Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 29:9

Κάτι τέτοιο συμβαίνει, και μπορεί να το διαπιστώσει κανείς σε εκείνους που έχουν εξαντληθεί ενδεχομένως από την πείνα ή τη δίψα: διότι η φύση του σώματος αναγκαστικά ορέγεται τα δικά της· και όταν μερικές φορές ο ύπνος καταπραΰνει τον νου, η φύση δεν παύει να επιθυμεί αυτά που τυχόν θα ήθελε. Από εκεί, νομίζω, σαν κάποιοι ατμοί και λεπτές φαντασιώσεις του πράγματος περιτριγυρίζουν τον νου, αλλά αυτή η εντύπωση θα αποδειχθεί μάταιη και εντελώς ανώφελη, όταν πια ο ύπνος φύγει από τα μάτια. Έτσι ας είναι, λέει, ο πλούτος όλων των εθνών, όσοι εκστράτευσαν εναντίον του όρους Σιών. Το πότε ή το πώς συνέβησαν αυτά, ας παραλειφθεί να το πούμε τώρα. <Παραλύστε, και εκπλαγείτε, και μεθύστε, όχι από δυνατό ποτό, ούτε από κρασί, διότι ο Κύριος σας πότισε με πνεύμα κατανύξεως, και θα κλείσει τα μάτια τους, και των προφητών τους, και των αρχόντων τους, αυτών που βλέπουν τα γλυπτά.> Απευθύνεται πάλι σε αυτούς που καταφρονούν τα θεία θεσπίσματα, και σε αυτούς που έχουν προμελετήσει να θεωρούν ως τίποτα το θείο και ουράνιο κήρυγμα, εννοώ δηλαδή το ευαγγελικό. Διότι, αν και ήταν εφικτό σε αυτούς, και μάλιστα με μεγάλη ευκολία, να κερδίσουν τη χάρη της σωτηρίας μέσω του Χριστού, προσφέρουν πειθήνιο τον αυχένα της διανοίας τους.

Αυτό, λοιπόν, δεν το έκαναν οι άθλιοι, αλλά περιαυτολογώντας και έχοντας μεγάλη ιδέα για τον εαυτό τους, έλεγαν ασύστολα: «Εμείς είμαστε μαθητές του Μωυσή. Εμείς γνωρίζουμε ότι στον Μωυσή έχει μιλήσει ο Θεός, ενώ για αυτόν δεν γνωρίζουμε από πού είναι». Όμως, άκουγαν τον Χριστό να λέει ολοκάθαρα: «Εγώ είμαι το φως του κόσμου». Και πάλι: «Όσο έχετε το φως, να περπατάτε στο φως, για να μη σας καταλάβει το σκοτάδι». Επειδή όμως, αν και άκουγαν τόσο σεπτά λόγια, δεν έγιναν με κανέναν τρόπο καλύτεροι ή σοφότεροι, αλλά αποδεικνύονταν πλέον σκληροί και άκαμπτοι, τότε ακριβώς και πολύ εύλογα καταλήφθηκαν από το σκοτάδι, και κατά κάποιον τρόπο παρέλυσαν και έχασαν την ορθή λογική τους, και σαν να βρίσκονταν σε κραιπάλη από κρασί, παρασύρθηκαν εύκολα σε κάθε είδους ατοπήματα. Υποδηλώνοντας κάτι τέτοιο, λέει προς αυτούς: «Παραλύσατε και χάσατε τα λογικά σας και μεθύσατε, όχι από σίκερα, ούτε από κρασί».

Αφού ο λόγος αναφέρθηκε σε όσους την πολιόρκησαν, στη συνέχεια προφητεύει: 〈και θα είναι σαν αυτόν που βλέπει όνειρο στον ύπνο του ο πλούτος όσων εκστράτευσαν εναντίον του όρους Σιών〉. ⌜Με αυτά τα λόγια υπονόησε την απόλαυση της τρυφής των Ρωμαίων αρχόντων σε τούτη τη ζωή· διότι αυτοί ήταν που επέφεραν την έσχατη πολιορκία στην Ιερουσαλήμ. Έπρεπε, λοιπόν, και εμείς να μάθουμε κάτι για αυτούς και να διδαχθούμε ποιο θα είναι το τέλος τους. Λέει, επομένως, ότι ο 〈πλούτος〉 και η τρυφή τους, που υπάρχουν μέχρι την παρούσα ζωή, μοιάζουν με αυτούς που ονειρεύονται κατά τους 〈ύπνους〉 τους και φτάνουν μόνο μέχρι του σημείου να νομίζουν ότι κατέχουν αυτά που φαντάζονται· διότι τέτοια είναι η ψευδαίσθηση του παρόντος 〈πλούτου〉. Διότι μετά την παρούσα ζωή, 〈μάταιο〉 θα βρεθεί για αυτούς 〈το όνειρο〉 και το τέλος της τρυφής που νόμιζαν ότι απολάμβαναν.⌝ Αντί του: 〈παραλύστε και εκστασιαστείτε〉 και τα εξής, ο Σύμμαχος τα ερμήνευσε ως εξής: 〈θαυμάστε υπερβολικά και εκπλαγείτε, απατηθείτε και μεθύστε χωρίς κρασί, παραπατήστε χωρίς μεθυστικό ποτό· διότι ο Κύριος κέρασε εναντίον σας πνεύμα λήθαργου και έκλεισε σφιχτά τα μάτια σας και κάλυψε τους προφήτες και τους άρχοντές σας, αυτούς που βλέπουν〉.

Αφού ολοκλήρωσε ο λόγος στα προηγούμενα την προφητεία για τον «στέφανο της ύβρεως» και για την πολιορκία της Ιερουσαλήμ, αναλύει στη συνέχεια προφητεύοντας για εκείνους που μετά από αυτά φαίνεται να προΐστανται του λαού της περιτομής, ότι θα απαγγέλλουν μεν τις προφητικές γραφές, χωρίς όμως και να τις κατανοούν· διότι σε τίποτα δεν θα διαφέρουν από κείμενα σφραγισμένα με σφραγίδες, με αποτέλεσμα κανένας από τον ιουδαϊκό λαό να μην μπορεί να διακρίνει τα γεγραμμένα. Τόσο άγνωστοι θα είναι σε αυτούς οι προφητικοί λόγοι, είτε τους απαγγέλλουν από στήθους, είτε τους αγνοούν παντελώς. Έχοντας σκοπό να προφητεύσει αυτά, ο λόγος αναφωνεί προς αυτούς: Αν και τα όσα πρόκειται να ειπωθούν θα σας προκαλέσουν μεγάλη εξάντληση και σύγχυση της ψυχής, ωστόσο θα ειπωθούν· γι' αυτό «παραλύστε και πέστε σε έκσταση»· αν θέλετε. Αν πάλι, «απατώντας» με άλλον τρόπο τους εαυτούς σας, διαστρέφετε το νόημα των λεγομένων, τότε «εξαπατηθείτε» και «εξαπατάτε» τους εαυτούς σας, αν αυτό σας αρέσει. Αντί δε της προτροπής «κραιπαλήστε», όλοι οι υπόλοιποι ερμηνευτές απέδωσαν «μεθύστε χωρίς κρασί και παραπατήστε χωρίς μεθύσι»· διότι υπάρχει και η μέθη που προέρχεται από την πλάνη, η οποία είναι χειρότερη από τη μέθη του «κρασιού». Επομένως, αν χαίρεστε «να απατάτε» τους εαυτούς σας και να «μεθάτε», με το να βλέπετε άλλα αντί άλλων στα θεία λόγια και να τα παρερμηνεύετε, εσείς οι ίδιοι θα φέρετε την ευθύνη. Διότι ο ίδιος ο Κύριος σας «παρέδωσε σε πνεύμα κατανύξεως [βαθύ ύπνου], ή καρώσεως [λήθαργου]», σύμφωνα με τον Σύμμαχο.

Εξάλλου, έχεις ακούσει αυτόν που λέει, «έργο της θείας φύσεως είναι η άναρχη και αΐδια γέννηση». Εφόσον λοιπόν ο Γρηγόριος ο Θεολόγος λέει πάλι, «άλλο είναι αυτός που γεννά και άλλο η γέννηση, εκτός αν είμαστε μεθυσμένοι», άραγε υπάρχουν δύο θεοί και θεότητες, επειδή αυτά τα δύο είναι άκτιστα και προαιώνια, διαφέροντας το ένα από το άλλο; Ή μήπως ο Θεός είναι σύνθετος από αυτά, εφόσον βέβαια είναι ένας Θεός; Τι από τα δύο, λοιπόν, επιλέγεις; Να κατηγορείς τους αγίους που θεολογούν με αυτόν τον τρόπο για αυτά τα ζητήματα, όπως ακριβώς κατηγορείς και εμάς που λέμε, σε συμφωνία με αυτούς, ότι άκτιστος είναι και ο ενεργών Θεός και η θεία Του ενέργεια, και ότι η ενέργεια διαφέρει από τον ενεργούντα —διότι ο μεν ενεργών είναι αυτός που κινείται, ενώ η ενέργεια είναι σαν την κίνηση, και τα δύο αυτά είναι ένας Θεός, διότι δεν είναι χωριστά— και εξαιτίας αυτού να συγκαταλέγεσαι με αυτούς που μεθούν «όχι από δυνατό ποτό ούτε από κρασί» σύμφωνα με την προφητεία, αλλά από κάποια φρενοβλάβεια, επειδή δεν μπόρεσες να κατανοήσεις ότι άλλο είναι η κίνηση και άλλο αυτός που κινείται, και ότι στο αεικίνητο συνυπάρχει πάντοτε η έμφυτη κίνηση και δεν δημιουργεί καμία απολύτως σύνθεση; Αγνοώντας τα αυτά, λοιπόν, επιλέγεις να κατηγορείς εμάς και την αλήθεια και να ακούς τέτοια λόγια από τους προστάτες της αλήθειας, ή μήπως, βλέποντας την αλήθεια να αποδεικνύεται και ομολογώντας την ορθά, επιλέγεις να παύσεις τη δαιμονική αντίσταση και να απαλλαγείς από την υφιστάμενη έκσταση των φρενών σου;

Αλίμονο, πόλη Αριήλ, την οποία πολέμησε ο Δαβίδ. Συγκεντρώστε γεννήματα χρονιά με τη χρονιά· διότι θα φάτε μαζί με τον Μωάβ· διότι θα θλίψω την Αριήλ, και η ισχύς της και ο πλούτος της θα γίνουν δικά μου· και θα σε περικυκλώσω όπως ο Δαβίδ και θα στήσω γύρω σου χαρακώματα και θα υψώσω εναντίον σου πύργους, και θα ταπεινωθούν τα λόγια σου στο χώμα, και μέσα στη γη θα βυθιστούν τα λόγια σου· και η φωνή σου θα είναι σαν αυτούς που μιλούν μέσα από τη γη ... και ο πλούτος των ασεβών θα γίνει σαν τη σκόνη από τον τροχό, ... και θα συμβεί αυτό σε μια στιγμή, αμέσως, από τον Κύριο Σαβαώθ· διότι θα υπάρξει επίσκεψη με βροντή και σεισμό και μεγάλη βοή, με ορμητική καταιγίδα και φλόγα φωτιάς που κατατρώει. Και ο πλούτος όλων των εθνών, όσων εκστράτευσαν εναντίον του Ισραήλ, και πάντες όσοι εκστράτευσαν εναντίον της Ιερουσαλήμ, θα γίνουν σαν κάποιον που βλέπει όνειρο ... και θα είναι σαν αυτούς που πεινούν στον ύπνο τους και τρώνε, και όταν ξυπνούν το όνειρό τους αποδεικνύεται μάταιο· ... παραλύστε και εκπλαγείτε και εξαπατηθείτε και απατηθείτε και μεθύστε ... διότι ο Κύριος σας πότισε με πνεύμα βαθιού ύπνου και θα κλείσει τα μάτια τους και τα μάτια των προφητών τους και των αρχόντων τους, εκείνων που βλέπουν τα κρυφά. Και όλα αυτά τα λόγια θα είναι για εσάς σαν τα λόγια αυτού του σφραγισμένου βιβλίου, το οποίο εάν το δώσουν σε άνθρωπο που γνωρίζει γράμματα λέγοντάς του, Διάβασε αυτά, εκείνος θα πει, Δεν μπορώ να τα διαβάσω, διότι είναι σφραγισμένο.