Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 28:1

Αλίμονο, λέει, σε εκείνους που εγείρονται το πρωί και επιδιώκουν το σίκερα. Δηλαδή, σε εκείνους οι οποίοι, μόλις διαλύθηκε γι' αυτούς το σκότος της άγνοιας μέσω της εισαγωγής στη θεογνωσία, και αφού ανέτειλε σε αυτούς ο ήλιος της δικαιοσύνης (αναδεικνυόμενοι θεοσεβείς και εντασσόμενοι στην Εκκλησία του Θεού, αντί για άνομοι και ασεβείς που ήταν προηγουμένως), κυριαρχούνται σε τέτοιο βαθμό από τα πάθη της σάρκας, ώστε να χάνουν τους ορθούς λογισμούς τους και να ανατρέπονται εξίσου με εκείνους που έχουν σκοτιστεί από τη μέθη. Αυτούς τους ανθρώπους, λοιπόν, οικτίρει ο λόγος της Γραφής, εκείνους που μετά τη διδασκαλία του Θεού παραδίδουν τον εαυτό τους στη μέθη των παθών. Διότι γνωρίζει πολλές φορές ανθρώπους που μεθούν και χωρίς κρασί, εκείνος που λέει: «Αλίμονο σε εκείνους που μεθούν χωρίς κρασί».

Ποιος λοιπόν θα τους ανεχθεί στο εξής να μωρολογούν, ή πώς δεν θα ακούσουν δικαιολογημένα το «Αλίμονο σε αυτούς που μεθούν χωρίς κρασί»; Αλλά ίσως να ντραπούν μεν για τα άτοπα που προκύπτουν από τέτοιους συλλογισμούς, θα καταφύγουν όμως στο εξής, και θα πουν ότι ο Υιός έχει μεν αποτυπωθεί από τον Πατέρα σε ακριβέστατη ομοιότητα, και ωστόσο ότι βρίσκεται σε άτρεπτη φύση, ακόμη και αν δεν προέρχεται από τον Πατέρα.

Διότι, λέει, θα έρθουν εκείνοι που χάθηκαν στη χώρα των Ασσυρίων και εκείνοι που χάθηκαν στην Αίγυπτο, και θα προσκυνήσουν τον Κύριο στο άγιο όρος στην Ιερουσαλήμ. Αναφέρει δύο χώρες που ήταν περισσότερο από τις άλλες προσκολλημένες στη δεισιδαιμονία, δηλαδή των Ασσυρίων και των Αιγυπτίων. Αλλά αυτοί που είχαν χαθεί σε αυτές, λέει, θα έρθουν καλεσμένοι διαμέσου της πίστεως προς την επίγνωση του αληθινού Κυρίου και Θεού, και θα τον προσκυνήσουν, όχι πλέον στα μιασμένα τεμένη, αλλά στο άγιο όρος, δηλαδή την Εκκλησία, την οποία ονομάζει και Ιερουσαλήμ. Την ονομάζει όρος, διότι τίποτα το ταπεινό ή χαμερπές δεν υπάρχει απολύτως στις Εκκλησίες, αλλά διαπρέπει με υψηλά και εξυψωμένα δόγματα. Και Ιερουσαλήμ, διότι είναι πράγματι όραση ειρήνης. <Αλίμονο στο στεφάνι της ύβρεως, στους μισθωτούς του Εφραίμ, στο άνθος που έπεσε από τη δόξα πάνω στην κορυφή του παχέος όρους, σε αυτούς που μεθούν χωρίς κρασί.> Έχοντας προαναγγείλει ότι θα κληθούν μέσω της πίστης στην επίγνωση της αλήθειας, και θα προσκυνήσουν τον Κύριο όλοι όσοι είχαν χαθεί όντας πιασμένοι στις παγίδες της ειδωλολατρίας, μεταφέρει τον λόγο στους καθοδηγητές των Ιουδαίων, οι οποίοι έγιναν η αρχή και η αφορμή της ασέβειας κατά του Χριστού για τους λαούς που βρίσκονταν υπό την εξουσία τους.

Τον οδήγησαν στον Πιλάτο, και μάλιστα απαίτησαν να σταυρωθεί, και θανάτωσαν τον αρχηγό της ζωής, όσο εξαρτιόταν από αυτούς, όμως Εκείνος αναστήθηκε καταπατώντας τον θάνατο· διότι ήταν ζωή κατά φύσιν ως Θεός, έστω κι αν βρισκόταν εν σαρκί. Αλίμονο λοιπόν, λέγει, στο στεφάνι της ύβρεως.

Τους αποκαλεί στέφανο. Διότι πράγματι ήταν αυτοί για ολόκληρο τον Ισραήλ σαν ένας στέφανος και δόξα, διαπρέποντας με τα καυχήματα της ιερωσύνης και έχοντας λάβει το αξίωμα της ηγεμονίας. Αλλά δεν παρέμειναν στις δόξες και στις υπεροχές που τους απονεμήθηκαν, αλλά μάλλον εξέπεσαν, αφού έγιναν στέφανος ύβρεως.

Διότι έχουν περιβληθεί με ατιμία και όνειδος και, έχοντας γίνει ένοχοι για εγκλήματα ασέβειας, μαράθηκαν σαν το άνθος. Διότι έγιναν και οι ίδιοι μισθωτές του Εφραίμ. Και ως Εφραίμ εννοεί τον Ιούδα, επειδή καταγόταν από τη φυλή του Εφραίμ. Αυτόν λοιπόν μίσθωσαν οι προεστώτες της Συναγωγής των Ιουδαίων, για να υπηρετήσει τις δικές τους μιαιφονίες και να παραδώσει τον Διδάσκαλο. Πράγμα το οποίο και έγινε. Αλίμονο λοιπόν στο στεφάνι της ύβρεως, λέει, δηλαδή στους ηγέτες, οι οποίοι και μίσθωσαν τον Εφραίμ, δηλαδή αυτόν που προερχόταν από τη φυλή του Εφραίμ.

Έγιναν, λοιπόν, εξαιτίας αυτής της αιτίας σαν άνθος που εξέπεσε από τη δόξα του. Διότι, όπως ακριβώς δόξα για τα άνθη είναι το να φαίνονται απαλλαγμένα από μαρασμό και να βρίσκονται στο κάλλος της δικής τους φύσης, με τον ίδιο νομίζω τρόπο θα μπορούσε να νοηθεί αυτό και για εμάς τους ίδιους. Διότι, όσο μεν βρισκόμαστε στην κατάσταση που πρέπει να είμαστε, διατηρούμε πολύ καλά αλώβητο το κάλλος της δικής μας ψυχής· όταν όμως η διάνοιά μας εκτραπεί προς εκείνα που δεν αρμόζουν, θα γίνουμε άνθος που έχει εκπέσει από τη δόξα που του πρέπει. Αυτό ακριβώς έπαθαν και οι Γραμματείς και οι Φαρισαίοι, ακονίζοντας εναντίον του Χριστού και σκέψεις, και λόγια, και επιχειρήματα, και οτιδήποτε άλλο από τα άτοπα. Πού βρισκόταν όμως το άνθος που εξέπεσε από τη δόξα, και με ποιον τρόπο έλαβε τον κλήρο του; Πάνω στην κορυφή του παχέος όρους. «Όρος παχύ» ονομάζει τον Ισραήλ. Παχύ μεν, επειδή πάχαινε από τις απολαύσεις· όρος δε, διότι είχε τοποθετηθεί ψηλά από τον Θεό, ως προς την ένδοξη κατάστασή του εννοώ.

Διότι αυτός κάπου λέει για εκείνους από τον Ισραήλ: «Γέννησα και ύψωσα υιό». Και είναι συνήθεια στη θεία Γραφή να παρομοιάζει μερικές φορές τη μητέρα των Ιουδαίων, εννοώ την Ιερουσαλήμ, με όρος. Επομένως, βρίσκονταν ως άνθος στην κορυφή του όρους, δηλαδή πάνω από όλους, και πάνω σε όλους ως ηγέτες, έχοντας λάβει με βάση τον νόμο το δικαίωμα να εξουσιάζουν τους άλλους. Αυτοί λοιπόν ήταν που μεθούσαν χωρίς κρασί. Διότι η άμπελός τους προερχόταν από την άμπελο των Σοδόμων, και η κληματίδα τους από τα Γόμορρα, το σταφύλι τους ήταν σταφύλι χολής, το τσαμπί τους γεμάτο πικρία, και ανίατος θυμός δρακόντων. Επειδή μεθούσαν όχι πίνοντας αυτό το αισθητό κρασί, αλλά με το μεθύσι από άκρατο θυμό και μανία, και βάζοντας στον νου τους το σκοτάδι της διαβολικής κακοτροπίας. «Ιδού, ισχυρός και σκληρός ο θυμός του Κυρίου, σαν χαλάζι που πέφτει με ορμή και δεν αφήνει σκέπη, σαν πολύ νερό που παρασύρει χώρα στη γη, θα κάνει ανάπαυση στα χέρια και στα πόδια, και θα καταπατηθεί το στεφάνι της ύβρεως, οι μισθωτοί του Εφραΐμ». Το με ποιον τρόπο θα τους συμβούν τα δεινά, και ότι θα τιμωρηθούν για την ασέβεια προς τον Χριστό, περιπίπτοντας στον σκληρό και ανήμερο θυμό Εκείνου που κρίνει δίκαια, μας το υποδηλώνει μέσω αυτών ο προφητικός λόγος.

Επομένως, ο λόγος κατά κάποιον τρόπο χλευάζει και ειρωνεύεται, λέγοντας ότι το νερό θα φέρει ανάπαυση στη γη, και ανάπαυση στα χέρια και στα πόδια. Διότι είναι σαν να έλεγε ίσως: «Ας μην κοπιάζει κανείς μάταια, για να αντισταθεί στη συμφορά που πρόκειται να επέλθει εναντίον όλων». Επειδή θα έρθει τόσο ορμητικά, ώστε να είναι εντελώς ακαταμάχητη, και η προσπάθεια θα αποβεί παντελώς ανώφελη για όσους θέλουν να κοπιάσουν. Διότι κανείς δεν θα διασωθεί κολυμπώντας, αλλά θα παρασυρθεί ακόμη και παρά τη θέλησή του όπου τον φέρει το ορμητικό νερό που τον παρασέρνει προς τα κάτω, δηλαδή, το βιαιότατο και ακατάβλητο χέρι της στρατιάς των Ρωμαίων. Τότε λοιπόν, τότε θα καταπατηθεί, δηλαδή θα κείτεται κάτω από τα πόδια αυτών που τα είπαν, το στεφάνι της ύβρεως, οι μισθωτοί του Εφραίμ. Και ποιοι είναι αυτοί, το έχουμε γνωρίσει από τα όσα έχουν ήδη προειπωθεί. <Και το άνθος που εξέπεσε από την ελπίδα της δόξας, πάνω στην κορυφή του ψηλού όρους, θα είναι σαν τα πρώιμα σύκα· αυτός που θα το δει, πριν καν το πάρει στο χέρι του, θα θελήσει να το καταπιεί.> Το τι είναι το άνθος που εξέπεσε από την ελπίδα της δόξας, και τι θα μπορούσε άραγε να σημαίνει το ότι βρίσκεται και φαίνεται πάνω στην κορυφή του ψηλού όρους, κατέστη γνώριμο μέσω αυτών που μόλις ελέχθησαν.

Αυτούς λοιπόν 〈συγκεντρώστε τους έναν-έναν〉, ενώ για τα υπόλοιπα έθνη 〈θα ηχήσει μεγάλη σάλπιγγα〉, με τον Λόγο να βοά ώστε να ακουστεί από όλους τους ανθρώπους.⌝ Γι' αυτό έχει ειπωθεί: 〈και θα συμβεί εκείνη την ημέρα να ηχήσει η μεγάλη σάλπιγγα, και θα έλθουν οι χαμένοι από τον λαό των Ασσυρίων και οι χαμένοι στην Αίγυπτο και θα προσκυνήσουν τον Κύριο στο άγιο όρος στην Ιερουσαλήμ〉. ⌜Εννοεί μέσω των Αιγυπτίων τους ειδωλολάτρες, και μέσω των 〈Ασσυρίων〉 τους πολεμίους του Ισραήλ που έγιναν πολιορκητές της ιουδαϊκής χώρας· προς αυτούς, όταν ο Λόγος κήρυξε μέσω της ευαγγελικής 〈σάλπιγγας〉, της αληθινά 〈μεγάλης〉, αφού μεταστραφούν οι ειδωλολάτρες των εθνών και οι παλαιοί εχθροί και πολέμιοι της θεοσέβειας του Ισραήλ, θα έλθουν επιστρέφοντας προς τον Θεό, ώστε εκείνοι που άλλοτε είχαν χαθεί στην πλάνη της ειδωλολατρίας, αφού μεταβληθούν και σπεύσουν να έλθουν στη γνώση του Λόγου του Θεού, να επιτύχουν τη σωτηρία μέσω του Χριστού.⌝ Βλέπει με το Πνεύμα τη σύνοδο των αθέων που συγκεντρώθηκαν εναντίον του Σωτήρα μας, και αποκαλώντας 〈στεφάνι〉 〈ύβρεως〉 την εμπλοκή τους στο κακό και τη συμφωνία τους για το κακό, αναφωνεί λέγοντας: 〈Ουαί στο στεφάνι της ύβρεως〉. ⌜Υπονοούσε δε το συνέδριο των Φαρισαίων και των αρχιερέων και των λοιπών αρχόντων του ιουδαϊκού λαού, τους οποίους, επειδή συνήλθαν στον ίδιο τόπο προερχόμενοι από διάφορα αξιώματα, τους παρομοιάζει με 〈στεφάνι〉, όχι όμως κάποιου είδους τιμής ούτε δόξας, αλλά 〈ύβρεως〉 και ατιμίας.

Γι' αυτό λέει: 〈Αλίμονο στο στεφάνι της ύβρεως〉, ή σύμφωνα με τους υπόλοιπους ερμηνευτές: 〈στο στεφάνι της υπερηφάνειας〉. Ήταν κάποιοι υπερήφανοι, αλαζόνες και παράφρονες, ανάμεσα στους οποίους συγκαταλέγονταν και 〈οι μισθωτοί του Εφραίμ〉. Λεγόταν δε ότι ο Ιούδας ο προδότης καταγόταν από τη φυλή του Εφραίμ· και τον ονομάζει 〈μισθωτό〉, ως εξαγορασμένο με χρήματα για να προδώσει τον Διδάσκαλο.⌝ Αυτός δε ήταν και 〈το άνθος που εξέπεσε από τη δόξα〉· ⌜διότι, ενώ συμμετείχε στη 〈δόξα〉 του αποστολικού χορού, εξαιτίας της ροπής του προς το χειρότερο, έγινε 〈το άνθος που εξέπεσε από τη δόξα. Ως άνθος〉 δε και βλαστάρι ονομάζονταν λίγο πριν οι απόστολοι του Σωτήρα μας, για τους οποίους λεγόταν: «τέκνα του Ιακώβ, θα βλαστήσει και θα ανθίσει ο Ισραήλ, και θα γεμίσει η οικουμένη από τον καρπό του». Αλλά από αυτούς ο προδότης, 〈αφού εξέπεσε〉, ονομάστηκε 〈το άνθος που εξέπεσε από τη δόξα〉.⌝ Και όλοι οι προαναφερθέντες συγκεντρώθηκαν μαζί 〈στην κορυφή του παχέος όρους〉· ⌜αυτός δε ο λόγος υποδηλώνει το σπέρμα εκείνων που έχουν παχύνει [πωρωθεί] ως προς την ψυχή, για τους οποίους ειπώθηκε: «διότι επάχυνε η καρδιά αυτού του λαού».

Ήταν, λοιπόν, σαν κάποια 〈κορυφή παχέος όρους〉 οι άρχοντες του πεπαχυσμένου λαού, όντας η κεφαλή τους, με τους οποίους συνενώθηκε 〈το άνθος που εξέπεσε της δόξης〉, γι' αυτό και ταλανίζεται. Αντί δε του: 〈επί της κορυφής του παχέος όρους〉, ο μεν Ακύλας ερμήνευσε 〈φάραγγος ρυπαριών〉, ο δε Σύμμαχος 〈φάραγγος πιοτήτων〉, και ο Θεοδοτίων 〈φάραγγος παχέων〉· ενώ το εβραϊκό κείμενο περιέχει τη λέξη 〈γεθσημανί〉.

Πράγμα για το οποίο άκουσα κάποιον από τους δικούς μας αγαπητούς να το διασαφηνίζει και να λέει πως είναι ο τόπος που στο Ευαγγέλιο ονομάζεται «Γεθσημανή», όπου ο προδότης, αφού ήρθε εναντίον του Σωτήρα μαζί με το 〈στεφάνι της ύβρεως〉, διέπραξε τα της προδοσίας.⌟ Και αυτοί οι ίδιοι ήταν 〈μεθυσμένοι χωρίς κρασί〉, τους οποίους και απειλεί λέγοντας τα εξής: 〈ιδού, ισχυρός και σκληρός είναι ο θυμός του Κυρίου, σαν χαλάζι που πέφτει ορμητικά· σαν μεγάλο πλήθος νερού που παρασύρει τόπο, στη γη θα φέρει ανάπαυση στα χέρια και στα πόδια〉· ⌜διότι έτσι ακριβώς ο 〈θυμός του Κυρίου〉, λέγει, θα έρθει εναντίον αυτών των ίδιων των 〈μεθυσμένων χωρίς κρασί〉, ώστε να παρομοιάζεται με 〈χαλάζι〉 που ξεσπά στα κεφάλια ανθρώπων 〈που δεν έχουν σκέπη〉.⌝ Αλλά και το 〈πολύ νερό που παρασύρει〉, ώστε να ανοίξει για τον εαυτό του διέξοδο πάνω στη γη, ⌜κάπως έτσι λέγει πως θα επιπέσει ο θυμός του Θεού εναντίον αυτών που αναφέρθηκαν.⌝ Έπειτα στη συνέχεια προσθέτει: 〈και θα καταπατηθεί το στεφάνι της ύβρεως, ο μισθωτός Εφραίμ〉· ⌜διότι παλαιότερα μεν αποτελούσαν 〈στεφάνι ύβρεως〉, καθώς ήταν παραταγμένοι για να υβρίζουν· γι' αυτό και ονομάζονταν 〈στεφάνι υπερηφάνειας〉· θα τους βρει όμως ένα τέτοιο τέλος, ώστε να 〈καταπατηθούν〉 αυτοί.

Γι' αυτό, βλέποντάς τον να γίνεται «πρόδρομος», ο φθονερός προς τα καλά έσπευσε και τον άρπαξε νωρίτερα, σαν «να ήθελε να τον καταπιεί πριν καν τον πιάσει από το χέρι»· έτσι λοιπόν τον «κατάπιε», αφού επικράτησε. Αλλά τα μεν σχετικά με το «στεφάνι της ύβρεως» και τα σχετικά με το «άνθος που έπεσε» είναι αυτής της λογής· για την «ημέρα εκείνη» όμως, λέει, δηλαδή κατά τον ίδιο χρόνο, «θα είναι ο Κύριος Σαβαώθ το στεφάνι της ελπίδας που πλέχτηκε από δόξα για όσους απέμειναν από τον λαό», δηλαδή για εκείνους που «διασώθηκαν» από την απώλεια ολόκληρου του λαού. Αυτοί δε ήταν οι απόστολοι και μαθητές του Σωτήρα, στους οποίους υπόσχεται ότι ο ίδιος ο Κύριος θα γίνει «στεφάνι ελπίδας». Έπειτα, επειδή έχει ειπωθεί ότι θα «καθίσουν σε θρόνους κρίνοντας τις δώδεκα φυλές του Ισραήλ», ο ίδιος ο Κύριος έγινε για αυτούς «και πνεύμα κρίσεως», και επιπλέον ο ίδιος ήταν η «δύναμή» τους, για να υποδέχονται εκείνους που πρόκειται να «επιστρέψουν από τον πόλεμο» στην «πύλη» της Εκκλησίας.

Και αυτά μεν αφορούν τους αποστόλους· στη συνέχεια δε, μεταβαίνοντας ο λόγος σε αυτούς της αριστερής παράταξης, προσθέτει: «διότι αυτοί είναι πλανημένοι από το κρασί». Το ποιοι όμως είναι «αυτοί», το ερμηνεύει λέγοντας: «ο ιερέας και ο προφήτης». Βλέπεις ποιοι ήταν το «στεφάνι της ύβρεως»· είναι φανερό ότι πρόκειται για τους «ιερείς» του προηγούμενου λόγου και για τους ονομαζόμενους «προφήτες» τους, οι οποίοι, ωστόσο, διεκδικούσαν για τους εαυτούς τους προφητικά αξιώματα. Όλοι «αυτοί», λέει, «πλανήθηκαν από το κρασί» και «εξαιτίας του σίκερα» από «χολή και πικρία και θυμό δρακόντων». «Πλανήθηκαν εξαιτίας του σίκερα», το οποίο οι υπόλοιποι ερμηνευτές ονόμασαν «μέθυσμα» (μεθυστικό ποτό). Για να μην εκλάβει όμως κανείς ως «κρασί» και «μέθυσμα» αυτό που εννοείται με την πρόχειρη έννοια, έλαβε τα μέτρα του νωρίτερα, λέγοντας: «αυτοί που μεθούν χωρίς κρασί». Επομένως, ήταν διαφορετικό αυτό το «κρασί» και άλλο το ονομαζόμενο «σίκερα» ή το «μέθυσμα», μέσω του οποίου επήλθε σε αυτούς η πλάνη. Έπειτα προσθέτει: «Αυτό είναι φάσμα»· διότι ήταν αληθινά «φάσμα» (όραμα) και φάντασμα το να πάθουν όλοι τους μαζικά τόσα πολλά και το να επινοήσουν μια δεινή και άθεη «βουλή» (σχέδιο), την οποία θα καταλάβει η προερχόμενη από τον Θεό «κατάρα». Ο μεν Ιούδας, λοιπόν, εξαιτίας των χρημάτων και της «πλεονεξίας» για αυτά, «πρόδιδε» τον Σωτήρα, ενώ οι υπόλοιποι, διεκδικώντας την προερχόμενη από τον λαό «πλεονεξία» και φοβούμενοι για την εξουσία τους μήπως τυχόν τους καθαιρέσει ο λόγος του Χριστού, μηχανεύτηκαν τη σκευωρία εναντίον του.

Γι' αυτό έχει ειπωθεί: «διότι αυτή τη βουλή εξαιτίας της πλεονεξίας τη σκέφτηκαν». Ονομάζει δε τη «βουλή» επιβουλή. Αφού ο λόγος περιέγραψε την προφητεία περί του «στεφάνου της ύβρεως» και όσων ακολούθως παρατέθηκαν, μεταβαίνει και πάλι στο αποστολικό τάγμα, για το οποίο ελέγετο ότι ο ίδιος «ο Κύριος Σαβαώθ είναι στέφανος ελπίδας» και «κίδαρις δόξας». Διδάσκει δε αυτό το ίδιο, εννοώ δηλαδή ότι ο αποστολικός χορός προετοιμάζεται και καθίσταται έτοιμος για τις θλίψεις που πρόκειται να επιβληθούν σε αυτούς εξαιτίας του λόγου του Χριστού. Γι' αυτό, σαν να τους προσφωνεί, λέγει: «σε ποιον αναγγείλαμε κακά και σε ποιον αναγγείλαμε αγγελία;» Σαν να έλεγε πιο σαφώς: Ποιος άραγε είναι πρόθυμος να αποδεχθεί τα αναγγελλόμενα «κακά»; Και ονομάζει «κακά» γενικότερα τις δυσχερείς περιστάσεις και όσα θεωρούνται λυπηρά, δηλαδή τους πόνους και τις θλίψεις υπέρ της ευσέβειας. Ποιος λοιπόν είναι άραγε αυτός, στον οποίο προαναγγέλλουμε αυτά; Ας ακούσει αυτός, ότι δεν του αναγγέλλουμε μόνο «κακά», θλίψεις, πόνους και όσα θεωρούνται λυπηρά, αλλά επιπλέον αυτών και την αγαθή «αναγγελία» σχετικά με τα έπαθλα που πρόκειται να αποδοθούν σε όσους αγωνίστηκαν καλώς.

Γι' αυτό, λέει, 〈θα είναι γι' αυτούς ο λόγος του Κυρίου〉 με άλλον τρόπο 〈θλίψη πάνω στη θλίψη〉· επειδή, καθώς δεν θέλησαν να υποστούν θλίψεις για χάρη του Χριστού, ούτε να βαδίσουν ‹τη στενή και τεθλιμμένη οδό›, αλλά επέλεξαν την ‹πλατιά και ευρύχωρη›, 〈θα πέσουν προς τα πίσω και θα συντριβούν, θα κινδυνεύσουν και θα αιχμαλωτιστούν〉· όλα αυτά δηλαδή θα τους βρουν, επειδή δεν θέλησαν να αποδεχθούν τον προαναφερθέντα 〈λόγο του Κυρίου〉, αλλά έγιναν οι ίδιοι αίτιοι της πτώσης και της συντριβής τους. Και επειδή ακριβώς προκάλεσαν αυτά τα πράγματα στους εαυτούς τους, μη πιστεύοντας στον προαναφερθέντα λόγο, τους δίνει ρητή εντολή λέγοντας τα εξής: 〈γι' αυτό, ακούστε τον λόγο του Κυρίου, άνδρες τεθλιμμένοι και άρχοντες αυτού του λαού στην Ιερουσαλήμ〉, ή σύμφωνα με τον Σύμμαχο: 〈άνδρες χλευαστές, οι εξουσιάζοντες αυτόν τον λαό στην Ιερουσαλήμ〉· διότι, επειδή υπήρχαν και άλλοι 〈άνδρες χλευαστές〉 ανάμεσα στους Εθνικούς που διέσυραν τον λόγο του Χριστού, για να μην υποθέσει κανείς ότι τα προκείμενα λέγονται για άλλους, πρόσθεσε με ακρίβεια και αναγκαιότητα το: 〈οι εξουσιάζοντες αυτόν τον λαό〉. Και επειδή επίσης και εκτός Ιερουσαλήμ υπήρχαν πολλοί ηγέτες του λαού σε όλη την Ιουδαία και τη Γαλιλαία, επισημαίνεται με ακρίβεια προς ποιους 〈άρχοντες〉 και 〈εξουσιάζοντες τον λαό〉 λέγονταν αυτά. Αυτοί λοιπόν ήταν ‹το στεφάνι της ύβρεως› που αναφέρθηκε παραπάνω, και κατά συνέπεια αυτά εξακολουθούν να λέγονται προς τους ίδιους: επειδή 〈είπατε〉 μεταξύ σας: 〈Κάναμε διαθήκη με τον άδη και συμφωνίες με τον θάνατο· διότι είπατε: κάναμε το ψέμα ελπίδα μας και μέσα στο ψέμα θα καλυφθούμε〉· επειδή λοιπόν αυτά σκέφτηκαν και είπαν μεταξύ τους οι προαναφερθέντες 〈χλευαστές〉, χλευάζοντας και διασύροντας αφενός τον λόγο του Χριστού, μέσω του οποίου διδάσκονταν ότι πρέπει να προσδοκούν 〈θλίψη πάνω στη θλίψη〉 και τη στηριγμένη σε αυτήν 〈ελπίδα πάνω στην ελπίδα〉, προτιμώντας αφετέρου να συνάψουν φιλία με τον 〈θάνατο〉 και να βρουν 〈καταφύγιο στον άδη〉. Διότι, πράττοντας αυτό, περίμεναν ότι ούτε 〈θλίψη〉 θα δοκιμάσουν ούτε θα περιπέσουν σε κάτι δυσάρεστο και οδυνηρό· και αν τυχόν συνέβαινε να έρθει κάποια 〈καταιγίδα〉, η οποία να σας κατακλύσει ερχόμενη από κάποια αντίπαλη δύναμη, υποθέσατε ότι δεν θα έρθει επάνω σας, επειδή είστε φίλοι με την αντίπαλη δύναμη και με τον ίδιο τον 〈θάνατο〉. Επειδή λοιπόν αυτά 〈είπατε〉 μεταξύ σας, για τον λόγο αυτόν ακούστε όσα πρόσταξε ο Κύριος των όλων να πω προς εσάς: εσείς μεν δεν αποδεχθήκατε τη χάρη που διαγγέλθηκε πρώτα σε εσάς, εγώ όμως τον δικό μου 〈λίθο〉, τον 〈πολυτελή〉 και 〈πολύτιμο〉, τοποθετώντας τον στην άκρη της γωνίας, θα τον κάνω υψηλό, επιφανή και ολοφάνερο σε όλους, ώστε 〈καθένας που πιστεύει σε αυτόν〉 να μην εκπέσει από την ελπίδα. Σύμφωνα δε με τους υπόλοιπους ερμηνευτές: 〈εκείνος που πιστεύει δεν θα βιαστεί〉· διότι 〈αυτός που πιστεύει〉 θα μακροθυμήσει, περιμένοντας την επαγγελία του λόγου.

Επιπλέον δε, αυτά απευθύνει το κείμενο στον ‹στέφανο της ύβρεως› που αποδόθηκε, προτρέποντας όσους ‹αποδοκίμασαν› ‹τον ακρογωνιαίο, εκλεκτό και έντιμο λίθο› πρώτα να 〈ενωτισθούν〉, και έπειτα να 〈ακούσουν〉 και να πειθαρχήσουν στα λεγόμενα. Τους διδάσκει, μάλιστα, ότι η τιμωρία θα τους επέλθει επάξια: «διότι οι δυνατοί θα κριθούν με αυστηρότητα». Και ο μεν αδύναμος και μικρός, ίσως και να τύχει συγγνώμης ή να υποστεί την κατάλληλη τιμωρία αναλόγως της μικρότητάς του, εκείνος όμως που κατείχε μεγάλη δύναμη, σύμφωνα με τον λόγο της δικαιοσύνης, ‹θα κριθεί με αυστηρότητα›.

Και εκείνοι μεν που έλαβαν μέτρια χαρίσματα, αλλά δεν τα χρησιμοποίησαν καταλλήλως, θα υποστούν πιο ήπια παιδαγωγία και τιμωρία, σαν να χτυπιούνται με ράβδο· εκείνοι όμως που αξιώθηκαν μεγαλύτερων σπερμάτων και τελειότερων χαρισμάτων, αλλά δεν απέδωσαν κανέναν καρπό αντάξιο της δύναμης που τους παραχωρήθηκε, θα παραδοθούν σε μεγαλύτερες λαίλαπες κολάσεως. Έτσι λοιπόν και εσείς, προς τους οποίους απευθύνεται ο λόγος, αν και κατασταθήκατε άρχοντες και ηγέτες του λαού, και ενώ είστε διδάσκαλοι και ιερείς που έχετε λάβει τόση δόξα και τιμή από τον Θεό, έχετε γίνει «στέφανος ύβρεως» και «μισθωτοί του Εφραίμ» και αποτολμήσατε τέτοιες πράξεις, ώστε τον μεν λαό να διαστρέψετε, τον δε «έντιμο, εκλεκτό και ακρογωνιαίο λίθο» να «αποδοκιμάσετε». Επομένως, σε όσους από εσάς διαθέτουν μετριότερη δύναμη, πιο μέτριες θα είναι και οι συνέπειες της κρίσεως που θα αντιμετωπίσουν, ενώ σε εκείνους που είχαν μεγάλη και πολλαπλή δύναμη, θα επιβληθεί η μεγαλύτερη τιμωρία.

Διότι έτσι θα μπορούσε να λεχθεί: «η πόλη την οποία πολέμησε ο Δαβίδ», όταν βρισκόταν υπό την κατοχή αλλοφύλων, αλλά μπορεί να λέγεται και αντί του: «εξαιτίας της οποίας πολέμησε ή υπέρ της οποίας πολέμησε ο Δαβίδ». Επομένως, για την Ιερουσαλήμ ομιλεί ο παρών λόγος και όσα ακολουθούν· διότι, μετά τα όσα προαναφέρθηκαν για τους άρχοντες που βρίσκονταν σε αυτήν, μέσω των οποίων φανερωνόταν «το στεφάνι της ύβρεώς» τους, προφητεύεται πλέον και για την ίδια, τι είδους δεινά επρόκειτο να υποστεί εξαιτίας των παρανομιών εκείνων που προαναφέρθηκαν. Λέει, λοιπόν, ο λόγος σε όσους κατοικούν σε αυτήν, ότι, όσο υπάρχει ακόμη καιρός, «συγκεντρώστε» για τους εαυτούς σας «γεννήματα» (καρπούς), καθώς σας έχει παραχωρηθεί συγχώρεση «για ένα έτος», έστω και για δεύτερο έτος· διότι πολύ σύντομα θα στερηθείτε την πνευματική τροφή. Όσο λοιπόν υπάρχει ακόμη καιρός, αξιοποιήστε τα έτη αυτά για την ωφέλεια των ψυχών σας. Και μου φαίνεται ότι μέσω αυτών των λόγων αινίσσεται τον χρόνο του σωτηρίου κηρύγματος, κατά τον οποίο ο Χριστός του Θεού, αφού ήλθε ανάμεσά τους, «κήρυττε» τον «δεκτό ενιαυτό του Κυρίου και την ημέρα της ανταποδόσεως», και πιθανώς φαίνεται ότι τους δίδαξε και για δεύτερο «έτος», ή ακόμη και τρίτο.

Στη συνέχεια προστίθεται: «και θα σε κυκλώσω όπως ο Δαβίδ»· διότι, όπως ακριβώς κάποτε ο Δαβίδ έστησε στρατόπεδο γύρω σου και σε κύκλωσε, ω Ιερουσαλήμ, όταν ήσουν πόλη αλλοφύλων, έτσι και εγώ, ο Κύριος που τα λέω αυτά, τώρα θα σε «κυκλώσω», όπως τότε ο Δαβίδ, «και θα στήσω γύρω σου χαράκωμα»· διότι και τώρα έχεις γίνει κατοικία αλλοφύλων, επειδή γέμισες από κακούς άρχοντες και από «το στεφάνι της ύβρεως». Αυτά εκπληρώθηκαν έπειτα από τα όσα αποτόλμησαν οι κάτοικοι της Ιερουσαλήμ εναντίον του Σωτήρα μας, σύμφωνα με τα οποία και ο ίδιος ο Σωτήρας καταγράφεται να έχει πει, θρηνώντας κάποτε την Ιερουσαλήμ: «Αν αναγνώριζες και εσύ τα όσα φέρνουν την ειρήνη σου, διότι θα έρθουν ημέρες για εσένα και οι εχθροί σου θα στήσουν χαράκωμα γύρω σου και θα σε κυκλώσουν», «και θα σε ισοπεδώσουν». Σε αυτά προσθέτει: «και θα γίνει», λέει, «σαν τη σκόνη από τον τροχό ο πλούτος των ασεβών που βρίσκονται σε αυτήν και σαν χνούδι που παρασύρεται», και όλα αυτά θα γίνουν «σε μια στιγμή χρόνου», «και θα συμβεί σαν μια στιγμή, αμέσως, από τον Κύριο Σαβαώθ»· διότι δεν θα προέλθει από ανθρώπους, λέει, αλλά από τον ίδιο τον Θεό θα γίνει η εναντίον τους «επίσκεψη, με βροντή και σεισμό και φωνή μεγάλη, καταιγίδα που παρασύρει και φλόγα φωτιάς που καταβροχθίζει». Με αυτά υπονόησε ότι πράγματι «η πόλη θα καεί από φωτιά» άνωθεν από τον Θεό, όταν επέλθει εναντίον της «βροντή και σεισμός» και «καταιγίδα». Αυτά λοιπόν αφορούν την Ιερουσαλήμ.

Αφού ολοκλήρωσε ο λόγος στα προηγούμενα την προφητεία για τον «στέφανο της ύβρεως» και για την πολιορκία της Ιερουσαλήμ, αναλύει στη συνέχεια προφητεύοντας για εκείνους που μετά από αυτά φαίνεται να προΐστανται του λαού της περιτομής, ότι θα απαγγέλλουν μεν τις προφητικές γραφές, χωρίς όμως και να τις κατανοούν· διότι σε τίποτα δεν θα διαφέρουν από κείμενα σφραγισμένα με σφραγίδες, με αποτέλεσμα κανένας από τον ιουδαϊκό λαό να μην μπορεί να διακρίνει τα γεγραμμένα. Τόσο άγνωστοι θα είναι σε αυτούς οι προφητικοί λόγοι, είτε τους απαγγέλλουν από στήθους, είτε τους αγνοούν παντελώς. Έχοντας σκοπό να προφητεύσει αυτά, ο λόγος αναφωνεί προς αυτούς: Αν και τα όσα πρόκειται να ειπωθούν θα σας προκαλέσουν μεγάλη εξάντληση και σύγχυση της ψυχής, ωστόσο θα ειπωθούν· γι' αυτό «παραλύστε και πέστε σε έκσταση»· αν θέλετε. Αν πάλι, «απατώντας» με άλλον τρόπο τους εαυτούς σας, διαστρέφετε το νόημα των λεγομένων, τότε «εξαπατηθείτε» και «εξαπατάτε» τους εαυτούς σας, αν αυτό σας αρέσει. Αντί δε της προτροπής «κραιπαλήστε», όλοι οι υπόλοιποι ερμηνευτές απέδωσαν «μεθύστε χωρίς κρασί και παραπατήστε χωρίς μεθύσι»· διότι υπάρχει και η μέθη που προέρχεται από την πλάνη, η οποία είναι χειρότερη από τη μέθη του «κρασιού». Επομένως, αν χαίρεστε «να απατάτε» τους εαυτούς σας και να «μεθάτε», με το να βλέπετε άλλα αντί άλλων στα θεία λόγια και να τα παρερμηνεύετε, εσείς οι ίδιοι θα φέρετε την ευθύνη. Διότι ο ίδιος ο Κύριος σας «παρέδωσε σε πνεύμα κατανύξεως [βαθύ ύπνου], ή καρώσεως [λήθαργου]», σύμφωνα με τον Σύμμαχο.

Διότι τότε αυτά τα δικά σας τέκνα θα καταισχυνθούν και θα ντραπούν βλέποντας την παράδοξη μεταβολή των εθνών, και πώς κάποιοι αλλόφυλοι άνδρες θα αγιάσουν τον Άγιο του Ιακώβ και τον Θεό του Ισραήλ, και πώς θα αποκτήσουν φόβο για τον Θεό των πάντων εκείνοι που για μακρύ αιώνα είχαν πλανηθεί, και πώς θα αποκτήσουν σύνεση αυτοί οι ίδιοι που παλαιά βρίσκονταν σε πλάνη, και πώς εκείνοι που καταγόγγυζαν και κατηγορούσαν την θεία πρόνοια θα μάθουν να υπακούουν και να πείθονται στα δικά μου παραγγέλματα. Και οι γλώσσες που ψέλλιζαν και δεν μπορούσαν να αρθρώσουν τίποτα καθαρό ούτε αληθινό, αφού επανέλθουν στη φυσική τους κατάσταση, θα μιλήσουν καθαρότατα μαθαίνοντας να λαλούν λόγια ειρήνης, σαν να έχουν απαλλαγεί από κάθε πόλεμο και να έχουν συνάψει ειρήνη με τον Θεό. Αντί δε του: «δεν θα ντραπεί τώρα ο Ιακώβ, ούτε θα αλλάξει τώρα όψη το πρόσωπό του» και τα εξής, ο Σύμμαχος το ερμήνευσε ως εξής: «δεν θα αισχυνθεί τώρα ο Ιακώβ, ούτε θα ντραπεί τώρα το πρόσωπό του, αλλ' όταν δει τα τέκνα του, τα έργα των χειρών μου, στο μέσο του να αγιάζουν το όνομά μου· και θα αγιάσουν τον Άγιο του Ιακώβ και θα ανακηρύξουν κραταιό τον Θεό του Ισραήλ και θα γνωρίσουν σύνεση οι πεπλανημένοι στο πνεύμα και οι γογγυστές θα μάθουν παιδεία». Εδώ περιγράφεται το τέλος της προφητείας που άρχισε εναντίον του «στεφάνου της ύβρεως», μετά τις απειλές που διατυπώθηκαν εναντίον του «δράκοντος και του σκολιού όφεως».

Αφού ο λόγος ολοκλήρωσε τις απειλές κατά ‹του στεφάνου της ύβρεως› και όλα όσα ακολούθως επιβλήθηκαν, μεταβαίνει σε άλλη υπόθεση, προφητεύοντας, όπως αναφέρουν οι Εβραίοι, τα όσα συνέβησαν κατά τους χρόνους του προφήτη Ιερεμία, όταν οι Βαβυλώνιοι κυρίευσαν την Ιερουσαλήμ και οδήγησαν τον λαό στην αιχμαλωσία. Τότε, όσοι είχαν απομείνει στη χώρα της Ιουδαίας, μαζί με τους οποίους βρισκόταν ο προφήτης Ιερεμίας, ο Βαρούχ και κάποιοι άλλοι, τράπηκαν σε φυγή από φόβο προς τους Βαβυλωνίους, προτιμώντας μάλλον να παραδώσουν τους εαυτούς τους στους Αιγυπτίους παρά να υποδουλωθούν στους Βαβυλωνίους. Αυτά δε εξιστορούνται στην προφητεία του Ιερεμία. Όμως, ο προφήτης Ησαΐας προλαμβάνει αυτά τα γεγονότα, έχοντας ζήσει σχεδόν εκατόν πενήντα ολόκληρα χρόνια πριν από τον Ιερεμία· γράφει, λοιπόν, για εκείνους ακριβώς που δεν υπάκουσαν στη φωνή του Θεού μέσω του Ιερεμία, η οποία τους απαγόρευε να εισέλθουν στην Αίγυπτο, λέγοντας: 〈Αλίμονο, τέκνα αποστάτες, ή παραβάτες〉 σύμφωνα με τον Σύμμαχο, 〈λέγει ο Κύριος· κάνατε σχέδια χωρίς εμένα και συνάψατε συμφωνίες όχι διά του πνεύματός μου, για να προσθέσετε αμαρτία στην αμαρτία, εσείς που πορεύεστε για να κατεβείτε στην Αίγυπτο, και δεν με ρώτησαν, για να βοηθηθούν από τον Φαραώ〉, καθώς και όσα ακολουθούν τα λόγια αυτά.

ΙΑ΄. Σήκωσε ολόγυρα τα μάτια σου και δες, καθένας από εσάς που εξετάζει τα λόγια μου. Δες το στεφάνι της δόξας που έχει πλεχθεί, αντί για τους μισθωτούς του Εφραίμ και το στεφάνι της ύβρεως. Δες το συνέδριο των πρεσβυτέρων, που είναι τιμημένοι για τα λευκά τους μαλλιά και τη σύνεσή τους, την ευταξία των διακόνων, που δεν απέχουν από το ίδιο Πνεύμα, την ευκοσμία των αναγνωστών, τη φιλομάθεια του λαού, τόσο στους άνδρες όσο και στις γυναίκες, που είναι ισότιμες στην αρετή· και από τους άνδρες, τόσο στους φιλοσόφους όσο και στους πιο απλοϊκούς, που είναι όλοι τους σοφοί στα θεία· τόσο στους άρχοντες όσο και στους αρχομένους, όπου εδώ όλοι κυβερνώνται καλά· τόσο στους στρατιώτες όσο και στους ευγενείς, τόσο σε αυτούς που κατέχουν τον λόγο και ασχολούνται με τα γράμματα, αφού είναι όλοι στρατιώτες του Θεού, ήμεροι κατά τα άλλα, αλλά πολεμιστές υπέρ του Πνεύματος, που όλοι τιμούν την άνω σύγκλητο (στην οποία δεν τους εισάγει το πεζό γράμμα, αλλά το ζωοποιούν Πνεύμα), όντας όλοι τους αληθινά λόγιοι και υπηρέτες του πραγματικού Λόγου· και από τις γυναίκες, τόσο αυτές που βρίσκονται υπό τον ζυγό του γάμου, οι οποίες είναι συνδεδεμένες περισσότερο με τον Θεό παρά με τη σάρκα, όσο και αυτές που είναι χωρίς ζυγό και ελεύθερες, οι οποίες έχουν αφιερώσει τα πάντα στον Θεό· τόσο στους νέους όσο και στους γέροντες, από τους οποίους οι μεν οδεύουν καλώς προς το γήρας, οι δε βιάζονται να παραμείνουν αθάνατοι, ανακαινιζόμενοι μέσα από τις ανώτερες των ελπίδων.

Υπάρχει λοιπόν, αδελφοί, και άλλος πονηρός κορεσμός και μέθη, η οποία δεν προέρχεται από τα φαγητά ούτε από τα ποτά και την τρυφή σε αυτά, αλλά από την οργή προς τον πλησίον, το μίσος και τη μνησικακία, και από τα κακά που γεννιούνται από αυτά. Γι' αυτά και ο Μωυσής στην ωδή αναφέρει: «ο οίνος τους είναι δηλητήριο δρακόντων, και αθεράπευτο δηλητήριο ασπίδων». Για τον λόγο αυτόν ο προφήτης Ησαΐας λέει: «αλίμονο σε όσους μεθούν χωρίς κρασί»· και πάλι ο ίδιος παραγγέλλει λέγοντας: «μη νηστεύετε για φιλονικίες». Αλλά και προς αυτούς που νηστεύουν κατ' αυτόν τον τρόπο λέει εκ μέρους του Κυρίου: «εάν κάμψεις τον τράχηλό σου σαν κρίκο, ούτε έτσι θα ονομάσετε τη νηστεία δεκτή, και εάν πληθύνετε τις δεήσεις σας, δεν θα σας εισακούσω», και «όταν εκτείνετε τα χέρια σας προς εμένα, θα αποστρέψω τα μάτια μου από εσάς».

Εις το τέλος· για εκείνους που πρόκειται να αλλοιωθούν... όταν... Σχετικά με την έκπτωση του ιουδαϊκού λαού, η προφητεία στο τέλος υποδηλώνει ότι κατακάηκαν, επειδή υπερηφανεύτηκαν εναντίον του Θεού. Ο Θεός, απώθησες. Ο εβραϊκός λαός κραυγάζει, βλέποντας τα έθνη να πιστεύουν και να εισέρχονται, ενώ οι ίδιοι αποβάλλονται. Οργίστηκες. Διότι πολλοί από αυτούς πίστεψαν και σώθηκαν. Συγκλόνισες. Όταν ο Χριστός έπασχε (έπαθε) πάνω στον σταυρό, η γη, μη αντέχοντας [να βλέπει] την αυθάδεια των Ιουδαίων, ταραζόταν και σειόταν από τον φόβο. Θεράπευσε. Διότι η γη, αφού κλονίστηκε, στερεώθηκε και πάλι· παρομοίως και η νοητή γη, που είναι ο άνθρωπος <ο Αδάμ>, αφού συνετρίβη από την αμαρτία, αναπλάστηκε <και πάλι>. Έδειξες. Στον ιουδαϊκό λαό· διότι τους φάνηκε σκληρό που τα έθνη σώζονταν ενώ οι ίδιοι έπεφταν. Πότισες. Τον θυμό, για τον οποίο μιλάει ο Ησαΐας: αλίμονο σε εκείνους που μεθούν χωρίς κρασί. Διότι, όπως ακριβώς από πολύ κρασί, έτσι εξάφθηκαν οι Ιουδαίοι κατά του Σωτήρα. Έδωσες. Στον πιστό λαό το να ονομάζονται χριστιανοί και να φέρουν πάντοτε τον σταυρό στο μέτωπο. Διότι μέσω αυτού ξεφεύγουμε από τα βέλη του πονηρού.

Αλίμονο στο στεφάνι της αλαζονείας, στους μισθωτούς του Εφραΐμ, στο άνθος που εξέπεσε από τη δόξα του στην κορυφή του εύφορου βουνού, σε αυτούς που μεθούν χωρίς κρασί. Ιδού, ισχυρός και σκληρός είναι ο θυμός του Κυρίου, σαν χαλάζι που πέφτει ορμητικά και δεν έχει καμία προστασία, που καταφέρεται με βία· σαν μεγάλο πλήθος νερού που παρασύρει χώρα, θα δώσει ανάπαυση στη γη· με τα χέρια και με τα πόδια θα καταπατηθεί το στεφάνι της αλαζονείας, οι μισθωτοί του Εφραΐμ. Και το άνθος της ελπίδας της δόξας, που εξέπεσε στην άκρη του ψηλού βουνού, θα είναι σαν πρώιμο σύκο· όποιος το δει, πριν καν το πάρει στο χέρι του, θα θελήσει να το καταπιεί. Την ημέρα εκείνη ο Κύριος Σαβαώθ θα είναι το στεφάνι της ελπίδας, το πλεγμένο με δόξα, για το υπόλειμμα του λαού. Και θα αφεθούν με πνεύμα κρίσεως για να κρίνουν και με δύναμη για να εμποδίζουν την εξόντωση. Διότι και αυτοί έχουν πλανηθεί από το κρασί· πλανήθηκαν από τα μεθυστικά ποτά, ιερέας και προφήτης έχασαν τα λογικά τους από το κρασί, κλονίστηκαν από τη μέθη των μεθυστικών ποτών, πλανήθηκαν· αυτό είναι φάντασμα. ... ... Και σε ποιον αναγγείλαμε το μήνυμα; Σε αυτούς που αποκόπηκαν από το γάλα ... Περίμενε θλίψη πάνω στη θλίψη, ελπίδα πάνω στην ελπίδα, λίγο ακόμη, λίγο ακόμη, με χλευασμό των χειλιών, με άλλη γλώσσα, διότι θα μιλήσουν σε αυτόν τον λαό λέγοντάς του: Αυτή είναι η ανάπαυση για τον πεινασμένο, και αυτός ο συντριμμός, αλλά δεν θέλησαν να ακούσουν.

Είδες πόσο εύκολη είναι για όλους αυτή η νηστεία; Δεν μπορεί κανείς να προβάλει ως δικαιολογία τη σωματική ασθένεια· το κατόρθωμα είναι καθαρά της ψυχής. Είναι δυνατόν και να μην πίνει κανείς κρασί και να μεθάει, αλλά και να πίνει κρασί και να σωφρονεί. Και για το ότι υπάρχει μέθη χωρίς κρασί, άκουσε τον προφήτη που λέει: «Ουαί σε εκείνους που μεθούν χωρίς κρασί». Και πώς είναι δυνατόν να μεθάει κανείς χωρίς κρασί; Όταν δεν αναμειγνύεις το άκρατο των παθών με τον ευσεβή λογισμό. Είναι επίσης δυνατόν να πίνει κανείς κρασί και να μη μεθάει· διότι, αν δεν ήταν έτσι, δεν θα το παράγγελνε ο Παύλος στον Τιμόθεο, γράφοντας ως εξής: «Να χρησιμοποιείς λίγο κρασί για το στομάχι σου και τις συχνές σου ασθένειες». Διότι η μέθη δεν είναι τίποτε άλλο παρά έκσταση των κατά φύσιν φρενών, παρατροπή των λογισμών, ερήμωση της διανοίας, πενία της συνέσεως. Και αυτά δεν τα προκαλεί μόνο η μέθη που προέρχεται από το κρασί, αλλά και η μέθη από την οργή και από την άτοπη επιθυμία. Διότι, όπως ακριβώς τον πυρετό τον προκαλεί η αγρυπνία, τον προκαλεί ο κόπος, τον προκαλεί η αθυμία, τον προκαλεί ο διεφθαρμένος χυμός, και αν και η αιτία είναι διαφορετική, το πάθος και το νόσημα είναι ένα· έτσι συμβαίνει και σε αυτές τις περιπτώσεις: τη μέθη την προκαλεί το κρασί, την προκαλεί η επιθυμία, την προκαλεί ο διεφθαρμένος χυμός, και ενώ η αιτία διαφέρει, το πάθος και το νόσημα είναι ένα. Ας απέχουμε από τη μέθη· δεν λέω να απέχουμε από το κρασί, αλλά να απέχουμε από τη μέθη. Το κρασί δεν προκαλεί τη μέθη· διότι είναι κτίσμα του Θεού, και κανένα κτίσμα του Θεού δεν δημιουργεί κάτι πονηρό, αλλά η πονηρή προαίρεση είναι αυτή που προκαλεί τη μέθη.