Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 26:7

Αλλά εσύ, λέει, είσαι και ο μόνος μέγας αιώνιος Θεός· και αυτό το απέδειξες από τα ίδια τα πράγματα· διότι, αφού τους ταπείνωσες, κατέβασες αυτούς που κατοικούν στα ψηλά. Δηλαδή, συγκλόνισες την ισχύ των υπερηφάνων, που βρίσκονταν ψηλά, και τους αλαζόνες τους κατέβασες στη γη, και σαν να ήταν οχυρωμένες πόλεις τους γκρέμισες εκ θεμελίων. Διότι αυτό σημαίνει το «έως το έδαφος». Και τους παρέδωσες για να καταπατηθούν από τα πόδια των πράων και των ταπεινών. Και ποιοι είναι πάλι αυτοί, παρά οι γνήσιοι φύλακες των προσταγμάτων του Σωτήρα; εκείνοι που φροντίζουν να μιμούνται τον Δεσπότη τους, ο οποίος αναφωνεί και λέει: «Ελάτε προς εμένα, όλοι οι κοπιώντες και πεφορτισμένοι, και εγώ θα σας αναπαύσω. Σηκώστε τον ζυγό μου επάνω σας και μάθετε από εμένα ότι είμαι πράος και ταπεινός στην καρδιά, και θα βρείτε ανάπαυση στις ψυχές σας.» Θυμόμαστε δε πάλι τον λόγο του: «Ιδού, σας έχω δώσει την εξουσία να πατάτε πάνω σε φίδια και σκορπιούς, και πάνω σε όλη τη δύναμη του εχθρού.» Διότι έχει καταπατηθεί ο αποστάτης δράκοντας· και έχουμε πατήσει πάνω σε ασπίδα και βασιλίσκο, εμείς που θέλουμε να κατοικούμε με τη βοήθεια του Υψίστου, και έχουμε βρεθεί υπό τη σκέπη του Θεού του ουρανού, δηλαδή προφανώς του Χριστού, διότι προσκυνείται στον ουρανό· «Διότι όταν, λέει, εισαγάγει τον πρωτότοκο στην οικουμένη, αναφέρει: Και ας τον προσκυνήσουν όλοι οι άγγελοι του Θεού.» <Η οδός των ευσεβών έγινε ευθεία, και είναι προετοιμασμένη η οδός των ευσεβών. Διότι η οδός του Κυρίου είναι κρίση.>

Διότι τα βουνά και οι κοιλότητες καθιστούν τον δρόμο ανώμαλο. Όταν όμως δεν υπάρχει ύψωμα ούτε βέβαια κοιλότητα, ο δρόμος είναι οπωσδήποτε ευθύς και ευκολοδιάβατος, και απαλλαγμένος από κάθε δυσκολία. Αυτό άλλωστε λέει κάπου αλλού και ο ίδιος ο μακάριος προφήτης Ησαΐας: «Διότι η οδός», λέει, «των ευσεβών έγινε ευθεία, και προετοιμασμένη είναι η οδός των ευσεβών.» Διότι πραγματικά η οδός της ευαγγελικής πολιτείας δεν είναι τραχιά και δύσβατη, αλλά μάλλον ομαλή, και τρόπον τινά επίπεδη για όσους αγαπούν τον εξαίρετο βίο. Ο Θεός λοιπόν υπόσχεται αυτά τα λόγια, δηλαδή να φέρει εις πέρας τις υποσχέσεις, και να μην τους εγκαταλείψει, τουτέστιν, να είναι μαζί τους πάντοτε, σύμφωνα με το: «Ιδού, εγώ είμαι μαζί σας όλες τις ημέρες, έως τη συντέλεια του αιώνος.» <Αυτοί όμως θα στραφούν προς τα πίσω. Ντραπείτε με μεγάλη ντροπή όσοι έχετε πεποίθηση στα γλυπτά, όσοι λέτε στα χωνευτά είδωλα, εσείς είστε οι θεοί μας.> Πολύ επίκαιρα λοιπόν μεταφέρει τους λόγους στο έθνος των Ιουδαίων, οι οποίοι, αν και είχαν τον νόμο που δόθηκε μέσω του Μωυσή για να τους καθοδηγεί προς τη θεογνωσία και προς το να πρέπει να εκπληρώνουν και να επιθυμούν εκείνα με τα οποία ήταν φυσικό να ευδοκιμήσουν, προχώρησαν σε αποστασία, και αφού βυθίστηκαν στα τέλματα της πολυθεΐας κατακρημνίστηκαν στο βάραθρο της απώλειας. Και για τον λόγο αυτόν προσέκρουσαν, και μάλιστα πολύ δικαιολογημένα, στον Θεό που τους προσέφερε κάθε φειδώ και αγάπη.

Διότι ανέλαμψε σε εμάς ο Κύριος, ο οποίος είναι Θεός, εφόσον ευδόκησε ο Θεός και Πατέρας να ανακεφαλαιώσει τα πάντα στο πρόσωπό του, τα επουράνια και τα επίγεια. Επομένως έχει εγερθεί με δικαιοσύνη όχι επίκτητη και διδακτή, αλλά υπάρχοντας ο ίδιος πραγματικά η ίδια η δικαιοσύνη. Είναι γραμμένο εξάλλου και κάπου αλλού για αυτόν: «Ιδού, δίκαιος βασιλιάς θα βασιλεύσει, και άρχοντες θα άρξουν με δίκαιη κρίση.» Διότι ο μονογενής Λόγος του Θεού ήταν πάντοτε βασιλιάς των συμπάντων μαζί με τον Θεό και Πατέρα, και είχε κάτω από τα πόδια του όλη την κτίση, ορατή και αόρατη. Επειδή όμως ο επίγειος άνθρωπος αποσκίρτησε από τη βασιλεία του και περιφρόνησε τα σκήπτρα του, εξαιτίας του ότι έπεσε σε διαβολικά χέρια και πιάστηκε στις παγίδες της αμαρτίας, τον επανέφερε πάλι υπό τον ζυγό του αυτός που είναι ο χορηγός και δωρητής κάθε δικαιοσύνης. Διότι όλες οι οδοί του είναι ευθείες. Και οδούς του Χριστού λέμε ότι είναι τα θεία και ευαγγελικά θεσπίσματα, μέσω των οποίων πορευόμενοι προς κάθε αρετή, και στολίζοντας τα κεφάλια μας με τα καυχήματα της ευσέβειας, φτάνουμε στο βραβείο της άνω κλήσης. Είναι πράγματι ευθείες οι οδοί του· διότι δεν υπάρχει σε αυτές τίποτα το σκολιό ή διεστραμμένο, αλλά είναι ορθές και ευκολοδιάβατες. Διότι είναι γραμμένο ότι «Η οδός των ευσεβών έγινε ευθεία, και προετοιμασμένη είναι η οδός των ευσεβών.»

Διότι έτσι είναι γραμμένο: «Και θα αντλήσετε νερό με ευφροσύνη από τις πηγές του σωτηρίου». Το ότι δε κανένα από τα εξαίρετα κατορθώματα της αρετής δεν είναι ανηφορικό ή δύσβατο για όσους έχουν σωθεί δια του Χριστού, θα μπορούσε να το υποδηλώσει η φράση ότι κάθε όρος έχει μετατραπεί σε δρόμο. Διότι φαίνεται μεν κάπως να έχει εξαρθεί και υψωθεί, και να είναι απρόσιτο σε πολλούς το να γίνει κάποιος λαμπρός, όπως για παράδειγμα στην εγκράτεια, στη σωφροσύνη, στη μακροθυμία, στην ανεξικακία, στην πραότητα, στην αγάπη και στα υπόλοιπα· αλλά ο Σωτήρας κατέστησε κάθε δρόμο ομαλό και εύκολο στην πορεία για εμάς, ώστε και αυτό που φαίνεται ότι είναι δυσκολοπερπάτητο και δύσβατο να προσφέρεται καθαρισμένο από εμπόδια σε όσους θέλουν να βαδίσουν μέσω αυτού. Και αυτό, νομίζω, είναι εκείνο που ειπώθηκε σαφώς μέσω ενός από τους αγίους προφήτες: «Κάθε φάραγγα θα γεμίσει, και όλα τα στραβά θα γίνουν ίσια, και η τραχιά γη θα γίνει ομαλοί δρόμοι». Και πάλι: «Ο δρόμος των ευσεβών έγινε ίσιος, και είναι προετοιμασμένος ο δρόμος των ευσεβών». Το ότι δε οι κληθέντες έγιναν αναρίθμητοι, και έχουν συγκεντρωθεί από κάθε μέρος της οικουμένης, το φανέρωσε λέγοντας: Ιδού, αυτοί έρχονται από μακριά, και αυτοί από τον βορρά και τη θάλασσα, και άλλοι από τη γη των Περσών. Διότι το «από μακριά» φαίνεται να υποδηλώνει τα νότια μέρη, ο «βορράς» τα βόρεια, και η «θάλασσα» τις χώρες προς τη δύση. Διότι έτσι ακριβώς τα μνημονεύει και ο Ψαλμωδός λέγοντας: «Τον βορρά και τη θάλασσα εσύ τα έκτισες». Και αυτοί από τη γη των Περσών θα μπορούσαν να είναι όσοι έχουν αλιευθεί πνευματικά από την ανατολή.

Αυτό πάλι ο ίδιος ο προφήτης Ησαΐας μας δίδαξε, λέγοντας κάπου αλλού: «Η οδός των ευσεβών έγινε ευθεία, και είναι προετοιμασμένη η οδός των ευσεβών.» Διότι η οδός του Κυρίου είναι κρίση. Εισήγαγε δε και τον θεσπέσιο Βαπτιστή να βοά και να λέει: «Ετοιμάστε την οδό του Κυρίου, κάντε ευθείες τις ατραπούς του Θεού μας. Κάθε φάραγγα θα γεμίσει, και κάθε όρος και βουνό θα ταπεινωθεί, και τα σκολιά θα γίνουν ευθεία, και οι τραχείς δρόμοι λείοι.» Το ότι λοιπόν, χωρίς κανέναν απολύτως κόπο, για όσους προθυμοποιούνται να πορευθούν προς τη μητέρα Σιών, η άφιξή τους θα γίνει μέσω της πίστεως, αυτό θα μπορούσε να υποδηλωθεί με το ότι οι γιοι της, καθώς και οι θυγατέρες της, θα λαμβάνονται στην αγκαλιά και θα σηκώνονται στους ώμους. Και το ότι θα είναι γεμάτοι από την ύψιστη τιμή, τη δόξα και την ευημερία, το προσθέτει λέγοντας ότι οι βασιλείς θα γίνουν οι τροφοί τους και οι άρχουσες οι παραμάνες τους. Διότι είναι δυνατόν, πράγματι, να δει κανείς, χάρη στην ευσέβεια των αρχόντων, όσους πίστεψαν στον Χριστό να περιποιούνται με τιμές και να αξιώνονται κάθε φροντίδας, ώστε οι άρχοντες να φαίνονται ότι είναι μάλλον τροφοί τους και τίποτα άλλο.

Αλλά το παραβλέπω αυτό, λέει, και μένει βέβαιη σε μένα η υπόσχεση· και όπως λέει: Δεν θα μετακινήσω τα όρη με οργή, ούτε θα σαλεύσω τους λόφους, δηλαδή, δεν θα μεταβάλω τη γη σε κάποιο άλλο σχήμα, ούτε θα επιφέρω σε αυτήν πρόωρα την ανακαίνιση· έτσι ούτε το δικό μου έλεος προς εσένα θα εκλείψει, ούτε η διαθήκη της ειρήνης μου πρόκειται να μετακινηθεί· και ο χορηγός της ειρήνης και της διαθήκης δεν θα μπορούσε να είναι κανένας άλλος εκτός από τον Κύριό μας Ιησού Χριστό· διότι αυτός είναι η ειρήνη μας, σύμφωνα με τις Γραφές, και, πλουτώντας στην πνευματική οικειότητα προς αυτόν, έχουμε γεμίσει από κάθε αγαθό. Και αυτό άρα ήταν εκείνο που ειπώθηκε σαφώς μέσω του Ησαΐα προς τον εν ουρανοίς Πατέρα και Θεό: «Κύριε ο Θεός μας, δώσε μας ειρήνη· διότι όλα μας τα έχεις ανταποδώσει». Επομένως, εν Χριστώ έχουμε κερδίσει τη διαθήκη της ειρήνης από τον Θεό και Πατέρα· διότι ενωθήκαμε με αυτόν μέσω του Χριστού, και αυτός έχει βγάλει από τη μέση την αμαρτία που μας διέσπασε, ώστε να μη στέκεται κανένα εμπόδιο σε αυτούς που πορεύονται προς τον Θεό. Έχει γραφτεί λοιπόν ότι «Η οδός των ευσεβών έγινε ευθεία, και είναι προετοιμασμένη η οδός των ευσεβών», αυτών δηλαδή που τρέχουν λόγω της οικειότητας προς τον Θεό, καθώς μεσιτεύει για αυτό η ειρήνη των πάντων, δηλαδή ο Χριστός. <Διότι είπε ο Κύριος: Είμαι ίλεως σε σένα.

Διότι έχει γραφεί: «Τα ψηλά όρη είναι για τα ελάφια.» Τι υπόσχεται, λοιπόν, ο Θεός σε εκείνους που πίστεψαν σε αυτόν; Θα κατευοδώσω τους δρόμους μου, και τα προστάγματά μου, και δεν θα εξέλθετε με λύπη, αλλά θα διδαχθείτε με χαρά. Αυτό, νομίζω, είναι εκείνο που είπε πάλι κάπου αλλού το προφητικό κείμενο: «Ο δρόμος των ευσεβών έγινε ευθύς, και είναι προετοιμασμένος ο δρόμος των ευσεβών.» Διότι ο δρόμος του Κυρίου είναι κρίση. Ένας άλλος δε από τους αγίους προφήτες λέει: «Ευθείς είναι, λέει, οι δρόμοι του Κυρίου, και οι δίκαιοι θα πορευθούν σε αυτούς, ενώ οι ασεβείς θα ασθενήσουν σε αυτούς.» Διότι, εάν ο Θεός δεν τους εξομαλύνει τους δρόμους, δεν θα μπορούσαν να πορευθούν μέσα από αυτούς.

Διότι όλα τα στρεβλά έγιναν ευθέα, όπως λέει πάλι κάπου ο ίδιος ο προφήτης Ησαΐας: «Η οδός των ευσεβών έγινε ευθεία, και προετοιμασμένη η οδός των δικαίων.» Διότι απομακρύνθηκε από τη μέση το πλήθος των δαιμόνων· και ο ίδιος ο διάβολος καταργήθηκε μαζί με αυτούς· έχει νεκρωθεί δε και ο νόμος της αμαρτίας, και ο Σωτήρας θεραπεύει όλες τις νόσους μας. <Και θα δει κάθε σάρκα το σωτήριο του Θεού.> (A f. 49 b. E f. 145 b, F f. 777 b, H f. 147 b) Και είδε κάθε σάρκα το Σωτήριο του Θεού, δηλαδή του Πατρός· διότι μας έστειλε τον Υιό ως Σωτήρα. Με τον όρο σάρκα εδώ πρέπει να νοήσουμε εξολοκλήρου τον άνθρωπο, και να εκλάβουμε όλο το ανθρώπινο γένος. —(A f. 50, E f. 146, F 779, H f. 149) Διότι έτσι θα δει κάθε σάρκα το σωτήριο του Θεού· όχι πλέον μόνο ο Ισραήλ, αλλά κάθε σάρκα. Διότι ο Σωτήρας και Κύριος των πάντων δεν έχει περιορισμένη την πραότητά του, ούτε βέβαια έσωσε μόνο ένα έθνος· αλλά μάλλον σαγήνευσε όλη την υπ' ουρανόν, φώτισε τους σκοτισμένους· και αυτό ήταν λοιπόν που υμνούνταν μέσω της λύρας του Ψαλμωδού: «Όλα τα έθνη, όσα δημιούργησες, θα έρθουν και θα προσκυνήσουν ενώπιόν σου, Κύριε.» Σώθηκε δε ταυτόχρονα και το υπόλειμμα από τον Ισραήλ, όπως και αυτό το είχε προαναφωνήσει από παλιά ο μέγας Μωυσής, λέγοντας τα εξής: «Ευφρανθείτε μαζί με τον λαό του.» <Έλεγε λοιπόν ο Βαπτιστής στα πλήθη που εξέρχονταν, κ.λπ.>

Νόμο, λέει, μερικές φορές ονομάζει συνοπτικά ολόκληρη τη θεόπνευστη Γραφή, δηλαδή τα βιβλία του Μωυσή και των προφητών. Τι λοιπόν έχουν προαναγγείλει, τα οποία και πρέπει οπωσδήποτε να εκπληρωθούν; Προφήτευσαν ότι, εξαιτίας της μεγάλης απιστίας και της ανοσιότητας της συμπεριφοράς του, ο Ισραήλ θα εκπέσει από την οικειότητα προς τον Θεό, παρότι είναι πρωτότοκος μεταξύ των τέκνων· και ότι η Ιερουσαλήμ θα αποδιωχθεί από την αγάπη Του. Και γι' αυτό είπε για αυτήν διά της φωνής του Ωσηέ: «Ιδού, εγώ φράζω την οδό της με αγκάθια, και θα υψώσω τείχος στους δρόμους της· και δεν θα βρει το μονοπάτι της». Διότι η οδός των ευσεβών έγινε ευθεία, και δεν υπάρχει κανένα εμπόδιο σε αυτήν, αλλά όλα είναι ομαλά και βατά.

Το ότι σε αυτούς που έχουν δικαιωθεί εν Χριστώ θα ακολουθήσει οπωσδήποτε και η ευλογία, είναι αναμφισβήτητο. Διότι έχουμε αγιαστεί εν Πνεύματι. Και λέει ο μακάριος Δαβίδ: «Η ευλογία του Κυρίου ας είναι πάνω σας. Ευλογημένοι είστε εσείς στον Κύριο, ο οποίος δημιούργησε τον ουρανό και τη γη». Είπε επίσης κάπου ο Θεός μέσω της φωνής του Ησαΐα, προς τη μητέρα όσων πιστεύουν, εννοώ δηλαδή την Εκκλησία: «Θα επιθέσω το Πνεύμα μου στο σπέρμα σου, και τις ευλογίες μου στα τέκνα σου». Γι' αυτό και ο σοφότατος Παύλος απευθύνεται με επιστολή σε αυτούς που έχουν δικαιωθεί μέσω της πίστης, λέγοντας: «Ευλογητός ο Θεός και Πατέρας του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, ο οποίος μας ευλόγησε με κάθε πνευματική ευλογία». Εκείνοι λοιπόν που έχουν συμμετάσχει πλούσια στην άνωθεν ευλογία, πώς είναι δυνατόν να μην κατευοδωθούν σε κάθε αγαθό έργο; «Διότι η οδός», λέει, «των ευσεβών έγινε ευθεία, και είναι προετοιμασμένη η οδός των ευσεβών. Διότι η οδός του Κυρίου είναι κρίση». Επειδή για τη Συναγωγή των Ιουδαίων είπε κάπου ο Θεός: «Ιδού, εγώ φράζω τους δρόμους της, και το μονοπάτι της δεν πρόκειται να βρει». Εμάς όμως, εισάγοντάς μας στις άνω μονές μέσα από έναν δρόμο ομαλό και ανεμπόδιστο, προστάζει τους άγιους λειτουργούς του: «Ανοίξτε τις πύλες, ας εισέλθει ο λαός που φυλάσσει τη δικαιοσύνη, που αναγγέλλει την αλήθεια, που υπερασπίζεται την αλήθεια και διαφυλάσσει την ειρήνη».

Θα βρούμε λοιπόν κάποιους από τον Ισραήλ ευλογημένους, οι οποίοι έχουν πλουτίσει με κατευόδωση σε όλα όσα είναι αρεστά στον Θεό· και αυτοί δεν είναι άλλοι παρά εκείνοι που έχουν δικαιωθεί διαμέσου της πίστεως στον Χριστό και έχουν λαμπρυνθεί από τη χάρη του Αγίου Πνεύματος, ώστε να έχουν πλέον τη δύναμη να ανακράξουν χωρίς να ψευδολογούν: «Εμείς είμαστε ευλογημένοι από τον Κύριο, ο οποίος εποίησε τον ουρανό και τη γη». Θεωρώ δε ότι θα ταίριαζε να πει γι' αυτούς ο μακάριος προφήτης Ησαΐας: «Η οδός των ευσεβών έγινε ευθεία και είναι προετοιμασμένη η οδός των ευσεβών. Διότι η οδός του Κυρίου είναι κρίση». Αυτούς λοιπόν τους τόσο λαμπρούς και ευλογημένους πρόσταξε ο Θεός των όλων να τους προσκαλέσουν στην ιερή και θεία αυλή του, λέγοντας τα εξής: «Ανοίξτε τις πύλες· ας εισέλθει λαός που τηρεί τη δικαιοσύνη, και τηρεί την αλήθεια, που υπερασπίζεται την αλήθεια, και τηρεί την ειρήνη». Αλλά για να μην σκοντάψουν στα ενδιάμεσα σκάνδαλα και δειλιάσουν μπροστά στα αγαθά, πρόσταξε να δημιουργηθεί κατευόδωση και να καθαριστεί ο δρόμος εισόδου, λέγοντας τα εξής στους αγίους ιερουργούς: «Πορευτείτε μέσα από τις πύλες μου, και απομακρύνετε τις πέτρες από τον δρόμο». Συνεπώς, ευλογημένοι και κατευοδωμένοι θα είναι εκείνοι από τον Ισραήλ που τίμησαν την πίστη στον Χριστό. Επιβεβαίωνε άλλωστε με σαφήνεια ότι αυτοί, δηλαδή «ο Ζαβουλών, θα κατοικήσουν τη χώρα που γειτονεύει με τη θάλασσα».

Διότι, όπως πάλι κάπου λέει ο ίδιος ο προφήτης: «Η οδός των ευσεβών έγινε ευθεία, και προετοιμασμένη είναι η οδός των ευσεβών». Επομένως, αναγκαίως ο Ιησούς ανεβαίνει μαζί με τον θεσπέσιο Μωυσή. Διότι ο Πατέρας, όπως είπα, είναι προσιτός μέσω του Υιού, και αυτός είναι ο μεσίτης, που μας συνδέει μέσω του εαυτού του, και μας ανεβάζει σε υπερφυσικά ύψη. Και είχε παραταχθεί με εκλεκτούς άνδρες, και νικούσε τον Αμαλήκ. Διότι, αφού ο Χριστός επέλεξε τους αγίους, των οποίων απαρχή υπήρξαν οι θεσπέσιοι μαθητές, νίκησε τον άρχοντα του αιώνα τούτου. Ο Μωυσής δε ήταν αυτός που πρόσταζε· διότι ο Υιός υποτάχθηκε στον νόμο, καίτοι ως Θεός είναι ο ίδιος ο νομοθέτης. Και ο χρόνος της παράταξης δεν λάμβανε χώρα εκείνη ακριβώς την ημέρα κατά την οποία ειπώθηκαν τα λόγια του Μωυσή, αλλά την επαύριον, δηλαδή σε αναβολή για κάποιον άλλο καιρό. Διότι ο νόμος προανήγγειλε τα μελλοντικά, και περιέχει λαμπρή διήγηση των κατορθωμάτων του Σωτήρα, εφόσον κατανοηθεί πνευματικά. Γι' αυτόν τον λόγο, όπως νομίζω, και την αγία σκηνή ανέγειρε ο Μωυσής. Διότι η δια του νόμου παιδαγωγία δεν είναι ανωφελής για τη σύσταση της Εκκλησίας. Καθώς παιδαγωγεί προς τον Χριστό, ο οποίος είναι η κεφαλή της Εκκλησίας, και η όλη της σύσταση, στύλος και εδραίωμα της αλήθειας, κατά το γεγραμμένο. Γι' αυτό άλλωστε είπε ο Χριστός προς τους Ιουδαίους: «Εάν πιστεύατε στον Μωυσή, θα πιστεύατε και σε εμένα· διότι περί εμού έγραψε εκείνος».

«Εάν όμως ο δρόμος είναι μακριά από σένα, και δεν μπορείς να τα μεταφέρεις, επειδή ο τόπος τον οποίο θα επιλέξει ο Κύριος ο Θεός σου για να επικληθεί εκεί το όνομά του βρίσκεται μακριά από σένα, εφόσον σε ευλόγησε ο Κύριος ο Θεός σου, τότε θα τα ανταλλάξεις με αργύριο, και θα πάρεις το αργύριο στα χέρια σου, και θα πορευτείς προς τον τόπο τον οποίο θα επιλέξει ο Κύριος ο Θεός σου, για να επικληθεί εκεί το όνομά του, και θα δώσεις το αργύριο για οτιδήποτε επιθυμεί η ψυχή σου, για βόδια ή για πρόβατα, για κρασί ή για σίκερα, ή για οτιδήποτε επιθυμεί η ψυχή σου, και θα φας εκεί ενώπιον του Κυρίου του Θεού σου, και θα ευφρανθείς εσύ και ο οίκος σου, καθώς και ο Λευίτης που βρίσκεται στις πόλεις σου, διότι αυτός δεν έχει μερίδα ούτε κλήρο μαζί σου.» Βλέπεις τη σοφία του νόμου, πώς εξομαλύνει τα ανηφορικά, και καθιστά πολύ βατά τα δυσκολοδιάβατα, και διευκολύνει τα πολύ δυσχερή; Και αυτό, νομίζω, είναι εκείνο που λέγεται μέσω της φωνής του προφήτη: «Ο δρόμος των ευσεβών έγινε ευθύς, και είναι προετοιμασμένος ο δρόμος των ευσεβών». Παρατήρησε δε ότι παντού και απαραιτήτως συμπεριλαμβάνεται ο Λευίτης, πράγμα που μας καταδεικνύει ξεκάθαρα ο νόμος, ότι δηλαδή ο Θεός των όλων δεν θα δεχόταν θυσία από ανίερο χέρι, η οποία προσφέρεται σε ασυμφωνία με τον νόμο. ΠΑΛΛ. Έχει τιμηθεί, λοιπόν, εξ ολοκλήρου το Λευιτικό τάγμα. ΚΥΡ.

Και τώρα λοιπόν, παρουσιάζοντας ‹τη δικαιοκρισία του Θεού›, επαναλαμβάνει το ίδιο νόημα δοξάζοντάς τον και λέγοντας: Ο 〈Θεός ο μέγας, ο αιώνιος, που ταπεινώνοντας καταβίβασες αυτούς που κατοικούν στα ύψη〉, αλλά εκείνους μεν τους γκρέμισες από το ύψος 〈ταπεινώνοντάς〉 τους και καθαίρεσες τις 〈πόλεις〉 τους επιφέροντας το τέλος του θνητού βίου τους ή κάνοντας αφανείς τις άθεες και ασεβείς πολιτείες τους, ενώ τους δικούς σου πράους άνδρες, τους οποίους μακάριζες λέγοντας: «μακάριοι οι πράοι, διότι αυτοί θα κληρονομήσουν τη γη», αυτούς που προηγουμένως ήταν 〈ταπεινοί〉, τώρα κατά τον καιρό της δικαιοκρισίας σου τους ανύψωσες, κάνοντάς τους να 〈καταπατούν〉 τα κεφάλια των άλλοτε υπερηφάνων. Έπειτα, 〈η οδός των ευσεβών έγινε ευθεία〉· ⌜διότι, εφόσον δεν υπήρχε πλέον κανένα εμπόδιο, 〈έγινε〉 γι' αυτούς ακώλυτη και ανεμπόδιστη και 〈ευθεία η οδός〉· και αιτία γι' αυτά είναι ‹η δικαιοκρισία του Θεού›.⌝ Γι' αυτό προσθέτει: 〈διότι η οδός του Κυρίου είναι κρίση〉.

Ωδή. Εκείνη την ημέρα θα ψάλουν αυτό το άσμα στη γη του Ιούδα λέγοντας: Ιδού μια οχυρωμένη πόλη, και ως σωτηρία για εμάς θα θέσει το τείχος και το περίτειχος. Ανοίξτε τις πύλες, ας εισέλθει ένας δίκαιος λαός που τηρεί τη δικαιοσύνη και διαφυλάσσει την αλήθεια, που υπερασπίζεται την αλήθεια και διατηρεί την ειρήνη, διότι σε εσένα, Κύριε, ήλπισαν εις τον αιώνα, στον Θεό τον μέγα και αιώνιο, ο οποίος, ταπεινώνοντας, κατέβασε αυτούς που κατοικούν στα ύψη. Οχυρωμένες πόλεις θα καταρρίψεις και θα τις γκρεμίσεις μέχρι το έδαφος, και θα τις καταπατήσουν τα πόδια των πράων και των ταπεινών. Η οδός των ευσεβών έγινε ευθεία, και είναι προετοιμασμένη η οδός των ευσεβών. Διότι η οδός του Κυρίου είναι κρίση. Ελπίσαμε στο όνομά σου και στην ανάμνηση που επιθυμεί η ψυχή μας.

ΣΤΟΙΧΕΙΟ Π. ΤΙΤΛΟΣ Αʹ. —Περί πίστεως και ευσέβειας προς τον Θεό. «Ο Αβραάμ πίστεψε στον Θεό, και αυτό του υπολογίστηκε ως δικαιοσύνη.» «Ιδού, η θεοσέβεια είναι σοφία.» «Οι ρίζες των ευσεβών βρίσκονται σε οχυρώματα.» «Ο δίκαιος θα ζήσει εκ πίστεως.» «Κύριε, Θεέ του Ισραήλ, από τα πέρατα της γης ακούσαμε θαυμαστά. Υπάρχει ελπίδα για τον ευσεβή, και θα πουν: Αλίμονο στους αδύναμους.» «Η οδός των ευσεβών είναι ευθεία και προετοιμασμένη.» «Οι ευσεβείς βουλεύθηκαν συνετά· και αυτή η βουλή παραμένει.» «Εάν υπάρχει κάποιος που εφαρμόζει το δίκαιο και αναζητά την πίστη, θα γίνω ίλεως σε αυτόν, λέγει ο Κύριος.» «Η ευσέβεια είναι ισχυρότερη από όλα.» «Δεν θα αμαρτήσουμε, επειδή γνωρίζουμε ότι ανήκουμε σε εσένα.»

Σε όσους λοιπόν αστράφτει το φως της αλήθειας και της ορθότατης δόξας, φωτίζοντας από ψηλά τον νου και τη διάνοια, και ανάβει την ακτίνα της ευσέβειας, αυτοί βεβαίως πορεύονται μέσα από ομαλή, εύβατη και βασιλική οδό και από μακριά σπεύδουν προς αυτήν. Αγαλλιούν υπερβολικά και θαυμάζουν το αξιαγάπητο, και καθίστανται εραστές του κάλλους των ορθών δογμάτων της, γίνονται δε οπαδοί και φιλήκοοι των θείων κηρυγμάτων, και, καθοδηγούμενοι προς τον άνω και ουράνιο κλήρο, βρίσκουν ασφαλές λιμάνι. Διότι κάπου έχει λεχθεί ότι «οι οδοί των ευσεβών έγιναν ευθείες, και είναι προετοιμασμένη η οδός των ευσεβών». Και μάλιστα μυσταγωγούμαστε και από άλλη φωνή των θείων λογίων, ότι «ευθείες είναι οι οδοί και οι δίκαιοι θα πορευθούν σε αυτές, ενώ οι ασεβείς θα καταπέσουν σε αυτές· όσοι δε πορεύονται με το φως του δικού τους πυρός, περιπίπτουν στο σκοτάδι της απιστίας και σε σφάλματα, συσσωρεύοντας καύσιμη ύλη φλόγας πάνω στα κεφάλια τους», και έχοντας κυριευθεί από το πονηρό πνεύμα, οι οδοί τους είναι σκολιές και διεστραμμένες, και τα μονοπάτια τους καμπύλα και στρεβλά· διότι δεν γνωρίζουν να βαδίζουν ορθά, περιπίπτουν σε χαλεπά και πικρά ολισθήματα, και διαπερνώνται από οξέα και ψυχοφθόρα αγκάθια.