Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 27:11

Έχει γραφεί δε και στο βιβλίο του Ιώβ ως εξής: «Ανοίγουν για σένα με φόβο οι πύλες του θανάτου· και οι πυλωροί του άδη μόλις είδαν, έφριξαν·» είναι δε ολοφάνερο, ότι εννοεί τις αντίπαλες δυνάμεις των δαιμόνων. Ομοίως δε και στον 67ο ψαλμό: «Αυτός που εξάγει τους δεσμώτες με ανδρεία, καθώς και εκείνους που τον παροργίζουν, οι οποίοι κατοικούν στους τάφους.» Το ότι δε ο Χριστός δεν επρόκειτο να παραμείνει στον άδη, αλλά να αναστηθεί τριήμερος, ας το ακούσουμε από τον 15ο ψαλμό: «Διότι δεν θα εγκαταλείψεις την ψυχή μου στον άδη, ούτε θα επιτρέψεις στον όσιό σου να δει φθορά·» και πάλι από τον 56ο ψαλμό: «Θα εγερθώ την αυγή.» Και ο προφήτης Ωσηέ είπε τα εξής: «Ας πορευθούμε και ας επιστρέψουμε προς τον Κύριο τον Θεό μας, διότι αυτός μας έπλασε, και θα μας ιατρέψει· θα μας θεραπεύσει μετά από δύο ημέρες, την τρίτη ημέρα θα αναστηθούμε και θα ζήσουμε.» Σχετικά δε με τις μυροφόρες γυναίκες, ο προφήτης Ησαΐας είπε: «Γυναίκες που έρχεστε από το θέαμα, ελάτε· διότι δεν είναι λαός που έχει σύνεση.» Σχετικά δε με την ανάληψη του Χριστού έχει γραφεί στον 17ο ψαλμό: «Και ανέβηκε πάνω σε χερουβίμ, και πέταξε· πέταξε πάνω σε φτερά ανέμων.» Και πάλι στον 46ο ψαλμό: «Ανέβηκε ο Θεός με αλαλαγμό, ο Κύριος με φωνή σάλπιγγας·» και στον προφήτη Ζαχαρία: «Την ημέρα εκείνη θα σταθούν τα πόδια του Κυρίου στο όρος των Ελαιών, το οποίο βρίσκεται απέναντι από την Ιερουσαλήμ, στα ανατολικά.»

Απαλλάσσοντάς την δε και από την ίδια την κατάρα για την οποία είχε προσταχθεί να λυπάται, την προστάζει να γίνει η πρώτη αγγελιαφόρος των μεγάλων αγαθών και να ευαγγελιστεί στους μαθητές την πορεία προς τα άνω· ώστε, όπως ακριβώς η πρώτη και αρχαιότατη από όλες τις γυναίκες κατακρίθηκε επειδή υπηρέτησε τα λόγια του διαβόλου, και μέσω εκείνης ολόκληρο το γένος των γυναικών, έτσι και αυτή, υπηρετώντας τους λόγους του Σωτήρος μας και αναγγέλλοντας τα όσα οδηγούν στην αιώνια ζωή, να απαλλάξει ολόκληρο το γένος των γυναικών από την ενοχή. Ο Κύριος, λοιπόν, χαρίζει στη Μαρία, προκειμένου να μην κλαίει πλέον ούτε να έχει την καρδιά της επιρρεπή στις λύπες, και το να έχει ωραία πόδια. Διότι, σύμφωνα με τη φωνή του προφήτη: «Πόσο ωραία είναι τα πόδια εκείνων που ευαγγελίζονται τα αγαθά»· αν και εκείνη η πρώτη δεν είχε ωραία πόδια, διότι δεν ευαγγελιζόταν κανένα αγαθό, όταν συμβούλευε τον προπάτορα να παραβεί τη θεία εντολή. Το ότι δε η Μαρία είναι αξιοθαύμαστη, θα το κατανοήσεις και από το εξής: διότι αξιώθηκε προφητικής μνείας. Διότι, τι είπε ο προφήτης για αυτήν και για τις γυναίκες μαζί της, οι οποίες ευαγγελίζονταν στους αγίους μαθητές την ανάσταση του Σωτήρος; «Γυναίκες που έρχεστε από το θέαμα, ελάτε εδώ· διότι δεν πρόκειται για λαό που έχει σύνεση».

Επομένως, είχε γεμίσει με καλούς ποιμένες, αλλά θα γίνει, λέει, εγκαταλελειμμένο. Και το τι σημαίνει εγκαταλελειμμένο, ο ίδιος αμέσως το διευκρίνισε, λέγοντας: Ως ποίμνιο εγκαταλελειμμένο, δηλαδή, στερημένο από κάθε επιστάτη και κηδεμόνα. Όταν συμβεί αυτό, για πολύ καιρό θα παραμείνει εκτεθειμένο ως βοσκή. Διότι θα τους καταβοσκήσουν νοητά και ισχυρότατα θηρία, δηλαδή ο Σατανάς και οι πονηρές δυνάμεις που είναι μαζί του και υπό την εξουσία του. Διότι, εφόσον κανένας δεν θα απομακρύνει από την καρδιά του ανθρώπου τις επιθέσεις των πονηρών δαιμόνων, αυτή θα είναι ευάλωτη, και χωρίς καμία αντίσταση θα παρασυρθεί σε οτιδήποτε επιθυμούν εκείνοι. Αν όμως πρέπει να πούμε και κάτι σύμφωνο με τα ιστορικά γεγονότα, έγιναν βοσκή μετά τον σταυρό του Σωτήρα και για τον στρατό των Ρωμαίων. Διότι αυτός στρατοπέδευσε και αναπαύθηκε ανάμεσά τους σαν κάποιος εύρωστος μόσχος· αλλά αφού περάσει λίγος καιρός, λέει, δεν θα υπάρχει σε αυτήν τίποτα χλωρό επειδή θα ξεραθεί, δηλαδή, σε τέτοιο βαθμό θα καταβοσκήσουν τη χώρα, ώστε να καταστεί ξηρή και να μην έχει πλέον βοσκή. Αυτό δε αποτελεί σαφή απόδειξη ότι δεν πρόκειται να αναχωρήσουν προηγουμένως από τη χώρα τους εκείνοι που την λεηλατούν, εάν δεν καταβροχθίσουν και δεν κάνουν δική τους κληρονομιά το καθετί χρήσιμο που υπάρχει σε αυτούς, σχεδόν μέχρι και τα πιο ευτελή.

Ο ίδιος όμως λόγος θα μπορούσε να λεχθεί, ακόμη κι αν επέλεγε κανείς να πει ότι οι ακάθαρτοι δαίμονες βόσκουν σαν μοσχάρια στις καρδιές των Ιουδαίων· διότι σε τέτοιο βαθμό τις κατέφαγαν, ώστε ίσως και να στερούνται πλέον βοσκής, λόγω του ότι δεν σώζεται πια σε αυτούς απολύτως κανένα αγαθό, το οποίο εκ φύσεως μπορεί να καταναλωθεί από αυτούς. «Γυναίκες που έρχεστε από θέαμα, ελάτε. Διότι δεν είναι λαός που έχει σύνεση. Γι' αυτόν τον λόγο δεν θα τους σπλαχνιστεί ο Ποιητής τους, ούτε θα τους ελεήσει ο Πλάστης τους». Αφού λοιπόν είπε ότι το κατοικούμενο ποίμνιο θα εγκαταλειφθεί και θα γίνει τόπος βοσκής και θα προσφερθεί ως βοσκότοπος, σύμφωνα με τα όσα έχουν ήδη εξηγηθεί, δεδομένου ότι ο Ισραήλ βρέθηκε πλέον εκτός της οικειότητας με τον Θεό εξαιτίας της ασέβειας προς τον Χριστό, και εφόσον έπαυσαν η πρώτη διαθήκη και τα κατά τον νόμο έθιμα, πρόσταξε τις άγιες γυναίκες να κηρύξουν το ευαγγέλιο της ανάστασης του Σωτήρα μας, τις οποίες μνημονεύει και ο Ματθαίος, λέγοντας τα εξής: «Αργά το Σάββατο, καθώς ξημέρωνε η πρώτη ημέρα της εβδομάδας, ήλθε η Μαρία η Μαγδαληνή και η άλλη Μαρία για να δουν τον τάφο. Και ιδού, έγινε μεγάλος σεισμός. Και επειδή ένιωσαν μεγάλο φόβο, τους είπε ο μακάριος άγγελος: Μη φοβάστε εσείς. Διότι γνωρίζω ότι ζητάτε τον Ιησού τον εσταυρωμένο. Δεν είναι εδώ, διότι αναστήθηκε, όπως ακριβώς το είχε πει».

«Ελάτε να δείτε τον τόπο όπου κειτόταν, και πηγαίνετε γρήγορα να πείτε στους μαθητές του ότι αναστήθηκε από τους νεκρούς, και ιδού, πηγαίνει πριν από εσάς στη Γαλιλαία· εκεί θα τον δείτε. Και μετά τα λόγια του αγγέλου, ιδού, ο Ιησούς τις συνάντησε λέγοντας: Χαίρετε. Και εκείνες πλησίασαν, έπιασαν τα πόδια του και τον προσκύνησαν. Τότε ο Ιησούς τους λέει: Μη φοβάστε, πηγαίνετε να αναγγείλετε στους μαθητές μου να πάνε στη Γαλιλαία, και εκεί θα με δουν.» Αφού λοιπόν εγκαταλείπεται ο Ισραήλ, ελάτε εσείς, λέει, οι σοφές γυναίκες, και με μεγάλη γρηγοράδα αναγγείλετε το χαρμόσυνο μήνυμα της ανάστασης Εκείνου που νέκρωσε τον θάνατο, και κατάργησε τη φθορά, και δικαιώνει μέσω της πίστης όσους έχουν αμαρτήσει, και απαλλάσσει από τους μολυσμούς αυτούς που έχουν κυριευτεί από αυτούς, Εκείνου που μεταπλάθει σε νέα ζωή αυτούς που τον πλησιάζουν, που ανέδειξε τη νέα ζωή στους ανθρώπους της γης, δηλαδή την ευαγγελική, και σταμάτησε την αδυναμία της κατά τον νόμο λατρείας, ενώ έκανε να λάμψει η αλήθεια, και κατέστησε φανερή την οδό της εν πνεύματι και αληθεία προσκυνήσεως σε αυτούς που τον σέβονται. Ελάτε λοιπόν. Διότι ο Ισραήλ ξέπεσε από την ελπίδα. Διότι δεν είναι λαός που έχει σύνεση. Επειδή έχει πωρωθεί στην καρδιά, και έχει παραμείνει στο σκοτάδι, και κρατείται από την ομίχλη της αμαρτίας.

Έπρεπε, λοιπόν, έπρεπε να χαριστεί στις γυναίκες το προνόμιο να αναγγείλουν αυτές πρώτες την ανάσταση. Διότι, επειδή η πρώτη και αρχαιότερη γυναίκα παρέσυρε τον Αδάμ στην παράβαση, υπηρετώντας τα λόγια του φιδιού, και έγινε η ίδια πρόξενος του θανάτου, πώς δεν έπρεπε να αποτινάξουν τις αιτίες τόσο φοβερών κατηγοριών μέσω αυτής της αποστολής; «Διότι όπου επλεόνασε», λέει, «η αμαρτία, υπερπερίσσευσε η χάρις.» Το Ευαγγέλιο της σωτηρίας δόθηκε στη γυναίκα που είχε υπηρετήσει τον θάνατο. Διότι αναγκαίως ειπώθηκε προς αυτές το «Χαίρετε» από Εκείνον που είχε επιβάλει την κατάρα στην αρχή· διότι είχε πει προς αυτήν: «Με λύπες θα γεννάς τέκνα.» Έτσι, λύθηκαν τα πρώτα με τα δεύτερα, και θεραπεύθηκε το ασθενές. Σε αυτές λοιπόν ορίζει ότι πρέπει να αναγγέλλεται το χαρμόσυνο μήνυμα, καθώς ο Χριστός απέσυρε την αγάπη Του από τους Ιουδαίους. Επειδή παρέμειναν ασύνετοι και αμαθείς, λέει, δεν θα τους ελεήσει ο Δημιουργός τους, ούτε θα είναι άξιοι να τους σπλαχνιστεί κανείς. <Και θα συμβεί εκείνη την ημέρα, να περιφράξει ο Κύριος από τη διώρυγα του ποταμού μέχρι τα Ρινοκόρουρα.>

Και ίσως προς αυτές εδώ τις γυναίκες, που ευαγγελίζονται την ανάσταση, λέει ο προφήτης Ησαΐας εν πνεύματι: «Γυναίκες που έρχεστε από θέαμα, ελάτε· διότι δεν είναι λαός που έχει σύνεση» (εννοώντας προφανώς τους Ιουδαίους)· «γι' αυτό, δεν θα τους σπλαχνιστεί Εκείνος που τους δημιούργησε, και Εκείνος που τους έπλασε δεν θα τους ελεήσει», λέει. <Ιδού έρχονται ημέρες, λέει ο Κύριος, και θα εξαποστείλω πείνα πάνω στη γη, όχι πείνα άρτου ούτε δίψα ύδατος, αλλά πείνα για την ακρόαση του λόγου του Κυρίου. Και θα σαλευθούν τα ύδατα έως τη θάλασσα, και από τον βορρά έως την ανατολή θα περιτρέχουν ζητώντας τον λόγο του Κυρίου, και δεν θα τον βρουν.> Είναι γεγραμμένο: «Κύριε, μέσα στη θλίψη σε θυμηθήκαμε, μέσα σε μικρή θλίψη ήρθε η παιδεία σου σε εμάς». Γνωρίζοντας δε και ο θεσπέσιος Δαβίδ ότι η θλίψη είναι πράγμα άριστο και αληθινά ωφέλιμο, άλλοτε μεν έλεγε «Μέσα στη θλίψη επικαλέστηκα τον Κύριο», και άλλοτε πάλι «Καλό είναι για μένα που με ταπείνωσες, για να μάθω τα δικαιώματά σου». Διότι οι θλίψεις μάς καθιστούν πιο σώφρονες, και μας ανασύρουν από τις παγίδες της ραθυμίας, πείθοντάς μας να αγαπούμε τους τρόπους της επιείκειας, και υποβάλλοντας τον σκληρό και ατίθασο άνθρωπο, σαν από ανάγκη και φόβο, στους ζυγούς της οσιότητας και της υπακοής.

Οι αρχιερείς, λοιπόν, και οι Φαρισαίοι σφράγισαν τον τάφο μέσω του Πιλάτου, ενώ οι γυναίκες είδαν τον Αναστάντα. Και ο Ησαΐας, γνωρίζοντας την ευτέλεια των αρχιερέων αφενός και τη σταθερότητα της πίστεως των γυναικών αφετέρου, λέει: Γυναίκες, που έρχεστε από το θέαμα, ελάτε, διότι αυτός δεν είναι λαός που έχει σύνεση. Οι αρχιερείς ασυνετούν και οι γυναίκες γίνονται αυτόπτες μάρτυρες. Και όταν οι στρατιώτες ήλθαν σε αυτούς στην πόλη και ανήγγειλαν τα όσα συνέβησαν, τους είπαν: Πείτε ότι οι μαθητές του ήλθαν τη νύχτα και τον έκλεψαν ενώ εμείς κοιμόμασταν. Πολύ ορθά, λοιπόν, και αυτό το προείπε ο Ησαΐας σαν να μιλούσε εκ μέρους τους: Αλλά πείτε μας και αναγγείλετέ μας κάποια άλλη πλάνη.

Και ο Ησαΐας λέγει: Γυναίκες που έρχεστε από το θέαμα, ελάτε· διότι δεν είναι λαός που έχει φρόνηση. 〈πβ〉 Ότι θα εμφυσήσει στους αποστόλους το Άγιο Πνεύμα — ο Ναούμ λέγει: Ετοιμάσου, σήκω από το πρωί, έχει καταστραφεί όλη η υποφυλλίδα τους. Διότι ανέβηκε εμφυσώντας στο πρόσωπό τους. 〈πγ〉 Ότι θα φάει από κηρήθρα μελιού μετά την ανάσταση — Στα Άσματα λέγει: Έφαγα τον άρτο μου μαζί με το μέλι μου.

Αυτά, λοιπόν, τα κατορθώνουν όσοι υποδείχθηκαν, το δε άλλοτε «κατοικημένο ποίμνιο», ο λαός του Ισραήλ, «θα είναι παρατημένο σαν ποίμνιο εγκαταλελειμμένο»· επειδή δεν θέλησαν να αποδεχθούν «τον καλό ποιμένα», «εκείνον που έδωσε την ψυχή του για τα πρόβατα», γι' αυτό ο τόπος της ψυχής τους «θα γίνει για πολύ χρόνο τόπος βοσκής», ώστε να εκπληρωθεί σε αυτούς το: «τη ρήμαξε αγριογούρουνο από το δάσος, και άγριο θηρίο την κατέφαγε». «Και εκεί», λέει, «θα αναπαυθούν», δηλαδή «εκείνοι που την καταβοσκούν και τη ρημάζουν». Σε τέτοια ερημία θα μετατραπεί, ώστε τίποτα «χλωρό να μην υπάρχει σε αυτήν». Γι' αυτό έχει ειπωθεί: «και δεν θα υπάρχει σε αυτήν τίποτα χλωρό»· Προσκαλεί «γυναίκες», καθώς δεν βρίσκονται ανάμεσά τους άνδρες άξιοι σωτηρίας. Γι' αυτό προτρέπει τις «γυναίκες» να έλθουν και να σπεύσουν να δώσουν μαρτυρία, «έχοντας δει» τα παράδοξα και θαυμαστά έργα, έτσι ώστε, ερχόμενες, «να φωτίσουν» «τον λαό που κάθεται στο σκοτάδι» και την «εγκαταλελειμμένη» «πόλη» τους. Γι' αυτό, σύμφωνα με τον Ακύλα, έχει ειπωθεί: «γυναίκες έρχονται και την φωτίζουν», και σύμφωνα με τον Σύμμαχο: «γυναίκες έρχονται και την φανερώνουν».

Ποια άλλη όμως είναι αυτή, παρά η προαναφερθείσα πόλη, για την οποία είχε ειπωθεί: «διότι μια πόλη οχυρωμένη, η μόνη καλή, έχει αφεθεί και έχει εγκαταλειφθεί σαν έρημος». Αυτά δε εκπληρώνονταν κατά λέξη και ιστορικά κατά την ανάσταση του Σωτήρος μας. Τότε, σύμφωνα με τον Ματθαίο: «Υπήρχαν εκεί πολλές γυναίκες που κοίταζαν από μακριά, οι οποίες τον είχαν ακολουθήσει από τη Γαλιλαία για να τον διακονούν· μεταξύ των οποίων ήταν η Μαρία η Μαγδαληνή, και η Μαρία, η μητέρα του Ιακώβου και του Ιωσή, και η μητέρα των υιών του Ζεβεδαίου», ενώ σύμφωνα με τον Λουκά: «Τον ακολούθησαν δε κάποιες γυναίκες, οι οποίες είχαν έρθει μαζί του από τη Γαλιλαία» και τα εξής. Επειδή λοιπόν ο «λαός που δεν έχει σύνεση» δεν πειθόταν στο κήρυγμα των αποστόλων, μολονότι τα έθνη αποδέχονταν τον λόγο, για τον λόγο αυτό το θείο Πνεύμα καλεί τις γυναίκες προς μαρτυρία του κηρυσσόμενου λόγου, επειδή ακριβώς τους έβλεπε να τυφλώνονται. «Γι' αυτό», λέει, «δεν θα τους σπλαχνιστεί αυτός που τους δημιούργησε, ούτε θα τους ελεήσει αυτός που τους έπλασε». «Θα συμβεί δε εκείνη την ημέρα», λέει, δηλαδή στον καιρό που υποδεικνύεται, «ο Κύριος θα φράξει από τη διώρυγα του ποταμού». Αντί δε του ρήματος «θα φράξει», όλοι οι υπόλοιποι ερμηνευτές χρησιμοποίησαν το «θα πατάξει», δηλώνοντας ότι ο Κύριος θα πατάξει εκείνους τους απίστους και τον ασύνετο λαό.

Έπειτα, καθορίζει τον τόπο λέγοντας: «από το ρεύμα του ποταμού έως τον χείμαρρο της Αιγύπτου» σύμφωνα με τον Σύμμαχο, με την απόδοση του οποίου ταυτίζονται και οι υπόλοιποι. Νομίζω δε ότι μέσω αυτών υποδηλώνεται ο πόλεμος που επήλθε στους Ιουδαίους στο έθνος των Παλαιστινίων μετά το τόλμημά τους εναντίον του Χριστού. Επομένως, ο λόγος φαίνεται να μνημονεύει τα ίδια τα μεθόρια της Παλαιστίνης λέγοντας «από τον ποταμό», εννοώντας ίσως τον Ιορδάνη, «έως τα Ρινοκόρουρα»· αυτή είναι μία πόλη που βρίσκεται κοντά στα σύνορα μεταξύ της Αιγύπτου και της Παλαιστίνης. Γι' αυτό, σύμφωνα με τους άλλους ερμηνευτές, έχει ειπωθεί «έως τον χείμαρρο της Αιγύπτου», επειδή ο λόγος υπονοεί, όπως είπα, τον πόλεμο που επρόκειτο να γίνει εναντίον των Ιουδαίων στη χώρα των Παλαιστινίων. Στους κήρυκες δε του λόγου προστάζει στη συνέχεια λέγοντας: «εσείς όμως συνάξτε έναν προς έναν τους υιούς του Ισραήλ»· διότι, κι αν ακόμη ο λαός δεν θέλει να προσέλθει μαζικά στο σωτήριο κήρυγμα – «επειδή είναι λαός που δεν έχει σύνεση» –, ωστόσο έστω και μερικούς λίγους από αυτούς «έναν προς έναν συνάξτε τους υιούς του Ισραήλ». Διότι είναι επιθυμητό έστω και «ένας ένας» ή και δεύτερος και κάποιοι ελάχιστοι από αυτούς να σώζονται σε κάθε πόλη ή σε κάθε έθνος.

Θ΄. Καλώ και τις ψυχές που είναι συνεπαρμένες από τη σκηνή και το μεγάλο θέατρο τούτου του κόσμου· και τις καλώ μάλιστα με τα λόγια του Ησαΐα: «Γυναίκες που έρχεστε από το θέαμα, ελάτε, και αφού στρέψετε το όμμα της ψυχής από την εξωτερική περιπλάνηση, ησυχάστε και γνωρίστε ότι αυτός είναι ο Θεός, που υψώνεται ανάμεσα στα έθνη, που υψώνεται στη γη, πάντοτε μέσα από όλα τα θαυμάσια και τα παράδοξα που εποίησε, αλλά και με τα τωρινά ακόμη πιο ξεκάθαρα».

Γυναίκες που έρχεστε από το θέαμα, ελάτε· διότι δεν πρόκειται για λαό που διαθέτει σύνεση, γι' αυτό και δεν θα τους σπλαχνιστεί ο Πλάστης τους ... Και κατά την ημέρα εκείνη, ο Κύριος θα περιφράξει τον τόπο από τη διώρυγα του ποταμού έως τα Ρινοκόρουρα· εσείς, όμως, συγκεντρώστε τους υιούς του Ισραήλ έναν προς έναν. Και κατά την ημέρα εκείνη, θα σαλπίσουν με τη μεγάλη σάλπιγγα, και θα έρθουν οι χαμένοι στη χώρα των Ασσυρίων και οι χαμένοι στην Αίγυπτο και θα προσκυνήσουν τον Κύριο ...

Παρατήρησε λοιπόν, εσύ που έχεις καταστεί γνήσιος εραστής της μακάριας σοφίας του Χριστού, με τα μάτια του νου κατά την πρώτη Είσοδο της Αγίας Συνάξεως —μακριά από την εξωτερική πλάνη και την ταραχή των υλικών πραγμάτων, σύμφωνα με το γεγραμμένο «Γυναίκες που έρχεστε από θέαμα, ελάτε», εννοώ δηλαδή την περιπλάνηση σε ό,τι αφορά το είδος και το σχήμα κατά την όψη των αισθητών. Διότι δεν είναι ορθό να αποκαλούμε θεωρία, όπως κάνουν οι άσοφοι μεταξύ των λεγόμενων σοφών των Ελλήνων —αφού δεν θα μπορούσαν ποτέ να ονομαστούν από εμάς σοφοί όσοι δεν μπόρεσαν ή δεν θέλησαν να γνωρίσουν τον Θεό μέσα από τα δημιουργήματά Του— την επιφάνεια των αισθητών πραγμάτων, βάσει της οποίας έχει συσταθεί ο αδιάκοπος πόλεμος των αισθητών μεταξύ τους, ο οποίος ενεργεί σε όλα την αμοιβαία φθορά, καθώς όλα φθείρουν το ένα το άλλο και φθείρονται το ένα μέσα στο άλλο. Και έχουν τούτο ως μόνο σταθερό στοιχείο: το να αστατούν, να φθείρονται και να μην μπορούν ποτέ να συμφωνήσουν μεταξύ τους σε μια μόνιμη κατάσταση, ειρηνική και αστασίαστη. Παρατήρησε την ψυχή να προσέρχεται και να διαφεύγει βιαστικά, μπαίνοντας σαν σε Εκκλησία και σε άσυλο ανάκτορο ειρήνης, στην αδιατάρακτη και ελεύθερη από κάθε ταραχή εν Πνεύματι φυσική θεωρία, εισερχόμενη μαζί με τον Λόγο και υπό την καθοδήγηση του Λόγου, του μεγάλου και αληθινού Θεού και Αρχιερέως μας. Και να διδάσκεται, ωσάν μέσα από σύμβολα μέσω των θείων αναγνωσμάτων που τελούνται, τους λόγους των όντων και το θαυμαστό και μέγα μυστήριο της θείας πρόνοιας που φανερώνεται στον Νόμο και τους Προφήτες· και να δέχεται στην καθεμία από αυτές τις περιπτώσεις, χάριν της καλής της μαθητείας, άνωθεν από τον Θεό μέσω των αγίων δυνάμεων που συνομιλούν νοερώς μαζί της στη διάνοια, τις ειρηνοδώρους σημειώσεις μαζί με τη δυναμωτική και διαφυλακτική έλξη της θείας και διαπύρου επιθυμίας για τον Θεό, μέσα από την πνευματική ηδονή των θείων ασμάτων που της ψάλλονται νοερά και μυστικά.

Ποιας από τις αρετές της ψυχής είναι σύμβολο η πρώτη είσοδος της αγίας συνάξεως; Παρατήρησε λοιπόν, εσύ που έχεις καταστεί γνήσιος εραστής της μακαρίας σοφίας του Χριστού, με τα μάτια του νου κατά την πρώτη είσοδο της αγίας συνάξεως, την ψυχή να απομακρύνεται από την εξωτερική πλάνη και ταραχή των υλικών πραγμάτων —σύμφωνα με το γεγραμμένο: «Γυναίκες που έρχεστε από θέαμα, ελάτε», εννοώ δηλαδή την περιπλάνηση της όρασης στα αισθητά πράγματα με βάση το είδος και το σχήμα (διότι δεν πρόκειται για θεωρία, για να πω την αλήθεια, σύμφωνα με τους άσοφους από τους λεγόμενους σοφούς των Ελλήνων· διότι ας μην ονομαστούν ποτέ από εμάς σοφοί εκείνοι που δεν μπόρεσαν ή δεν θέλησαν να γνωρίσουν τον Θεό μέσα από τα δημιουργήματά Του, πλάνη κατά την οποία έχει συσταθεί ο αδιάκοπος πόλεμος των αισθητών μεταξύ τους, ο οποίος προκαλεί σε όλα τη φθορά του ενός από το άλλο, καθώς όλα φθείρουν το ένα το άλλο και φθείρονται μεταξύ τους, και έχουν ως μόνο σταθερό στοιχείο την αστάθεια και τη φθορά και την αδυναμία τους να συνυπάρξουν ποτέ ειρηνικά σε μια διαμονή αδιατάρακτη και χωρίς συγκρούσεις)— και (παρατήρησε) την ψυχή να έρχεται και να φεύγει τρέχοντας βιαστικά, και να εισέρχεται, σαν σε εκκλησία και άσυλο ανάκτορο ειρήνης, στη φυσική εν Πνεύματι θεωρία, η οποία είναι απρόσβλητη και ελεύθερη από κάθε ταραχή, μαζί με τον Λόγο και καθοδηγούμενη από τον Λόγο, τον μεγάλο και αληθινό Θεό και Αρχιερέα μας. Και (παρατήρησέ την) να διδάσκεται, μέσω των συμβόλων των θείων αναγνωσμάτων που τελούνται, τους λόγους των όντων και το θαυμαστό και μέγα μυστήριο της θείας πρόνοιας που φανερώνεται στον Νόμο και τους Προφήτες· και, αφού δεχθεί για το καθένα από αυτά, χάρη στην καλή της μαθητεία σε αυτά, τη θεόθεν δωρεά μέσω των αγίων δυνάμεων που διαλέγονται νοερά μαζί της στη διάνοια, (αφού δεχθεί) τις ειρηνοφόρες σφραγίδες μαζί με τη δυναμωτική και συντηρητική έλξη της θείας και διάπυρης έφεσης προς τον Θεό, μέσω της νοητής ηδονής των θείων ασμάτων που ψάλλονται μυστικά μέσα της· πάλι να μεταβαίνει από αυτά και να συνάγεται προς τη μία και μόνη κορυφή που περιλαμβάνει ενιαία αυτούς τους λόγους, εννοώ βεβαίως το άγιο Ευαγγέλιο, στο οποίο όλοι οι λόγοι της πρόνοιας και των όντων προϋπάρχουν ενοειδώς, με μία περιεκτική δύναμη. Μετά το οποίο (Ευαγγέλιο), είναι δυνατόν στους φιλόθεους να βλέπουν ξανά, με θεία αίσθηση και με ατρόμητα τα μάτια του νου, τον ίδιο τον Λόγο και Θεό να κατέρχεται από τον ουρανό σε αυτήν (την ψυχή), όπως συμβολίζει η κατάβαση του αρχιερέα από τον ιερατικό θρόνο, και να αποχωρίζει εντελώς από αυτήν, σαν να πρόκειται για κατηχουμένους, τους λογισμούς που ακόμη φαντάζονται την αίσθηση και τον μερισμό που προέρχεται από αυτήν. Και (να βλέπουν τον Λόγο) από εκεί και πέρα, αφού η ψυχή βγει πλέον έξω από τα αισθητά, όπως υποδηλώνει το κλείσιμο των θυρών της αγίας Εκκλησίας του Θεού, να την οδηγεί προς την άυλη, απλή, αναλλοίωτη και θεοειδή επιστήμη των νοητών, η οποία είναι ελεύθερη από κάθε είδος και σχήμα, και η οποία φανερώνεται μέσω της εισόδου των άρρητων μυστηρίων. Σύμφωνα με αυτήν (την επιστήμη), αφού η ψυχή συγκεντρώσει στον εαυτό της τις δικές της δυνάμεις, και αφού ενώσει νοερά τον εαυτό της με τον Λόγο μέσω του νοερού ασπασμού, Εκείνος (ο Λόγος) την εκδιδάσκει να ομολογεί με ευχαριστία, μέσω του Συμβόλου της Πίστεως, τους άρρητους λόγους και τρόπους της σωτηρίας της. Και επιπλέον, αφού πλέον η ψυχή, με απλή και αδιαίρετη δύναμη μέσω της μαθητείας, έχει περιλάβει γνωστικά τους λόγους και των αισθητών και των νοητών, (ο Λόγος) την οδηγεί στη γνώση της φανερής θεολογίας, μετά την υπέρβαση όλων (των κτιστών), παρέχοντάς της νόηση ίση με εκείνη των αγγέλων, στο μέτρο του εφικτού. Και την διδάσκει με σωφροσύνη τόσα μόνο όσα χρειάζονται για να γνωρίζει έναν Θεό, μία ουσία, τρεις υποστάσεις, Μονάδα ουσίας τρισυπόστατη και Τριάδα υποστάσεων ομοούσια, Μονάδα εν Τριάδι και Τριάδα εν Μονάδι, όχι την μία και την άλλη, ούτε τη μία δίπλα στην άλλη, ούτε μέσω της άλλης την άλλη, ούτε άλλην εντός άλλης, ούτε από την άλλη άλλην, αλλά την ίδια εντός εαυτής και καθ' εαυτήν, εφ' εαυτής, ταυτιζόμενη με τον εαυτό της, και Μονάδα και Τριάδα. Η οποία έχει την ένωση ασύνθετη και ασύγχυτη, και τη διάκριση αδιαίρετη και αμέριστη· Μονάδα δηλαδή ως προς τον λόγο της ουσίας, ήτοι του Είναι, και όχι κατά σύνθεση ή συναίρεση ή οποιαδήποτε σύγχυση, και Τριάδα ως προς τον λόγο του τρόπου υπάρξεως και υποστάσεως, αλλά όχι κατά διαίρεση ή αλλοτρίωση ή οποιονδήποτε μερισμό —διότι η Μονάδα δεν έχει μεριστεί στις υποστάσεις ούτε ενυπάρχει και επιθεωρείται σε αυτές σχετικώς, ούτε οι υποστάσεις συντίθενται σε μονάδα ή τη συγκροτούν με συναίρεση— αλλά (διδάσκει ότι είναι) η ίδια ταυτόσημη με τον εαυτό της, όμως με διαφορετικό τρόπο για το καθένα —διότι η αγία Τριάδα των υποστάσεων είναι Μονάδα ασύγχυτη ως προς την ουσία και τον απλό λόγο της, και η αγία Μονάδα είναι Τριάδα ως προς τις υποστάσεις και τον τρόπο υπάρξεως— την ίδια ολόκληρη να νοείται ως τούτο και εκείνο διαφόρως κατά τον έναν και τον άλλον λόγο, όπως έχει ειπωθεί, μία και μόνη, αδιαίρετη και ασύγχυτη και απλή και αμείωτη και απαράλλακτη θεότητα, που ολόκληρη υπάρχει ως Μονάδα κατά την ουσία και ολόκληρη η ίδια υπάρχει ως Τριάδα κατά τις υποστάσεις, και λάμπει ενοειδώς ως μία ακτίνα ενός τρισσοφαούς φωτός. Με αυτόν τον τρόπο η ψυχή, έχοντας δεχθεί ισότιμα με τους αγίους αγγέλους τους φανερούς και εφικτούς για την κτίση λόγους περί της θεότητος, και έχοντας μάθει να ανυμνεί ακατάπαυστα και σύμφωνα με αυτούς την μία θεότητα τριαδικά, ανάγεται στην κατά χάριν υιοθεσία μέσω της εμφερούς ομοιότητος· μέσω της οποίας, κατά τις ευχές, έχοντας τον Θεό ως Πατέρα μυστικό και μόνο κατά χάριν, θα συναχθεί προς το Έν της κρυφιότητός Του μέσω της έκστασης από τα πάντα, και θα πάθει (βιώσει) παρά θα γνωρίσει τα θεία, σε τέτοιο βαθμό ώστε να μη θέλει να ανήκει στον εαυτό της, ούτε να μπορεί να γνωρίζεται εξ εαυτής, από τον ίδιο της τον εαυτό ή από κάποιον άλλον, παρά μόνο από τον όλον Θεό, ο οποίος την έχει προσλάβει ολόκληρη με αγαθοπρεπή τρόπο, και ο οποίος εισέρχεται ολόκληρος σε αυτήν ολόκληρη, θεοπρεπώς και απαθώς, και την έχει θεώσει ολόκληρη και την έχει μεταποιήσει αμετάβλητα προς τον Εαυτό Του. Ώστε να είναι, όπως λέει ο πανάγιος Αρεοπαγίτης Διονύσιος, εικόνα και φανέρωση του αφανούς φωτός, κάτοπτρο ακραιφνές, διαυγέστατο, αλώβητο, άχραντο, ακηλίδωτο, που δέχεται μέσα του ολόκληρη, αν επιτρέπεται να το πούμε, την ωραιότητα της αγαθότυπης θεοείδειας, και που εκλάμπει αμιγώς μέσα του, όσο αυτό είναι δυνατόν, την αγαθότητα της εν αδύτοις σιγής.

Από εδώ προκύπτει το εξής: διότι, πρώτα μεν, εμφανίστηκε στη Μαρία στο μνήμα και στις άλλες γυναίκες, όπως ακριβώς προαναγγέλλει ο Ησαΐας, καλώντας τις γυναίκες και λέγοντας: «γυναίκες που έρχεστε από θέαμα, ελάτε, αναγγείλετέ μας». Έπειτα εμφανίστηκε στον Πέτρο. Ύστερα στον Κλεόπα και στους συνοδούς του, καθώς πήγαιναν στον δρόμο για τους Εμμαούς, αν και εκείνοι δεν είχαν κατανοήσει ακόμη, και κατά την κλάση του άρτου όταν φανέρωσε τον εαυτό του σε αυτούς. Κατόπιν στους δέκα, ενώ απουσίαζε ο Θωμάς, «όταν είχε βραδιάσει εκείνη την ημέρα». Έπειτα στους έντεκα, με παρόντα και συναριθμούμενο μαζί τους και τον Θωμά. Ύστερα σε περισσότερους από πεντακόσιους αδελφούς συγχρόνως, όπως επισημαίνει ο Παύλος, εφάπαξ, λέγοντας ότι «οι περισσότεροι από αυτούς ζουν μέχρι σήμερα». Ακόμη δε και στον Ιάκωβο, και αυτό το διδάσκει ο Παύλος, όχι μόνο στους δώδεκα. Διότι, αφού προηγουμένως είπε: «εμφανίστηκε στον Κηφά, έπειτα στους έντεκα», έτσι πρόσθεσε «στους αποστόλους». Έπειτα στους επτά στη θάλασσα της Τιβεριάδας, δηλαδή στον Πέτρο, τον Θωμά και τον Ναθαναήλ, στον Ιάκωβο και τον Ιωάννη, και σε άλλους δύο από τους μαθητές του. Ύστερα «σε όλους τους αποστόλους», δηλαδή στους εβδομήντα. Έπειτα «στο όρος της Γαλιλαίας, όπου τους είχε ορίσει ο Ιησούς». Και στο όρος των Ελαιών, όταν συνέβη και η Ανάληψη.

Επειδή ο Χριστός θανατώθηκε ως στασιαστής, ήταν επόμενο το σώμα του να ριφθεί άταφο. Αλλά ο Ιωσήφ, όντας πλούσιος, είναι πιθανό ότι έδωσε και χρυσό στον Πιλάτο. Και αφού το παρέλαβε, το τιμά, εναποθέτοντάς το σε καινό μνημείο, στο οποίο ουδείς είχε τεθεί μέχρι τότε. Και αυτό αποτέλεσε οικονομία του Θεού, ώστε, όταν αναστήθηκε ο Κύριος, να μην μπορεί να ισχυριστεί κάποιος ότι αναστήθηκε άλλος νεκρός που είχε ταφεί εκεί προηγουμένως. Γι' αυτόν λοιπόν τον λόγο ήταν καινό το μνημείο. Η δε Μαρία η Μαγδαληνή και η άλλη Μαρία, δηλαδή η Θεοτόκος, την οποία προηγουμένως ονόμασε μητέρα του Ιωσή και του Ιακώβου, αυτές οι δύο κάθονταν απέναντι από τον τάφο αναμένοντας, ώστε, αν κατέπαυε η μανία, να πάνε να περιπτυχθούν το σώμα και να το μυρώσουν. Για τέτοιες γυναίκες έλεγε ο Ησαΐας: «Γυναίκες που έρχεστε από το θέαμα, ελάτε· διότι αυτός δεν είναι λαός που διαθέτει σύνεση». Διότι, ολοφάνερα, αναφέρεται στον ιουδαϊκό λαό που σταύρωσε τον Κύριο, λέγοντας ότι δεν έχουν σύνεση. Τις προσκαλεί, επομένως, να εγκαταλείψουν τον ασύνετο λαό, να προσέλθουν στους αποστόλους και να τους ευαγγελιστούν την ανάσταση. «Την δε επομένη, η οποία είναι μετά την Παρασκευή, συγκεντρώθηκαν οι αρχιερείς και οι Φαρισαίοι ενώπιον του Πιλάτου, λέγοντας: Κύριε, θυμηθήκαμε ότι εκείνος ο πλάνος είπε ενώ ζούσε ακόμη: Μετά από τρεις ημέρες εγείρομαι».