Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 29:10

Κάτι τέτοιο συμβαίνει, και μπορεί να το διαπιστώσει κανείς σε εκείνους που έχουν εξαντληθεί ενδεχομένως από την πείνα ή τη δίψα: διότι η φύση του σώματος αναγκαστικά ορέγεται τα δικά της· και όταν μερικές φορές ο ύπνος καταπραΰνει τον νου, η φύση δεν παύει να επιθυμεί αυτά που τυχόν θα ήθελε. Από εκεί, νομίζω, σαν κάποιοι ατμοί και λεπτές φαντασιώσεις του πράγματος περιτριγυρίζουν τον νου, αλλά αυτή η εντύπωση θα αποδειχθεί μάταιη και εντελώς ανώφελη, όταν πια ο ύπνος φύγει από τα μάτια. Έτσι ας είναι, λέει, ο πλούτος όλων των εθνών, όσοι εκστράτευσαν εναντίον του όρους Σιών. Το πότε ή το πώς συνέβησαν αυτά, ας παραλειφθεί να το πούμε τώρα. <Παραλύστε, και εκπλαγείτε, και μεθύστε, όχι από δυνατό ποτό, ούτε από κρασί, διότι ο Κύριος σας πότισε με πνεύμα κατανύξεως, και θα κλείσει τα μάτια τους, και των προφητών τους, και των αρχόντων τους, αυτών που βλέπουν τα γλυπτά.> Απευθύνεται πάλι σε αυτούς που καταφρονούν τα θεία θεσπίσματα, και σε αυτούς που έχουν προμελετήσει να θεωρούν ως τίποτα το θείο και ουράνιο κήρυγμα, εννοώ δηλαδή το ευαγγελικό. Διότι, αν και ήταν εφικτό σε αυτούς, και μάλιστα με μεγάλη ευκολία, να κερδίσουν τη χάρη της σωτηρίας μέσω του Χριστού, προσφέρουν πειθήνιο τον αυχένα της διανοίας τους.

Διότι γνωρίζει, γνωρίζει να μεθά τον νου, όχι πάντοτε και οπωσδήποτε ο αισθητός οίνος, δηλαδή το μεθυστικό κέρασμα, που είναι το σίκερα. Αλλά μάλλον οι συμφορές το κάνουν αυτό πιο έντονα, και κάποια πώρωση που συμβαίνει στη διάνοια από θεία οργή, διότι αυτό, νομίζω, διδάσκει λέγοντας: Και θα κλείσει τα μάτια τους, και των προφητών τους, και των αρχόντων τους, αυτών που βλέπουν τα γλυπτά. Διότι αυτοί που παλαιότερα, λέει, είχαν γίνει σοφοί μέσω της παιδαγωγίας του νόμου, και που παρατηρούσαν την ομορφιά της αλήθειας σαν μέσα σε αμυδρές ακόμη σκιές, και που κατανοούσαν εν μέρει τους λόγους των αγίων προφητών, θα στερηθούν ακόμη και αυτό. Διότι θα κλείσει τα μάτια της διάνοιάς τους, αν και παλαιότερα έβλεπαν τα γλυπτά [κατά τους Εβδομήκοντα κρυπτά, όχι γλυπτά]. Θα το υποστεί δε αυτό, λέει, άρχοντας και προφήτης, δηλαδή ηγούμενος και ιερέας. Διότι ονόμαζαν προφήτες εκείνους που ασχολούνταν με τα κείμενα των αγίων προφητών. Υπήρχαν δε κάποιοι στους Ιουδαίους που είχαν την υπόληψη νομομαθών, καθηγητές και δάσκαλοι, όπως ακριβώς ο Γαμαλιήλ, για τον οποίο γινόταν πολύς λόγος μεταξύ τους. <Και θα είναι για εσάς όλα αυτά τα ρήματα σαν τους λόγους αυτού του σφραγισμένου βιβλίου, το οποίο εάν το δώσουν σε άνθρωπο που γνωρίζει γράμματα, λέγοντας: Διάβασε αυτά, και εκείνος θα πει: Δεν μπορώ να διαβάσω, διότι είναι σφραγισμένο.

Αφού ο λόγος αναφέρθηκε σε όσους την πολιόρκησαν, στη συνέχεια προφητεύει: 〈και θα είναι σαν αυτόν που βλέπει όνειρο στον ύπνο του ο πλούτος όσων εκστράτευσαν εναντίον του όρους Σιών〉. ⌜Με αυτά τα λόγια υπονόησε την απόλαυση της τρυφής των Ρωμαίων αρχόντων σε τούτη τη ζωή· διότι αυτοί ήταν που επέφεραν την έσχατη πολιορκία στην Ιερουσαλήμ. Έπρεπε, λοιπόν, και εμείς να μάθουμε κάτι για αυτούς και να διδαχθούμε ποιο θα είναι το τέλος τους. Λέει, επομένως, ότι ο 〈πλούτος〉 και η τρυφή τους, που υπάρχουν μέχρι την παρούσα ζωή, μοιάζουν με αυτούς που ονειρεύονται κατά τους 〈ύπνους〉 τους και φτάνουν μόνο μέχρι του σημείου να νομίζουν ότι κατέχουν αυτά που φαντάζονται· διότι τέτοια είναι η ψευδαίσθηση του παρόντος 〈πλούτου〉. Διότι μετά την παρούσα ζωή, 〈μάταιο〉 θα βρεθεί για αυτούς 〈το όνειρο〉 και το τέλος της τρυφής που νόμιζαν ότι απολάμβαναν.⌝ Αντί του: 〈παραλύστε και εκστασιαστείτε〉 και τα εξής, ο Σύμμαχος τα ερμήνευσε ως εξής: 〈θαυμάστε υπερβολικά και εκπλαγείτε, απατηθείτε και μεθύστε χωρίς κρασί, παραπατήστε χωρίς μεθυστικό ποτό· διότι ο Κύριος κέρασε εναντίον σας πνεύμα λήθαργου και έκλεισε σφιχτά τα μάτια σας και κάλυψε τους προφήτες και τους άρχοντές σας, αυτούς που βλέπουν〉.

Αφού ολοκλήρωσε ο λόγος στα προηγούμενα την προφητεία για τον «στέφανο της ύβρεως» και για την πολιορκία της Ιερουσαλήμ, αναλύει στη συνέχεια προφητεύοντας για εκείνους που μετά από αυτά φαίνεται να προΐστανται του λαού της περιτομής, ότι θα απαγγέλλουν μεν τις προφητικές γραφές, χωρίς όμως και να τις κατανοούν· διότι σε τίποτα δεν θα διαφέρουν από κείμενα σφραγισμένα με σφραγίδες, με αποτέλεσμα κανένας από τον ιουδαϊκό λαό να μην μπορεί να διακρίνει τα γεγραμμένα. Τόσο άγνωστοι θα είναι σε αυτούς οι προφητικοί λόγοι, είτε τους απαγγέλλουν από στήθους, είτε τους αγνοούν παντελώς. Έχοντας σκοπό να προφητεύσει αυτά, ο λόγος αναφωνεί προς αυτούς: Αν και τα όσα πρόκειται να ειπωθούν θα σας προκαλέσουν μεγάλη εξάντληση και σύγχυση της ψυχής, ωστόσο θα ειπωθούν· γι' αυτό «παραλύστε και πέστε σε έκσταση»· αν θέλετε. Αν πάλι, «απατώντας» με άλλον τρόπο τους εαυτούς σας, διαστρέφετε το νόημα των λεγομένων, τότε «εξαπατηθείτε» και «εξαπατάτε» τους εαυτούς σας, αν αυτό σας αρέσει. Αντί δε της προτροπής «κραιπαλήστε», όλοι οι υπόλοιποι ερμηνευτές απέδωσαν «μεθύστε χωρίς κρασί και παραπατήστε χωρίς μεθύσι»· διότι υπάρχει και η μέθη που προέρχεται από την πλάνη, η οποία είναι χειρότερη από τη μέθη του «κρασιού». Επομένως, αν χαίρεστε «να απατάτε» τους εαυτούς σας και να «μεθάτε», με το να βλέπετε άλλα αντί άλλων στα θεία λόγια και να τα παρερμηνεύετε, εσείς οι ίδιοι θα φέρετε την ευθύνη. Διότι ο ίδιος ο Κύριος σας «παρέδωσε σε πνεύμα κατανύξεως [βαθύ ύπνου], ή καρώσεως [λήθαργου]», σύμφωνα με τον Σύμμαχο.

Έπειτα προσθέτει: «και θα κλείσει τα μάτια τους και των προφητών τους και των αρχόντων τους». Επειδή ακριβώς, όταν ο Κύριος ήρθε ανάμεσά τους ενανθρωπήσας, «ακούγοντας με την ακοή τους, δεν κατανοούσαν, και βλέποντάς τον με τα μάτια τους», δεν τον έβλεπαν με την όραση της ψυχής, αλλά «έκλεισαν τα μάτια τους για να μη βλέπουν, και βάρυναν τα αυτιά τους για να μην ακούν». Εάν λοιπόν αυτοί πρώτοι «έκλεισαν τα μάτια τους», για τον λόγο αυτόν και ο Κύριος θα κάνει τα ίδια σε αυτούς, και «στους προφήτες τους», εννοώντας τους δασκάλους, και «στους άρχοντές τους», οι οποίοι επαγγέλλονταν ότι βλέπουν «τα κρυφά» και ότι μόνοι αυτοί διαβλέπουν και ερμηνεύουν το απόρρητο νόημα που είναι κρυμμένο στα ιερά γράμματα. Έτσι λοιπόν θα εμποδίσει «τα μάτια τους από το να βλέπουν», ώστε οι λόγοι όχι μόνο των άλλων θείων γραφών, αλλά και του προκειμένου «βιβλίου», της ίδιας της προφητείας του Ησαΐα, να μοιάζουν με «σφραγισμένο βιβλίο» που δεν επιτρέπει να γνωρίσει κανείς τα γραμμένα, ούτε σε εκείνον που γνωρίζει γράμματα ούτε στον αγράμματο. Διότι εκείνος που γνωρίζει ανάγνωση, επειδή «το βιβλίο είναι σφραγισμένο», δεν θα μπορέσει να διακρίνει τα όσα βρίσκονται σε αυτό, ενώ ο άλλος, επειδή είναι εντελώς αγράμματος, θα αδυνατεί, έστω κι αν «το βιβλίο δεν ήταν σφραγισμένο». Τέτοιο όμως θα ήταν το προφητικό νόημα όχι για όλους τους ανθρώπους, αλλά μόνο για εκείνους προς τους οποίους θεσπίζονταν αυτές οι προφητείες.

Αλίμονο, πόλη Αριήλ, την οποία πολέμησε ο Δαβίδ. Συγκεντρώστε γεννήματα χρονιά με τη χρονιά· διότι θα φάτε μαζί με τον Μωάβ· διότι θα θλίψω την Αριήλ, και η ισχύς της και ο πλούτος της θα γίνουν δικά μου· και θα σε περικυκλώσω όπως ο Δαβίδ και θα στήσω γύρω σου χαρακώματα και θα υψώσω εναντίον σου πύργους, και θα ταπεινωθούν τα λόγια σου στο χώμα, και μέσα στη γη θα βυθιστούν τα λόγια σου· και η φωνή σου θα είναι σαν αυτούς που μιλούν μέσα από τη γη ... και ο πλούτος των ασεβών θα γίνει σαν τη σκόνη από τον τροχό, ... και θα συμβεί αυτό σε μια στιγμή, αμέσως, από τον Κύριο Σαβαώθ· διότι θα υπάρξει επίσκεψη με βροντή και σεισμό και μεγάλη βοή, με ορμητική καταιγίδα και φλόγα φωτιάς που κατατρώει. Και ο πλούτος όλων των εθνών, όσων εκστράτευσαν εναντίον του Ισραήλ, και πάντες όσοι εκστράτευσαν εναντίον της Ιερουσαλήμ, θα γίνουν σαν κάποιον που βλέπει όνειρο ... και θα είναι σαν αυτούς που πεινούν στον ύπνο τους και τρώνε, και όταν ξυπνούν το όνειρό τους αποδεικνύεται μάταιο· ... παραλύστε και εκπλαγείτε και εξαπατηθείτε και απατηθείτε και μεθύστε ... διότι ο Κύριος σας πότισε με πνεύμα βαθιού ύπνου και θα κλείσει τα μάτια τους και τα μάτια των προφητών τους και των αρχόντων τους, εκείνων που βλέπουν τα κρυφά. Και όλα αυτά τα λόγια θα είναι για εσάς σαν τα λόγια αυτού του σφραγισμένου βιβλίου, το οποίο εάν το δώσουν σε άνθρωπο που γνωρίζει γράμματα λέγοντάς του, Διάβασε αυτά, εκείνος θα πει, Δεν μπορώ να τα διαβάσω, διότι είναι σφραγισμένο.

Δες σε ποιο σημείο πήρε το θάρρος να μιλήσει με τη δική του φωνή για την αποβολή των υπολοίπων. Διότι την είχε αναφέρει βέβαια και προηγουμένως, αλλά εισάγοντας τους προφήτες ως κατηγόρους· εδώ όμως πλέον αποφαίνεται και ο ίδιος. Αλλά όμως ούτε και εδώ αρκείται στη δική του απόφανση, αλλά και πάλι εισάγει τον προφήτη Ησαΐα· διότι, αφού είπε, «Πωρώθηκαν», πρόσθεσε: «Καθώς είναι γραμμένο· τους έδωσε ο Θεός πνεύμα κατανύξεως». Και από πού προήλθε αυτή η πώρωση; Ανέφερε βέβαια και προηγουμένως τις αιτίες, και έριξε όλη την ευθύνη στο δικό τους κεφάλι, αποδεικνύοντας ότι το υπέστησαν αυτό εξαιτίας της άκαιρης φιλονικίας τους.

Ο Θεός συγκλόνισε και συνετάραξε τη γη. Συγκλονίστηκαν λοιπόν και οι κάτοικοι εκείνης της πόλης, και από το γεγονός διετάραχθηκαν τόσο, ώστε να απορούν και να διερωτώνται τι άραγε να σήμαινε αυτή η θεοσημεία. Όταν δε πλησίασαν στη φυλακή και είδαν τα όσα συνέβησαν στους αγίους, και πώς, αφού έπεσαν οι αλυσίδες τους, διέμεναν με κάθε άνεση, έχοντας ακούσει, όπως λέει ο Δαβίδ, τη θεία αγαλλίαση, προσήλθαν τρέχοντας στον άρχοντα και του είπαν: «Τι είναι τούτο; Μέχρι πότε θα μαχόμαστε τη δύναμη του Θεού; Μέχρι πότε δεν θα στρέφουμε το βλέμμα μας στο φως της αλήθειας; Αλλά έχουμε μάτια και δεν βλέπουμε, αυτιά και δεν ακούμε, σαν τα είδωλα για τα οποία μιλάει ο Δαβίδ, ή, αν προτιμάς, σαν εκείνους στον Ησαΐα που έλαβαν το πνεύμα της κατανύξεως».