Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 27:1

Διότι Αυτός υπέφερε και μεριμνούσε για εμάς, ώστε εμείς να απαλλαγούμε από την οδύνη. Για τον λόγο αυτόν, πάλι, λάμβανε ο Κύριος από αυτούς το καλάμι, και ο ίδιος ο διάβολος το παρέδιδε στον Κύριο, μη γνωρίζοντας ότι ακονίζει το ξίφος εναντίον του εαυτού του. Διότι λέγεται ότι το καλάμι είναι εξολοθρευτικό των όφεων, και ότι με αυτό συντρίβονται περισσότερο παρά με οτιδήποτε άλλο. Επειδή λοιπόν ο ίδιος ο Κύριος Σαβαώθ, όπως λέει ο Ησαΐας, καταδίωκε τον δράκοντα που τρεπόταν σε φυγή, τον όφι, τον μεγάλο διάβολο, γι' αυτόν τον λόγο λάμβανε ο Κύριος από αυτούς το μέσο της εξολόθρευσής του, ώστε, αφού ο διάβολος εξασθένησε με τα ίδια του τα μέσα, να ενδυναμωθούν οι άνθρωποι με τα μέσα του Κυρίου.

Και τον Πύθωνα επιτιμά ο Παύλος, για να μη συνιστάται ο άγιος από τον ακάθαρτο. Παρόμοιο είναι και το χωρίο: «Στον αμαρτωλό όμως είπε ο Θεός: Γιατί εσύ διηγείσαι τα δικαιώματά μου;». Ας φιλοτιμηθούμε, λοιπόν, να αποφύγουμε κάθε σκολιό και διεστραμμένο έργο, και ας ανορθώσουμε σαν ευθύ κανόνα τον νου μας και το κριτήριο της ψυχής μας, ώστε, αφού γίνουμε ευθείς, να μας πρέπει ο αίνος του Κυρίου. Διότι, όπως ακριβώς το φίδι που καθοδήγησε στην αμαρτία ονομάζεται σκολιό, έτσι και η μάχαιρα του Θεού επιφέρεται πάνω στον δράκοντα, το σκολιό φίδι, επειδή κάνει πολλές παρεκκλίσεις και εκτροπές στην πορεία του. Επειδή, καθώς σέρνεται, το σώμα του φιδιού έλκεται ανώμαλα πάνω στη γη, αφού προς άλλη κατεύθυνση ορμούν τα μπροστινά του μέρη, πλάγια ακολουθούν τα επόμενα, και πάλι τα μέρη της ουράς αποκλίνουν προς την αντίθετη κατεύθυνση. Επομένως, εκείνος που ακολουθεί το φίδι, θα καταστήσει τον βίο του σκολιό, ανώμαλο και γεμάτο αντιφάσεις· εκείνος όμως που πορεύεται οπίσω από τον Κύριο και Θεό, κάνει ευθείες τις οδούς του και ορθά τα βήματα των ποδιών του.

Διότι ο Δημιουργός θα τους θυμηθεί όλους, και δεν θα υπάρξει απολύτως κανένας από εκείνους που θανατώθηκαν άδικα, ο οποίος δεν θα είναι γνωστός και στη μνήμη του Θεού. <Κατά την ημέρα εκείνη θα επιφέρει ο Θεός τη μάχαιρα την αγία, και τη μεγάλη, και την ισχυρή, επί τον δράκοντα το φίδι που φεύγει, επί τον δράκοντα το φίδι το σκολιό, και θα εξοντώσει τον δράκοντα.> Αφού διασαφήνισε πολύ καλά ότι η οργή θα επιπέσει σε εκείνους που ασέβησαν και τους σκότωσαν, είπε ότι μαζί με τα δικά του τέκνα θα εξοντωθεί και ο ίδιος ο Σατανάς, στου οποίου τα στρατηγήματα υπακούοντας, εκείνοι που αντιτάσσονταν στα κηρύγματά τους εκστράτευαν εναντίον των αγίων. Διότι, λέγει, εκείνον τον καιρό κατά τον οποίο η γη θα αποκαλύψει το αίμα της, την άγια και κοφτερή και μεγάλη μάχαιρα, τον πανίσχυρο και ακαταμάχητο, δηλαδή τον μονογενή Λόγο, θα επιφέρει ο Πατέρας επί τον δράκοντα το φίδι που φεύγει, επί τον δράκοντα το φίδι το σκολιό, και θα εξοντώσει τον δράκοντα.

Ονομάζει τον Σατανά δράκοντα και όφι. Διότι είναι πικρός και ιοβόλος, και επιπλέον αυτού δειλός. Επειδή έχει τη συνήθεια να τρέπεται πάντοτε σε φυγή. Είναι όμως φοβερός και φιλοκακούργος. Διότι κινείται με τρόπο σκολιό όπως το θηρίο, αλλά θα εξολοθρευτεί· επειδή στο εξής θα καταστεί ανενεργός, ή μάλλον θα πληρώσει το τίμημα της ανοσιότητάς του, υφιστάμενος την έσχατη ποινή, και αφού γίνει δέσμιος στις πύλες του άδη, θα υπομείνει τη μακρά και ατελεύτητη κόλαση ως έργο της αιώνιας φλόγας. <Εκείνη την ημέρα ωραίος αμπελώνας, επιθυμία να άρξω κατ' αυτού. Εγώ πόλη οχυρή, πόλη πολιορκούμενη· μάταια θα την ποτίσω. Διότι θα αλωθεί τη νύχτα, και την ημέρα θα πέσει το τείχος της.> Αφού ολοκλήρωσε πολύ καλά τον λόγο σχετικά με όσους σαγηνεύτηκαν μέσω της πίστεως, και αφού διακήρυξε σαφέστατα ότι θα χριστούν με μύρο και θα πιουν οίνο στο άγιο όρος του Σωτήρα όλων μας Χριστού -και λέμε ότι το όρος είναι η Εκκλησία- και αφού πρόσθεσε ότι θα υπάρξει εκδίκηση για όσους θανατώθηκαν χάριν της ευσέβειας, και μάλιστα ότι με την άγια και μεγάλη μάχαιρα ο αποστάτης δράκοντας θα καταστραφεί ολοκληρωτικά και εξάπαντος, επαναφέρει τον λόγο σε όσα συνέβησαν εξαιτίας της αμάθειας σε εκείνους που κατάγονται από το αίμα του Ισραήλ.

Διότι διέλυσε την ομίχλη της απάτης, και ενέβαλε στις καρδιές όλων την αυγή της αληθινής θεογνωσίας. Μετέβαλε δηλαδή την οικουμένη σε ευσεβή πολιτεία, και ανέδειξε όλους εραστές των αγαθών έργων. Εξάλειψε την αμαρτία του κόσμου, δικαιώνοντας τον ασεβή μέσω της πίστης, γεμίζοντας με Άγιο Πνεύμα όσους προσέρχονται και αναδεικνύοντάς τους υιούς του Θεού, ενσταλάζοντας σε αυτούς ρωμαλέο και μαχητικότατο φρόνημα, και δίνοντάς τους τη μάχαιρα του Πνεύματος, που είναι ο λόγος του Θεού, ώστε, αντιστεκόμενοι σε εκείνους που κάποτε τους είχαν υποδουλώσει, να τρέχουν προς το βραβείο της άνω κλήσεως, χωρίς να τους εμποδίζει τίποτα. Το ότι δε η δια του Χριστού παιδαγωγία και μυσταγωγία κατέλυσε την τυραννία του διαβόλου για τους ανθρώπους στη γη, το αποσαφηνίζει ο προφήτης Ησαΐας λέγοντας: Εκείνη την ημέρα θα επιφέρει ο Θεός την αγία και μεγάλη μάχαιρα εναντίον του δράκοντα, του σκολιού όφεως, και θα εξοντώσει τον δράκοντα.

Και ποια θα μπορούσε εύλογα να νοηθεί ως η ρομφαία, την οποία έχουν ως συνήθεια να χρησιμοποιούν οι άγιοι, το διασαφηνίζει ο ψαλμωδός λέγοντας γι' αυτούς: «Και ρομφαίες δίστομες είναι στα χέρια τους, για να εκτελέσουν εκδίκηση στα έθνη και ελέγχους στους λαούς». «Διότι ζωντανός είναι ο λόγος του Θεού και ενεργός, και πιο κοφτερός από κάθε δίστομη μάχαιρα». Εξοπλίζοντας δε και ο Παύλος τον κατά Χριστόν νοούμενο στρατιώτη, του δίνει «Την μάχαιρα του Πνεύματος, που είναι ο λόγος του Θεού». Ότι δε καταδιώκει τον Ασσούρ η θεία και πανίσχυρη ρομφαία, δηλαδή ο Λόγος του Θεού, καθόλου λιγότερο μας πείθει λέγοντας και ο προφήτης Ησαΐας: «Και θα συμβεί κατά την ημέρα εκείνη να επιφέρει ο Θεός την μάχαιρα την άγια, την μεγάλη και την ισχυρή επί τον δράκοντα, το σκολιό φίδι, και θα θανατώσει τον δράκοντα»· και πάλι: «Και θα συμβεί, όταν συντελέσει ο Κύριος τα πάντα ενεργώντας στο όρος Σιών και στην Ιερουσαλήμ, θα επιφέρει τιμωρία επί τον μεγάλο νου, τον άρχοντα των Ασσυρίων, και επί το ύψος της δόξας των οφθαλμών του. Διότι είπε: Με την ισχύ θα ενεργήσω, και με τη σοφία της συνέσεως θα αφαιρέσω όρια εθνών, και την ισχύ τους θα λεηλατήσω, και θα σείσω κατοικημένες πόλεις». Με αυτήν λοιπόν την ρομφαία θα ποιμάνουν τον Ασσούρ, καθώς και όλη την γη του Νεβρώδ μέσα στην τάφρο της. Θέλει δε διαμέσου αυτών να πει το εξής.

Νομίζω δε ότι η δύναμη του λόγου ταιριάζει κυρίως στα ακάθαρτα πνεύματα, τα οποία τραυμάτισε ο Χριστός, έχοντας αποδιώξει την εναντίον μας τυραννία τους, και έχοντας εξολοθρεύσει μαζί με αυτά τον πατέρα του σκότους, τον εφευρέτη κάθε αμαρτίας, αυτόν που σκοτίζει «τα νοήματα των απίστων, ώστε να μην επιλάμψει ο φωτισμός του Ευαγγελίου της δόξης του Χριστού». Και αυτό νομίζω είναι εκείνο που και ο ίδιος ο σοφός Ησαΐας μας έχει πει: «Και εκείνη την ημέρα, ο Θεός θα επιφέρει την άγια μάχαιρα, τη μεγάλη και ισχυρή, εναντίον του δράκοντα, του σκολιού όφεως, εναντίον του δράκοντα, του όφεως που φεύγει, και θα θανατώσει τον δράκοντα». <Και θα εκτείνω το χέρι μου προς τον βορρά και θα εξολοθρεύσω τον Ασσύριο, και θα καταστήσω τη Νινευή σε αφανισμό, άνυδρη σαν έρημο. Και θα βοσκήσουν μέσα σε αυτήν ποίμνια και όλα τα θηρία της γης, και χαμαιλέοντες και σκαντζόχοιροι θα κοιμηθούν στα φατνώματά της, και θηρία θα φωνάξουν στα ορύγματά της και κοράκια στις πύλες της>. Θα πλήξω, λέει, και τις χώρες και τις πόλεις προς την ανατολή και τον βορρά, και θα εξολοθρεύσω μαζί με τους άλλους τους Ασσυρίους, και στις ερημωμένες πόλεις θα προσθέσω και την ίδια την περιβόητη Νινευή, τη μητρόπολη των Χαλδαίων. Θα γίνει δε άνυδρη, όμοια με τις άβατες και ακατοίκητες γαίες. Είναι δε πιθανό και πάλι ο λόγος να παρομοιάζει με ύδατα το πλήθος των κατοίκων· διότι αυτό αποτελεί συνήθεια στα ιερά γράμματα.

Και επειδή εκεί, ενώ ήταν ακόμη παρθένος, η Εύα περιήλθε στην παρεκτροπή της παρακοής, πάλι μέσω της Παρθένου έγινε η υπακοή της χάριτος, όταν ευαγγελίσθηκε η από τον ουρανό κάθοδος της ένσαρκης παρουσίας και της αιώνιας ζωής. Διότι εκεί λέει προς τον όφι: «και θα θέσω έχθρα ανάμεσα σε εσένα και σε αυτήν, και ανάμεσα στο σπέρμα σου και στο σπέρμα της». Πουθενά όμως δεν βρίσκεται σπέρμα γυναίκας, παρά μόνο αινιγματικά στην περίπτωση της Εύας εκλαμβάνεται η έχθρα προς τα όσα γεννιούνται από αυτόν, δηλαδή από τον όφι και από τον διάβολο και τον φθόνο που εισήλθαν στον όφι. 19. Όμως, βεβαίως, με τον πιο τέλειο τρόπο δεν είναι δυνατόν να εκπληρωθούν τα πάντα στο πρόσωπό της. Αλλά θα εκπληρωθούν αληθινά στο άγιο σπέρμα, το εξαίρετο, το απολύτως μοναδικό, αυτό που προήλθε μόνο από τη Μαρία και όχι από συζυγία ανδρός. Διότι αυτός ήλθε να «εξοντώσει» τη δύναμη «του δράκοντα και του σκολιού όφεως που φεύγει» και που διατείνεται ότι έχει καταλάβει ολόκληρη την οικουμένη. Για τον λόγο αυτόν γεννήθηκε από γυναίκα ο Μονογενής, για την αναίρεση του όφεως, δηλαδή της κακοδιδασκαλίας και της φθοράς και της απάτης, της πλάνης και της ανομίας. Αυτός είναι αληθινά Εκείνος που «διανοίγει μήτρα μητέρας». Διότι όλοι όσοι γεννήθηκαν πρωτότοκοι, για να εκφραστούμε και πιο σεμνά, δεν μπόρεσαν να το εκπληρώσουν αυτό, παρά μόνο ο Μονογενής, «διανοίγοντας μήτρα παρθένου». Επειδή μόνο σε αυτόν εκπληρώθηκε τέλεια και σε κανέναν άλλον.

Και αφού επιτελεστούν αυτά, «ο έσχατος εχθρός που καταργείται είναι ο θάνατος». Γι' αυτό, στο τέλος των πάντων και μετά από όλους, προσθέτει ο λόγος λέγοντας: «εκείνη την ημέρα», δηλαδή κατά τον καιρό εκείνο, «θα επιφέρει ο Θεός τη μάχαιρα την αγία και τη μεγάλη και την ισχυρή». Αντί, όμως, για το «αγία», όλοι οι υπόλοιποι ερμηνευτές την ονόμασαν «σκληρή». Αυτήν, λοιπόν, σαν να την είχε φυλάξει από παλιά, χωρίς να την εξαπολύσει εναντίον κανενός άλλου, θα την «επιφέρει» μόνο εναντίον αυτού για τον οποίον και φυλασσόταν, αναλόγως προς την κακία του. Ποιος δε ήταν αυτός, παρά εκείνος που εξ αρχής στον παράδεισο του Θεού ανέτρεψε τον πρώτο άνθρωπο και τον γκρέμισε από τη θέση που κατείχε κοντά στον Θεό.

Ήταν λοιπόν αυτός ο σκολιός όφις και δράκων, που ονομάστηκε έτσι πολύ ταιριαστά, επειδή σέρνεται και έρπει καταγής, και παραμονεύει στα πόδια των ανθρώπων, μήπως δαγκώσει κάποιον και, στάζοντας μέσα του το θανατηφόρο του δηλητήριο, τον γκρεμίσει από την ορθή πορεία που οδηγεί προς τον Θεό. Η μεν ράβδος του Θεού, λοιπόν, επειδή είναι ευθεία και παιδαγωγική, σύμφωνα με το ρητό: «ράβδος ευθύτητος η ράβδος της βασιλείας σου», διατηρείται για εκείνους που έχουν υποπέσει σε ιάσιμα αμαρτήματα, και χρησιμοποιείται για την παιδαγωγία, τη βελτίωση και την ωφέλεια της ψυχής τους. Αντίθετα, αυτός που δεν έχει τίποτα το ορθό και το ευθύ, αλλά είναι ολόκληρος και εξ ολοκλήρου καμπύλος και σκολιός, και έρπει καταγής με το στήθος και την κοιλιά, παραμονεύοντας στα πόδια όλων για να τους βάλει τρικλοποδιά και να τους καταρρίψει μαζί με όλους τους ασεβείς, αυτός θα παραδοθεί στη σκληρή και μεγάλη και ισχυρή μάχαιρα, την οποία ο μέγας Κριτής ταμίευσε (έχει φυλάξει) μόνο για αυτόν. Ποια ήταν όμως αυτή η μάχαιρα, την οποία οι Εβδομήκοντα ονόμασαν αγία και μεγάλη και ισχυρή, αν όχι «ο ζωντανός λόγος του Θεού, που είναι ενεργός και πιο κοφτερός από κάθε δίκοπη μάχαιρα»; Εδώ ονομάζει μάχαιρα την ενέργεια της θείας δίκης, αλλά την αποκαλεί και αγία, αφενός μεν για να παρηγορήσει και να μετριάσει το φοβερό της απειλής, και αφετέρου για να δείξει ότι οι τιμωρούμενοι δεν θα καταλήξουν στην απώλεια, αλλά αυτή θα γίνει για αυτούς αιτία αγιότητας, εφόσον μετανοήσουν.

Διότι ο Θεός, παιδεύοντας, δεν επιθυμεί να καταστρέψει, αλλά να καθαρίσει και να αγιάσει όσους επιστρέφουν. Εκείνος, λοιπόν, επερχόμενος εναντίον ενός τόσο μεγάλου 〈δράκοντα〉 για να 〈τον εξοντώσει〉, επειδή ήταν αντίπαλός Του και εχθρός των δικών Του έργων, εξαφανίζει την υπόστασή του από τα όντα, ώστε να μην υπάρχει πλέον ούτε να συγκαταλέγεται μεταξύ των όντων· γι' αυτό και δεν κρίνεται άξιος ούτε καν της οργής του Θεού. Διότι αυτή είχε χαρακτήρα παιδαγωγικό και επιστρεπτικό, καθώς διδάσκει εκείνος που είπε: «Κύριε, μη με ελέγξεις με τον θυμό σου, ούτε να με παιδεύσεις με την οργή σου», δεδομένου ότι ο μεν θυμός έχει ελεγκτική δύναμη, η δε οργή παιδαγωγική. Γι' αυτό, η μεν επιλαμβανόταν όσων είχαν αμαρτήσει ελαφρύτερα, επιφέροντας ελέγχους και παιδεύοντάς τους, επειδή όμως ο 〈δράκοντας〉 δεν ήταν άξιος ούτε για έλεγχο ούτε για παιδαγωγία, αλλά για ολοκληρωτικό αφανισμό, γι' αυτόν τον λόγο η 〈μάχαιρα〉 του Θεού, η 〈άγια〉, η 〈μεγάλη〉 και η 〈ισχυρή〉, επέρχεται πρώτα εναντίον του. Εκείνος δε, όταν τη δει, θα τραπεί σε 〈φυγή〉, όντας ανόητος και άφρων και μη μπορώντας να πει: «Πού να πορευθώ μακριά από το πνεύμα σου, και από το πρόσωπό σου πού να 〈φύγω〉;».

Πλην όμως, ενώ αυτός προσπαθούσε να διαφύγει, τον πρόλαβε η αγία, μεγάλη και ισχυρή μάχαιρα του Θεού, η οποία θα εξολοθρεύσει τη σκολιότητά του και θα αφαιρέσει κάθε του υπόσταση από τα όντα. Και ενώ επιχειρούσε να διαφύγει, προσπαθούσε να κρυφτεί σαν σε οικεία κρησφύγετα στη λεγόμενη θάλασσα, για την οποία έχει λεχθεί: «Αυτή η θάλασσα, η μεγάλη και ευρύχωρη, εκεί υπάρχουν ερπετά αναρίθμητα, ζώα μικρά μαζί με μεγάλα» και: «Αυτός ο δράκοντας, τον οποίο έπλασες για να τον περιπαίζεις». Και στο βιβλίο του Ιώβ, επίσης, ο Κύριος αποκαλύπτοντας δίδασκε γι' αυτόν λέγοντας: «Θα τραβήξεις άραγε τον δράκοντα με αγκίστρι, και θα του περάσεις χαλινάρι γύρω από τη μύτη του; Ή θα του δέσεις κρίκο στον μυκτήρα του;»· στα οποία προσθέτει: «Αυτό είναι η αρχή του πλάσματος του Κυρίου, πλασμένο για να εμπαίζεται από τους αγγέλους Του», και πάλι λέει: «Αυτός είναι βασιλιάς όλων όσων βρίσκονται μέσα στα ύδατα». Ο λόγος όμως επιλύει και μια αμφιβολία μέσα από αυτά, διδάσκοντας ότι για τον λόγο αυτόν του έχει επιτραπεί να ζει, ώστε να εμπαίζεται από τους αγίους του Θεού, οι οποίοι γυμνάζονται στην πάλη εναντίον του και άλλοτε μεν του βάζουν αγκίστρια, άλλοτε δένουν «χαλινάρι γύρω από τη μύτη του», και άλλοτε του περνούν «κρίκο»· γι' αυτό και έχει λεχθεί: «πλασμένο για να εμπαίζεται από τους αγγέλους Του».

Αλλά, όσο διαρκούσε ο αγώνας των αθλητών του Θεού εναντίον αυτού του θηρίου, εκείνοι μεν παρείχαν απόδειξη της δικής τους αρετής, γυμναζόμενοι πάνω σε αυτό και μέσω αυτού, και ο ίδιος ο ‹〈δράκοντας〉› γινόταν συνεχώς ‹αντικείμενο εμπαιγμού›. Όταν, όμως, πλέον έληξε ο αγώνας και ‹η δικαιοκρισία του Θεού› απένειμε τις αμοιβές σε όσους αγωνίστηκαν κατά τη συντέλεια των πάντων, μετά την κρίση εναντίον των ασεβών 〈θα επιφέρει ο Θεός τη μάχαιρά του την άγια, τη μεγάλη και την ισχυρή επί τον δράκοντα, τον φεύγοντα όφι, επί τον δράκοντα, τον σκολιό όφι〉. Έχει ειπωθεί δε σύμφωνα με τον Σύμμαχο: 〈κατά του Λευιάθαν, του σκολιού όφεως, και θα αποκτείνει τον δράκοντα που βρίσκεται στη θάλασσα την ημέρα εκείνη〉. Σύμφωνα με τον Ακύλα: 〈επί τον Λευιάθαν, τον σκληρυμένο ή συστραμμένο όφι, και θα αποκτείνει και το κήτος που βρίσκεται στη θάλασσα την ημέρα εκείνη〉. Σύμφωνα δε με τον Θεοδοτίωνα: 〈επί τον δράκοντα〉, λέγει, 〈τον ισχυρό όφι, και επί τον δράκοντα, τον σκολιό όφι, και θα αποκτείνει τον δράκοντα που βρίσκεται στη θάλασσα την ημέρα εκείνη〉. Αυτός δε ο ίδιος ο 〈όφις〉 και ο δράκοντας ονομάζεται 〈Λευιάθαν〉, σαν να ήταν αυτό το κύριο όνομά του. Αυτός δε ο ίδιος ήταν «το μέγα 〈κήτος〉», το οποίο λέγεται ότι ο Κύριος ‹κατατρόπωσε›, σύμφωνα με το χωρίο: «αυτός που πρόκειται να κατατροπώσει το μέγα 〈κήτος〉»· διότι και εκεί έχει ονομαστεί 〈Λευιάθαν〉, αλλά και στον Ψαλμό που αναφέρει: «αυτός ο 〈δράκοντας〉, τον οποίο έπλασες για να εμπαίζεται», σύμφωνα με την εβραϊκή γλώσσα έχει ονομαστεί 〈Λευιάθαν〉.

Ομοίως και στον Ιώβ: «θα σύρεις τον δράκοντα με αγκίστρι», πάλι λαμβάνει την ονομασία λευιάθαν. Με αυτόν τον τρόπο ονομάζεται πολυκέφαλος και πολυώνυμος δράκοντας και όφις και διάβολος και σατανάς και μέγα κήτος και λευιάθαν, ενώ σε άλλα σημεία λέοντας και βασιλίσκος. «Την ημέρα εκείνη», δηλαδή κατά τον καιρό εκείνο της συντέλειας, ο Θεός, ο κριτής των πάντων, θα τον εξοντώσει με τη «μάχαιρά» του, αλλά «εκείνη την ημέρα» θα του επιφέρει πληγές. Κατά δε την πρώτη του παρουσία στους ανθρώπους, ο Χριστός του Θεού δεν χρησιμοποίησε εναντίον του μάχαιρα, γι' αυτό και δεν τον εξόντωσε, αλλά μόνο πάτησε επάνω του και καταπάτησε τις δυνάμεις του. Γι' αυτό έχει λεχθεί προς το πρόσωπό Του: «πάνω σε ασπίδα και βασιλίσκο θα επιβείς, και θα καταπατήσεις λέοντα και δράκοντα». Και τώρα μεν τον έχει καταπατήσει και εξακολουθεί και τώρα να τον καταπατεί, δίνοντας στους μαθητές του «εξουσία να πατούν πάνω σε φίδια και σκορπιούς και πάνω σε όλη τη δύναμη του εχθρού», κατά δε τον προαναφερόμενο καιρό της συντέλειας, μετά από όλους τους ασεβείς, η «μάχαιρα του Θεού», αφού τον προφτάσει ενώ «φεύγει», θα τον θανατώσει και θα τον εξαλείψει από τα όντα ώστε να μην υπάρχει πλέον. Εδώ ολοκληρώνεται και ο λόγος περί της καθολικής κρίσεως του Θεού, ο οποίος άρχισε από το: «Ιδού ο Κύριος καταφθείρει την οικουμένη και θα την ερημώσει».

Διότι τότε αυτά τα δικά σας τέκνα θα καταισχυνθούν και θα ντραπούν βλέποντας την παράδοξη μεταβολή των εθνών, και πώς κάποιοι αλλόφυλοι άνδρες θα αγιάσουν τον Άγιο του Ιακώβ και τον Θεό του Ισραήλ, και πώς θα αποκτήσουν φόβο για τον Θεό των πάντων εκείνοι που για μακρύ αιώνα είχαν πλανηθεί, και πώς θα αποκτήσουν σύνεση αυτοί οι ίδιοι που παλαιά βρίσκονταν σε πλάνη, και πώς εκείνοι που καταγόγγυζαν και κατηγορούσαν την θεία πρόνοια θα μάθουν να υπακούουν και να πείθονται στα δικά μου παραγγέλματα. Και οι γλώσσες που ψέλλιζαν και δεν μπορούσαν να αρθρώσουν τίποτα καθαρό ούτε αληθινό, αφού επανέλθουν στη φυσική τους κατάσταση, θα μιλήσουν καθαρότατα μαθαίνοντας να λαλούν λόγια ειρήνης, σαν να έχουν απαλλαγεί από κάθε πόλεμο και να έχουν συνάψει ειρήνη με τον Θεό. Αντί δε του: «δεν θα ντραπεί τώρα ο Ιακώβ, ούτε θα αλλάξει τώρα όψη το πρόσωπό του» και τα εξής, ο Σύμμαχος το ερμήνευσε ως εξής: «δεν θα αισχυνθεί τώρα ο Ιακώβ, ούτε θα ντραπεί τώρα το πρόσωπό του, αλλ' όταν δει τα τέκνα του, τα έργα των χειρών μου, στο μέσο του να αγιάζουν το όνομά μου· και θα αγιάσουν τον Άγιο του Ιακώβ και θα ανακηρύξουν κραταιό τον Θεό του Ισραήλ και θα γνωρίσουν σύνεση οι πεπλανημένοι στο πνεύμα και οι γογγυστές θα μάθουν παιδεία». Εδώ περιγράφεται το τέλος της προφητείας που άρχισε εναντίον του «στεφάνου της ύβρεως», μετά τις απειλές που διατυπώθηκαν εναντίον του «δράκοντος και του σκολιού όφεως».

Γι' αυτόν τον λόγο, εξακολουθούσε με κάθε παρρησία να κηρύττει προς όλους τον Χριστό του Θεού, χωρίς καθόλου να αποκρύπτει τη σωτήρια επωνυμία, αλλά σεμνυνόμενος γι' αυτό το γεγονός. Καθιστούσε τον εαυτό του φανερό, άλλοτε σφραγίζοντας το πρόσωπό του με το σωτήριο σημείο, και άλλοτε καυχώμενος για το νικητήριο τρόπαιο, το οποίο μάλιστα τοποθέτησε σε έναν ψηλότατο πίνακα, αναρτημένο μπροστά από τα βασιλικά προπύλαια, ώστε να φαίνεται στα μάτια όλων, αναπαριστώντας στη ζωγραφιά το μεν σωτήριο σημείο να βρίσκεται πάνω από το κεφάλι του, ενώ τον εχθρό και πολέμιο θηρίο, που είχε πολιορκήσει την Εκκλησία του Θεού μέσω της τυραννίας των αθέων, να κατακρημνίζεται στον βυθό με μορφή δράκοντα. Διότι δράκοντα και σκολιό όφι τον ονόμαζαν οι θείοι λόγοι στα βιβλία των προφητών του Θεού. Γι' αυτό λοιπόν και ο βασιλιάς, μέσω της εγκαυστικής ζωγραφικής, έδειχνε σε όλους τον δράκοντα κάτω από τα δικά του πόδια και των παιδιών του, τρυπημένο με βέλος στη μέση του σώματός του και ριγμένο στα βάθη της θάλασσας, υποδηλώνοντας με αυτόν τον τρόπο τον αόρατο εχθρό του ανθρώπινου γένους, τον οποίο και φανέρωνε ότι είχε καταποντιστεί στα βάθη της απώλειας με τη δύναμη του σωτήριου τροπαίου που βρισκόταν πάνω από το κεφάλι του.

Αλλά αυτά μεν τα υποδήλωνε μέσω της εικόνας με τη λαμπρότητα των χρωμάτων. Εμένα όμως με κατείχε θαυμασμός για τη μεγαλονοία του βασιλιά, καθώς με θεία έμπνευση αποτύπωνε αυτά τα οποία οι φωνές των προφητών διακήρυτταν με αυτά περίπου τα λόγια για τούτο το θηρίο, λέγοντας ότι «ο Θεός θα επιφέρει τη μεγάλη και φοβερή ρομφαία εναντίον του δράκοντα, του σκολιού όφεως, εναντίον του δράκοντα, του όφεως που φεύγει, και θα εξολοθρεύσει τον δράκοντα που βρίσκεται μέσα στη θάλασσα». Εικόνες λοιπόν αυτών ακριβώς των πραγμάτων αποτύπωνε ο βασιλιάς, ενθέτοντας αληθινές αναπαραστάσεις στη ζωγραφική απεικόνιση.

Διότι το μεγάλο πλήθος των παλαιών εθνών και των ανθρώπινων φυλών κάθε γένους, υπήρξε εποχή που, ως κύμα του ανθρώπινου βίου και ως τέτοια θάλασσα της θνητής ζωής γεμάτη από την κακία των ανθρώπων, προκαλούσε πολύ θόρυβο και εξέπεμπε μεγάλη βοή, εφόσον κατείχε τον δράκοντα που κατοικούσε μέσα σε αυτήν, για τον οποίο έχει ειπωθεί: «Θα επιφέρει ο Κύριος ο Θεός τη μάχαιρα εναντίον του δράκοντα, του σκολιού όφεως, και θα εξοντώσει τον δράκοντα που βρίσκεται στη θάλασσα»· και αλλού, αφού προείπε ο Λόγος: «Αυτή είναι η θάλασσα η μεγάλη και ευρύχωρη», προσθέτει: «Εκεί υπάρχει αυτός ο δράκοντας, τον οποίο έπλασες για να παίζεις μαζί του». Αλλά, βέβαια, ξαφνικά και τον δράκοντα και τη θάλασσα, καθώς και τη βοή των κυμάτων της, η ελπίδα όλων των περάτων της γης, αφού φανερώθηκε στους ανθρώπους, τα κατέστειλε και τα καταπράυνε, και έσβησε το πλήθος των φυλών. Και αφού έγιναν αυτά, στη συνέχεια και ακολούθως έχει λεχθεί: «Και θα φοβηθούν εκείνοι που κατοικούν στα πέρατα εξαιτίας των σημείων σου». Διότι τα σημεία που προαναφέρθηκαν, δηλαδή τα όρη που ταπεινώνονται και η βοή της θάλασσας που καταστέλλεται, και ο θόρυβος των κυμάτων που δεν ταράζει πλέον όπως παλαιά, αλλά και το ίδιο το πλήθος των φυλών που σβήνει, ήταν ικανά να προκαλέσουν φόβο σε εκείνους που κατοικούν στα πέρατα της γης· ώστε να μη φοβούνται πλέον όλα όσα προαναφέρθηκαν, αλλά μόνο τον Έναν, τον νικητή όλων αυτών· τον οποίο, λοιπόν, αφού γνωρίσουν και φοβηθούν, επιτυγχάνουν τον μακαρισμό που λέει: «Μακάριοι πάντες οι φοβούμενοι τον Κύριον».

Και όπως ακριβώς χαλιναγώγησες τα κύματα και τις απειλές της θάλασσας με το πρόσταγμά σου, και καταπράυνες τα υψώματά της, καθώς και τις ορμές και τους θυμούς της· έτσι και με τις αόρατες δυνάμεις, εάν κάποιες τυχόν υπάρξουν εχθρικές και αντίθετες στη βουλή της πρόνοιάς σου, και αυτές, ως ο μόνος και πανίσχυρος υπεράνω όλων, τις διασκόρπισες. Και τον άρχοντα και τύραννό τους, ο οποίος είναι αλαζόνας και υπερήφανος, τον άρχοντα αυτού του αιώνα, εσύ με τη δική σου δύναμη τον ταπείνωσες και τον τραυμάτισες, πατάσσοντάς τον με τη ρομφαία τη μεγάλη και τη φοβερή, σύμφωνα με την προφητεία που αναφέρει: «Θα επιφέρει ο Κύριος τη ρομφαία τη μεγάλη και την ισχυρή εναντίον του δράκοντα, του σκολιού φιδιού που τρέπεται σε φυγή· και θα εξοντώσει τον δράκοντα που βρίσκεται μέσα στη θάλασσα».

Την ημέρα εκείνη θα επιφέρει ο Θεός την άγια, τη μεγάλη και ισχυρή μάχαιρα εναντίον του δράκοντα, του φιδιού που φεύγει, εναντίον του δράκοντα, του στρεβλού φιδιού, και θα σκοτώσει τον δράκοντα που βρίσκεται μέσα στη θάλασσα. Την ημέρα εκείνη, για έναν ωραίο αμπελώνα θα υπάρχει επιθυμία να αρχίσει ύμνος. Εγώ, πόλη ισχυρή, πόλη πολιορκημένη, μάταια θα την ποτίσω· διότι θα κυριευθεί τη νύχτα, και την ημέρα θα πέσει το τείχος της. Και δεν υπάρχει κανείς που να μην την κατέλαβε· ποιος θα με βάλει να φυλάω την καλαμιά στον αγρό; Εξαιτίας αυτής της εχθρικής στάσης την απέρριψα. Λοιπόν, για αυτό τον λόγο ο Κύριος ο Θεός έπραξε όλα όσα είχε διατάξει· «Έχω κατακαεί», θα φωνάξουν οι κάτοικοί της. «Ας κάνουμε ειρήνη μαζί του, ας κάνουμε ειρήνη, εμείς τα τέκνα του Ιακώβ που ερχόμαστε». Ο Ισραήλ θα βλαστήσει και θα ανθίσει, και η οικουμένη θα γεμίσει από τον καρπό του. Μήπως όπως εκείνος χτύπησε, έτσι και ο ίδιος θα χτυπηθεί; Και όπως εκείνος θανάτωσε, έτσι θα θανατωθεί; Πολεμώντας και ονειδίζοντας θα τους διώξει· δεν ήσουν εσύ που μελετούσες, με σκληρό πνεύμα, να τους θανατώσεις με πνεύμα οργής; Γι' αυτό θα αφαιρεθεί η ανομία του Ιακώβ, και αυτή θα είναι η ευλογία του, όταν εγώ αφαιρέσω την αμαρτία του... και τα είδωλά τους θα έχουν κατακοπεί· όπως ένα δάσος μακριά από το ποίμνιο που κατοικεί εκεί· θα αφεθεί σαν εγκαταλελειμμένο κοπάδι· και για πολύ χρόνο θα χρησιμεύει για βοσκή, και εκεί θα αναπαυθούν. Μετά από καιρό δεν θα υπάρχει σε αυτήν τίποτα χλωρό, επειδή θα έχει ξεραθεί.

γ΄. Και όχι μόνο αυτό, αλλά θα δεχθούμε και τη μάχαιρα του Πνεύματος, ώστε να μην προφυλασσόμαστε πλέον μόνο από όσα εκτοξεύονται εναντίον μας, αλλά να πλήττουμε και τον ίδιο τον διάβολο. Διότι μια ψυχή που δεν έχει απελπιστεί για τον εαυτό της, ούτε δέχεται τα πυρωμένα βέλη, θα σταθεί με πολλή προθυμία απέναντι στον Εχθρό, θα διαρρήξει τον θώρακά του με αυτήν τη μάχαιρα, με την οποία και ο Παύλος τον διέρρηξε και αιχμαλώτισε τα νοήματά του· θα κατακόψει και θα αποκεφαλίσει τον δράκοντα. «Το οποίο είναι το ρήμα του Θεού». Όταν λέει ρήμα του Θεού εδώ, εννοεί το πρόσταγμα ή το κέλευσμα· αυτό ακριβώς που έλεγαν παντού και οι απόστολοι όταν θαυματουργούσαν στο όνομα του Ιησού Χριστού. Αρκεί μόνο και εμείς να τηρούμε σε όλα τα προστάγματα του Θεού· διότι εάν τα πράττουμε, μέσω αυτών θα τον εξολοθρεύσουμε και θα σκοτώσουμε τον δράκοντα, το σκολιό φίδι. Και παρατήρησέ μου εδώ τη σύνεση του Παύλου. Επειδή, δηλαδή, είπε: «Θα μπορέσετε να σβήσετε τα πυρωμένα βέλη του διαβόλου», για να μην τους γεμίσει με υπερηφάνεια, δείχνει ότι περισσότερο από όλα για τον σκοπό αυτόν έχουν ανάγκη τον Θεό. Διότι τι λέει; «Με κάθε προσευχή και δέηση». Σαν να έλεγε: Αυτά θα γίνουν, και θα κατορθώσετε τα πάντα εάν προσεύχεστε· αλλά όταν προσέρχεσαι, ποτέ να μην παρακαλάς μόνο για τον εαυτό σου, και έτσι θα βρεις τον Θεό ίλεω. «Προσευχόμενοι», λέει, «με κάθε προσευχή και δέηση σε κάθε καιρό, εν πνεύματι, και αγρυπνώντας γι' αυτό ακριβώς με κάθε επιμονή, και με δέηση για όλους τους αγίους».

Περίμενα να αποδώσει δικαιοσύνη, αλλά αυτή έπραξε ανομία, και όχι δικαιοσύνη, αλλά κραυγή. Αυτό λέγεται και για την κάθε ψυχή. Διότι, όταν ο φιλάνθρωπος Θεός εκπληρώσει όλα όσα έπρεπε, και έπειτα αυτή παραγάγει αγκάθια αντί για σταφύλια, θα αφαιρέσει τον φραγμό και θα γκρεμίσει τον τοίχο, και θα γίνουμε βορά. Άκουσε, πράγματι, πώς και ένας άλλος προφήτης θρηνώντας έλεγε: «Γιατί γκρέμισες τον φραγμό της, και την τρυγούν όλοι οι διαβάτες; Την κατέστρεψε αγριόχοιρος του δάσους, και άγριος μονιός την καταβόχθισε». Εκεί, λοιπόν, κάνει λόγο για τον Μήδο και τον Βαβυλώνιο· εδώ όμως δεν μπορεί να λεχθεί αυτό, αλλά ο αγριόχοιρος και ο μονιός είναι ο διάβολος και όλη του η δύναμη. Τον αποκάλεσε δε μονιό, θέλοντας να παραστήσει την αγριότητα και την ακαθαρσία του. Διότι, όταν η Γραφή θέλει να δηλώσει την αρπακτικότητά του, λέει: «Περιφέρεται σαν λιοντάρι που ωρύεται, ζητώντας ποιον να καταπιεί»· όταν όμως θέλει να δηλώσει το ιοβόλο, το θανάσιμο και το ολέθριο, τον ονομάζει φίδι και σκορπιό: «Να πατάτε», λέει, «επάνω σε φίδια και σκορπιούς, και επάνω σε όλη τη δύναμη του εχθρού»· όταν δε θέλει να υποδείξει συγχρόνως και το ισχυρό και το ιοβόλο, τον ονομάζει δράκοντα, όπως όταν λέει: «Ο δράκοντας αυτός, που έπλασες για να παίζεις μαζί του». Και τον ονομάζει παντού δράκοντα, σκολιό φίδι και ασπίδα.

Ϛ΄. Με τη λέξη «δράκων» υποδήλωσε τα μεγάλα κήτη, τα οποία συχνάζουν στα μεγάλα πελάγη. Η δε φράση «για να τον εμπαίζει» αναφέρεται, αντί αυτού, στην ίδια τη θάλασσα. Διότι τόσο το εβραϊκό όσο και το συριακό κείμενο την αναφέρουν στο αρσενικό γένος. Τόσο μεγάλη είναι, λέγει, ώστε και αναρίθμητα γένη ιχθύων περικλείει, και τα μέγιστα κήτη κολυμπούν άφοβα μέσα σε αυτήν. Εάν όμως κάποιοι επιθυμούν να ερμηνεύσουν αλληγορικά τον δράκοντα, επειδή και στο βιβλίο του Ησαΐα η μάχαιρα η μεγάλη, η άγια και ισχυρή στρέφεται εναντίον του δράκοντα, του σκολιού όφεως που βρίσκεται στη θάλασσα, ούτε εμείς θα απορρίψουμε μια τέτοια ερμηνεία. Διότι και στο βιβλίο του Ιώβ βρίσκουμε τον Θεό να συνομιλεί και να λέει: «Θα σύρεις τον δράκοντα με αγκίστρι;». Αυτός, αν και πλάστηκε από τον Θεό, επειδή υπερηφανεύθηκε εναντίον του Δημιουργού του, έχει παραδοθεί για να εμπαίζεται. Για αυτόν πάλι ο Θεός έλεγε στον Ιώβ: «Δεν υπάρχει πάνω στη γη κανένα δημιούργημα όμοιό του, που να εμπαίζεται από τους αγγέλους», δηλαδή από τους δικαίους.

Διότι, αφού κερατίσθηκαν, δηλαδή κατανύχθηκαν, οι προερχόμενοι από όλα τα έθνη στράφηκαν μέσω αυτού του μυστηρίου στη θεοσέβεια, εγκαταλείποντας τα μάταια είδωλα και τους δαίμονες. Αντιθέτως, για τους απίστους το ίδιο αυτό σχήμα φανερώνεται ως καταστροφή και καταδίκη. Με τον ίδιο τρόπο, στον λαό που εξήλθε από την Αίγυπτο, μέσω του τύπου της εκτάσεως των χειρών του Μωυσή και της επικλήσεως του ονόματος του Ιησού από τον γιο του Ναυή, ο μεν Αμαλήκ ηττάτο, ο δε Ισραήλ νικούσε. Επίσης, μέσω του τύπου και του σημείου ενάντια στα φίδια που δάγκωναν τον Ισραήλ, η ύψωση φαίνεται να έγινε για τη σωτηρία εκείνων που πίστευαν ότι, μέσω Εκείνου που επρόκειτο να σταυρωθεί, προκηρυσσόταν από τότε ο θάνατος για το φίδι, και η σωτηρία για όσους δαγκώνονται από αυτό και καταφεύγουν σε Εκείνον που έστειλε τον σταυρωμένο Υιό Του στον κόσμο. Διότι το προφητικό πνεύμα δεν μας δίδασκε μέσω του Μωυσή να πιστεύουμε σε ένα φίδι, αφού άλλωστε δηλώνει ότι αυτό καταράστηκε εξαρχής από τον Θεό, και μέσω του Ησαΐα προμηνύει ότι θα εξολοθρευτεί ως εχθρός από τη μεγάλη μάχαιρα, η οποία είναι ο Χριστός.

Εσείς όμως, ερμηνεύοντας αυτά επιφανειακά, καταδικάζετε τον Θεό για πολλή αδυναμία, αν τα ακούτε τόσο στενά και δεν εξετάζετε τη δύναμη των λεγομένων. Διότι έτσι και ο Μωυσής θα κρινόταν παράνομος. Επειδή αυτός, ενώ παρήγγειλε να μη γίνει κανένα ομοίωμα, ούτε από αυτά που είναι στον ουρανό ούτε από αυτά που είναι στη γη ή στη θάλασσα, έπειτα ο ίδιος κατασκεύασε χάλκινο φίδι, και αφού το έστησε πάνω σε κάποιο σημείο, διέταξε αυτούς που είχαν δαγκωθεί να το κοιτάζουν. Και εκείνοι σώζονταν αποβλέποντας σε αυτό. Θα θεωρηθεί άραγε ότι το φίδι έσωσε τότε τον λαό, το οποίο, όπως προείπα, καταράστηκε ο Θεός στην αρχή, και θα εξολοθρεύσει με τη μεγάλη μάχαιρα, όπως βοά ο Ησαΐας; Και θα αποδεχθούμε τέτοια πράγματα τόσο άφρονα, όπως ισχυρίζονται οι δάσκαλοί σας, και όχι ως σύμβολα; Δεν θα αναγάγουμε το σημείο στην εικόνα του σταυρωθέντος Ιησού, εφόσον και ο Μωυσής, μέσω της εκτάσεως των χεριών του σε συνδυασμό με την επίκληση του ονόματος του Ιησού, έκαναν τον λαό σας να νικά; Διότι έτσι θα πάψουμε και να απορούμε για όσα έπραξε ο νομοθέτης. Επειδή δεν έπειθε τον λαό να εγκαταλείψει τον Θεό και να ελπίζει σε ένα θηρίο, μέσω του οποίου ξεκίνησε η παράβαση και η παρακοή. Αντιθέτως, αυτά έγιναν και λέχθηκαν μέσω του μακάριου προφήτη με βαθύ νόημα και μυστήριο. Και δεν υπάρχει τίποτα για το οποίο μπορεί κάποιος δικαίως να κατηγορήσει τα λεγόμενα ή τα πεπραγμένα από όλους ανεξαιρέτως τους προφήτες, εάν κατέχετε τη γνώση που εμπεριέχεται σε αυτά.

Και πράγματι, από βασιλικά διατάγματα, τα οποία είχαν ως αφετηρία αυτή τη δικαστική απόφαση, επρόκειτο, σαν πρόβατα επί σφαγή, να συγκεντρωθούν σε ένα μέρος όσοι είχαν εξοριστεί σε διάφορες επαρχίες και όσοι ήταν εγκλεισμένοι σε οποιεσδήποτε φυλακές, ώστε να υποστεί ο καθένας τον θάνατο για τον οποίο είχε προοριστεί, αν, για να μιλήσω σύμφωνα με τον προφήτη, ο Θεός δεν επέφερε τη μάχαιρά Του εναντίον του αποστάτη δράκοντα, του σκολιού, εκείνου που διέφευγε μέσα στα ύδατα αυτής της ρευστής ζωής, όπως απέδειξε, και ο οποίος δεν μπορούσε να φανταστεί τίποτα ανώτερο από τα ορατά και τον ηδονικό βίο.

Ότι η Γραφή αποκαλεί πολλές φορές τον διάβολο δράκοντα και σκολιό όφι. Γι' αυτό και ο Σωτήρας λέει: «Ιδού, σας έδωκα την εξουσία να πατάτε επάνω σε όφεις και σκορπιούς». Και για να μην υποθέσεις ότι εννοεί τα ερπετά, πρόσθεσε: «Και επάνω σε όλη τη δύναμη του εχθρού». Ο διάβολος είναι δράκοντας και όφις όχι ως ρίζα της κακίας, όπως ισχυρίζονται οι Μανιχαίοι, αλλά ως άρχοντας των δαιμόνων και επειδή υπήρξε ο αρχηγός της εκπτώσεώς τους.

Οι εθνόφρονες εικονομάχοι, κατά την παλαιά ρήση, ανέδειξαν ως βασιλιά τους τον υιό του Ταβεήλ, εφόσον ο Λέων, που είναι απόγονος του μιαρού Κωνσταντίνου ως προς την ασέβεια, ο οποίος ανακηρύχθηκε τύραννος μετά τον ένδοξο βασιλιά Μιχαήλ, είναι το σκολιό φίδι, ο εναντιούμενος νους, ο υπερήφανος αυχένας, ο άνθρωπος της απώλειας, ο υιός της ανομίας, το σκεύος της οργής, το αρμενογενές έκτρωμα, ο λειτουργός του διαβόλου, ο διάκονος και συνεργός του σατανά. Αυτός, αφού εμπνεύστηκε την πατρική μανία, συγκεντρώνει πονηρό συνέδριο κατά της ιερής συνόδου, με σκοπό δηλαδή να επικυρώσει την παλαιά ψευδοσύνοδο. Για τον λόγο αυτό, πάλι εξυβρίστηκε η εικόνα του Χριστού, της αγίας Του μητέρας και όλων των θεραπόντων Του, αφού αφαιρέθηκαν γρήγορα από τη μέση σαν να ήταν βδελύγματα, πράγμα που φρίττω και να λέω. Γι' αυτό τον λόγο ναοί αμαυρώνονται, θυσιαστήρια κατασκάπτονται και τα ιερά βεβηλώνονται και αφανίζονται. Γι' αυτό χύνονται αίματα και όσιοι άνδρες θανατώνονται και γεμίζουν οι φυλακές και αναζητούνται καταφύγια στις ερήμους, στα βουνά, στα σπήλαια και στις τρύπες της γης. Γι' αυτό ιερείς φέρονται άφρονα και ιεράρχες γίνονται ανόσιοι και κυριαρχούν άρχοντες της Τάνεως και βέβηλοι, και παρθένοι απογυμνώνονται και τα πάντα γεμίζουν με τρόμο, εφόσον η πονηρή εξουσία επιδιώκει μετά μανίας να υποδουλώσει κάθε ψυχή οδηγώντας την στην απώλεια, ώστε να μην υπάρχει κανένας που να διασωθεί.

Στο τέκνο Ναυκράτιο. Η μεν ιερή γραφή λέει: «φωνή ακούστηκε στη Ραμά, θρήνος και οδυρμός πολύς, η Ραχήλ να κλαίει τα τέκνα της, και δεν ήθελε να παρηγορηθεί»· εγώ όμως ο ταλαίπωρος, προσαρμόζοντας αυτή τη φωνή, ευλόγως θα έλεγα: χαρμόσυνα νέα ακούσαμε από την τιμιότητά σου, για τα οποία πρέπει να σκιρτά όχι αυτή ή εκείνη η πόλη, αλλά, για να το πω έτσι, σχεδόν ολόκληρη η υφήλιος, διότι ο Κύριος καθαίρεσε όχι τον Σηών, τον βασιλιά των Αμορραίων, ούτε τον Ωγ, τον βασιλιά της Βασάν, μικρούς βασιλείς που καταπίεζαν ένα μικρό μέρος της οικουμένης, αλλά τον νεοφανή και μεγάλο δράκοντα που λυμαινόταν μεγάλο μέρος της οικουμένης, το σκολιό φίδι που σφύριζε βλάσφημα, το βδέλυγμα της ερημώσεως, το σκεύος της οργής, τον υιό του Ταβεήλ, για να μην πω του Καβαλλίνου, τον απόγονο του Αχαάβ, το ομοίωμα του Ιουλιανού, το πλήρωμα του πονηρού, τον υβριστή του Χριστού, τον εχθρό της Θεοτόκου, τον αντίπαλο όλων των αγίων. Διότι, αφού καταδίωξε και εξαφάνισε τις σεπτές τους μορφές (εικόνες), είναι φανερό ότι υπήρξε ολοκληρωτικά εχθρός και διώκτης τους. Ας ευφραίνονται οι ουρανοί και ας αγαλλιάται η γη, ας ραντίσουν τα όρη γλυκασμό και οι λόφοι δικαιοσύνη. Έπεσε ο εχθρός, συνετρίβη αυτός που μας κατέκοπτε. Φράχτηκε το στόμα που μιλούσε άδικα, ανακόπηκε το χέρι του Αβεσσαλώμ, χάθηκε ο σκληρόκαρδος Φαραώ. Και δεν έχω ακόμη ούτε τον καιρό ούτε τον τόπο για να περιγράψω όσα αξίζει να ακουστούν για τον πάγκακο δράκοντα.

Προς τον ίδιον, εκ μέρους της συνόδου, επειδή αρνήθηκε να προσέλθει στη συνέλευση. Αναγνώστηκε, τιμιότατε αδελφέ, σε όλους εμάς τους αδελφούς που έχουμε συνέλθει, το γράμμα της ιερότητάς σου, και για την επιστροφή των Αρμενίων χαρήκαμε πάρα πολύ. Διότι, αφού έχουμε μάθει ότι γίνεται χαρά στον ουρανό ακόμη και για έναν αμαρτωλό που μετανοεί, πώς ήταν δυνατόν να μην αγαλλιάσουμε για τη σωτηρία τόσων ψυχών; Προσευχηθήκαμε, μάλιστα, να έχουν μόνιμη στερέωση στο αγαθό, ώστε να μην επανέλθουν στην προηγούμενη κατάστασή τους, σαν τα φυτά που τραβιούνται βίαια με τα χέρια. Για το γεγονός, όμως, ότι απέφυγες να έρθεις εδώ, πληγωθήκαμε βαθύτατα στις καρδιές μας, διότι η απουσία σου έγινε αιτία να παραμείνουν και πάλι μετέωρες οι εκκρεμείς υποθέσεις. Διότι η έγγραφη γνώμη σου δεν μας φάνηκε επαρκής για να αναπληρώσει το κενό της απουσίας σου, όπως παρατήρησαν ορισμένοι που την εξέτασαν προσεκτικότερα, λέγοντας ότι δεν ήταν καθόλου ευθεία ούτε ξεκάθαρη, αλλά στριφνή, πλάγια και απείχε πάρα πολύ από το πνεύμα της ευθύτητας, προσομοιάζοντας μάλλον με τους ελιγμούς του σκολιού δράκοντα, εναντίον του οποίου ο πιο μεγαλόφωνος από τους προφήτες προφήτευσε ότι θα επιπέσει η αγία μάχαιρα του Θεού, και επιπλέον, ότι είχε συνταχθεί με τρόπο υβριστικό για τη σύνοδο. Διότι λέει: Αν ρυθμίσετε κάτι κατ' οικονομίαν που δεν αντιτίθεται στους θείους κανόνες και στην αλήθεια, σε αυτή την ευσεβή γνώμη συντάσσομαι και εγώ.