Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 28:17

Η γη είναι πλήρης από το έλεος του Κυρίου. Αρχίζει να καταδεικνύει ότι Αυτός είναι ο δημιουργός ολόκληρης της κτίσεως, και μάλιστα της γης, την οποία, όπως λέγει, έχει γεμίσει με έλεος· διότι με κανέναν άλλον τρόπο δεν θα μπορούσε να υφίσταται, εάν δεν ήταν γεμάτη από αυτό. Εξάλλου, ούτε και οι ουρανοί θα είχαν ποτέ συγκροτηθεί, εάν δεν συγκρατούνταν από τον Λόγο Του, όπως βέβαια και οι δυνάμεις τους, δηλαδή οι θείες και λογικές. [Αγαπά, επομένως, την ελεημοσύνη προς εκείνους που μετανοούν· αγαπά όμως και την κρίση προς τους αμετανόητους. Κάτι τέτοιο λέγει και ο Ησαΐας στον Θεό: Ότι η ελεημοσύνη Σου μπαίνει σε ζυγαριά· διότι και εκείνος παρουσιάζει την ελεημοσύνη να συνυπάρχει με την κρίση, καθώς Εκείνος ανταποδίδει με ζυγαριά και αριθμό ανάλογα με την αξία του καθενός.] Με τον λόγο του Κυρίου στερεώθηκαν οι ουρανοί.

Αγαπά, λοιπόν, την ελεημοσύνη για όσους μετανοούν· αγαπά όμως και την κρίση για όσους παραμένουν ανένδοτοι. Κάτι παρόμοιο λέει και ο Ησαΐας στον Θεό, ότι «η ελεημοσύνη σου μπαίνει σε σταθμό». Διότι και εκείνος παρουσιάζει την ελεημοσύνη να συνοδεύεται από την κρίση, εφόσον ο Θεός ανταποδίδει με ζυγό, με αριθμό και με σταθμό, σύμφωνα με την αξία του καθενός.

«Και θα θέσω την κρίση ως ελπίδα, και η ελεημοσύνη μου θα είναι σταθμά». Αυτά πρέπει να συνδεθούν με τα προηγούμενα, παραβλέποντας όσα έχουν παρεμβληθεί ενδιάμεσα. Διότι για αυτόν τον λόγο, λέει: «Ακούστε τον λόγο του Κυρίου, άνδρες θλιμμένοι, και άρχοντες αυτού του λαού στην Ιερουσαλήμ». Τι ακριβώς όμως διέταξε να ακούσουν; «Ιδού, εγώ τοποθετώ στα θεμέλια της Σιών λίθο πολυτελή, εκλεκτό, ακρογωνιαίο, έντιμο, στα θεμέλιά της, και όποιος πιστεύει σε αυτόν δεν πρόκειται να καταντροπιαστεί». Λίθο, λοιπόν, εκλεκτό, πολυτελή και έντιμο αποκαλεί τον Κύριό μας Ιησού Χριστό, ο οποίος διαπρέπει με τη δόξα και την υπεροχή της θεότητάς Του. Και το ότι αυτός έγινε κρηπίδα, στήριγμα και ακλόνητο βάθρο για τη νοητή Σιών, δηλαδή για την Εκκλησία, το διασαφηνίζει λέγοντας ότι τοποθετήθηκε στα θεμέλια από τον Πατέρα. Τον ονομάζει δε ακρογωνιαίο, επειδή, μέσω της μίας πίστης, συγκρατεί σφιχτά σε πνευματική ενότητα τους δύο λαούς, δηλαδή αυτόν που προέρχεται από τον Ισραήλ και βεβαίως αυτόν που προέρχεται από τα έθνη. Διότι πάντα κάπως στις γωνίες των οικοδομημάτων συναντώνται δύο τοίχοι, και συναρμολογούμενοι μεταξύ τους συνδέονται στερεά σε ενότητα. Όμως, όπως λέει, «όποιος πιστεύει σε αυτόν, δεν πρόκειται να καταντροπιαστεί».

Πρόσεξε δε πώς ανακουφίζει κατά κάποιον τρόπο τους καταπιεσμένους, και στους θλιμμένους πλαταίνει την ελευθερία της ευαγγελικής πολιτείας. Διότι «Ω θλιμμένοι», λέει, «ιδού, θέτω τον εκλεκτό λίθο στα θεμέλια της Σιών». Και ποιο είναι το όφελος από αυτό; «Εκείνος που πιστεύει σε αυτόν δεν πρόκειται να ντροπιαστεί». Τους πείθει δε μέσα από αυτό να απαλλάξουν τον αυχένα τους από το δυσβάσταχτο βάρος του νόμου, και να απομακρυνθούν από την ανόητη και αδρανή σκιά, και να προτιμήσουν μάλλον τη χάρη που έρχεται δια της πίστεως, και να αδράξουν τη δικαίωση εν Χριστώ, η οποία δεν απαιτεί κανέναν κόπο. «Θα θέσω δε», λέει, «ως ελπίδα την κρίση, και το έλεός μου στα ζύγια». Διότι, όπως λέει και ο ίδιος ο Σωτήρας: «Ο Πατέρας δεν κρίνει κανέναν, αλλά έχει δώσει όλη την κρίση στον Υιό, ώστε όλοι να τιμούν τον Υιό, όπως τιμούν τον Πατέρα». Κατανοώντας το αυτό, ο μακάριος Παύλος γράφει σε επιστολή του και λέει ότι «Όλοι εμείς πρέπει να φανερωθούμε μπροστά στο βήμα του Χριστού, για να λάβει ο καθένας την ανταπόδοση για όσα έπραξε διαμέσου του σώματος, είτε αγαθό είτε φαύλο». Ελπίζουμε, λοιπόν, ότι θα λάβει χώρα η κρίση, και ότι θα ελεηθούμε με τον τρόπο που αρμόζει στον καθένα, και προφανώς ανάλογα με τα όσα έχει κατορθώσει.

Διότι αυτό νομίζω πως δηλώνει το ότι η κρίση γίνεται από Εκείνον που μας κρίνει με ζυγαριές, δηλαδή σύμφωνα με τον κανόνα της δικαιοσύνης που σαν να ισορροπεί με τις αγαθοεργίες. <Και εσείς που τρέφετε μάταιη πεποίθηση, είστε ψεύτες όταν λέτε ότι δεν πρόκειται να περάσει από πάνω σας η καταιγίδα. Μήπως δεν θα ακυρώσει τη διαθήκη σας με τον θάνατο, και η ελπίδα σας προς τον άδη δεν πρόκειται να παραμείνει σταθερή; Αν επέλθει μια ορμητική καταιγίδα, θα γίνετε καταπάτημά της. Όταν περάσει, θα σας παρασύρει. Κάθε πρωί θα περνάει κατά την ημέρα, και τη νύχτα θα υπάρχει κακιά ελπίδα.> Έλεγα, λοιπόν, ότι ενώ οι άγιοι προφήτες προανήγγελλαν στους εξ αίματος απογόνους του Ισραήλ τα όσα επρόκειτο να συμβούν, και τους υποδείκνυαν τη θεία οργή σχεδόν ως ήδη παρούσα, εκείνοι, υπερηφανευόμενοι με άτοπες ανοησίες, διαλογίζονταν και έλεγαν ότι: Ακόμη κι αν τυχόν συμβούν αυτά, πάντως θα υπάρξει αναβολή χρόνου, και δεν θα έλθει αμέσως η εκπλήρωση όσων έχουν προαναγγελθεί, αλλά θα αναλωθεί ο χρόνος της δικής μας ζωής, και τα δεινά θα έρθουν μετά από εμάς. Λέγοντας όμως και σκεπτόμενοι αυτά, φαινόταν σαν να έκλειναν σχεδόν συμφωνίες με τον θάνατο και να έθεταν κάποιου είδους ελπίδα στον άδη. Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο λέει προς αυτούς: Εσείς που τρέφετε μάταιη πεποίθηση, είστε ψεύτες πιστεύοντας ότι δεν πρόκειται να περάσει από πάνω σας η καταιγίδα.

Θα μπορούσε δε να έχει ονομαστεί έτσι το ανθρώπινο σώμα του Σωτήρα μας, επειδή, σύμφωνα και με τον Δανιήλ, φαινόταν ως «λίθος που αποκόπηκε χωρίς χέρια»· όπου ως «λίθος» μεν νοείται το ανθρώπινο σώμα, και ως «όρος» δε η θεότητα του Σωτήρα. Σε αυτόν δε τον «λίθο», λέει, «θα θέσω κρίση για ελπίδα»· διότι κρίνοντας, ο λίθος αυτός θα παράσχει αγαθές ελπίδες σε όσους κρίνονται, επειδή έχει συνενωθεί με αυτόν η «ελεημοσύνη» μαζί με το δικαιότατο «σταθμό» και μέτρο· γι' αυτό έχει λεχθεί: «η δε ελεημοσύνη μου ως σταθμά». Αυτά μεν λοιπόν έχουν ειπωθεί για τον «λίθο», προς δε εκείνους που είπαν πρωτύτερα: «θέσαμε το ψεύδος ως ελπίδα μας και με το ψεύδος θα σκεπαστούμε», προσθέτει τα εξής λέγοντας: «και όσοι μάταια έχετε πεποίθηση στο ψεύδος· διότι δεν πρόκειται να σας προσπεράσει η καταιγίδα, μήπως και αφαιρέσει από εσάς τη διαθήκη του θανάτου»· διότι, λέει, μην απατάτε τους εαυτούς σας ισχυριζόμενοι ότι: επειδή γίναμε φίλοι «με τον θάνατο», «δεν πρόκειται να επέλθει σε εμάς καταιγίδα», ούτε θα δοκιμάσουμε τίποτα το λυπηρό.

Ψ. ΙΓ΄. Ακούσατε τα λόγια του Κυρίου, άνδρες τεθλιμμένοι, και άρχοντες του λαού τούτου που βρίσκεστε στην Ιερουσαλήμ. Επειδή είπατε: «Συνάψαμε διαθήκη με τον Άδη και κάναμε συμφωνίες με τον θάνατο· ορμητική καταιγίδα αν περάσει, δεν θα έρθει σε εμάς· θέσαμε το ψέμα ως ελπίδα μας και με το ψέμα θα σκεπαστούμε». Γι' αυτό, έτσι λέει ο Κύριος, ο Θεός: «Ιδού, εγώ τοποθετώ στα θεμέλια της Σιών λίθο πολυτελή, εκλεκτό, ακρογωνιαίο, πολύτιμο για τα θεμέλιά της, και εκείνος που πιστεύει σε αυτόν δεν θα καταισχυνθεί. Και θα θέσω την κρίση ως ελπίδα, και το έλεός μου ως ζυγαριά». Και πώς δεν είναι αληθινά ηλίθια και εντελώς καταγέλαστη η αντίληψη εκείνων που περιμένουν, με σωματικό τρόπο, ότι κάποιος λίθος —από αυτούς που θεωρούνται πολυτελείς και πολύτιμοι— θα τοποθετηθεί στα θεμέλια της σωματικής Σιών από τον ίδιο τον Κύριο, στον οποίο λίθο προφητεύεται ότι όποιος πιστέψει δεν πρόκειται ποτέ να καταισχυνθεί; Αποτινάσσοντας, λοιπόν, τις μωρές και ιουδαϊκές διηγήσεις, καθώς και τους γραώδεις μύθους, όπως τους ονόμασε ο απόστολος, ας αποδεχθούμε τις θεόπνευστες προφητείες με τρόπο αντάξιο του Θεού. Λέει, επομένως: «Γι' αυτό, ιδού, εγώ τοποθετώ στα θεμέλια της Σιών λίθο».

Για ποιο λόγο λοιπόν συμβαίνει αυτό; Μήπως επειδή οι άρχοντες του προηγούμενου λαού έκαναν συνθήκες με τον θάνατο, και επειδή, εγκαταλείποντας τη διαθήκη του Θεού, έκαναν αντί γι' αυτήν διαθήκη με τον Άδη, και εξαιτίας αυτών υποθέτουν ότι δεν θα πάθουν κανένα κακό; Αλλά και επειδή για τον λόγο αυτόν έχουν θέσει την ελπίδα τους στο ψέμα και νομίζουν ότι θα προστατευθούν μέσω του ψεύδους. Γι' αυτούς ακριβώς τους λόγους, καθώς εκείνοι έχουν εκπέσει από την ελπίδα προς τον Θεό, υπόσχεται ότι θα τοποθετήσει τον πολύτιμο λίθο για εκείνους που πιστεύουν. Σε εκείνους δε που είπαν: «Κάναμε διαθήκη με τον Άδη και συνθήκες με τον θάνατο· εάν περάσει ορμητική καταιγίδα δεν θα έρθει πάνω μας, θέσαμε ως ελπίδα μας το ψέμα και με το ψέμα θα σκεπαστούμε», προχωρώντας πιο κάτω ο λόγος της Γραφής λέει: «Εσάς που μάταια ελπίσατε στο ψέμα, η καταιγίδα δεν πρόκειται να σας προσπεράσει, αλλά θα σας αφαιρέσει τη διαθήκη του θανάτου, και η ελπίδα σας προς τον Άδη δεν θα παραμείνει· όταν επέλθει η ορμητική καταιγίδα, θα καταπατηθείτε από αυτήν». Και είναι ολοφάνερο πώς εκπληρώθηκαν αυτά σε εκείνον τον λαό κατά την παρουσία του Σωτήρα μας.

Δίδαξέ με κάτι περί ποιμαντικής, και τον λαό τούτο περί ευπείθειας· φιλοσόφησε λίγο για την παρούσα πληγή, για τα δίκαια κρίματα του Θεού, είτε τα κατανοούμε εμείς είτε αγνοούμε τη μεγάλη τους άβυσσο. Πώς δηλαδή και η ελεημοσύνη μπαίνει σε ζυγό, σύμφωνα με τον άγιο Ησαΐα (διότι ούτε το αγαθό παρέχεται χωρίς δίκαιη κρίση, έστω κι αν έτσι φάνηκε σε εκείνους που είχαν κοπιάσει από νωρίς στον αμπελώνα, οι οποίοι δεν κατανοούσαν το άνισο που κρύβεται στην ισότητα), και η οργή είναι ανάλογη των αμαρτημάτων, αποκαλούμενη ποτήρι στο χέρι του Κυρίου, και κύπελλο πτώσεως που καταπίνεται, αν και για όλους αφαιρείται κάτι από την τιμωρία που τους αξίζει, και ο Θεός αναμειγνύει την άκρατη οργή του με φιλανθρωπία· γέρνοντας από την αυστηρότητα προς την επιείκεια για όσους παιδαγωγούνται με τον φόβο, και για όσους από τη μικρή θλίψη συλλαμβάνουν και κυοφορούν την επιστροφή και γεννούν τέλειο πνεύμα σωτηρίας· διατηρώντας όμως το κατακάθι, το έσχατο μέρος της οργής, για να το αδειάσει ολόκληρο σε όσους δεν θεραπεύονται από τη χρηστότητα, αλλά σκληρύνονται, όπως ο σκληρόκαρδος Φαραώ και σκληρός εργοδότης, ο οποίος φυλάχθηκε ως δείγμα της δύναμης του Θεού εναντίον των ασεβών.

Γι' αυτό, ακούστε τον λόγο του Κυρίου, άνδρες θλιμμένοι ... επειδή είπατε: Συνάψαμε διαθήκη με τον άδη ... γι' αυτό, έτσι λέει ο Κύριος: Ιδού, εγώ θέτω στα θεμέλια της Σιών λίθο πολυτελή, εκλεκτό, ακρογωνιαίο, πολύτιμο, στα θεμέλια αυτής, και όποιος πιστεύει σε αυτόν δεν πρόκειται να ντροπιαστεί. Και θα θέσω την κρίση ως ελπίδα, και το έλεός μου ως ζυγαριά, και σε όσους ελπίζουν μάταια στο ψέμα, ότι δεν θα σας πλήξει η καταιγίδα, μήπως και σας αφαιρέσει τη διαθήκη του θανάτου ... όταν περάσει, θα σας παρασύρει, κάθε πρωί θα περνάει κατά την ημέρα, και τη νύχτα θα αποτελεί κακή προσδοκία. Μάθετε να ακούτε όταν στενοχωρείστε· δεν μπορούμε να πολεμήσουμε, και οι ίδιοι αδυνατούμε να συγκεντρωθούμε. Διότι ο Κύριος θα εγερθεί όπως στο όρος των ασεβών και θα βρεθεί στη φάραγγα της Γαβαών, με θυμό θα εκτελέσει τα έργα του, έργα πικρίας· αλλά ο θυμός του θα ενεργήσει παράδοξα, και η πικρία του θα είναι αλλόκοτη. Και εσείς μην ευφραίνεστε, ούτε να καταστούν ισχυρά τα δεσμά σας· διότι άκουσα από τον Κύριο Σαβαώθ πράξεις τελεσίδικες και αποφασισμένες, τις οποίες θα εκτελέσει σε ολόκληρη τη γη ... Μήπως όλη την ημέρα θα οργώνει ο γεωργός ή θα ετοιμάζει τον σπόρο του πριν καλλιεργήσει τη γη; Και όταν εξομαλύνει την επιφάνειά της, πρώτα σπέρνει λίγο μαυροκούκι και κύμινο, και κατόπιν σιτάρι και κριθάρι και όλυρα μέσα στα όριά σου. Και θα διαπαιδαγωγηθείς από την κρίση του Θεού σου και θα ευφρανθείς.

Από τον ίδιο: πώς και η ελεημοσύνη τίθεται σε σταθμά, σύμφωνα με τον άγιο Ησαΐα; Διότι το αγαθό δεν προσφέρεται χωρίς κρίση, έστω κι αν έτσι φάνηκε σε εκείνους στον αμπελώνα. Εάν σταθμίζεται η ελεημοσύνη του Θεού, ευλόγως και περιγράφεται. Μάλλον λοιπόν πρέπει να αντιληφθούμε τούτο, ότι όπως ακριβώς διαθέτουμε ικανότητα οπτική, ακουστική και αναπνευστική, οι οποίες δεν προσλαμβάνουν ολόκληρο τον αέρα, το φως ή τον ήχο —διότι διαφορετικά δεν θα απέμενε σε άλλον η δυνατότητα μετοχής σε αυτά— αλλά ο καθένας μετέχει ανάλογα με τη δύναμη που διαθέτει, έτσι και η ελεημοσύνη του Θεού παρέχει την άφεση και τη χάρη σύμφωνα με την ποιότητα των υποκείμενων διαθέσεων του καθενός· για παράδειγμα, εάν κάποιος μετανόησε τελείως, λαμβάνει και τέλεια άφεση· εάν μετανόησε μερικώς, λαμβάνει και μερική άφεση· το ίδιο ακριβώς ισχύει και στην περίπτωση εκείνου που αγαπά.

Δ'. Για ποιο λόγο ήταν εύλογο αυτά τα δώρα να αποτελούν απαρχές της ανθρώπινης ζωής. Και ποια είναι η αιτία και ποιος ο λόγος για τον οποίο οφείλαμε να προσφέρουμε στον Θεό αυτά τα δώρα ως απαρχές ζωής; Επειδή ο Θεός σε αντάλλαγμα αυτών των δώρων μάς αντιπροσφέρει ζωή. Και ήταν εύλογο η προσφορά να μην είναι εντελώς παράταιρη με την αντιπροσφορά, αλλά να έχει κάποια συγγένεια. Και, εφόσον εκείνη είναι ζωή, να είναι και αυτή με κάποιον τρόπο ζωή, και μάλιστα επειδή ο ίδιος είναι και ο νομοθέτης της προσφοράς και ο χορηγός της αντιπροσφοράς, αυτός που κρίνει δίκαια και «θέτει τα πάντα με μέτρο και σταθμά». Αυτός έδωσε την εντολή να προσφέρουμε άρτο και οίνο, αυτός σε αντάλλαγμα αυτών προσφέρει ζωντανό άρτο και ποτήριο αιώνιας ζωής. Επομένως, όπως ακριβώς στους αποστόλους αντιπρόσφερε αλιεία αντί αλιείας, δηλαδή αντί της αλιείας ιχθύων την αλιεία ανθρώπων, και στον πλούσιο που τον ρώτησε για τη βασιλεία, υποσχέθηκε αντί για τον επίγειο πλούτο τον ουράνιο, έτσι αντίστοιχα και εδώ, σε όσους επρόκειτο να δώσει αιώνια ζωή —εννοώ δηλαδή το ζωοποιό του σώμα και αίμα— σε αυτούς έδωσε την εντολή να προσφέρουν εκ των προτέρων τα εφόδια της φθαρτής ζωής, ώστε να λάβουμε ζωή αντί ζωής, την αιώνια αντί της πρόσκαιρης, και η χάρη να φανεί ως αμοιβή, και το άμετρο έλεος να ενέχει και κάτι από τη δικαιοσύνη, και να εκπληρωθεί εκείνο το λόγιο: «Θα θέσω την ελεημοσύνη μου σε ζυγούς». Και αυτό δεν συμβαίνει μόνο σε αυτό το μυστήριο, αλλά και στο βάπτισμα: ανταλλάσσουμε ζωή με ζωή, και την μεν μία την παραδίδουμε, ενώ την άλλη τη λαμβάνουμε στη θέση της.