εγερθούν όσοι βρίσκονται στα μνημεία», λέει ο προφήτης.

Και ο Ησαΐας λέγει: Θα αναστηθούν οι νεκροί, και θα εγερθούν όσοι βρίσκονται στα μνημεία, και θα ευφρανθούν όσοι βρίσκονται στη γη. Και ο Ζαχαρίας λέγει: Και εσύ, με το αίμα της διαθήκης, ελευθέρωσες τους δεσμίους σου από λάκκο που δεν έχει νερό.

Το οποίο, αφού το γεννήσαμε, το καταστήσαμε φανερό σε όλους τους ανθρώπους που κατοικούν πάνω στη γη, ώστε και αυτοί, μαθαίνοντας, να ωφεληθούν επιθυμώντας με ζήλο να κυοφορήσουν οι ίδιοι από τον φόβο σου και να γεννήσουν το ίδιο πνεύμα. Διότι εκείνοι που δεν έλαβαν αυτόν τον φόβο ούτε γέννησαν το πνεύμα της σωτηρίας, αλλά έγιναν με άλλον τρόπο άγονοι και άκαρποι, θα εκπέσουν από την ελπίδα που προέρχεται από εσένα· εκείνοι όμως που ανήκουν στη δική σου μερίδα, οι οποίοι υπέμειναν για σένα κάθε θλίψη, ακόμη και αν αγωνίστηκαν μέχρι θανάτου ενάντια στην αμαρτία, σε καμία περίπτωση δεν θα στερηθούν τη ζωή κοντά σου. Διότι «θα αναστηθούν οι νεκροί», ή σύμφωνα με τον Σύμμαχο και τον Θεοδοτίωνα: «θα ζήσουν οι νεκροί σου», ή σύμφωνα με τον Ακύλα: «θα ζήσουν οι πεθαμένοι σου». Και ποιοι θα μπορούσαν να είναι οι δικοί του νεκροί, παρά οι άγιοι μάρτυρές του, οι οποίοι διαφέρουν από τους νεκρούς που αναφέρθηκαν παραπάνω, για τους οποίους είχε ειπωθεί: «οι δε νεκροί δεν πρόκειται να δουν ζωή, ούτε ιατροί πρόκειται να τους αναστήσουν». Αλλά εκείνοι μεν ήταν νεκροί επειδή είχαν διαπράξει θανάσιμα αμαρτήματα, ενώ οι νεκροί του Κυρίου, που υπέμειναν για χάρη του κάθε θλίψη μέχρι θανάτου, θα αναστηθούν ακόμη και μετά την ταφή τους στα μνήματα. Αντί της λέξης «θα εγερθούν», οι υπόλοιποι μετέφρασαν «θα αφυπνιστούν», με την έννοια ότι έχουν κοιμηθεί και όχι ότι έχουν πεθάνει. Γι' αυτόν τον λόγο ο θάνατος των αγίων ονομάζεται κοίμηση, και κατ' ακολουθίαν προς την κοίμηση, η ανάσταση θα μπορούσε να ονομαστεί αφύπνιση.

Γι' αυτό, σύμφωνα με τους υπόλοιπους ερμηνευτές, έχει ειπωθεί στην πρώτη περίπτωση ότι «θα ξυπνήσουν όσοι βρίσκονται στα μνημεία»· στη δεύτερη όμως «θα αγαλλιάσουν» σύμφωνα με τον Σύμμαχο, ή «θα αινέσουν» σύμφωνα με τον Ακύλα, ή «θα αλαλάξουν» σύμφωνα με τον Θεοδοτίωνα. Αιτία δε της ανάστασής τους θα είναι η «από εσένα δρόσος»· διότι, όπως ακριβώς η «δρόσος» που κατέρχεται στη γη ήρεμα και πράα εκτρέφει και κάνει να αυξάνονται τα σπέρματα που είναι εναποτεθειμένα σε αυτήν, με τον ίδιο τρόπο η «από εσένα δρόσος θα είναι ίαμα» και θα προσφέρει ζωή και σωτηρία στους δικούς σου «νεκρούς», των οποίων τα σώματα σπάρθηκαν στη γη κατά τον κατάλληλο καιρό. Και δεν θα έσφαλλες αν έλεγες ότι αυτή η «δρόσος» είναι ο Μονογενής Λόγος του Θεού, ο οποίος, στάζοντας τις δικές του ζωοποιούς σταγόνες στους νεκρούς του, θα τους προσφέρει ταυτόχρονα και ίαση των αμαρτημάτων τους, εάν τυχόν έχουν σφάλει σε κάτι ως άνθρωποι, και ταυτόχρονα θα τους δωρίσει ανάσταση, σωτηρία και αιώνια ζωή. Αλλά δεν θα συμβούν τα ίδια και στα πράγματα «των ασεβών»· διότι η «γη» τους «θα πέσει».

Εάν, λοιπόν, η αίρεση διαβεβαιώνει ότι όσα δεν ανήκει σε κανέναν άλλον να πράξει παρά μόνον στον Θεό, αυτά ενεργούνται με τη δύναμη του Πνεύματος, τότε έχουμε ακόμη και από τους εχθρούς τη μαρτυρία υπέρ αυτών για τα οποία αγωνιζόμαστε. Πώς ο προφήτης ζητά τη θεραπεία από τον Θεό λέγοντας: «Ελέησέ με, Κύριε, διότι είμαι ασθενής· θεράπευσέ με, Κύριε, διότι ταράχθηκαν τα οστά μου»; Προς τον Θεό λέει ο Ησαΐας ότι «Η δρόσος που προέρχεται από εσένα είναι θεραπεία για αυτούς», και η προφητεία μαρτυρεί ότι η επιστροφή των πλανωμένων είναι έργο του Θεού: «Διότι περιπλανήθηκαν», λέει, «στην άνυδρη έρημο», και προσθέτει ότι «Και τους οδήγησε σε ευθεία οδό, για να πορευθούν σε πόλη κατοικίας»· καθώς και το «Όταν ο Κύριος επανέφερε τους αιχμαλώτους της Σιών». Ομοίως, και η παρηγοριά των θλιβομένων ανάγεται στον Θεό, όπως λέει ο Παύλος: «Ευλογητός ο Θεός και Πατέρας του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού, ο οποίος μας παρηγορεί σε κάθε θλίψη μας». Και ο προφήτης, εκ μέρους του Θεού, λέει: «Στη θλίψη με επικαλέστηκες και σε ελευθέρωσα». Η δε ανόρθωση εκείνων που κλονίζονται ανάγεται με μυρίους τρόπους από την Αγία Γραφή στη δύναμη του Θεού: «Σπρώχτηκα δυνατά για να πέσω, και ο Κύριος με συγκράτησε», και «Όταν πέσει, δεν θα συντριβεί, διότι ο Κύριος στηρίζει το χέρι του», και «Ο Κύριος ανορθώνει τους συντριμμένους».

Το κέρδος σου από το να με δεχθείς και να με φιλοξενήσεις θα είναι η δροσιά της κεφαλής μου, από την οποία είμαι πλήρης, και οι νυκτερινές ψεκάδες που απορρέουν από τους βοστρύχους μου. Από αυτά, έχουμε σαφώς διδαχθεί από τον προφήτη ότι η δροσιά είναι ίαση, καθώς λέγει ότι «η δροσιά που προέρχεται από εσένα είναι ίαμα για αυτούς»· ενώ οι νυκτερινές ψεκάδες συνδέονται με το νόημα που εξετάστηκε προηγουμένως. Διότι δεν είναι δυνατόν, εκείνος που εισέρχεται στα άδυτα και αθέατα να συναντήσει κάποια νεροποντή ή χείμαρρο γνώσεως, αλλά είναι ευκταίο εάν η αλήθεια επιψεκάζει τη γνώση τους με κάποιες λεπτές και αμυδρές έννοιες, καθώς η λογική σταγόνα απορρέει διά των αγίων και θεοφόρων. Επειδή φρονώ ότι βόστρυχοι, που εξαρτώνται από την Κεφαλή του παντός, ονομάζονται μεταφορικώς οι προφήτες, οι ευαγγελιστές και οι απόστολοι· ο καθένας από τους οποίους, αντλώντας όσα μπορούσαν να χωρέσουν από τους σκοτεινούς, απόκρυφους και αόρατους θησαυρούς, γίνονται για εμάς ποταμοί πλήρεις υδάτων. Ωστόσο, σε σχέση με την όντως αλήθεια, είναι ψεκάδες δροσιάς, ακόμη και αν πλημμυρίζουν από το πλήθος και το μέγεθος της διδασκαλίας.

Κύριε ο Θεός μας <Οι απόστολοι έκραξαν προς τον Κύριο>. — Κάνε μας κτήμα σου, εξαγοράζοντάς μας με το δικό σου αίμα. Κύριε, εκτός από εσένα: Διότι ούτε γνωρίσαμε άλλον Θεό, λένε οι πιστοί, ούτε ονομάζουμε ούτε προσκυνούμε κανέναν, παρά μόνο εσένα. Οι δε νεκροί: Όσοι νεκρώθηκαν από την απιστία, αυτοί δεν βλέπουν την αιώνια ζωή. Ούτε ιατροί: Πώς ένας αισθητός ιατρός θα αναστήσει έναν νεκρό; Για τον λόγο αυτό: Διότι επέφερε σε αυτούς παιδαγωγία και αφαίρεσε από αυτούς κάθε ανδρείο λογισμό, τον οποίο νόμιζαν υποκριτικά ότι διέθεταν. Πρόσθεσε: Ώστε να ποθήσουν την αληθινή δόξα, πιεζόμενοι από το πλήθος των κακών. Κύριε: Διότι οι δίκαιοι στην θλίψη δεν προσφεύγουν σε ανθρώπους, αλλά στον Θεό. Στη θλίψη: Διότι οποιαδήποτε μικρή θλίψη κι αν συμβεί στον άνθρωπο, γίνεται αιτία για παιδαγωγία. Και όπως η επίτοκος: Δηλαδή όταν επρόκειτο να γεννήσουμε τη δική μας σωτηρία, με κραυγή στην προσευχή προσήλθαμε στον Παίδα σου. Εξαιτίας του φόβου: Κυοφορήσαμε την αρετή, λέει. Και κοιλοπονήσαμε: Διότι η γέννηση της αρετής είναι καρπός σωτηρίας του Αγίου Πνεύματος. Δεν θα πέσουμε: Όσοι έχουν στηρίξει το θάρρος τους στην πρόσκαιρη δυναστεία της γης, μέσα στην αφθονία τους. Θα αναστηθούν: Θα εγερθούν, λέει, οι άπιστοι διά της μετανοίας και διά της εκ νεκρών αναστάσεως. Και θα ευφρανθούν: Διότι η χαρά του κοινού γένους είναι η μετάνοια και η ανάσταση. Διότι η δρόσος: Ο νόμος, για τον οποίο λέει ο Μωυσής: και ας κατέβουν σαν δρόσος τα λόγια μου.

Λέει δε ο Ησαΐας τα εξής: «Βάδισε, λαέ μου, είσελθε στα ταμεία σου, κλείσε τη θύρα σου, κρύψου για λίγο, μέχρι να παρέλθει η οργή του Κυρίου.» Ο Παύλος ομοίως: «Διότι αποκαλύπτεται η οργή του Θεού από τον ουρανό εναντίον κάθε ασέβειας και ανομίας των ανθρώπων, οι οποίοι κατακρατούν την αλήθεια του Θεού με την αδικία.» Σχετικά λοιπόν με την ανάσταση και τη βασιλεία των αγίων λέει ο Δανιήλ: «Και πολλοί από εκείνους που βρίσκονται στο χώμα της γης θα αναστηθούν, άλλοι σε ζωή αιώνια, και άλλοι σε ονειδισμό και σε αιώνια αισχύνη.» Ο Ησαΐας δε λέει: «Θα αναστηθούν οι νεκροί και θα εγερθούν όσοι βρίσκονται στα μνημεία και θα ευφρανθούν όσοι βρίσκονται στη γη, διότι η δρόσος που προέρχεται από εσένα είναι ίαμα για αυτούς.» Ο δε Κύριος λέει: «Πολλοί κατά την ημέρα εκείνη θα ακούσουν τη φωνή του Υιού του Θεού και όσοι την ακούσουν θα ζήσουν.» Ο δε προφήτης λέει: «Σήκω εσύ που κοιμάσαι και αναστήσου από τους νεκρούς, και θα σε φωτίσει ο Χριστός.» Ο Ιωάννης δε λέει: «Μακάριος και άγιος είναι αυτός που έχει μέρος στην πρώτη ανάσταση· πάνω σε αυτούς ο δεύτερος θάνατος δεν έχει εξουσία.» «Διότι ο δεύτερος θάνατος είναι η λίμνη του πυρός που καίγεται.» Και πάλι ο Κύριος λέει: «Τότε οι δίκαιοι θα εκλάμψουν όπως ο ήλιος», λάμποντας μέσα στη δόξα του.

Διότι περί της αναστάσεως των απανταχού ανθρώπων και της βασιλείας των αγίων λέγει ο Δανιήλ: «Και πολλοί από εκείνους που κοιμούνται στο χώμα της γης θα εξεγερθούν, αυτοί εις ζωήν αιώνιον και οι άλλοι εις ονειδισμόν και εις αισχύνην αιώνιον». Ο δε Ησαΐας λέγει: «Θα αναστηθούν οι νεκροί και θα εγερθούν όσοι βρίσκονται στα μνημεία και θα ευφρανθούν όσοι βρίσκονται στη γη». Και ο Κύριός μας λέγει: «Πολλοί κατά την ημέρα εκείνη θα ακούσουν τη φωνή του Υιού του Θεού, και όσοι την ακούσουν θα ζήσουν». Διότι τότε θα ηχήσει η σάλπιγγα και θα ξυπνήσει τους κεκοιμημένους από τα κατώτατα της γης, δικαίους και αμαρτωλούς. Και κάθε φύση και γλώσσα και έθνος και φυλή θα αναστηθούν «εν ριπή οφθαλμού» και θα παρασταθούν στο πρόσωπο της γης, αναμένοντας την έλευση του δίκαιου και φοβερού Κριτή με φόβο και ανεκδιήγητο τρόμο. Διότι ο πύρινος ποταμός θα εξέλθει με θυμό σαν άγρια θάλασσα, και θα κατακάψει όρη και βουνά και θα αφανίσει τη θάλασσα και θα διαλύσει τον αιθέρα από την πύρωση σαν κερί. Τα άστρα του ουρανού θα πέσουν, «ο ήλιος θα μεταστραφεί σε σκότος και η σελήνη σε αίμα». Ο ουρανός θα τυλιχθεί σαν βιβλίο, και ολόκληρη η γη θα κατακαεί εξαιτίας των έργων που έγιναν σε αυτήν, τα οποία διέφθειραν οι άνθρωποι με πορνείες, με μοιχείες και με ψεύδη και ακαθαρσίες και με ειδωλολατρίες και με φόνους και με μάχες. Διότι θα γίνει «νέος ουρανός και νέα γη».

Και για τους ασθενείς λέει: «Απέστειλε τον λόγο του και τους εθεράπευσε»· και για τους αμαρτωλούς λέει: «Αυτός φέρει τις αμαρτίες μας»· και για τους νεκρούς που αναστήθηκαν: «Θα αναστηθούν οι νεκροί»· και για τις ψυχές που κατέχονταν στα δεσμά: «Και σε όσους κάθονται στο σκοτάδι, φως ανέτειλε για εσάς». Και για τον Καϊάφα και τον Ηρώδη λέει: «Άρχοντες λαών συγκεντρώθηκαν μαζί με τον Αβραάμ»· και για τον Ιούδα: «Εκείνος που έτρωγε τους άρτους μου μεγάλυνε εναντίον μου τον πτερνισμό»· και για τη συναγωγή των Ιουδαίων και των αρχιερέων: «Ο Κύριος θα έλθει σε κρίση με τους πρεσβυτέρους του λαού»· και για τον σταυρό: «Ελάτε να βάλουμε ξύλο στον άρτο του»· και για τον ληστή εκ δεξιών: «Η δεξιά του Κυρίου εποίησε δύναμη»· και για τον τάφο: «Με έθεσαν σε λάκκο κατώτατο»· και για το αγκάθινο στεφάνι: «Η άμπελός μου αντί για σταφύλια βλάστησε αγκάθια»· και για τον πειρασμό του από τον Πονηρό: «Ο εχθρός ονείδισε τον Κύριο»· και για την ονομασία του ως Υιού ανθρώπου: «Και επί τον Υιό τον οποίο ενίσχυσες για τον εαυτό σου»· και για την ταφή του: «Και θα δώσω τους πονηρούς αντί για την ταφή του»· και για την ανάσταση του Κυρίου: «Εξεγέρσου, γιατί κοιμάσαι, Κύριε;»· και για την ανάληψή του: «Ανέβηκε ο Θεός με αλαλαγμό»· και για την άνω καθέδρα: «Κάθου εκ δεξιών μου». Και γιατί λέω τόσα πολλά; Διότι όλες τις προφητείες που ψάλλονται για τη χάρη του Χριστού, ούτε οι ρήτορες δεν μπορούν να τις εξαγγείλουν.

Και ο θεοπάτωρ Δαβίδ λέγει προς τον Θεό: «Θα αφαιρέσεις το πνεύμα τους, και θα εκλείψουν, και θα επιστρέψουν στο χώμα τους». Ιδού, για τα σώματα γίνεται ο λόγος. Έπειτα προσθέτει: «Θα εξαποστείλεις το Πνεύμα σου, και θα δημιουργηθούν, και θα ανακαινίσεις το πρόσωπο της γης». —Αλλά και ο Ησαΐας λέγει: «Θα αναστηθούν οι νεκροί, και θα εγερθούν όσοι βρίσκονται στα μνήματα».

Και η δύναμή τους θα γίνει σαν εύφλεκτο στουπί, και τα έργα τους σαν σπινθήρες φωτιάς. Και θα κατακαούν οι άνομοι μαζί με τους αμαρτωλούς, και δεν θα υπάρχει κανείς για να τους σβήσει.» «Η πόλη των ασεβών δεν πρόκειται ποτέ να ανοικοδομηθεί.» «Θα επιφέρω στην οικουμένη συμφορές, και στους ασεβείς τις συνέπειες των αμαρτιών τους.» «Δεν πρόκειται να παραμείνει ποτέ στους αιώνες το πονηρό σπέρμα.» «Ιδού, έρχεται η ημέρα του Κυρίου με θυμό και οργή, για να μετατρέψει όλη την οικουμένη σε έρημο, και να εξολοθρεύσει τους αμαρτωλούς από αυτήν.» «Η γη των ασεβών θα καταπέσει.» «Τρόμος θα καταλάβει τους ασεβείς.» «Ας εξαλειφθεί ο ασεβής, για να μη δει τη δόξα του Κυρίου.» «Δεν υπάρχει χαρά για τους ασεβείς, λέει ο Κύριος.» «Εάν απομακρυνθείς από εμένα, τι περισσότερο θα έχεις, είπε ο Κύριος.» «Ο άνομος που θυσιάζει μοσχάρι, είναι σαν να σκοτώνει σκύλο· και εκείνος που προσφέρει σιμιγδάλι, είναι σαν να προσφέρει αίμα χοίρων.» «Αλίμονο στον άνομο, συμφορές θα του ανταποδοθούν σύμφωνα με τα έργα των χεριών του.» «Ο πλούτος των ασεβών θα γίνει σαν τη σκόνη από τον τροχό, και σαν το χνούδι που παρασύρεται από τον αέρα.» «Και αυτό θα συμβεί σε μια στιγμή.» «Και ο πλούτος των εθνών θα είναι σαν κάποιον που βλέπει όνειρο στον ύπνο του, και θα είναι σαν αυτούς που στον ύπνο τους πεινούν και τρώνε, αλλά όταν ξυπνήσουν το όνειρό τους αποδεικνύεται μάταιο· και όπως ακριβώς ο διψασμένος βλέπει όνειρο όμοια με τον πεινασμένο, και όταν ξυπνήσει εξακολουθεί να διψά, και η ψυχή του ήλπισε μάταια, έτσι ακριβώς θα είναι ο πλούτος όλων των εθνών.» «

«Διότι τα άστρα του ουρανού, και ο Ωρίων, και όλος ο διάκοσμος του ουρανού δεν θα δώσουν το φως τους, και θα σκοτεινιάσουν κατά την ανατολή του ήλιου, και η σελήνη δεν θα δώσει το φως της. Και θα επιφέρω συμφορές σε όλη την οικουμένη, και στους ασεβείς (θα ανταποδώσω) τις αμαρτίες τους· και θα καταστρέψω την αλαζονεία των ανόμων και θα ταπεινώσω την έπαρση των υπερηφάνων.» «Θα αναστηθούν οι νεκροί και θα εγερθούν όσοι βρίσκονται στα μνημεία.» «Εγώ έρχομαι να συνάξω τα έργα τους και τους διαλογισμούς τους.» «Ο ουρανός θα τυλιχθεί σαν βιβλίο, και όλα τα άστρα θα πέσουν όπως το φύλλο από το κλήμα και όπως πέφτει το φύλλο από τη συκιά.» «Κάθε φωνή θα εγερθεί ενώπιόν σου για κρίση, και θα τους εξετάσει όλους· και οι ένοχοι θα βρεθούν σε θλίψη.» «Ιδού ο Θεός μας, ιδού ο Κύριός μας έρχεται με δύναμη. Ιδού η ανταμοιβή του μαζί του, και το έργο του ενώπιόν του.» «Ιδού, ο Κύριος θα έρθει σαν φωτιά, και σαν καταιγίδα τα άρματά του, για να αποδώσει με οργή εκδίκηση και αποπομπή με φλόγα φωτιάς. Διότι με τη φωτιά του Κυρίου θα κριθεί όλη η γη.» «Αυτά λέει ο Κύριος σε τούτα τα οστά: Ιδού εγώ φέρνω σε εσάς πνεύμα ζωής, και θα σας δώσω νεύρα, και θα βάλω επάνω σας σάρκα· και θα ζήσετε, και θα γνωρίσετε ότι εγώ είμαι ο Κύριος.» «Ο Κύριος έχει κρίση με τα έθνη, αυτός θα κρίνει κάθε σάρκα.» «Κοιτούσα μέχρι που στήθηκαν θρόνοι, και ο Παλαιός των Ημερών κάθισε.»

Να πιστεύεις στον Υιό του Θεού, ο οποίος από ευσπλαχνία έγινε άνθρωπος, και ότι ανέλαβε όλα τα φυσικά και αδιάβλητα πάθη της ανθρωπότητας (διότι πείνασε και δίψασε, και κοιμήθηκε, και κοπίασε, και αγωνίασε κατά τη φύση της ανθρωπότητας, και εξαιτίας των ανομιών μας οδηγήθηκε στον θάνατο, σταυρώθηκε και τάφηκε, γευόμενος τον θάνατο, ενώ η θεότητα παρέμεινε απαθής και άτρεπτη· διότι απολύτως κανένα από τα πάθη δεν αποδίδουμε στην απαθή φύση, αλλά αναγνωρίζουμε ότι έπαθε και τάφηκε ως προς το πρόσλημμα, και με τη θεία δόξα αναστήθηκε από τους νεκρούς, και με αφθαρσία αναλήφθηκε στους ουρανούς), και ότι θα έλθει πάλι με δόξα για να κρίνει ζώντες και νεκρούς με τους όρους ενός θεοειδέστερου σώματος που ο Ίδιος γνωρίζει, και θα ανταποδώσει στον καθένα σύμφωνα με τα δίκαια σταθμά Του. Διότι θα αναστηθούν οι νεκροί και θα εγερθούν όσοι βρίσκονται στα μνήματα· και εκείνοι μεν που τήρησαν τις εντολές του Χριστού και αναχώρησαν με την ορθή πίστη θα κληρονομήσουν την αιώνια ζωή, ενώ εκείνοι που καταφθάρηκαν στις αμαρτίες και παρεξέκλιναν από την ορθή πίστη θα απέλθουν σε αιώνια κόλαση.

Ίαμα σε όλους ας γίνει η δική σου δροσιά, Κύριε, σε αυτούς που παλεύουν με τον πικρό καύσωνα και τη σφοδρή δίψα των συμφορών και κυριεύονται από δεινή απόγνωση, οι οποίοι τιμούν τον σωτήριο σπόγγο σου. Έπαθλο για τους ανθρώπους από τον ατιμωτικό σου θάνατο είναι η αφθαρσία, Σωτήρα, και η διηνεκής ζωή, και απόδειξη τούτου αποτελούν τα αγιώτατα σύμβολα του πάθους, τα οποία παραμένουν άφθορα μέχρι σήμερα.

Ο πλάνος άναψε μέσα μου μια φοβερή φλόγα, που αναφλέγει τον θυμό της οργής του Κυρίου, όπως άλλοτε στα Σόδομα το πυρ και το θειάφι. Εσύ περίχυσέ με με τη δική Σου δροσιά, διότι η δική Σου δροσιά, Φιλάνθρωπε, είναι ίαμα. Κοιτάζοντας ξένα κάλλη με ασυγκράτητη επιθυμία για ρέουσα ηδονή, μοιχεύω με το μάτι και την καρδιά, μολυνόμενος εγώ ο ασυνείδητος.

Τι άραγε θα κραυγάσει εκείνη η βροντερή και μεγίστη φωνή; «Ιδού», λέει, «ο νυμφίος έρχεται, εξέλθετε σε συνάντησή του». Αυτή τη φωνή θα σαλπίσει ο αρχάγγελος, νομίζω, και τότε «θα αναστηθούν οι νεκροί και θα εγερθούν όσοι βρίσκονται στα μνήματα, και θα ευφρανθούν όσοι βρίσκονται στη γη». Θα αναστηθούν, λέει, «εν ριπή οφθαλμού», ώστε οι ζώντες που θα έχουν απομείνει δεν θα προφτάσουν αυτούς που έχουν κοιμηθεί· διότι είναι επόμενο να βρεθούν τότε πολλοί ζωντανοί, οι οποίοι πρέπει να μεταβληθούν από τη φθορά προς την αφθαρσία· «διότι πρέπει», λέει, «αυτό το φθαρτό να ενδυθεί την αφθαρσία και αυτό το θνητό να ενδυθεί την αθανασία»· διότι ευκολότερα από τη δική τους μεταβολή θα αναστηθούν οι νεκροί, ακόμη και αν καταβροχθίστηκαν από μύρια ερπετά και θηρία, ακόμη και αν τα οστά τους διαλύθηκαν στο χώμα και εξαφανίστηκαν τελείως. «Διότι αυτό σας λέμε», λέει, «βασιζόμενοι στον λόγο του Κυρίου, ότι εμείς οι ζώντες που θα απομείνουμε κατά την παρουσία του Κυρίου δεν θα προηγηθούμε από αυτούς που έχουν κοιμηθεί»· εκείνοι, λέει, των οποίων και τα οστά έγιναν χώμα, και κάποιοι δεν πιστεύουν στην ανάστασή τους, εκείνοι ακριβώς θα αναστηθούν πρώτοι με τη δύναμη του Θεού και θα αρπαγούν σε προϋπάντηση του Κυρίου, ώστε να μην τους προφτάσουν καν εκείνοι που θα βρεθούν τότε ζωντανοί. «

Οι χοροί των προφητών, των αποστόλων και των χριστιανών κράζουμε κηρύττοντάς τον Θεό και άνθρωπο, μέσω του οποίου «συλλάβαμε στη γαστέρα» τον πόθο και την πίστη «και γεννήσαμε» εξαιτίας του φόβου σου «πνεύμα σωτηρίας», δηλαδή, αφήσαμε πάνω στη γη τις προφητείες μας για αυτόν σαν θεϊκό κύημα. «Δεν θα πέσουμε» εμείς που έχουμε στηρίξει την πεποίθησή μας σε αυτόν, «αλλά θα πέσουν αυτοί που κατοικούν πάνω στη γη» με πονηρία και αθεΐα. «Θα αναστηθούν οι νεκροί», δηλαδή οι άπιστοι, σε μια ανάσταση πίστης, όσοι θα κατανοήσουν, και έπειτα θα έρθει η κοινή εξανάσταση των νεκρών, όταν έρθει ο καιρός, «και θα ευφρανθούν αυτοί που βρίσκονται στη γη» έχοντας απαλλαγεί από την πλάνη. «Διότι η δροσιά που προέρχεται από εσένα», δηλαδή του θείου βαπτίσματος, «είναι θεραπεία για αυτούς» από τα αμαρτήματα, «ενώ η γη των ασεβών», δηλαδή η σάρκα μαζί με την ψυχή, «θα πέσει» στην κόλαση. Προς τον πιστό λαό του, όμως, λέει ο Χριστός μέσω του προφήτη: «Βάδισε, λαέ μου», προς την τελευτή, ως θνητός. «Είσελθε στο ταμείο σου», δηλαδή στον τάφο· «κλείσε τη θύρα σου», του τάφου, «κρύψου για πολύ λίγο χρόνο». Λίγο λίγο θα έρθει η ημέρα της αναστάσεως. «Έως ότου παρέλθει η οργή του Κυρίου», δηλαδή η οργή του Κυρίου εναντίον των ασεβών και των αμαρτωλών, ενώ οι δίκαιοι θα βασιλεύσουν μαζί με τον Χριστό.

Και βέβαια δεν θα παραλείψω ούτε εκείνο, το οποίο έχει τον χαρακτήρα προφητείας, ότι δηλαδή ο ίδιος έψαλε για τον εαυτό του επιτάφια ωδή πριν από τον θάνατό του. Διότι, καθώς πιεζόταν στο στήθος και ανέπνεε με συνεχή δυσκολία, κινούσε τα χείλη του από τη συνήθη σε αυτόν μελέτη των θείων λογίων και έψαλε χαμηλόφωνα μάλιστα εκείνο το μέρος της ωδής: «Αναστήσονται οι νεκροί, και εγερθήσονται οι εν τοις μνημείοις, και ευφρανθήσονται οι εν τη γη», προτρέποντας τους παρισταμένους να ψάλλουν μαζί του πιο συνεχόμενα τον ίδιο στίχο, για όσο διάστημα είχε τη δύναμη να βγάζει έστω και μια αδύναμη φωνή. Και πράγματι, την ωδή αυτή την ακολούθησε η κοίμηση, η οποία επήλθε ακριβώς τότε που έφτασε η μνήμη του δικαίου Λαζάρου, προς τον οποίο γίνεται η αναφορά της ωδής, και με τον οποίο συγκαταλέγεται η μερίδα αυτού για τον οποίο γίνεται ο λόγος.