Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 29:21

Διότι θα είναι και ελεύθεροι από την αμαρτία και πλήρεις αγιασμού, και ανώτεροι από τον θάνατο, και γεμάτοι από τις ελπίδες που προέρχονται από τον Θεό, μέτοχοι της διηνεκούς ευφροσύνης. <Εξέλιπε ο άνομος, και χάθηκε ο υπερήφανος, και εξολοθρεύτηκαν αυτοί που παρανομούν από κακία, και όσοι κάνουν τους ανθρώπους να αμαρτάνουν με τον λόγο τους· και θα βάλουν πρόσκομμα σε όλους όσους ελέγχουν στις πύλες, και παραγκώνισαν τον δίκαιο με άδικες κρίσεις.> Επειδή απομακρύνθηκαν και αποβλήθηκαν από την οικειότητα με τον Θεό όσοι προέρχονται από τον Ισραήλ, αν και όχι εξ ολοκλήρου· διότι έχει σωθεί το υπόλειμμα, σύμφωνα με τη φωνή του προφήτη. Λέει λοιπόν ότι εξέλιπε ο άνομος και ο υπερήφανος. Άνομοι μεν, διότι δεν τήρησαν ούτε τον ίδιο τον νόμο, αλλά στράφηκαν μάλλον σε διδασκαλίες και εντάλματα ανθρώπων· υπερήφανοι δε πάρα πολύ και φοβερά αλαζόνες, διότι ατίμασαν τον Χριστό. Διότι άλλοτε μεν έλεγαν: «Δεν είναι αυτός ο γιος του ξυλουργού, του οποίου εμείς γνωρίζουμε τον πατέρα και τη μητέρα; Πώς λοιπόν λέει ότι κατέβηκε από τον ουρανό;» Άλλοτε πάλι έλεγαν: «Ο Αβραάμ πέθανε, και οι προφήτες πέθαναν, και εσύ λες, Εάν κάποιος ακούσει τον λόγο μου, δεν θα δει θάνατο στον αιώνα. Ποιον θεωρείς τον εαυτό σου;» Και βέβαια και αλλού θα μπορούσε κάποιος να δει τους Γραμματείς και τους Φαρισαίους να λένε με τον πιο ανίερο τρόπο: «Έχει δαιμόνιο και είναι παράφρων, γιατί τον ακούτε;»

Αυτοί ήταν που έκαναν τους ανθρώπους να αμαρτάνουν με τον λόγο τους· διότι, όπως είπα, απομακρύνοντας τους λαούς που βρίσκονταν υπό την εξουσία τους από τον σεβασμό προς τον νόμο, τους προέτρεπαν να αμαρτάνουν, πείθοντάς τους να τηρούν τον δικό τους λόγο, δηλαδή τα δικά τους παραγγέλματα, και κάνοντάς τους να τα θεωρούν αυτά ως νόμο. Και το ακόμη πιο ανόσιο από αυτά, έκαναν εμπόδιο εκείνους που τους ήλεγχαν στις πύλες. Διότι οι μεν άγιοι προφήτες, μεταφέροντας τους άνωθεν λόγους από τον Θεό, ήλεγχαν κάποιες φορές τους Ισραηλίτες, και μάλιστα με παρρησία και όχι κρυφά, αλλά σαν να βρίσκονταν στις πύλες. Εκείνοι όμως, που έλαβαν τον ρόλο του καθοδηγητή στα ποίμνια που τους εμπιστεύθηκαν, και που όφειλαν να διαπαιδαγωγούν σε καθετί ωφέλιμο όσους εξέκλιναν από την ορθή και άμεμπτη οδό, μετέτρεπαν τους ωφέλιμους ελέγχους σε εμπόδιο, αποκαλώντας τους ίσως πλάνους και ψευδολόγους. Διότι σκοπός τους ήταν να διαστρέφουν πάντοτε τη δύναμη του δικαίου με άδικες πράξεις. Διότι αυτό, νομίζω, σημαίνει το χωρίο «διέστρεψαν το δίκαιο με αδικίες», όπως για παράδειγμα, ενώ ο νόμος λέει «Τίμα τον πατέρα σου και τη μητέρα σου» και «Εκείνος που κακολογεί τον πατέρα ή τη μητέρα να τιμωρείται με θάνατο», αυτοί δίδασκαν τα παιδιά να λένε στους γονείς τους: «Είναι αφιερωμένο ως δώρο καθετί με το οποίο θα μπορούσες να ωφεληθείς από εμένα». Και αν το πουν αυτό, δεν οφείλουν να τιμήσουν τον πατέρα τους ή τη μητέρα τους. Επιτρέπεται, λέει, να μην τιμούν τον πατέρα ή τη μητέρα.

Και εκείνοι που παλαιότερα βρίσκονταν 〈στο σκοτάδι και στην ομίχλη〉, ώστε ούτε να βλέπουν ούτε να κατανοούν ούτε να σκέπτονται εξαιτίας του ότι είχαν τυφλά τα μάτια τους, αυτοί, αφού αξιωθούν μιας παράδοξης μεταβολής, θα γίνουν θεωροί των μυστηρίων που είναι εναποκείμενα στις θείες Γραφές.⌝ Γι' αυτό έχει λεχθεί: 〈τα μάτια των τυφλών θα δουν, και θα αγαλλιάσουν〉 δε εκείνοι που παλαιότερα βρίσκονταν σε πτώχεια λόγω της έλλειψης κάθε 〈αγαθού· διότι θα γεμίσουν〉 από 〈ευφροσύνη〉 παρά του Κυρίου, καθώς και εκείνοι που προηγουμένως δεν είχαν καμία ελπίδα σωτηρίας. ⌜Διότι ποιος διανοήθηκε ποτέ ότι εκείνοι που από τους προγόνους τους ήταν ειδωλολάτρες, όντας άθεοι και ασεβείς και αποξενωμένοι από τη γνώση του Θεού, θα έφταναν σε τέτοια ελπίδα; Όμως, λέγει, 〈και οι απελπισμένοι〉 〈άνθρωποι θα γεμίσουν από ευφροσύνη〉.⌝ ⌜Και όλα αυτά θα τα απολαύσουν όλοι αυτοί, επειδή εκείνος που παλαιότερα κυριαρχούσε και τους τυραννούσε, ένας 〈άνομος〉 και ασεβής άρχοντας, εννοώ βέβαια τον ίδιο τον διάβολο, 〈εξέλιπε και καταστράφηκε〉, αφού εκδιώχθηκε μακριά, αυτός ο 〈υπερήφανος〉 που παλαιότερα τους είχε υποδουλώσει, αλλά και εκείνοι που διέπρατταν ασέβειες και αδικίες υπό την εξουσία του 〈εξολοθρεύτηκαν〉, δηλαδή οι πονηροί δαίμονες, 〈που κάνουν τους ανθρώπους να αμαρτάνουν με τον λόγο τους〉.⌝ Γι' αυτό κάπου έχει ειπωθεί: «και μισούσαν 〈αυτόν που ελέγχει στις πύλες〉 και βδελύχθηκαν τον όσιο λόγο».

Είναι σύνηθες στη Γραφή να χρησιμοποιείται πολλές φορές ο μέλλοντας χρόνος αντί του παρελθόντος, όπως το: «διαμέσου του ποταμού θα περάσουν με τα πόδια» που βρίσκεται στον εξηκοστό πέμπτο Ψαλμό αντί του: «πέρασαν»· και εδώ, λοιπόν, σε συνάρτηση με το: «εξέλιπε ο άνομος», θα ήταν φυσικό επακόλουθο να πει από κοινού και ότι «εξέλιπαν όλοι όσοι θέτουν πρόσκομμα σε εκείνους που ελέγχουν στις πύλες», αλλά, σύμφωνα με τη συνήθεια της Γραφής, χρησιμοποίησε τον μέλλοντα χρόνο. Ακόμη, ο προφητικός λόγος απευθύνεται προς τους ίδιους, και λέει: επειδή γίνατε τέτοιοι, «γι' αυτό, τα εξής λέει» προς εσάς ο «Κύριος» των συμπάντων, «και εννοώ εσάς, τον ονομαζόμενο "οίκο Ιακώβ", τον οποίο, επειδή δεν ήταν άξιος εκείνου του θεοφιλούς και μακαρίου, τον "ξεχώρισε" και τον αποξένωσε ο ίδιος ο Θεός, διότι δεν κατέστησαν τους εαυτούς τους άξιους του "Αβραάμ" με τα "έργα" τους. Διότι "τα τέκνα του Αβραάμ" αναγνωρίζονται μέσα από τα "έργα", όπως δίδαξε ο Σωτήρας λέγοντας: "Εάν ήσασταν τέκνα του Αβραάμ, θα κάνατε τα έργα του Αβραάμ"». Σύμφωνα δε με τον Σύμμαχο: «Αυτά λέει ο Κύριος προς τον οίκο Ιακώβ, αυτός που λύτρωσε τον Αβραάμ», αλλά δεν «λύτρωσε» αυτούς προς τους οποίους απευθυνόταν· γι' αυτό, προς αυτούς λέει τα εξής.

ΙΗ΄. Κάποιος από εμάς καταπίεσε τον φτωχό, του απέσπασε μερίδιο γης, και παραβίασε παράνομα τα όρια, είτε κλέβοντας είτε ασκώντας τυραννία, και ένωσε σπίτι με σπίτι και χωράφι με χωράφι, για να αφαιρέσει κάτι από τον πλησίον του· και φιλονίκησε για να μην έχει κανέναν γείτονα, σαν να επρόκειτο να κατοικήσει αυτός μόνος πάνω στη γη. Άλλος πάλι μόλυνε τη γη με τόκους και τοκογλυφίες, μαζεύοντας από εκεί όπου δεν έσπειρε, και θερίζοντας εκεί όπου δεν σκόρπισε· καλλιεργώντας όχι τη γη, αλλά την ανάγκη αυτών που στερούνται. Άλλος στέρησε από τον Θεό, ο Οποίος του τα έχει δώσει όλα, τις απαρχές από το αλώνι και το πατητήρι, και έγινε ταυτόχρονα αχάριστος και ανόητος· διότι ούτε ευχαρίστησε για όσα έλαβε, ούτε διασφάλισε το μέλλον του, αν μη τι άλλο, μέσω της ευγνωμοσύνης. Άλλος δεν ελέησε χήρα και ορφανό, ούτε έδωσε μερίδιο από το ψωμί του και από λίγη τροφή σε αυτόν που είχε ανάγκη, ή μάλλον στον Χριστό, ο Οποίος τρέφεται μέσω αυτών που τρέφονται έστω και με λίγα. Αυτός που ίσως έχει πολλά, και μάλιστα πέρα από κάθε προσδοκία (διότι αυτό είναι ήδη το πιο άδικο), και που νιώθει στριμωγμένος στις πολλές του αποθήκες, και άλλες γεμίζει, ενώ άλλες κατεδαφίζει για να χτίσει μεγαλύτερες για τους μελλοντικούς καρπούς, αγνοώντας ότι θα αρπαγεί από τη ζωή πριν εκπληρωθούν οι ελπίδες του, και θα δώσει λόγο για την εδώ ευπορία και την αλαζονεία του, επειδή υπήρξε κακός οικονόμος ξένων αγαθών. Άλλος εξέκλινε από τον δρόμο των ταπεινών, και διέστρεψε το δίκαιο με άδικες πράξεις. Άλλος μίσησε αυτόν που τον ελέγχει δημόσια στις πύλες, και αποστράφηκε με βδελυγμία τον όσιο λόγο.

Ο απαίδευτος δεν θα αγαπήσει εκείνους που τον ελέγχουν.» «Στα αυτιά του άφρονα μη λες τίποτα, μήπως τυχόν χλευάσει τα συνετά σου λόγια.» «Μίσησαν εκείνους που ελέγχουν στις πύλες.» «Σε όλους όσους ελέγχουν στις πύλες θα θέσουν πρόσκομμα.» «Εάν αμαρτήσει εις βάρος σου ο αδελφός σου, πήγαινε και έλεγξέ τον μεταξύ εσού και εκείνου μόνου. Εάν σε ακούσει, κέρδισες τον αδελφό σου. Εάν όμως δεν ακούσει, πάρε μαζί σου ακόμη έναν και δύο, ώστε από το στόμα δύο ή τριών μαρτύρων να σταθεί κάθε λόγος.