Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 27:13

Και βέβαια έχει σαγηνευτεί ένα όχι μικρό πλήθος· όμως, σε σχέση με ολόκληρο το ιουδαϊκό έθνος, είναι εντελώς ελάχιστοι, και οι σωσμένοι έγιναν δεκτοί σχεδόν ένας-ένας, προφανώς μέσω της πίστης στον Χριστό. <Και κατά την ημέρα εκείνη θα σαλπίσουν με τη μεγάλη σάλπιγγα, και θα έλθουν οι χαμένοι στη χώρα των Ασσυρίων και οι χαμένοι στην Αίγυπτο, και θα προσκυνήσουν τον Κύριο στο άγιο όρος στην Ιερουσαλήμ.> Είναι συνήθεια των αγίων προφητών να αποκρύπτουν τον λόγο τους με κάποια ασάφεια, και επειδή οι Ισραηλίτες γίνονταν αχαλίνωτοι στην οργή, να ακολουθούν μια μέση οδό νοημάτων, ώστε πολλές φορές αυτό που δηλώνεται να είναι ασαφές. Λέει λοιπόν ότι θα σαλπίσουν εκείνον τον καιρό, όχι άλλοι, όπως νομίζω και πάλι, παρά μόνον οι άγιοι μυσταγωγοί, και θα σαλπίσουν όχι απλώς, αλλά με τη μεγάλη σάλπιγγα, δηλαδή, χρησιμοποιώντας τα ευαγγελικά κηρύγματα, σχεδόν να κατηχήσουν και να ανακράξουν κάτι το μεγάλο και εξαίσιο σε αυτούς που βρίσκονται πάνω στη γη. «Διότι, πράγματι, αληθινά σε όλη τη γη εξήλθε ο φθόγγος τους και στα πέρατα της οικουμένης τα λόγια τους». Διότι και ο μέγας Μωυσής είχε χρησιμοποιήσει κατά καιρούς σάλπιγγα, αλλά όχι τη μεγάλη· επειδή ήταν ισχνόφωνος και βραδύγλωσσος, και η δύναμη των νομικών κηρυγμάτων περιοριζόταν μόνο στη χώρα των Ιουδαίων.

Διότι, λέει, θα έρθουν εκείνοι που χάθηκαν στη χώρα των Ασσυρίων και εκείνοι που χάθηκαν στην Αίγυπτο, και θα προσκυνήσουν τον Κύριο στο άγιο όρος στην Ιερουσαλήμ. Αναφέρει δύο χώρες που ήταν περισσότερο από τις άλλες προσκολλημένες στη δεισιδαιμονία, δηλαδή των Ασσυρίων και των Αιγυπτίων. Αλλά αυτοί που είχαν χαθεί σε αυτές, λέει, θα έρθουν καλεσμένοι διαμέσου της πίστεως προς την επίγνωση του αληθινού Κυρίου και Θεού, και θα τον προσκυνήσουν, όχι πλέον στα μιασμένα τεμένη, αλλά στο άγιο όρος, δηλαδή την Εκκλησία, την οποία ονομάζει και Ιερουσαλήμ. Την ονομάζει όρος, διότι τίποτα το ταπεινό ή χαμερπές δεν υπάρχει απολύτως στις Εκκλησίες, αλλά διαπρέπει με υψηλά και εξυψωμένα δόγματα. Και Ιερουσαλήμ, διότι είναι πράγματι όραση ειρήνης. <Αλίμονο στο στεφάνι της ύβρεως, στους μισθωτούς του Εφραίμ, στο άνθος που έπεσε από τη δόξα πάνω στην κορυφή του παχέος όρους, σε αυτούς που μεθούν χωρίς κρασί.> Έχοντας προαναγγείλει ότι θα κληθούν μέσω της πίστης στην επίγνωση της αλήθειας, και θα προσκυνήσουν τον Κύριο όλοι όσοι είχαν χαθεί όντας πιασμένοι στις παγίδες της ειδωλολατρίας, μεταφέρει τον λόγο στους καθοδηγητές των Ιουδαίων, οι οποίοι έγιναν η αρχή και η αφορμή της ασέβειας κατά του Χριστού για τους λαούς που βρίσκονταν υπό την εξουσία τους.

Σάλπιγγα λοιπόν είναι ο νόμος· ομοίως δε και το ευαγγελικό και σωτήριο κήρυγμα· διότι έτσι το μνημονεύει και ο προφήτης Ησαΐας, λέγοντας: «Και εκείνη την ημέρα θα σαλπίσουν με τη μεγάλη σάλπιγγα.» Διότι πράγματι ήχησε μεγάλη σάλπιγγα, αυτή μέσω των αγίων αποστόλων, η οποία δεν αναιρεί την πρώτη, αλλά τη συνυποδέχεται· διότι διά του νόμου και των προφητών εδραιώνουν πάντοτε τον λόγο περί του Χριστού, χρησιμοποιώντας τις παλαιότερες μαρτυρίες. Επομένως, δύο είναι οι σάλπιγγες, αργυρές και σφυρήλατες· το μεν ασήμι υποδηλώνει τη λαμπρότητα, διότι ο λόγος του Θεού είναι λαμπρός· η δε σφυρηλάτηση του μετάλλου υποδεικνύει ότι οι ιερές και θείες σάλπιγγες, δηλαδή το νέο και το αρχαίο κήρυγμα, θα προχωρήσουν και θα προκόψουν· διότι πάντοτε ό,τι σφυρηλατείται προκόπτει και εκτείνεται σε πλάτος και σε μήκος. Έμελλαν δε να προκόψουν με την επιλάμψη του Χριστού· ο μεν παλαιός νόμος σε πνευματική θεωρία, το δε ευαγγελικό κήρυγμα στο να εξαπλωθεί σε ολόκληρη την οικουμένη. Εξάλλου, ο νόμος ανέθετε στους ιερείς το καθήκον να καθοδηγούν τους λαούς με τις σάλπιγγες· διότι έχει δοθεί από τον Χριστό το να διακηρύσσουν τον Ίδιο και τα θεσπίσματά Του στους ιερουργούς των νέων κηρυγμάτων, προφανώς δηλαδή στους αγίους αποστόλους.

Λήφθηκε λοιπόν ο θεσπέσιος Μωυσής ως τύπος του Χριστού, αλλά δεν θα αποδώσουμε στον Χριστό όλα τα χαρακτηριστικά του Μωυσή, για να μην συλληφθούμε να πράττουμε και να λέμε συγχρόνως άτοπα. Διότι ο Μωυσής ομολογούσε ότι ήταν ισχνόφωνος και βραδύγλωσσος και ότι ήταν ανίκανος για την αποστολή· διότι έλεγε ότι «Ισχνόφωνος και βραδύγλωσσος είμαι εγώ· και δεν ήμουν εύλαλος ούτε προχθές ούτε πριν από τρεις ημέρες ούτε αφότου άρχισες να μιλάς στον δούλο σου»· και παρακαλούσε λέγοντας: «Σε παρακαλώ, Κύριε, όρισε άλλον ικανό, τον οποίο θα αποστείλεις». Αλλά ο Χριστός δεν είναι βραδύγλωσσος, ούτε ισχνόφωνος σαν εκείνον, αλλά είναι ο ίδιος η μεγάλη σάλπιγγα. Διότι έτσι τον ονόμαζε ο μακάριος προφήτης Ησαΐας, λέγοντας: «Και κατά την ημέρα εκείνη θα σαλπίσουν με τη μεγάλη σάλπιγγα». Επειδή ο λόγος του Σωτήρος διακηρύσσεται παντού, και έχει γίνει ακουστός σε όλους όσους βρίσκονται κάτω από τον ουρανό. Και γνωρίζοντας αυτό, ο μακάριος Δαβίδ έλεγε: «Ο Θεός των θεών, ο Κύριος, μίλησε και κάλεσε τη γη από τις ανατολές του ηλίου μέχρι τις δυσμάς». Επομένως, ο Μωυσής μεσιτεύει μεν ως τύπος του Χριστού, αλλά όσον αφορά τη βραδυγλωσσία του δεν εμφανίζει πλέον τον τύπο στον εαυτό του. Ελήφθη πάλι ο μακάριος Ααρών ως προτύπωση του Εμμανουήλ, όντας στεφανωμένος με τα καυχήματα της αρχιερωσύνης, και εισερχόμενος στα Άγια των Αγίων, και ενδεδυμένος εκείνη την ένδοξη και αξιοθαύμαστη στολή.

ΨΑΛΜΟΣ ΜΘ΄. <Εκάλεσε τη γη από τις ανατολές του ήλιου μέχρι τις δυσμάς.> (A f. 280 b, B f. 191 b.) Καλούνται από τον Θεό οι άγιοι, όταν, αφού ενανθρώπησε, μίλησε και συγκάλεσε όλη τη γη. Και τι είπε; «Μαθητεύσατε πάντα τα έθνη.» Και το εξής: Πρέπει να κηρυχθεί αυτό το Ευαγγέλιο σε όλη την οικουμένη. Διότι ο Χριστός είναι η μεγάλη και ηχηρά βοώσα σάλπιγγα. Έτσι άλλωστε μνημονεύει τα κηρύγματά Του ο προφήτης Ησαΐας λέγοντας: «Και θα συμβεί, εκείνη την ημέρα θα σαλπίσουν με τη μεγάλη σάλπιγγα.» Έχει καλέσει, λοιπόν, όχι μόνο τον Ισραήλ, όπως ο ιεροφάντης Μωυσής, αλλά μάλλον άπαντες από τις ανατολές του ήλιου μέχρι τις δυσμάς.—(I f. 275.) Μπορείς να το κατανοήσεις και ως εξής: Ο θεσπέσιος Μωυσής καλούσε μόνο τον Ισραήλ, καθώς είχε την ιδιότητα του δούλου, όντας ισχνόφωνος και βραδύγλωσσος. Γι' αυτό, σύμφωνα με τη φωνή του Ψαλμωδού, «Γνωστός ήταν στην Ιουδαία ο Θεός, και μεγάλο το όνομά Του στον Ισραήλ.» Ενώ ο Σωτήρας και Κύριος των πάντων, εφόσον υπάρχει ως Θεός από Θεό, φανερώθηκε σε εμάς για να καλέσει όλη την οικουμένη, αυτούς από τις ανατολές του ήλιου και μέχρι τις δυσμάς. Διότι είπε: «Ελάτε προς εμένα, πάντες οι κοπιώντες και πεφορτισμένοι, και εγώ θα σας αναπαύσω.» Έδωσε επίσης εντολή σε όλους τους αγίους μαθητές και αποστόλους λέγοντας: «Πορευθέντες μαθητεύσατε πάντα τα έθνη.» <Από τη Σιών προέρχεται η ευπρέπεια της ωραιότητός του.> (A f. 280 b, B f. 192, I f. 275.)

Αντήχησε δε και η σάλπιγγα, φανερώνοντας την εύηχη φωνή των ευαγγελικών θεσπισμάτων. Και λοιπόν είπε κάπου ο Θεός μέσω της φωνής των προφητών προς τα πλήθη των Ιουδαίων: «Κατέστησα πάνω σας σκοπούς. Ακούστε τη φωνή της σάλπιγγας. Και είπαν: Δεν θα ακούσουμε. Γι' αυτό άκουσαν τα έθνη και εκείνοι που ποιμαίνουν τα ποίμνια ανάμεσά τους. Άκου, γη: Ιδού, εγώ επιφέρω σε αυτόν τον λαό κακά, τον καρπό της αποστασίας τους, διότι δεν πρόσεξαν τον λόγο μου και απέρριψαν τον νόμο μου.» Διότι ήχησε σε αυτούς η σάλπιγγα μέσω των σκοπών του Θεού, δηλαδή των αγίων αποστόλων. Επειδή έχουν χειροτονηθεί ως σκοποί για εμάς. «Αλλά είπαν: Δεν θα ακούσουμε. Γι' αυτό άκουσαν τα έθνη.» Και θα βρούμε ότι οι ίδιοι οι άγιοι μαθητές είναι αυτοί που είπαν ανοιχτά στους λαούς των Ιουδαίων: «Σε εσάς ήταν αναγκαίο να λαληθεί πρώτα ο λόγος του Θεού. Επειδή όμως τον απορρίπτετε και κρίνετε τους εαυτούς σας ανάξιους της αιώνιας ζωής, ιδού, στρεφόμαστε προς τα έθνη. Διότι έτσι μας έχει δώσει εντολή ο Κύριος.» Με σάλπιγγα παρομοιάζει την ευφωνία των κηρυγμάτων του Χριστού και ο μακάριος Ησαΐας, λέγοντας για τον καιρό της παρουσίας Του: «Και θα συμβεί, εκείνη την ημέρα, θα σαλπίσουν με τη μεγάλη σάλπιγγα.» Διότι σάλπιγγα ήταν και ο νόμος, αλλά είχε αδύναμη φωνή και ήταν βραδύγλωσσος. Γι' αυτό και ο Μωυσής, επειδή μόλις και μετά βίας ηχούσε μόνο στην Ιουδαία, όπου και έγινε γνωστός ο Θεός.

Αυτούς λοιπόν 〈συγκεντρώστε τους έναν-έναν〉, ενώ για τα υπόλοιπα έθνη 〈θα ηχήσει μεγάλη σάλπιγγα〉, με τον Λόγο να βοά ώστε να ακουστεί από όλους τους ανθρώπους.⌝ Γι' αυτό έχει ειπωθεί: 〈και θα συμβεί εκείνη την ημέρα να ηχήσει η μεγάλη σάλπιγγα, και θα έλθουν οι χαμένοι από τον λαό των Ασσυρίων και οι χαμένοι στην Αίγυπτο και θα προσκυνήσουν τον Κύριο στο άγιο όρος στην Ιερουσαλήμ〉. ⌜Εννοεί μέσω των Αιγυπτίων τους ειδωλολάτρες, και μέσω των 〈Ασσυρίων〉 τους πολεμίους του Ισραήλ που έγιναν πολιορκητές της ιουδαϊκής χώρας· προς αυτούς, όταν ο Λόγος κήρυξε μέσω της ευαγγελικής 〈σάλπιγγας〉, της αληθινά 〈μεγάλης〉, αφού μεταστραφούν οι ειδωλολάτρες των εθνών και οι παλαιοί εχθροί και πολέμιοι της θεοσέβειας του Ισραήλ, θα έλθουν επιστρέφοντας προς τον Θεό, ώστε εκείνοι που άλλοτε είχαν χαθεί στην πλάνη της ειδωλολατρίας, αφού μεταβληθούν και σπεύσουν να έλθουν στη γνώση του Λόγου του Θεού, να επιτύχουν τη σωτηρία μέσω του Χριστού.⌝ Βλέπει με το Πνεύμα τη σύνοδο των αθέων που συγκεντρώθηκαν εναντίον του Σωτήρα μας, και αποκαλώντας 〈στεφάνι〉 〈ύβρεως〉 την εμπλοκή τους στο κακό και τη συμφωνία τους για το κακό, αναφωνεί λέγοντας: 〈Ουαί στο στεφάνι της ύβρεως〉. ⌜Υπονοούσε δε το συνέδριο των Φαρισαίων και των αρχιερέων και των λοιπών αρχόντων του ιουδαϊκού λαού, τους οποίους, επειδή συνήλθαν στον ίδιο τόπο προερχόμενοι από διάφορα αξιώματα, τους παρομοιάζει με 〈στεφάνι〉, όχι όμως κάποιου είδους τιμής ούτε δόξας, αλλά 〈ύβρεως〉 και ατιμίας.

Γυναίκες που έρχεστε από το θέαμα, ελάτε· διότι δεν πρόκειται για λαό που διαθέτει σύνεση, γι' αυτό και δεν θα τους σπλαχνιστεί ο Πλάστης τους ... Και κατά την ημέρα εκείνη, ο Κύριος θα περιφράξει τον τόπο από τη διώρυγα του ποταμού έως τα Ρινοκόρουρα· εσείς, όμως, συγκεντρώστε τους υιούς του Ισραήλ έναν προς έναν. Και κατά την ημέρα εκείνη, θα σαλπίσουν με τη μεγάλη σάλπιγγα, και θα έρθουν οι χαμένοι στη χώρα των Ασσυρίων και οι χαμένοι στην Αίγυπτο και θα προσκυνήσουν τον Κύριο ...