Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 29:11

Διότι γνωρίζει, γνωρίζει να μεθά τον νου, όχι πάντοτε και οπωσδήποτε ο αισθητός οίνος, δηλαδή το μεθυστικό κέρασμα, που είναι το σίκερα. Αλλά μάλλον οι συμφορές το κάνουν αυτό πιο έντονα, και κάποια πώρωση που συμβαίνει στη διάνοια από θεία οργή, διότι αυτό, νομίζω, διδάσκει λέγοντας: Και θα κλείσει τα μάτια τους, και των προφητών τους, και των αρχόντων τους, αυτών που βλέπουν τα γλυπτά. Διότι αυτοί που παλαιότερα, λέει, είχαν γίνει σοφοί μέσω της παιδαγωγίας του νόμου, και που παρατηρούσαν την ομορφιά της αλήθειας σαν μέσα σε αμυδρές ακόμη σκιές, και που κατανοούσαν εν μέρει τους λόγους των αγίων προφητών, θα στερηθούν ακόμη και αυτό. Διότι θα κλείσει τα μάτια της διάνοιάς τους, αν και παλαιότερα έβλεπαν τα γλυπτά [κατά τους Εβδομήκοντα κρυπτά, όχι γλυπτά]. Θα το υποστεί δε αυτό, λέει, άρχοντας και προφήτης, δηλαδή ηγούμενος και ιερέας. Διότι ονόμαζαν προφήτες εκείνους που ασχολούνταν με τα κείμενα των αγίων προφητών. Υπήρχαν δε κάποιοι στους Ιουδαίους που είχαν την υπόληψη νομομαθών, καθηγητές και δάσκαλοι, όπως ακριβώς ο Γαμαλιήλ, για τον οποίο γινόταν πολύς λόγος μεταξύ τους. <Και θα είναι για εσάς όλα αυτά τα ρήματα σαν τους λόγους αυτού του σφραγισμένου βιβλίου, το οποίο εάν το δώσουν σε άνθρωπο που γνωρίζει γράμματα, λέγοντας: Διάβασε αυτά, και εκείνος θα πει: Δεν μπορώ να διαβάσω, διότι είναι σφραγισμένο.

Διότι είπε ότι θα σφραγιστεί το βιβλίο του νόμου, δηλαδή ολόκληρης της θεόπνευστης Γραφής, και η γνώση των θείων λογίων θα κρυφτεί από τον νου των Ιουδαίων· ώστε αυτός που γνωρίζει γράμματα να λέει: «Δεν μπορώ να διαβάσω, γιατί είναι σφραγισμένο», ενώ αυτός που δεν γνωρίζει να λέει: «Δεν ξέρω γράμματα». Αλλά το ότι θα κληθούν τα έθνη στην επίγνωση του Θεού και θα δεχθούν στον νου και την καρδιά τους το φως των ευαγγελικών κηρυγμάτων, και θα κατανοήσουν και τον ίδιο τον νόμο του Μωυσή, αν και κάποτε ήταν κωφοί και δεν άκουγαν, και ζούσαν σαν μέσα σε ομίχλη και σκοτάδι, δηλαδή σε αμάθεια και πλάνη, το καθιστά σαφές. Και λέει ότι αυτοί θα χαρούν, όχι για κάποια άλλα πράγματα αυτής της ζωής, αλλά για τον Κύριο, δηλαδή για τον Χριστό. Διότι, ενώ ήταν φτωχοί και δεν είχαν κανένα αγαθό στον νου τους, αλλά βρίσκονταν σε στέρηση κάθε αρετής και δεν είχαν ελπίδα (γιατί ήταν άθεοι μέσα στον κόσμο, σύμφωνα με το γεγραμμένο), θα γεμίσουν με ευφροσύνη.

Σχετικά δε με το ότι είναι σφραγισμένο, ο Ησαΐας αναφέρει τα εξής: «Και θα είναι για εσάς όλα αυτά τα ρήματα σαν τους λόγους αυτού του σφραγισμένου βιβλίου, το οποίο εάν το δώσουν σε άνθρωπο που γνωρίζει γράμματα, λέγοντας: Διάβασε αυτά, εκείνος θα πει: Δεν μπορώ να τα διαβάσω, διότι είναι σφραγισμένο. Και θα δοθεί το βιβλίο αυτό στα χέρια ανθρώπου που δεν γνωρίζει γράμματα, και θα του πουν: Διάβασε αυτό. Και εκείνος θα πει: Δεν γνωρίζω γράμματα». Διότι πρέπει να θεωρήσουμε ότι αυτά λέγονται όχι μόνο για την Αποκάλυψη του Ιωάννη και για τον Ησαΐα, αλλά και για κάθε θεία Γραφή, η οποία ομολογουμένως, ακόμη και για εκείνους που μπορούν στοιχειωδώς να κατανοήσουν τους θείους λόγους, είναι γεμάτη από αινίγματα και παραβολές, από σκοτεινούς λόγους και από διάφορα άλλα είδη ασάφειας, τα οποία είναι δυσνόητα για την ανθρώπινη φύση. Αυτό ακριβώς θέλοντας να διδάξει και ο Σωτήρας, εφόσον το κλειδί βρισκόταν στους γραμματείς και τους Φαρισαίους οι οποίοι δεν αγωνίζονταν να βρουν την οδό για να ανοίξουν, λέει: «Αλίμονο σε εσάς τους νομικούς, διότι πήρατε το κλειδί της γνώσης· εσείς οι ίδιοι δεν εισήλθατε, και εκείνους που ήθελαν να εισέλθουν δεν τους αφήσατε να εισέλθουν». 7. Αυτά λοιπόν έχουν ειπωθεί από εμάς ως προοίμιο, καθώς αναγκαζόμαστε από την πολλή σου φιλομάθεια και καμπτόμαστε από την καλοσύνη και τη μετριοφροσύνη σου, ιερέ Αμβρόσιε, να κατέλθουμε σε έναν μέγιστο αγώνα, ο οποίος ομολογουμένως υπερβαίνει εμάς και τις ικανότητές μας.

Έπειτα προσθέτει: «και θα κλείσει τα μάτια τους και των προφητών τους και των αρχόντων τους». Επειδή ακριβώς, όταν ο Κύριος ήρθε ανάμεσά τους ενανθρωπήσας, «ακούγοντας με την ακοή τους, δεν κατανοούσαν, και βλέποντάς τον με τα μάτια τους», δεν τον έβλεπαν με την όραση της ψυχής, αλλά «έκλεισαν τα μάτια τους για να μη βλέπουν, και βάρυναν τα αυτιά τους για να μην ακούν». Εάν λοιπόν αυτοί πρώτοι «έκλεισαν τα μάτια τους», για τον λόγο αυτόν και ο Κύριος θα κάνει τα ίδια σε αυτούς, και «στους προφήτες τους», εννοώντας τους δασκάλους, και «στους άρχοντές τους», οι οποίοι επαγγέλλονταν ότι βλέπουν «τα κρυφά» και ότι μόνοι αυτοί διαβλέπουν και ερμηνεύουν το απόρρητο νόημα που είναι κρυμμένο στα ιερά γράμματα. Έτσι λοιπόν θα εμποδίσει «τα μάτια τους από το να βλέπουν», ώστε οι λόγοι όχι μόνο των άλλων θείων γραφών, αλλά και του προκειμένου «βιβλίου», της ίδιας της προφητείας του Ησαΐα, να μοιάζουν με «σφραγισμένο βιβλίο» που δεν επιτρέπει να γνωρίσει κανείς τα γραμμένα, ούτε σε εκείνον που γνωρίζει γράμματα ούτε στον αγράμματο. Διότι εκείνος που γνωρίζει ανάγνωση, επειδή «το βιβλίο είναι σφραγισμένο», δεν θα μπορέσει να διακρίνει τα όσα βρίσκονται σε αυτό, ενώ ο άλλος, επειδή είναι εντελώς αγράμματος, θα αδυνατεί, έστω κι αν «το βιβλίο δεν ήταν σφραγισμένο». Τέτοιο όμως θα ήταν το προφητικό νόημα όχι για όλους τους ανθρώπους, αλλά μόνο για εκείνους προς τους οποίους θεσπίζονταν αυτές οι προφητείες.

Διότι πρόσεξε επιμελώς πώς έχει ειπωθεί: 〈«και θα είναι σε εσάς αυτά τα λόγια· σε εσάς»〉, λέει, δηλαδή σε αυτούς που είναι παρόντες και βλέπουν και ακούν. Ο λόγος όμως απευθυνόταν προς τους Ιουδαίους, στους οποίους λέει ότι το νόημα της προφητείας θα είναι άγνωστο, ενώ σε ποιους θα γίνει γνωστό θα το διδάξει προχωρώντας παρακάτω. Μέσα από όσα προσθέτει λέει: «και θα ακούσουν εκείνη την ημέρα οι κωφοί 〈τα λόγια του βιβλίου〉, και τα μάτια των τυφλών θα δουν, και θα αγαλλιάσουν».⌝ Επομένως, ο λόγος μέσω των προκείμενων προφητεύει ότι από τον λαό των Ιουδαίων θα μάθουν τους νόμους ... ακριβ... φέροντας στο στόμα τους τη μνεία ... των θείων αναγνωσμάτων, και ότι όσοι δεν είναι τέτοιοι θα παραμείνουν σε άγνοια ως προς το νόημα των προφητικών λογίων.

Με αυτά ο λόγος υπονοεί τον μεν λαό των εθνών ως «Λίβανο», το δε έθνος των Ιουδαίων ως «Κάρμηλο», σαν κάποιον «δρυμό» από άγρια και άκαρπα δέντρα, και τον λαό των εθνών που παλαιότερα έμοιαζε με «δρυμό», ως τον «Λίβανο», ο οποίος έγινε όπως ήταν κάποτε ο λαός των Ιουδαίων, γεμάτος με καλά δέντρα και κάθε είδους φυτά και καρπούς. Τότε, όταν συμβεί αυτή η μεταβολή, «εκείνη την ημέρα», δηλαδή κατά την ίδια εποχή, οι άλλοτε «κωφοί θα ακούσουν τα λόγια του βιβλίου», και ποιου άλλου βιβλίου παρά αυτού ακριβώς που έχουμε στα χέρια μας, για το οποίο ελέχθη παραπάνω: «και θα είναι για εσάς αυτά τα ρήματα σαν τους λόγους του σφραγισμένου βιβλίου». Όμως, για εκείνον που ήταν κάποτε «Κάρμηλος» και μεταβλήθηκε «σε δρυμό», «θα είναι οι λόγοι του βιβλίου» της προφητείας «σφραγισμένοι», ενώ για τους άλλοτε «τυφλούς» και συγκαταλεγόμενους στον «δρυμό του Λιβάνου», οι οποίοι μεταβλήθηκαν προς το ήμερο και καρποφόρο, τα λόγια των θείων Γραφών θα γίνουν ακουστά.

Αντί του «και να σφραγίσει όραση και προφήτη», μου φαίνεται ότι ο Ακύλας εκφράστηκε πιο εύστοχα λέγοντας: «και να εκπληρώσει όραμα και προφήτη»· διότι ο Σωτήρας και Κύριός μας δεν επεδήμησε για να αποκλείσει και τρόπον τινά να σφραγίσει τις προφητικές οράσεις. Αυτός μάλιστα, επειδή από παλιά ήταν ασαφείς και σφραγισμένες, αφαιρώντας τις σφραγίδες που είχαν τεθεί πάνω τους, τις άνοιξε και τις ξεδίπλωσε, παραδίδοντας στους μαθητές του το βαθύτερο νόημα των θείων Γραφών. Γι' αυτό, λέει, «ιδού, νίκησε ο λέων ο εκ της φυλής Ιούδα», και αυτός «άνοιξε» τις σφραγίδες που βρίσκονταν πάνω στο βιβλίο, σύμφωνα με την Αποκάλυψη του Ιωάννη. Ποιες σφραγίδες όμως, παρά τις ασάφειες των προφητών; Τις οποίες γνωρίζοντας πολύ καλά, με ακρίβεια έλεγε και ο Ησαΐας: «και οι λόγοι αυτοί θα είναι σαν τους λόγους του σφραγισμένου βιβλίου». Επομένως, ο Χριστός του Θεού δεν ήρθε για να αποκλείσει «όραση και προφήτη», αλλά μάλλον για να τα ανοίξει διάπλατα και να τα φέρει στο φως, γι' αυτό μου φαίνεται ότι πιο εύστοχα είπε ο Ακύλας «να εκπληρώσει όραμα και προφήτη». Αυτό συμφωνεί και με το «δεν ήρθα για να καταργήσω τον νόμο ή τους προφήτες, αλλά για να εκπληρώσω», που ειπώθηκε από τον ίδιο τον Σωτήρα. Διότι «τέλος του νόμου είναι ο Χριστός», και όλες βέβαια οι προφητείες γι' αυτόν παρέμεναν ανεκπλήρωτες και ατελείς, μέχρις ότου ο ίδιος, με την έλευσή του, έδωσε τέλος και εκπλήρωση σε όλα όσα είχαν προαναγγελθεί γι' αυτόν.

Αλίμονο, πόλη Αριήλ, την οποία πολέμησε ο Δαβίδ. Συγκεντρώστε γεννήματα χρονιά με τη χρονιά· διότι θα φάτε μαζί με τον Μωάβ· διότι θα θλίψω την Αριήλ, και η ισχύς της και ο πλούτος της θα γίνουν δικά μου· και θα σε περικυκλώσω όπως ο Δαβίδ και θα στήσω γύρω σου χαρακώματα και θα υψώσω εναντίον σου πύργους, και θα ταπεινωθούν τα λόγια σου στο χώμα, και μέσα στη γη θα βυθιστούν τα λόγια σου· και η φωνή σου θα είναι σαν αυτούς που μιλούν μέσα από τη γη ... και ο πλούτος των ασεβών θα γίνει σαν τη σκόνη από τον τροχό, ... και θα συμβεί αυτό σε μια στιγμή, αμέσως, από τον Κύριο Σαβαώθ· διότι θα υπάρξει επίσκεψη με βροντή και σεισμό και μεγάλη βοή, με ορμητική καταιγίδα και φλόγα φωτιάς που κατατρώει. Και ο πλούτος όλων των εθνών, όσων εκστράτευσαν εναντίον του Ισραήλ, και πάντες όσοι εκστράτευσαν εναντίον της Ιερουσαλήμ, θα γίνουν σαν κάποιον που βλέπει όνειρο ... και θα είναι σαν αυτούς που πεινούν στον ύπνο τους και τρώνε, και όταν ξυπνούν το όνειρό τους αποδεικνύεται μάταιο· ... παραλύστε και εκπλαγείτε και εξαπατηθείτε και απατηθείτε και μεθύστε ... διότι ο Κύριος σας πότισε με πνεύμα βαθιού ύπνου και θα κλείσει τα μάτια τους και τα μάτια των προφητών τους και των αρχόντων τους, εκείνων που βλέπουν τα κρυφά. Και όλα αυτά τα λόγια θα είναι για εσάς σαν τα λόγια αυτού του σφραγισμένου βιβλίου, το οποίο εάν το δώσουν σε άνθρωπο που γνωρίζει γράμματα λέγοντάς του, Διάβασε αυτά, εκείνος θα πει, Δεν μπορώ να τα διαβάσω, διότι είναι σφραγισμένο.

Το ότι, εξάλλου, όλα όσα είχαν ειπωθεί παλαιότερα μέσω του νόμου και των προφητών ήταν σφραγισμένα και παρέμεναν άγνωστα στους ανθρώπους, το λέει ο Ησαΐας: «Και θα δώσουν το σφραγισμένο βιβλίο σε άνθρωπο που γνωρίζει γράμματα και θα του πουν: Διάβασε αυτό, και εκείνος θα πει: Δεν μπορώ να διαβάσω, γιατί είναι σφραγισμένο». Και ευλόγως· διότι έπρεπε όσα είχαν ειπωθεί παλαιότερα μέσω των προφητών να είναι σφραγισμένα για τους άπιστους Φαρισαίους, οι οποίοι νόμιζαν ότι γνώριζαν τα γράμματα του νόμου, ενώ για τους πιστούς να έχουν ανοιχθεί τα πάντα.

Τον έκτο μήνα απεστάλη ο άγγελος Γαβριήλ σε παρθένο, μνηστευμένη με άνδρα, του οποίου το όνομα ήταν Ιωσήφ. Άκουσε τι λέει ο προφήτης για τον άνδρα αυτόν και την παρθένο: Θα δοθεί το σφραγισμένο βιβλίο σε άνδρα που γνωρίζει γράμματα.

Τι είναι το σφραγισμένο βιβλίο, παρά βεβαίως η αμόλυντη Παρθένος; Από ποιους θα δοθεί; Προφανώς από τους ιερείς. Σε ποιον θα δοθεί αυτό; Στον τέκτονα Ιωσήφ. Αυτός ο Ιωσήφ, αφού προηγουμένως είχε συνάψει σεμνό γάμο και είχε αποκτήσει υιούς, έχασε τη σύζυγό του, και στο εξής διήγε βίο εν σωφροσύνη, ανατρέφοντας τα παιδιά του με παιδεία και νουθεσία Κυρίου. Εξάλλου, όταν ο απόστολος Παύλος βγήκε στο κήρυγμα και συνάντησε έναν από τους υιούς του, γράφει λέγοντας: «Άλλον δε από τους αποστόλους δεν είδα, παρά μόνο τον Ιάκωβο τον αδελφό του Κυρίου»· ο οποίος δεν γεννήθηκε από την παρθένο Μαρία, αλλά από τον Ιωσήφ. Επειδή, λοιπόν, οι ιερείς αρραβώνιασαν τη Μαρία με τον Ιωσήφ, θεωρώντας τον σώφρονα άνδρα, και του την παρέδωσαν αναμένοντας τον καιρό του γάμου· αυτός όμως, αφού την παρέλαβε, επρόκειτο να διατηρήσει την παρθένο εν αφθαρσία. Αυτό προανήγγειλε από παλιά ο προφήτης: «Θα δοθεί», λέγει, «το σφραγισμένο βιβλίο σε άνδρα που γνωρίζει γράμματα», δηλαδή σε κάποιον που έχει ήδη έλθει εις γάμου κοινωνία, και εκείνος θα πει: «Δεν μπορώ να το διαβάσω». Γιατί δεν μπορείς, ω Ιωσήφ; «Δεν μπορώ», λέγει, «να το διαβάσω· διότι το βιβλίο είναι σφραγισμένο».