Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 28:10

Αρκεί μόνο το φρόνημά μας να διαφυλάσσεται ανένδοτο, να διατηρείται άσειστο το στερέωμα της πίστεως στον Χριστό, και γρήγορα θα έλθει εκείνος που θα μας βοηθήσει· θα έλθει και δεν θα καθυστερήσει. «Διότι να περιμένεις θλίψη πάνω στη θλίψη, ελπίδα πάνω στην ελπίδα, ακόμη λίγο, ακόμη λίγο.» Έτσι γνωρίζει το Άγιο Πνεύμα να παρηγορεί τα δικά του τέκνα με την υπόσχεση του μέλλοντος. Διότι μετά τις θλίψεις ακολουθεί η ελπίδα, και από πολύ κοντά παρίστανται όσα ελπίζουμε. Επειδή, ακόμη και αν υπολογίσει κανείς ολόκληρο τον ανθρώπινο βίο, αποτελεί ένα εντελώς ελάχιστο χρονικό διάστημα σε σύγκριση με εκείνον τον απέραντο αιώνα που εναπόκειται στις ελπίδες μας.

ΤΟΜΟΣ Β'. <Αυτοί που έχουν αποκοπεί από το γάλα, αυτοί που έχουν αποσπαστεί από τον μαστό, πρόσμενε θλίψη πάνω στη θλίψη, ελπίδα πάνω στην ελπίδα, ακόμη λίγο, ακόμη λίγο, εξαιτίας της χλεύης των χειλέων, μέσω ξένης γλώσσας.> Ο μεν πρώτος μας λόγος κατέληξε στο: Σε ποιον αναγγείλαμε κακά; Και σε ποιον αναγγείλαμε αγγελία;

Εφόσον λοιπόν δεν ωφελήθηκαν σε τίποτα απολύτως εκείνοι που κατάγονται από το αίμα του Ισραήλ, αν και οι προφήτες τούς ανήγγειλαν τα λόγια του Θεού, εννοώ και τις απειλές και τις υποσχέσεις των μελλοντικών αγαθών, λέει: Σε ποιον αναγγείλαμε τα κακά; Και σε ποιον αναγγείλαμε το άγγελμα; Καθώς δε οι άγιοι προφήτες έχουν τρόπον τινά σιωπήσει και έχουν σταματήσει το λόγο τους μέχρι εδώ, ο ίδιος ο Θεός των όλων προσφωνεί τους αγίους λέγοντας: Εσείς που απογαλακτιστήκατε, που αποσπαστήκατε από τον μαστό, να περιμένετε θλίψη πάνω στη θλίψη, ελπίδα πάνω στην ελπίδα.

Διότι η λέξη «καυλακαύ» είναι γραμμένη στον Ησαΐα, όντας μια λέξη στη δωδέκατη όραση, όπου λέει: «θλίψη πάνω στη θλίψη, ελπίδα πάνω στην ελπίδα, ακόμα λίγο, ακόμα λίγο να προσμένεις»· όπως επίσης και αυτές τις ίδιες τις εβραϊκές λέξεις θα τις παραθέσω εδώ πληρέστατα, με τις ίδιες τις λέξεις ακριβώς όπως είναι γραμμένες: διότι το «σαυλασαύ σαυλασαύ» ερμηνεύεται «θλίψη πάνω στη θλίψη», το «καυλακαύ καυλακαύ» «ελπίδα πάνω στην ελπίδα», και το «ζιηρσάμ ζιηρσάμ» «ακόμα λίγο, ακόμα λίγο να προσμένεις». Πού βρίσκεται, λοιπόν, η δική τους μυθολογία; Πού είναι η νοσηρή επιθυμία της φαντασιολογίας τους; Από πού προήλθαν τα ζιζάνια στον κόσμο; Ποιος είναι αυτός που ανάγκασε τους ανθρώπους να επισύρουν πάνω τους τον όλεθρο; Διότι, εάν μεν εν γνώσει τους μετέτρεψαν τις ονομασίες σε φαντασίες, έγιναν προφανώς οι ίδιοι αίτιοι της απώλειάς τους· εάν πάλι μίλησαν από άγνοια για πράγματα που δεν γνώριζαν, δεν υπάρχει τίποτα πιο άθλιο από αυτούς. Διότι αυτά είναι αληθινά ανόητα, όπως μπορεί να διακρίνει καθένας που διαθέτει σύνεση κατά Θεόν. Επειδή, χάριν της ηδυπάθειας, και τους εαυτούς τους και όσους τους ακολουθούν οδήγησαν και οδηγούν στην απώλεια. Διότι είναι πνεύμα πλάνης, το οποίο, σαν φύσημα μέσα σε αυλό, με διάφορες κινήσεις κινεί τον καθένα από τους άφρονες εναντίον της αλήθειας. Και πράγματι, και ο ίδιος ο αυλός είναι μίμημα του δράκοντα, μέσω του οποίου μίλησε ο πονηρός και εξαπάτησε την Εύα. Διότι από εκείνον τον τύπο, κατά μίμηση, κατασκευάστηκε ο αυλός για τους ανθρώπους, προς εξαπάτησή τους. Και δες τον τύπο που λαμβάνει ο ίδιος ο αυλητής όταν παίζει τον αυλό.

Γι' αυτό προσθέτει «ελπίδα στην ελπίδα», όχι ύστερα από μακρό διάστημα της «θλίψεως»· διότι ένα βραχύ διάστημα θα μεσολαβήσει. Γι' αυτό λέει: «ακόμη λίγο, ακόμη λίγο»· «διότι η θλίψη κατεργάζεται υπομονή, και η υπομονή δοκιμή, και η δοκιμή ελπίδα· και η ελπίδα δεν καταισχύνει». Θα έλθουν δε σε σας τα της «θλίψεως διά του ευτελισμού των χειλέων και διά γλώσσας ετέρας»· διότι αυτοί που σας θλίβουν θα συνεχίσουν να σας εξευτελίζουν, να χλευάζουν, να λοιδορούν και να βλασφημούν, χρησιμοποιώντας άλλη «γλώσσα», την οποία πρέπει να περιφρονείτε εξαιτίας της «ελπίδας» που θα σας ακολουθήσει ύστερα από «ακόμη λίγο». Αυτά μεν λοιπόν έχουν εξαγγελθεί ως προσφώνηση προς τους αποστόλους, τους μαθητές και τους ευαγγελιστές του Σωτήρος ημών, ενώ στα επόμενα ο λόγος διδάσκει προφητικώς τον λαό των Ιουδαίων, ότι ακριβώς αυτά περί της «θλίψεως» και της επί τη θλίψει «ελπίδος», αφού τα διδάχθηκαν οι μαθητές του Χριστού, θα τα «λαλήσουν» πείθοντάς τους, ότι σε αυτό έγκειται η αποταμιευμένη παρά τω Θεώ ανάπαυση, εννοώ δηλαδή στο να υφίσταται κανείς θλίψεις και να υπομένει τα πάντα υπέρ της ευσέβειας.

Γι' αυτό, λέει, 〈θα είναι γι' αυτούς ο λόγος του Κυρίου〉 με άλλον τρόπο 〈θλίψη πάνω στη θλίψη〉· επειδή, καθώς δεν θέλησαν να υποστούν θλίψεις για χάρη του Χριστού, ούτε να βαδίσουν ‹τη στενή και τεθλιμμένη οδό›, αλλά επέλεξαν την ‹πλατιά και ευρύχωρη›, 〈θα πέσουν προς τα πίσω και θα συντριβούν, θα κινδυνεύσουν και θα αιχμαλωτιστούν〉· όλα αυτά δηλαδή θα τους βρουν, επειδή δεν θέλησαν να αποδεχθούν τον προαναφερθέντα 〈λόγο του Κυρίου〉, αλλά έγιναν οι ίδιοι αίτιοι της πτώσης και της συντριβής τους. Και επειδή ακριβώς προκάλεσαν αυτά τα πράγματα στους εαυτούς τους, μη πιστεύοντας στον προαναφερθέντα λόγο, τους δίνει ρητή εντολή λέγοντας τα εξής: 〈γι' αυτό, ακούστε τον λόγο του Κυρίου, άνδρες τεθλιμμένοι και άρχοντες αυτού του λαού στην Ιερουσαλήμ〉, ή σύμφωνα με τον Σύμμαχο: 〈άνδρες χλευαστές, οι εξουσιάζοντες αυτόν τον λαό στην Ιερουσαλήμ〉· διότι, επειδή υπήρχαν και άλλοι 〈άνδρες χλευαστές〉 ανάμεσα στους Εθνικούς που διέσυραν τον λόγο του Χριστού, για να μην υποθέσει κανείς ότι τα προκείμενα λέγονται για άλλους, πρόσθεσε με ακρίβεια και αναγκαιότητα το: 〈οι εξουσιάζοντες αυτόν τον λαό〉. Και επειδή επίσης και εκτός Ιερουσαλήμ υπήρχαν πολλοί ηγέτες του λαού σε όλη την Ιουδαία και τη Γαλιλαία, επισημαίνεται με ακρίβεια προς ποιους 〈άρχοντες〉 και 〈εξουσιάζοντες τον λαό〉 λέγονταν αυτά. Αυτοί λοιπόν ήταν ‹το στεφάνι της ύβρεως› που αναφέρθηκε παραπάνω, και κατά συνέπεια αυτά εξακολουθούν να λέγονται προς τους ίδιους: επειδή 〈είπατε〉 μεταξύ σας: 〈Κάναμε διαθήκη με τον άδη και συμφωνίες με τον θάνατο· διότι είπατε: κάναμε το ψέμα ελπίδα μας και μέσα στο ψέμα θα καλυφθούμε〉· επειδή λοιπόν αυτά σκέφτηκαν και είπαν μεταξύ τους οι προαναφερθέντες 〈χλευαστές〉, χλευάζοντας και διασύροντας αφενός τον λόγο του Χριστού, μέσω του οποίου διδάσκονταν ότι πρέπει να προσδοκούν 〈θλίψη πάνω στη θλίψη〉 και τη στηριγμένη σε αυτήν 〈ελπίδα πάνω στην ελπίδα〉, προτιμώντας αφετέρου να συνάψουν φιλία με τον 〈θάνατο〉 και να βρουν 〈καταφύγιο στον άδη〉. Διότι, πράττοντας αυτό, περίμεναν ότι ούτε 〈θλίψη〉 θα δοκιμάσουν ούτε θα περιπέσουν σε κάτι δυσάρεστο και οδυνηρό· και αν τυχόν συνέβαινε να έρθει κάποια 〈καταιγίδα〉, η οποία να σας κατακλύσει ερχόμενη από κάποια αντίπαλη δύναμη, υποθέσατε ότι δεν θα έρθει επάνω σας, επειδή είστε φίλοι με την αντίπαλη δύναμη και με τον ίδιο τον 〈θάνατο〉. Επειδή λοιπόν αυτά 〈είπατε〉 μεταξύ σας, για τον λόγο αυτόν ακούστε όσα πρόσταξε ο Κύριος των όλων να πω προς εσάς: εσείς μεν δεν αποδεχθήκατε τη χάρη που διαγγέλθηκε πρώτα σε εσάς, εγώ όμως τον δικό μου 〈λίθο〉, τον 〈πολυτελή〉 και 〈πολύτιμο〉, τοποθετώντας τον στην άκρη της γωνίας, θα τον κάνω υψηλό, επιφανή και ολοφάνερο σε όλους, ώστε 〈καθένας που πιστεύει σε αυτόν〉 να μην εκπέσει από την ελπίδα. Σύμφωνα δε με τους υπόλοιπους ερμηνευτές: 〈εκείνος που πιστεύει δεν θα βιαστεί〉· διότι 〈αυτός που πιστεύει〉 θα μακροθυμήσει, περιμένοντας την επαγγελία του λόγου.

Ακολουθώντας αυτά και τα παρόμοια οι θαυμασιότατοι Γνωστικοί, εφευρέτες μιας νέας γραμματικής τέχνης, δοξάζουν ανείπωτα τον δικό τους προφήτη Όμηρο, που προμηνύει αυτά τα πράγματα, και υβρίζουν όσους είναι αμύητοι στις Άγιες Γραφές προσαρμόζοντάς τες σε τέτοιες έννοιες. Διότι λένε: όποιος υποστηρίζει ότι τα πάντα έχουν συσταθεί από ένα πράγμα πλανάται, ενώ όποιος λέει ότι προέρχονται από τρία λέει την αλήθεια και θα δώσει την απόδειξη για τα πάντα. Επειδή μία, λέει, είναι η μακάρια φύση του μακάριου ανθρώπου του άνω, του Αδάμαντος. Μία άλλη είναι η θνητή, η κάτω. Και μία είναι η αβασίλευτη γενεά που γεννήθηκε άνω — όπου, λέει, βρίσκεται η Μαριάμ η ζητούμενη και ο Ιοθώρ ο μέγας σοφός και η Σεπφώρα η βλέπουσα και ο Μωυσής, του οποίου η γέννηση δεν έγινε στην Αίγυπτο, διότι του γεννήθηκαν παιδιά στη Μαδιάμ. — Και αυτό, λέει, δεν διέφυγε ούτε από τους ποιητές που λένε: «Σε τρία μέρη έχουν μοιραστεί τα πάντα, και ο καθένας έλαβε το μερίδιο της τιμής του». Διότι πρέπει, λέει, να διακηρύσσονται τα μεγέθη, και να διακηρύσσονται με αυτόν τον τρόπο από όλους και παντού, «ώστε ακούγοντας να μην ακούνε και βλέποντας να μη βλέπουν». Διότι αν δεν διακηρύσσονταν, λέει, τα μεγέθη, ο κόσμος δεν θα μπορούσε να υπάρξει. Αυτοί, λέει, είναι οι τρεις υπέρογκοι λόγοι: Καυλακαύ, Σαυλασαύ, Ζεησάρ. Το Καυλακαύ ανήκει στον άνω, τον Αδάμαντα. Το Σαυλασαύ στον κάτω, τον θνητό. Το Ζεησάρ στον Ιορδάνη που έρρευσε προς τα άνω.