Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 29:17

«Ιδού, όπως ο πηλός του κεραμέα, έτσι είστε και εσείς στα χέρια μου.» Διότι ο τεχνίτης και δημιουργός των πάντων εύκολα αναπλάθει το δημιούργημά του, σε ό,τι αυτός επιλέξει. «Ακόμη λίγο και θα μετατραπεί ο Λίβανος σαν το όρος Χερμέλ, και το όρος Χερμέλ θα θεωρηθεί ως δρυμός;» Λέγοντας ότι θα είναι σαν τον πηλό του κεραμέα, εννοεί ότι θα αναπλαστούν προς το χειρότερο εξαιτίας του ότι υπάρχει σε αυτούς πάρα πολλή αμαρτία· δείχνει ξεκάθαρα με ποιον τρόπο θα συμβεί το γεγονός, και διασαφηνίζει κατά κάποιον τρόπο αυτό που φαίνεται ότι έχει ειπωθεί αμυδρά. Ο Λίβανος είναι όρος της Φοινίκης, και όλοι οι άνθρωποι που κατοικούσαν πάνω του και γύρω από αυτόν ήταν από τους πλέον δεισιδαίμονες, ενώ παρομοίως και το Χαρμέλ ήταν ένα πάρα πολύ μεγάλο όρος στη χώρα των Ιουδαίων, στο οποίο λέγεται ότι κατοίκησε και ο Θεσβίτης Ηλίας. Επομένως, αναφερόμενος στα όρη ή στις χώρες όπου βρίσκονται τα όρη, θέλει να υποδηλώσει αυτούς που κατοικούν σε αυτά, και λέει ότι θα μετατεθεί, δηλαδή θα μεταβληθεί ο Λίβανος, και θα γίνει σαν το όρος Κάρμηλος. Το δε όρος Κάρμηλος θα γίνει σαν τον Λίβανο, δηλαδή, αυτοί που κάποτε λάτρευαν τα είδωλα θα επιγνώσουν τον Θεό που προσκυνείται στην Ιουδαία, και θα συγκαταλεχθούν στην τάξη του πρωτότοκου Ισραήλ. Ενώ εκείνοι που προέρχονται από το σπέρμα του Ισραήλ θα γίνουν παρόμοιοι με αυτούς που κατοικούν στον Λίβανο και βρίσκονταν κάποτε σε πλάνη.

Διότι ο Ισραήλ αποβλήθηκε από την οικειότητα με τον Θεό εξαιτίας της ασέβειάς του προς τον Χριστό. Προσλήφθηκαν όμως τα έθνη και, αφού αγιάστηκαν διά του Πνεύματος, έγιναν κοινωνοί της θείας φύσης. Θα μετατεθεί λοιπόν, λέει, ο Λίβανος σαν το όρος Χερμέλ, και το όρος Χερμέλ θα λογαριαστεί ως δρυμός, δηλαδή ως δάσος άγριων δέντρων, των οποίων το τέλος είναι η καύση. Ή και με άλλον τρόπο. Διότι σαν ξυλοκόποι έγιναν για εκείνους από τον Ισραήλ όσοι τον λεηλατούν, και αυτό, νομίζω, φανερώνει ο προφήτης Ζαχαρίας λέγοντας: «Άνοιξε, Λίβανε, τις πύλες σου, και ας καταφάει η φωτιά τους κέδρους σου. Ας ολολύξει το πεύκο, διότι έπεσε ο κέδρος».

Έπειτα προσθέτει: «Δεν θα θεωρηθείτε ως ο πηλός του κεραμέα;». Διότι, αν όλοι οι άνθρωποι μοιάζουμε με «πηλό του κεραμέα» εξαιτίας του πήλινου σώματός μας, πώς δεν συνεπάγεται λογικά να κατανοήσουμε ότι δεν είναι δυνατόν να διαφύγει της προσοχής του Ποιητή, ποιας ακριβώς κατασκευής είναι το δημιούργημά του; Ποιος δε δύναται ή ποιος θα τολμήσει να πει ότι δεν τον «έπλασε» ο Θεός; Εάν λοιπόν ο «πηλός» που υπόκειται στον «κεραμέα» δεν θα έλεγε ποτέ αυτά τα πράγματα για εκείνον, είναι προφανές πως είναι μάταιοι όλοι όσοι μέσα στην ψυχή τους διανοούνται «βαθιά βουλή» και νομίζουν ότι ο Θεός αγνοεί τα «έργα» που πράττουν «στο σκοτάδι». Πλην όμως, εξαιτίας αυτών, λέει: «ακόμη λίγο, και ο Λίβανος», που τυγχάνει να βρίσκεται σε χώρα αλλοφύλων εθνών, «θα μετατεθεί» στη χώρα των Ιουδαίων. Εκεί βρίσκεται το όρος Κάρμηλος, το οποίο στην εβραϊκή γλώσσα ονομάζεται «Χερμέλ». Και ενώ για τον «Λίβανο» θα υπάρξει μεταβολή προς το καλύτερο, για αυτόν «τον Κάρμηλο» θα επέλθει αργότερα κάποια αλλοίωση. Διότι «ως δρυμός θα λογαριαστεί» αυτός που παλαιά ήταν γεμάτος από ήμερα φυτά και αγαθούς καρπούς. Επειδή ο «Κάρμηλος», που ονομάζεται «Χερμέλ», θα γίνει όμοιος με «δρυμό» από άκαρπα και άγρια δέντρα. Ο δε «Λίβανος» των αλλοφύλων, αφού μετατεθεί, θα γίνει τέτοιος όπως ήταν παλαιά ο «Κάρμηλος».

Με αυτά ο λόγος υπονοεί τον μεν λαό των εθνών ως «Λίβανο», το δε έθνος των Ιουδαίων ως «Κάρμηλο», σαν κάποιον «δρυμό» από άγρια και άκαρπα δέντρα, και τον λαό των εθνών που παλαιότερα έμοιαζε με «δρυμό», ως τον «Λίβανο», ο οποίος έγινε όπως ήταν κάποτε ο λαός των Ιουδαίων, γεμάτος με καλά δέντρα και κάθε είδους φυτά και καρπούς. Τότε, όταν συμβεί αυτή η μεταβολή, «εκείνη την ημέρα», δηλαδή κατά την ίδια εποχή, οι άλλοτε «κωφοί θα ακούσουν τα λόγια του βιβλίου», και ποιου άλλου βιβλίου παρά αυτού ακριβώς που έχουμε στα χέρια μας, για το οποίο ελέχθη παραπάνω: «και θα είναι για εσάς αυτά τα ρήματα σαν τους λόγους του σφραγισμένου βιβλίου». Όμως, για εκείνον που ήταν κάποτε «Κάρμηλος» και μεταβλήθηκε «σε δρυμό», «θα είναι οι λόγοι του βιβλίου» της προφητείας «σφραγισμένοι», ενώ για τους άλλοτε «τυφλούς» και συγκαταλεγόμενους στον «δρυμό του Λιβάνου», οι οποίοι μεταβλήθηκαν προς το ήμερο και καρποφόρο, τα λόγια των θείων Γραφών θα γίνουν ακουστά.

Γι' αυτόν τον λόγο, λοιπόν, σας πρόσταξε ο Λόγος να κάνετε ισχυρό κοπετό και να παραμείνετε στον θρήνο για τόσο διάστημα, 〈έως ότου έλθει επάνω σας πνεύμα από ψηλά〉, ή σύμφωνα με τον Σύμμαχο: 〈ανάψυξη εξ ύψους〉. Διότι, βέβαια, υπάρχει διαφορά μεταξύ των πνευμάτων, όμως τίποτα δεν μπορεί να σας ανορθώσει και να σας αναπαύσει από τον θρήνο και τον κοπετό, παρά μόνο το καταπεμπόμενο 〈πνεύμα εξ ύψους〉, εφόσον 〈έλθει επάνω σας〉. Και αυτό ήταν για το οποίο έλεγε ο Σωτήρας: «Ιδού, εγώ αναχωρώ και σας αποστέλλω τον Παράκλητο, το 〈πνεύμα〉 της αληθείας», και πάλι: «έως ότου λάβετε δύναμη 〈εξ ύψους〉». Επειδή, λοιπόν: «μακάριοι όσοι πενθούν, διότι αυτοί θα παρηγορηθούν», και: «μακάριοι όσοι κλαίνε, διότι θα γελάσουν», εύλογα στις προαναφερθείσες, εφόσον έδειξαν τη μετάνοιά τους μέσα από τον θρήνο, το κλάμα και τον κοπετό, δίνει την αγαθή υπόσχεση μέσω του Αγίου Πνεύματος. Έπειτα πάλι ερμηνεύει με διαφορετικό τρόπο τα όσα ειπώθηκαν παραπάνω, λέγοντας: 〈και θα γίνει έρημος ο Χερμέλ, και ο Χερμέλ θα λογαριαστεί ως δάσος〉, ενώ κατά τον Σύμμαχο: 〈και θα γίνει〉 λέει 〈έρημος ο Κάρμηλος, και ο Κάρμηλος θα λογαριαστεί ως δάσος〉. Είχε λεχθεί, εξάλλου, και στα προηγούμενα: «ακόμη λίγο και θα μετατεθεί ο Λίβανος ως το όρος Χερμέλ, και το Χερμέλ θα λογαριαστεί ως δάσος.»

«και θα ακούσουν εκείνη την ημέρα οι κωφοί τα λόγια του βιβλίου, και τα μάτια των τυφλών, που βρίσκονται στο σκοτάδι και στην ομίχλη, θα δουν· και οι πτωχοί θα αγαλλιάσουν ένεκα του Κυρίου με ευφροσύνη, και οι απελπισμένοι των ανθρώπων θα γεμίσουν από ευφροσύνη», κατά δε τον Σύμμαχο: «Ακόμη λίγο», λέει, «και ο Λίβανος θα γίνει Κάρμηλος, και ο Κάρμηλος θα λογαριαστεί ως δάσος». Μέσω αυτών, ο μεν Λίβανος, το όρος που βρίσκεται στη Φοινίκη, φανέρωνε τα έθνη, ενώ ο Κάρμηλος, το όρος που βρισκόταν παλαιότερα υπό τους Ιουδαίους, τον λαό της περιτομής, εξού και το όνομα Χερμέλ, δηλαδή ο Κάρμηλος, ερμηνεύεται ως επίγνωση της περιτομής. Λέει, λοιπόν, ότι ο Λίβανος, ο αλλόφυλος και αλλογενής λαός που προέρχεται από τα έθνη, θα μεταβληθεί σε τέτοιον που ήταν παλαιά ο τιμημένος από τον Θεό λαός της περιτομής, ενώ ο ίδιος ο λαός της περιτομής, που ονομάζεται Χερμέλ ή Κάρμηλος, θα λογαριαστεί ως δάσος. Αυτό, λοιπόν, σημαίνει ο λόγος και στο προκείμενο κείμενο. Κατά τον Σύμμαχο: «και η έρημος θα γίνει Κάρμηλος»· διότι όπως εκεί αναφερόταν ότι ο Λίβανος θα μεταβληθεί σε Κάρμηλο, έτσι και εδώ η έρημος, ώστε ταύτα, η έρημος και ο Λίβανος, να δηλώνουν κατ' αυτόν τον τρόπο την Εκκλησία που προέρχεται από τα έθνη, η οποία έχει μεταβληθεί σε Κάρμηλο.

Διότι, όπως παλαιότερα ήταν «μερίδα Κυρίου ο λαός του Ιακώβ, και μερίδιο της κληρονομίας του ο Ισραήλ», και ο Κάρμηλος είχε επίγνωση αυτού, έτσι ο Λίβανος και η άλλοτε 〈έρημος〉, έχοντας μεταβληθεί προς το καλύτερο, έγινε ‹μερίδα του Θεού›. Όπως, πάλι αντίθετα, ο 〈Κάρμηλος λογίστηκε ως δρυμός, και ο δρυμός〉 είναι ένας τόπος γεμάτος από άγρια και άκαρπα φυτά. Γι' αυτό συνηθίζει η θεία Γραφή να ονομάζει 〈δρυμό〉 ‹τα έθνη που δεν γνωρίζουν τον Θεό›, όπως πολλές φορές έχουμε αποδείξει. Στη συνέχεια, σαν να έχει ήδη αξιωθεί μεγάλων αγαθών η 〈έρημος〉, δίνει τις ακόλουθες υποσχέσεις λέγοντας: 〈και θα αναπαυθεί στην έρημο η κρίση, και η δικαιοσύνη θα κατοικήσει στον Κάρμηλο〉· σε ποιον 〈Κάρμηλο〉 όμως, αν όχι στην ίδια την 〈έρημο〉, για την οποία λεγόταν: 〈και θα γίνει η έρημος〉 〈Κάρμηλος〉. Υπόσχεται, λοιπόν, ότι 〈η κρίση και η δικαιοσύνη θα αναπαυθούν και θα κατοικήσουν στην〉 άλλοτε 〈έρημο〉. Γι' αυτό και στην ανωτέρω προφητεία λεγόταν: «ακόμη λίγο και θα μετατεθεί ο 〈Λίβανος〉 όπως το όρος 〈Χερμέλ〉». Και ακολούθως προστίθετο η επιστροφή των άπιστων εθνών στον Θεό, διά του: «και θα ακούσουν εκείνη την ημέρα οι κωφοί τα λόγια του βιβλίου, και μέσα στην ομίχλη τα μάτια των τυφλών θα δουν» και τα εξής.