Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 3:1

Διότι αγνοούσαν, όταν ζητούσαν τον Βαραββά και σκότωναν τον Κύριο, ότι θα ζήσουν τον βίο του Βαραββά και ότι κάθε στάση και φόνος θα αυξηθεί ανάμεσά τους· θα αποβάλουν δε από τον εαυτό τους το φως και την αλήθεια και όλα όσα είναι ο Κύριος, όπως λέει ο Ησαΐας: «Ιδού, ο δεσπότης Κύριος Σαβαώθ θα αφαιρέσει από την Ιουδαία και από την Ιερουσαλήμ τον ισχυρό και την ισχυρή, τη δύναμη του άρτου και τη δύναμη του ύδατος, τον γίγαντα και τον δυνατό, και τον πολεμιστή άρχοντα, και τον δικαστή, και τον προφήτη, και τον στοχαστή, και τον πρεσβύτερο, και τον πεντηκόνταρχο, και τον θαυμαστό σύμβουλο, και τον σοφό αρχιτέκτονα, και τον συνετό ακροατή. Και θα εγκαταστήσω νεαρούς ως άρχοντές τους, και εμπαίκτες θα τους εξουσιάσουν». Διότι οι άθλιοι ενέπαιζαν τον Κύριο, και δεν έβλεπαν ότι εκπληρωνόταν εις βάρος τους το προφητικό ρητό που λέει: «Εμπαίκτες θα τους εξουσιάσουν». Διότι αυτό είναι το παράδοξο του Σωτήρος, ότι ενώ σταυρωνόταν έπασχε μεν υπέρ της ανθρωπότητας, εξευτέλισε δε τον θάνατο, και εκπληρώνονταν εναντίον των Ιουδαίων όσα είχαν γραφτεί. Ότι δε και το φως έχει αφαιρεθεί από αυτούς, έχει γραφτεί στον Ιερεμία ως εξής: «Ο Λόγος που δόθηκε στον Ιερεμία για όλο τον λαό του Ιούδα». Έπειτα προσθέτει λέγοντας: «Θα αφαιρέσω από αυτούς φωνή ευφροσύνης και φωνή χαράς, φωνή νυμφίου και φωνή νύμφης, οσμή μύρου και φως λύχνου».

Και είναι τόσο σπουδαίο, ώστε τίθεται ως απειλή το ότι ο Κύριος θα αφαιρέσει από την Ιουδαία Προφήτη και στοχαστή και θαυμαστό Σύμβουλο και συνετό ακροατή. Εμείς, όμως, πρέπει να προσευχόμαστε να λάβουμε το χάρισμα της σοφίας και της γνώσης και της διδασκαλίας, ώστε, αφού συνδράμουν όλα αυτά μαζί, να αποτυπώσουν στο ηγεμονικό μας τη μορφή όλης της αλήθειας που προφητεύεται. Υπάρχει δε ανάγκη για τον λόγο της γνώσης προκειμένου να θεωρούμε τα απόρρητα του Πνεύματος· και για τον λόγο της σοφίας, προκειμένου να συγκροτούμε και να επεξεργαζόμαστε τα όσα έχουν παραδοθεί συμπυκνωμένα με βραχυλογίες· διότι ίδιον της σοφίας είναι να αναπτύσσει τους λόγους.

Κεφάλαιο Γ΄ Ιδού, λοιπόν, ο Δεσπότης Κύριος Σαβαώθ θα αφαιρέσει από την Ιουδαία και από την Ιερουσαλήμ τον ισχυρό και την ισχυρή. Αφού ο ιουδαϊκός λαός συνέλαβε πονηρή βουλή εναντίον του Κυρίου, Εκείνος που σταυρώθηκε από αυτούς εξαιτίας της σαρκικής ασθένειας, αλλά έζησε με τη δύναμη του Θεού Πατρός, άφησε σε εκείνους αυτήν την ασθένεια. Διότι, λέγει, «θα πεθάνετε μέσα στις αμαρτίες σας»· σε εμάς όμως χάρισε τη δύναμη της αναστάσεως: «Διότι αυτός που πιστεύει σε εμένα, και αν πεθάνει, θα ζήσει». —Οι μεν άπιστοι ασθενούν λόγω της απιστίας τους απέναντι στον σταυρό· οι δε δίκαιοι με πεποίθηση λέγουν: «Τα πάντα μπορώ διά του Χριστού που με ενδυναμώνει». Επομένως, όποιος δεν έχει τον Χριστό, ο οποίος είναι η δύναμη του Θεού, δεν έχει ισχύ. —Γι' αυτό, ο Κύριος θα αφαιρέσει από την Ιερουσαλήμ και από την Ιουδαία τον ισχυρό και την ισχυρή, όπως ήταν η Σάρρα, η οποία είχε ισχύ και εξουσίαζε έναν τόσο μεγάλο Αβραάμ, σύμφωνα με το πρόσταγμα του Κυρίου που είπε: «Σε όλα όσα σου πει η Σάρρα, άκουγέ την».

Όπως η Ρεβέκκα, που από φιλοξενία αντλούσε νερό και ενδυναμωνόταν μέσω της αρετής· η Δεββώρα, που στρατηγούσε· η Ιαήλ, που αρίστευε· η Άννα, που εισακουόταν· και η Ελισάβετ, που προφήτευε. Δεν έχουν πλέον ισχύ, ούτε οι άνδρες ούτε οι γυναίκες. Και η αιτία της αδυναμίας παρατίθεται: λόγω του ότι δεν υπάρχει σε αυτούς ισχύς άρτου και ισχύς ύδατος. Διότι, όπως ακριβώς τα σώματά μας ενδυναμώνονται με τις κατάλληλες τροφές, έτσι υπάρχει κάτι που τρέφει την ψυχή και της παρέχει την ευρωστία για τα καλά έργα. Τι είναι λοιπόν αυτό; Εκείνο που είπε ο Κύριος, ότι «Η σάρκα μου είναι αληθινή βρώση, και το αίμα μου είναι αληθινή πόση». Σε όσους λοιπόν δεν υπάρχουν αυτά, δεν υπάρχει ισχύς άρτου και ισχύς ύδατος. Όπου δε οι τροφές είναι ασθενείς, εκεί είναι ανάγκη και οι τρεφόμενοι να είναι τέτοιοι.

Διότι αφαίρεσε ο Κύριος τη δύναμη του άρτου και τη δύναμη του ύδατος. Υπάρχει, λοιπόν, και σε εμάς κάποια τροφή, η οποία μεν δεν παρέχει δύναμη, δεν επιτρέπει δε τον θάνατο, όπως αυτή που ετοιμάζει ο Παύλος για τους Κορινθίους, οι οποίοι είναι ακόμα νήπια εν Χριστώ. Υπάρχουν και τα λάχανα, τα οποία είναι τροφή για τους ασθενείς· υπάρχει όμως και η στερεά τροφή, η οποία είναι κατάλληλη για τους τελείους, για εκείνους που λόγω της έξης έχουν τα αισθητήριά τους γυμνασμένα στη διάκριση του καλού και του κακού. Και εάν ποτέ η Εκκλησία στερείται εκείνων που παραδίδουν δόγματα στερεά, εύρωστα και γεμάτα από τον θείο νου, αυτό είναι γνώρισμα του ότι της έχει αφαιρεθεί η δύναμη του άρτου. —Υπάρχει εξάλλου στο ύδωρ και δύναμη και αδυναμία, σύμφωνα με όσα λέει ο Κύριος: «Καθένας που πίνει από το ύδωρ αυτό, θα διψάσει πάλι· όποιος όμως πιει από το ύδωρ το οποίο Εγώ θα του δώσω, δεν πρόκειται να διψάσει στον αιώνα». Και όπως ακριβώς προσλαμβάνουμε κατά κύριο λόγο τη στερεά τροφή, ενώ την υγρή την προσλαμβάνουμε για να χρησιμεύσει ως όχημα στην ξηρά τροφή και να την καθοδηγήσει προς την απορρόφηση, έτσι θα πρέπει να συμβαίνει και με την τροφή της ψυχής: ο μεν νους αποτελεί την πρώτη και πλέον οικεία τροφή της ψυχής, ο δε λόγος, ανοίγοντας τον δρόμο για τα δόγματα μέσω της δικής του ενέργειας, απεργάζεται την πρόσληψη και αφομοίωσή τους.

Γίγαντα και ισχυρό, και άνθρωπο πολεμιστή και δικαστή. Εδώ διαπιστώνουμε ότι η προσωνυμία του γίγαντα χρησιμοποιείται με θετική έννοια, πράγμα που σπάνια συμβαίνει σε άλλες περιπτώσεις. Όπως στο χωρίο: «Θα αγαλλιάσει σαν γίγαντας για να διατρέξει την οδό του». Άρα λοιπόν, θα αφαιρέσει τον γίγαντα. Θεωρούμε ότι γίγαντες ονομάζονται όσοι έχουν εκ φύσεως κάποια προτερήματα και, συγκρινόμενοι ως προς τη σάρκα, διαφέρουν από τους πολλούς σε ό,τι αφορά την απόκτηση της γνώσης ή την άσκηση της αρετής· ενώ ισχυροί θεωρούνται όσοι μέσω της προσωπικής τους επιμέλειας και άσκησης έχουν τελειοποιήσει το έμφυτο αγαθό. —Δεν υπάρχουν πλέον πολεμιστές μεταξύ των Ιουδαίων, διότι ούτε καν κατατάσσονται στους στρατιωτικούς καταλόγους· αλλά ούτε και δικαστής υπάρχει· διότι παραδόθηκαν στους δικαστές που τους πήραν αιχμαλώτους, εξαιτίας του ότι εξέλειπε άρχοντας από τη φυλή του Ιούδα.

Όπως ακριβώς τον δυνατό και τη δυνατή, όπως τη δύναμη του άρτου και τη δύναμη του ύδατος, όπως τον πολεμιστή, όπως τον δικαστή, έτσι και τον πρεσβύτερο. — Όταν λοιπόν δεις κάποιους, ενώ είναι άξιοι να συγκαταλεχθούν στους πρεσβυτέρους, να παραμένουν στην αφάνεια ή να παραμελούνται, και αντί αυτών να προβάλλονται οι ανάξιοι, να γνωρίζεις ότι από έναν τέτοιο λαό αφαίρεσε ο Κύριος τον πρεσβύτερο. — Το πόσο μεγάλη, εξάλλου, ανάγκη υπάρχει από έναν έμπειρο πνευματικό τραπεζίτη, ώστε να μην του διαφεύγει ο άξιος και δοκιμασμένος σε αυτά, το έδειξε ο Θεός στον μεγάλο Του θεράποντα Μωυσή, αναθέτοντάς του την εκλογή τέτοιων ανδρών: «Συγκέντρωσέ μου» λέει «εβδομήντα άνδρες από τους πρεσβυτέρους του Ισραήλ, τους οποίους εσύ ο ίδιος γνωρίζεις ότι αυτοί είναι πράγματι πρεσβύτεροι του λαού· και θα τους συγκεντρώσεις στη Σκηνή του Μαρτυρίου και θα σταθούν εκεί μαζί σου. Και θα πάρω από το Πνεύμα που είναι επάνω σου, και θα το εναποθέσω επάνω τους, και θα σε βοηθήσουν να βαστάξεις την ορμή αυτού του λαού, και δεν θα τους σηκώνεις εσύ μόνος σου».

Ήταν δε πρεσβύτερος εξαιτίας της αρετής που είχε καταστήσει την ψυχή του σεβάσμια. Και πεντηκόνταρχο. Ο Κύριος Σαβαώθ απειλεί ότι θα αφαιρέσει, μαζί με τους υπολοίπους, και τον πεντηκόνταρχο των Ιουδαίων. Τι εννοεί λέγοντας αυτό; Ότι αφήνει να περιέλθει σε σύγχυση όλη η εύτακτη οικονομία και διοίκησή τους, εκφράζοντας το όλον μέσα από το μέρος. Διότι, εφόσον είχαν εγκατασταθεί από τον Μωυσή χιλίαρχοι, εκατόνταρχοι, πεντηκόνταρχοι και δέκαρχοι, σύμφωνα με τη συμβουλή του Ιοθόρ (ώστε αυτοί να υποβαστάζουν τον λαό και να αναλαμβάνουν οι ίδιοι τις μικρότερες δικαστικές υποθέσεις εκείνων που είχαν ανάγκη κρίσεως), η απειλή προς αυτούς είναι ότι θα τους αφαιρεθεί αυτή η διάταξη. Γι' αυτόν τον λόγο απειλεί ότι θα αφαιρεθεί από αυτούς και ο πεντηκόνταρχος, ο πολεμιστής και ο δικαστής και ο στοχαστής και ο Προφήτης και ο πρεσβύτερος.

Αφότου, λοιπόν, οι Ιουδαίοι συγκρότησαν το πονηρό συμβούλιο για το πώς θα παραδώσουν τον Κύριο, ο Κύριος αφαίρεσε από αυτούς τον θαυμαστό Σύμβουλο, του οποίου τις συμβουλές βέβαια θαύμαζαν· διότι εκπλήσσονταν από τη διδασκαλία του, αλλά στις προτροπές του δεν έδιναν καμία προσοχή. Και πώς να μην είναι θαυμαστός Σύμβουλος εκείνος που, αντί για το «οφθαλμόν αντί οφθαλμού», συμβουλεύει να στρέφεις και την άλλη σιαγόνα σε αυτόν που σε ραπίζει στη δεξιά; Το να μην οργίζεσαι, να μην προσφεύγεις στα δικαστήρια, να μην επιθυμείς τα αισχρά· να μη θεωρείς κανέναν εχθρό, αλλά να αγαπάς εκείνους που σε μισούν; Το να μη μεριμνάς για τα φθαρτά, να μη μετεωρίζεται η διάνοιά σου· να μη ζητάς από τον Θεό τα μικρά, αλλά να έχεις την καρδιά σου στον ουρανό, μεταθέτοντας εκεί τους θησαυρούς; Το να ζεις σε κοινωνία με τον Θεό, να είσαι φιλάδελφος, συμπαθής και μεταδοτικός σε όσα έχεις; Το να μην τοποθετείς το μιαρό στις τροφές, αλλά στην καρδιά και στην προαίρεση;

«Όσοι έχουν αποστατήσει ας καταγραφούν πάνω στη γη, διότι εγκατέλειψαν τον Κύριο, την πηγή της ζωής». Εάν δε πρέπει να πούμε κάτι πνευματικό στους πνευματικούς, όσοι ανέχονται τα είδωλα στον νου τους και αποδέχονται τις έννοιες που προέρχονται από άτοπες φαντασίες, ας γνωρίζουν ότι θα γίνουν φωλιές νυχτερίδων, δηλαδή των ακαθάρτων πνευμάτων. «Διότι καθένας», λέει, «πειράζεται, παρασυρόμενος και δελεαζόμενος από τις δικές του επιθυμίες. Έπειτα η επιθυμία, αφού συλλάβει, γεννά αμαρτία, και η αμαρτία, όταν ολοκληρωθεί, αποκύει θάνατον». Πρέπει, επομένως, να αποστρεφόμαστε τις απαρχές των παθών, και να απωθούμε τα είδωλα του νου που εισβάλλουν μόνο μέσω των λογισμών, γνωρίζοντας αυτό που έχει γραφτεί: «Εάν το πνεύμα εκείνου που εξουσιάζει στραφεί εναντίον σου, μην εγκαταλείψεις τη θέση σου· διότι η θεραπεία θα καταπαύσει μεγάλες αμαρτίες». <Ιδού λοιπόν, ο Δεσπότης Κύριος Σαβαώθ θα αφαιρέσει από την Ιουδαία και από την Ιερουσαλήμ τον ισχυρό άνδρα και την ισχυρή γυναίκα, τη δύναμη του άρτου και τη δύναμη του ύδατος, τον γίγαντα και τον ισχυρό, τον άρχοντα, τον πολεμιστή και τον δικαστή>. Αφού λοιπόν μας προσέφερε μια επαρκή διήγηση σχετικά με τα αρχαιότερα εγκλήματά τους, μεταθέτει πάλι εγκαίρως τον λόγο του στις τελευταίες τους συμφορές, τις οποίες υπέστησαν δικαίως, επειδή συμπεριφέρθηκαν ανόσια και υβριστικά απέναντι στον Κύριό μας Ιησού Χριστό.

Διότι επέπεσε πάνω τους η οργή του Κυρίου, και πολύ δικαιολογημένα· διότι, αφού σκότωσαν τους προφήτες και λιθοβόλησαν τους απεσταλμένους, δεν σεβάστηκαν ούτε τον ίδιο τον Υιό, αλλά του επιτέθηκαν σαν θηρία, και τον αρχηγό της ζωής, όσο εξαρτιόταν από αυτούς, τον παρέδωσαν στον θάνατο, λέγοντας: «Ας δέσουμε τον δίκαιο, επειδή μας είναι ενοχλητικός». Πάρα πολύ δεινά λοιπόν είναι γι' αυτούς τα όσα τους συνέβησαν από τον πόλεμο και καταστράφηκαν με πολλούς τρόπους· αφενός με την πείνα και τις πολιορκίες, με τη φωτιά και το σπαθί, και αφετέρου με τους εξανδραποδισμούς των γυναικών και των παιδιών. Και ότι υπέστησαν την απώλεια των άνωθεν και παρά του Θεού χαρισμάτων, και στερήθηκαν τα αγαθά του νου και της ψυχής, το διδάσκει λέγοντας: «Ιδού, ο Δεσπότης Σαβαώθ θα αφαιρέσει από την Ιουδαία και την Ιερουσαλήμ τον ισχυρό άνδρα και την ισχυρή γυναίκα». Και ο λόγος του προφήτη τώρα δεν αναφέρεται σε σωματική ισχύ· διότι είναι ανόητο να το νοήσουμε έτσι· αλλά μάλλον περί της νοητής ισχύος, και αυτής που ανήκει στον νου και την καρδιά, μέσω της οποίας έχουμε συνηθίσει να κατορθώνουμε την αρετή. Διότι η σάρκα στρατεύεται κατά του πνεύματος, και το πνεύμα κατά της σάρκας. Επειδή αυτά αντιτίθενται το ένα στο άλλο· και πάρα πολλές κοσμικές και ακάθαρτες ηδονές αναστατώνουν τον ανθρώπινο νου, παρασύροντάς τον προς τις αμαρτίες. Υπάρχει ανάγκη, επομένως, της ισχύος που προέρχεται άνωθεν και από τον Θεό. Διότι μόνο έτσι, και με δυσκολία, μπορεί κάποιος να επικρατήσει, και στέφεται νικητής· και λέει ότι αυτό έχει αφαιρεθεί από τους Ιουδαίους, και τα ίδια τα πράγματα θα το διαλαλήσουν.

Διότι ποιος λόγος υπάρχει πλέον σε αυτούς για την επίτευξη της αρετής; Ή ποιος είναι ο δοκιμασμένος και εκείνος που έχει ασκηθεί στο να αντιστέκεται στα πάθη της σάρκας, δηλαδή στις επιθέσεις των άτοπων ηδονών; Διότι ο νους όλων τους βρίσκεται εκτεθειμένος σαν μισοβρασμένο τεύτλο, σύμφωνα με τα λόγια του προφήτη. Επειδή δεν μπορεί να λέει: «Όλα τα μπορώ μέσω του Χριστού που με ενδυναμώνει». Έχει δε αφαιρεθεί από αυτούς η ισχύς του άρτου και η ισχύς του ύδατος· άρτου όμως πάλι όχι του αισθητού, αλλά ούτε και υδάτων από αυτά που βρίσκονται σε κοινή χρήση, αλλά μάλλον εκείνου για τον οποίο λέει ο Δαβίδ: «Άρτο του ουρανού τους έδωσε· άρτο αγγέλων έφαγε ο άνθρωπος». Και για τα ύδατα λέμε ότι εννοεί τα νοητά, για τα οποία κάπου λέει ο προφήτης Ησαΐας: «Και θα αντλήσετε ύδωρ με ευφροσύνη από τις πηγές του Σωτήρος». Αλλά και ο ίδιος ο Σωτήρας λέει: «Καθένας που πίνει από το ύδωρ αυτό θα διψάσει πάλι· όποιος όμως πιει από το ύδωρ το οποίο εγώ θα του δώσω, θα γίνει μέσα του πηγή ύδατος που θα αναβλύζει εις ζωήν αιώνιον». Κατανόησε δε με ακρίβεια τα λόγια του προφήτη. Διότι δεν είπε απλώς ότι θα αφαιρεθεί από τους Ιουδαίους ο άρτος και το ύδωρ, αλλά η ισχύς του άρτου και η ισχύς του ύδατος. Και πρέπει εμείς να θεωρήσουμε ότι κάτι τέτοιο θέλει να διδάξει. Διότι εμείς, όταν μελετούμε τους ιερούς λόγους και διαβάζουμε τις θείες Γραφές και έπειτα τις κατανοούμε, δεχόμαστε την ισχύ του νοητού άρτου. «

Δεν έχουν τη δύναμη του ύδατος· διότι έχει παραμείνει σε αυτούς ανέκπλυτη η αμαρτία. Δεν θα εισέλθουν στη βασιλεία των ουρανών, επειδή ατίμασαν τον Χριστό που τους εισάγει σε αυτήν· διότι δεν πίστεψαν σε αυτόν που έλεγε: «Εγώ είμαι η οδός, και εγώ είμαι η θύρα». Θα αφαιρέσει δε ομοίως τον γίγαντα και τον ισχυρό. Έπειτα, ποιος είναι ο γίγαντας; και ποιος είναι ο άλλος; Νομίζω λοιπόν εγώ ότι ονομάζει γίγαντα εκείνον που έχει φτάσει στο απόγειο της πνευματικής δύναμης, και ισχυρό εκείνον που υπολείπεται λίγο, και είναι κατώτερος από την υπεροχή που εννοείται σε εκείνον. Διότι στον καθένα από εμάς έχει δοθεί από τον Θεό ένα μέτρο χάριτος. Αυτό μας το καθιστά σαφές ο σοφότατος Παύλος, λέγοντας: «Θέλω δε όλοι οι άνθρωποι να είναι όπως και εγώ ο ίδιος· αλλά ο καθένας μας έχει το δικό του χάρισμα από τον Θεό, ο ένας έτσι, και ο άλλος αλλιώς». Είναι δε συνήθεια και γενικότερα στη θεόπνευστη Γραφή, να αποκαλεί γίγαντες τους υπερβολικά ρωμαλέους. Και γι' αυτό είπε κάπου ο Θεός για εκείνους από τη Βαβυλώνα που εκστράτευσαν εναντίον της χώρας των Ιουδαίων: «Γίγαντες έρχονται να εκπληρώσουν τον θυμό μου, χαιρόμενοι και συνάμα υβρίζοντες». Αλλά και ο ψαλμωδός λέει: «Θα αγαλλιάσει σαν γίγαντας να τρέξει την οδό του». Δεν θα υπάρξει δε στους Ιουδαίους ούτε πολεμιστής ούτε δικαστής. Εμείς όμως, που με την πίστη τιμήσαμε τον Κύριο των δυνάμεων, ενδυναμωνόμαστε από αυτόν, και γινόμαστε ικανοί για αντίσταση, αυτήν απέναντι στις πονηρές και ακάθαρτες δυνάμεις. «

Θα προσκρούσει το παιδί εναντίον του πρεσβύτη, και ο άτιμος εναντίον του έντιμου. Μας έχει ήδη προαναγγείλει ο λόγος ότι θα αφαιρεθεί από την Ιουδαία η ισχύς του άρτου και η ισχύς του ύδατος, ο γίγαντας και ο ισχυρός, ο πολεμιστής και ο δικαστής, αλλά και ο προφήτης και ο στοχαστής, και ο πρεσβύτερος και ο πεντηκόνταρχος, και ο θαυμαστός σύμβουλος, και βέβαια ο σοφός αρχιτέκτονας και ο συνετός ακροατής.

Αν όμως αναζητήσει κανείς σε αυτούς τον έμψυχο, γόνιμο και ζωντανό λόγο, από τον οποίο «όποιος πιει θα αποκτήσει πηγή ύδατος που θα αναβλύζει για την αιώνια ζωή», δεν θα τον έβρισκε. Γι' αυτό και προφητεύεται ότι θα είναι «σαν παράδεισος που δεν έχει ύδωρ». «Η ισχύς τους», λέει, «θα είναι σαν το καλάμι», όχι του σιταριού ούτε κάποιου άλλου από τα αναγκαία, αλλά σαν «το καλάμι του λιναριού» (στουπί), διότι έχει αφαιρεθεί από αυτούς «ο ισχυρός και η ισχυρή, η δύναμη του άρτου και η δύναμη του ύδατος, ο γίγαντας και ο δυνατός». Γι' αυτό και δεν μπορούν να πουν, παρόμοια με τους μαθητές του Χριστού: «τα πάντα μπορώ δια του Χριστού που με ενδυναμώνει», και: «ποιος θα μας χωρίσει από την αγάπη του Χριστού; Θλίψη ή στενοχώρια;» και τα εξής. Διότι έτσι έχει γίνει η ισχύς τους «σαν το καλάμι του λιναριού», ώστε όχι μόνο να χάσουν την ελευθερία τους, για την οποία πρωτύτερα καυχιούνταν απολαμβάνοντας αυτονομία και δικό τους βασίλειο, αλλά και να υποδουλωθούν στους τυχαίους Ρωμαίους στρατιωτικούς. «Και τα έργα τους έχουν γίνει σαν σπινθήρες», επειδή οι πράξεις τους γίνονται αιτία πυρός, εφόσον «δεν οικοδομούν με χρυσάφι ούτε με ασήμι ούτε με πολύτιμους λίθους, αλλά μόνο με ξύλα, χορτάρι και καλάμια». Γι' αυτό και σε όλα αυτά προστίθεται: «και θα κατακαούν οι άνομοι και οι αμαρτωλοί μαζί, και δεν θα υπάρχει κανείς για να τους σβήσει». Βλέπεις πώς ο λόγος τους απειλεί με πυρπόληση και εμπρησμό.

Γι' αυτό, λέει, «θα αφαιρέσει ο Κύριος από την Ιερουσαλήμ και από την Ιουδαία τον ισχυρό και την ισχυρή», ή, κατά τον Ακύλα, «έρεισμα και ερεισμό», ή, κατά τον Σύμμαχο, «στήριγμα και στηριγμό». Αυτό θα το κατανοήσεις σύμφωνα με τον αποστολικό λόγο, ο οποίος ονόμασε όσους διαπρέπουν στον κατά Θεόν βίο «στύλους και εδραίωμα»· διότι, βεβαίως, και στον προγενέστερο λαό υπήρχαν κάποιοι που αποτελούσαν σαν «εδραιώματα» και «στηρίγματα» όλου του έθνους τους, για τους οποίους ο λόγος απειλεί ότι θα αφαιρεθούν από αυτούς, και έπειτα, όχι «άρτο» ούτε «ύδωρ», αλλά «ισχύ άρτου και ισχύ ύδατος». Και αυτό θα το κατανοήσεις από τα λόγια άλλου προφήτη, ο οποίος είπε: «Ιδού, έρχονται ημέρες, λέει ο Κύριος, και θα αποστείλω λιμό στη γη, όχι λιμό άρτου ούτε δίψα ύδατος, αλλά λιμό του να ακούσουν τον λόγο του Κυρίου». Υπάρχει, λοιπόν, κάποιος λόγος ως θρεπτικός «άρτος» της ψυχής και παρομοίως λογικό ποτό, από τα οποία, αν και οι Ιουδαίοι νομίζουν ότι έχουν μεταλάβει επειδή ασχολούνται με τις θείες Γραφές και επιδεικνύουν ζήλο στην εκμάθηση και τις επαγγελίες τους, εντούτοις την ισχύ των θρεπτικών λόγων και το θρεπτικό στοιχείο της ζωοποιού πηγής δεν θα μπορούσες να τα βρεις σε αυτούς. Απειλεί επίσης ότι θα αφαιρεθεί από αυτούς «γίγαντας και ισχυρός και άνθρωπος στοχαστής»· τη λέξη «γίγαντα» όμως ούτε το εβραϊκό κείμενο ούτε οι υπόλοιποι μεταφραστές χρησιμοποίησαν.

Αντί αυτού, ο μεν Ακύλας το απέδωσε ως «δυνατόν», ο δε Σύμμαχος «ανδρείον» και ο Θεοδοτίων «δυνάστην». Απειλεί, λοιπόν, ότι θα αφαιρεθεί «και ο δυνάστης και ο δυνατός» και, επιπλέον, «και ο πολεμιστής και ο δικαστής», αντί του οποίου οι υπόλοιποι μετέφρασαν «κριτήν», και πάνω από όλα ότι θα αφαιρεθεί «προφήτης και στοχαστής». Και από αυτά, νομίζω, αποδεικνύεται αναμφίλεκτα ότι αυτά εκπληρώθηκαν μετά τη σωτήρια παρουσία. Διότι, εάν κάποιος θελήσει, βιάζοντας τα πράγματα, να ισχυριστεί ότι αυτά συνέβησαν κατά τους χρόνους του προφήτη Ησαΐα ή κατά τους χρόνους της πολιορκίας από τους Βαβυλωνίους, θα ελεγχθεί ότι πρεσβεύει ψεύδη. Επειδή, τότε συνυπήρχαν μαζί τους πάρα πολλοί προφήτες στην ίδια την Ιερουσαλήμ, πριν από την πολιορκία και κατά τη διάρκειά της, αλλά και στην ίδια τη Βαβυλωνία και μετά την επιστροφή τους από εκεί· υπήρχαν δε ανάμεσά τους και «δικαστές» που έκριναν τον λαό. Στην ίδια, λοιπόν, τη Βαβυλώνα ο Δανιήλ έκρινε τους πρεσβυτέρους, και μετά την επιστροφή, ο Ιησούς, ο γιος του Ιωσεδέκ, και ο Ζοροβάβελ, ο γιος του Σαλαθιήλ, καθοδήγησαν τον λαό, καθώς και στους μεταγενέστερους χρόνους ο Έσδρας και ο Νεεμίας, αλλά και πρεσβύτεροι που τιμούνταν για τη σύνεση και τη σοφία τους κοσμούσαν το έθνος τους. Τότε θα βρεις ότι αναδείχθηκαν ανάμεσά τους και επιφανείς «πολεμιστές» κατά τους χρόνους των Μακκαβαίων, μεταξύ των οποίων ασφαλώς υπήρξαν «και πεντηκόνταρχοι» στη στρατιωτική τάξη.

Είναι δε φυσικό να υπήρξαν ανάμεσά τους 〈και θαυμαστοί σύμβουλοι〉, 〈σοφοί〉 στον λόγο και 〈αρχιτέκτονες〉. Υπήρχαν επίσης ανάμεσά τους και 〈συνετοί ακροατές〉, οι οποίοι ενέκριναν τους λόγους των προφητών, αποδοκιμάζοντας εκείνους των ψευδοπροφητών, και το έπρατταν αυτό με κριτικό πνεύμα. Κατά το παρελθόν, λοιπόν, όλα αυτά ήκμαζαν στο ιουδαϊκό έθνος, ⌜αλλά εξέλιπαν μαζικά και ‹αφαιρέθηκαν› σύμφωνα με την προφητεία «από την Ιερουσαλήμ και από την Ιουδαία», όλα μαζί σε καμία άλλη περίοδο, παρά κατά τον καιρό της επιβουλής τους εναντίον του Σωτήρος μας.⌝ Εκπίπτοντας δε από όλα τα προαναφερθέντα, εκείνοι που κατηγορούνται από την προφητεία ⌜παραδόθηκαν σε 〈εμπαίκτες〉 κυρίους και σε 〈νεανίσκους άρχοντες〉.

Ψ. Του ιδίου. Βʹ. Ιδού λοιπόν, ο Δεσπότης Σαβαώθ θα αφαιρέσει από την Ιουδαία και από την Ιερουσαλήμ τον ισχυρό και την ισχυρή, τη δύναμη του άρτου και τη δύναμη του ύδατος, τον γίγαντα και τον ισχυρό, τον πολεμιστή και τον δικαστή, τον προφήτη και τον στοχαστή, τον πρεσβύτερο και τον πεντηκόνταρχο, τον θαυμαστό σύμβουλο, τον σοφό αρχιτέκτονα και τον συνετό ακροατή. Και θα εγκαταστήσω νεαρούς ως άρχοντές τους, και εμπαίκτες θα τους εξουσιάσουν, και τα εξής· στα οποία προσθέτει ο Θεός: Δεν θα γίνω αρχηγός αυτού του λαού, διότι η Ιερουσαλήμ εγκαταλείφθηκε και η Ιουδαία κατέρρευσε, και οι γλώσσες τους μιλούν με ανομία, δείχνοντας απείθεια προς τον Κύριο. Διότι τώρα ταπεινώθηκε η δόξα τους, και η ντροπή του προσώπου τους στάθηκε εναντίον τους· και την αμαρτία τους την διαλάλησαν και τη φανέρωσαν όπως τα Σόδομα. Αλίμονο στην ψυχή τους, διότι κατέστρωσαν πονηρό σχέδιο εναντίον του εαυτού τους, λέγοντας: Ας δέσουμε τον δίκαιο, επειδή μας είναι ενοχλητικός· γι' αυτό, λοιπόν, θα φάνε τα γεννήματα των έργων τους. Και η λεγόμενη Σοφία Σολομώντος αναφέρει τα εξής, παρόμοια με αυτά που λέγονται εδώ περί του δικαίου: Ας στήσουμε ενέδρα στον δίκαιο, επειδή μας είναι ενοχλητικός και εναντιώνεται στα λόγια μας.

Αυτά δε στα προηγούμενα σαφώς φαίνεται από τα συμφραζόμενα ότι έχουν ειπωθεί για τον Χριστό· έτσι λοιπόν και τα όσα αναφέρονται εδώ, προφητεύονται για εκείνους που τον επιβουλεύτηκαν και οι οποίοι μηχανεύτηκαν πονηρή βουλή περισσότερο εναντίον του εαυτού τους παρά εναντίον του. Γι' αυτό και καταλλήλως ο λόγος επιφέρει σε αυτούς τη συμφορά, μέσω τού: αλίμονο στην ψυχή τους· αλλά προβάλλει και την κόλαση που τους περιμένει, λέγοντας: επομένως θα φάνε τα γεννήματα των έργων τους. Διότι, όποια έσπειραν εναντίον του Χριστού, τέτοια και θα θερίσουν στο κριτήριο του Θεού. Ήδη δε και στον παρόντα βίο, δες αν, μετά την επιβουλή κατά του Χριστού, δεν εκπληρώθηκε σε αυτούς ο προκείμενος λόγος της προφητείας, ο οποίος λέει: ιδού, ο Δεσπότης Κύριος Σαβαώθ θα αφαιρέσει από την Ιουδαία και από την Ιερουσαλήμ τον ισχυρό και την ισχυρή. Διότι αληθινά έχει αφαιρεθεί από αυτούς η θεία και ουράνια χάρη, η οποία πολύ παλαιότερα δρούσε ανάμεσά τους, και δεν είναι πλέον δυνατόν να βρεθεί σε αυτούς ούτε προφήτης ούτε στοχαστής· πού είναι δε και ο πολεμιστής τους ή ο δικαστής, ο θαυμαστός σύμβουλος ή ο συνετός ακροατής;

Ειδικότερα, πάλι, για το έθνος των Ιουδαίων, ακολουθώντας το ίδιο νόημα, προσθέτει στη συνέχεια: «Ιδού, ο Δεσπότης Κύριος Σαβαώθ θα αφαιρέσει από την Ιουδαία και από την Ιερουσαλήμ ισχυρό και ισχυρή, δύναμη άρτου και δύναμη ύδατος, γίγαντα και δυνατό και άνθρωπο πολεμιστή και δικαστή και προφήτη και στοχαστή και πρεσβύτερο και πεντηκόνταρχο και θαυμαστό σύμβουλο και σοφό αρχιτέκτονα και συνετό ακροατή», και τα όσα ακολουθούν. Στο σημείο αυτό, αφού σταθείς με προσοχή, παράβαλε τα προλεγόμενα της προφητείας, μέσω των οποίων έχει ειπωθεί: «Ο λόγος που δόθηκε από τον Κύριο στον Ησαΐα, τον υιό του Αμώς, υπέρ της Ιουδαίας και υπέρ της Ιερουσαλήμ», διότι τα όσα αναφέρονται στρέφονται μάλλον εναντίον τους παρά υπέρ αυτών, εκτός εάν βεβαίως κρύβεται σε αυτά κάποιο λανθάνον νόημα. Πώς, δηλαδή, εφόσον επρόκειτο να αφαιρέσει «από την Ιουδαία και από την Ιερουσαλήμ ισχυρό και ισχυρή, δύναμη άρτου και δύναμη ύδατος», και όλα όσα παλαιόθεν διέπρεπαν μεταξύ τους, προέλεγε ότι οι προφητείες αυτές θα ήταν «υπέρ της Ιουδαίας και υπέρ της Ιερουσαλήμ»; Και πώς είναι υπέρ αυτών το να λέγονται πάλι στη συνέχεια τα εξής: «Έχει εγκαταλειφθεί η Ιερουσαλήμ, και η Ιουδαία κατέρρευσε, και οι γλώσσες τους είναι με την ανομία, απειθώντας προς τον Κύριο»;

Κεφάλαιο 4. Προφητεία ότι η αρχαία Ιερουσαλήμ θα στερηθεί τα αγαθά της παρουσίας του Χριστού, επειδή, μαζί με την άλλη κακία, κατά την ανταρσία της εναντίον του Χριστού, μιμήθηκε την ανομία των Σοδόμων. Ιδού, ο Δεσπότης Κύριος Σαβαώθ θα αφαιρέσει από την Ιουδαία και από την Ιερουσαλήμ κάθε δυνατό και δυνατή, δύναμη άρτου και δύναμη ύδατος, γίγαντα και δυνατό και άνθρωπο πολεμιστή και δικαστή και προφήτη και στοχαστή και πρεσβύτερο και πεντηκόνταρχο και θαυμαστό σύμβουλο και σοφό αρχιτέκτονα και συνετό ακροατή. Και θα καταστήσω νεαρούς ως άρχοντές τους, και εμπαίκτες θα τους εξουσιάζουν. Και ο λαός θα συμπλακεί, άνθρωπος με άνθρωπο και άνθρωπος με τον πλησίον του· το παιδί θα συγκρουστεί με τον πρεσβύτη, ο άτιμος με τον έντιμο. Διότι ο άνθρωπος θα πιάσει τον αδελφό του ή τον οικείο του πατέρα του, λέγοντας: Έχεις ιμάτιο, γίνε αρχηγός μας, και η τροφή μου ας είναι υπό την εξουσία σου. Και εκείνος θα αποκριθεί εκείνη την ημέρα και θα πει: Δεν θα γίνω αρχηγός σου, διότι δεν υπάρχει στο σπίτι μου ούτε άρτος ούτε ιμάτιο· δεν θα γίνω αρχηγός αυτού του λαού, διότι η Ιερουσαλήμ εγκαταλείφθηκε και η Ιουδαία κατέρρευσε, και οι γλώσσες τους ομιλούν με ανομία, απειθώντας προς τον Κύριο· επειδή τώρα ταπεινώθηκε η δόξα τους, ... την δε αμαρτία τους σαν των Σοδόμων την ανήγγειλαν και την φανέρωσαν.

ΤΜΓ΄. Προς τον Πέτρο. Δεν είναι μικρό πράγμα ο συνετός ακροατής, ο οποίος δεν διακόπτει τη ροή του λόγου μόνο για να εκφράσει τον θαυμασμό του, αλλά και εμβαθύνει στα δυσνόητα, και είναι σε θέση να συνεισφέρει κάτι και από τον εαυτό του. Και το ότι δεν είναι μικρό, φαίνεται από το γεγονός ότι, μαζί με τα άλλα μεγάλα και εξαίρετα αγαθά που απείλησε ο Θεός να αφαιρέσει από την Ιερουσαλήμ, συμπεριέλαβε και τον συνετό ακροατή· πράγμα που δεν θα το έλεγε, αν δεν συνέβαλλε σε κάτι σπουδαίο. Γι' αυτό και ο Παροιμιαστής είπε: «Το αυτί του ακροατή είναι επιθυμία του σοφού». Διότι δεν του προκαλεί πολλούς κόπους ούτε ιδρώτα, αλλά απαιτεί μόνο αφορμές και σπέρματα. Διότι για την καλλιέργεια αρκεί η σύνεση.

Διότι οι Ιουδαίοι αποστερήθηκαν από όλα τα αγαθά· αμέσως, για παράδειγμα, αθέτησαν και τις Γραφές, μολονότι τις είχαν μεταφράσει εβδομήντα δύο σοφοί. Διότι τόσοι ήταν οι αρχαίοι Ιουδαίοι που είχαν ασχοληθεί με αυτό το ιστορικό έργο πριν από την έλευση του Σωτήρος, έχοντας επιλεγεί με κριτήριο την αριστεία από τους καλύτερους για τη μετάφραση των Γραφών, οι οποίες βρίσκονταν ακόμη τότε δόκιμα γραμμένες σε εβραϊκούς χαρακτήρες, και η μετάφραση εγκρίθηκε, και επιβλήθηκαν κατάρες από όλους τους Εβραίους, σε περίπτωση που κάποιος θα αλλοίωνε τη μετάφραση. Και εμείς για αυτούς τους λόγους τις περιβάλλουμε με σεβασμό, ακούγοντας τον Μωυσή να λέει: «Με το στόμα δύο και τριών μαρτύρων θα επιβεβαιωθεί κάθε λόγος», αποδεχόμενοι με ικανοποίηση τη μετάφραση που στηρίζεται πλέον όχι σε δύο, αλλά σε εβδομήντα δύο μάρτυρες. Αλλά για όσο διάστημα βέβαια ζούσαν οι σοφοί των Ιουδαίων, το κύρος της μετάφρασης διατηρούνταν· όταν όμως, στη συνέχεια, διαπράχθηκε η παρανομία κατά του Σωτήρος, έσβησαν όλα τα ωραία στοιχεία των Ιουδαίων. Ο προφήτης είναι εκείνος που κηρύττει: «Ιδού, ο Κύριος Σαβαώθ θα αφαιρέσει από την Ιερουσαλήμ και από την Ιουδαία τον ισχυρό άνδρα και την ισχυρή γυναίκα, τη δύναμη του άρτου και τη δύναμη του ύδατος, τον γίγαντα και τον ισχυρό και τον πολεμιστή και τον δικαστή και τον προφήτη και τον στοχαστή και τον πρεσβύτερο και τον σοφό αρχιτέκτονα και τον συνετό ακροατή· και θα εγκαταστήσω νεανίσκους ως άρχοντές τους, και εμπαίκτες θα τους εξουσιάζουν».

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Γ΄ Ιδού, ο Δεσπότης Κύριος Σαβαώθ θα αφαιρέσει από την Ιουδαία και από την Ιερουσαλήμ τον ισχυρό και την ισχυρή. Όπως ακριβώς ένας άριστος ιατρός, πότε καίγοντας, πότε τέμνοντας και πότε δίνοντας πικρά φάρμακα, εξασφαλίζει την υγεία των αρρώστων· έτσι ακριβώς και ο φιλάνθρωπος Θεός, συσφίγγοντας με ποικίλες και διάφορες τιμωρίες το χαλαρό και καταβεβλημένο φρόνημα των Ιουδαίων, πότε φοβίζει τους αγνώμονες με την έφοδο των βαρβάρων, και πότε, πριν από την επίθεση εκείνων, τους συνετίζει με άλλες απειλές, διατηρώντας ακμαίο μέσα τους τον φόβο με την ποικιλία των απειλών. Τώρα, λοιπόν, τους απειλεί με ασθένεια και λιμό και ξηρασία, στερώντας τους όχι μόνο τα αναγκαία, αλλά και εκείνα τα οποία συγκρατούν τη ζωή μας εξίσου με τα είδη πρώτης ανάγκης. Διότι, βέβαια, δεν είναι μόνο ο λιμός κάτι το φοβερό, αλλά και η στέρηση εκείνων που κυβερνούν τα πράγματα· μια κατάσταση που συνηθίζει να καθιστά ακόμη και την αφθονία πιο φοβερή και από τον λιμό. Διότι ποιο είναι το όφελος να ρέουν όλα άφθονα σαν από πηγές, όταν γεννιούνται εμφύλιοι πόλεμοι και η θάλασσα ταράσσεται, και, ενώ τα κύματα μαίνονται, δεν υπάρχει ούτε κυβερνήτης ούτε πρωρέας ούτε κανείς άλλος που να μπορεί να διευθετήσει την τρικυμία των πραγμάτων και να φέρει γαλήνη; Όταν όμως μαζί με αυτά υπάρχει και λιμός, αναλογίσου την υπερβολή των δεινών. Όλα αυτά λοιπόν προαναγγέλλει ως απειλή ο Θεός, και πρωτίστως το πιο φοβερό από όλα. Διότι λέει: «Ιδού, ο Δεσπότης Κύριος Σαβαώθ».

Έπειτα, για να μη νομίσουν ότι η πάθηση που συνέβη αποτελούσε φυσική ασθένεια, ο προφήτης τα προανήγγειλε αυτά και δεν περιόρισε την απειλή μόνο στους άνδρες, αλλά μεταβίβασε την τιμωρία και στο γυναικείο φύλο, επειδή και τα δύο φύλα είχαν διαφθαρεί. Και προχωρώντας, εξαιτίας της υπερβολικής εκτροπής, απευθύνεται και προς τις ίδιες τις γυναίκες, προσάπτοντάς τους εγκλήματα τα οποία ανέτρεπαν εκ θεμελίων την ίδια την πόλη. Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο πλήττει και αυτές με τον λοιμό· διότι μου φαίνεται πως υπονοεί λοιμό λέγοντας: «Θα αφαιρέσω τον ισχυρό και την ισχυρή»· ή κάποια άλλη σωματική ασθένεια, η οποία δεν υποχωρεί ούτε στις ιατρικές τέχνες. Διότι τέτοιες είναι οι πληγές του Θεού.

Τη δύναμη του άρτου και τη δύναμη του ύδατος. Είναι βαρύτατη η τιμωρία, όταν δεν αφαιρεί την ίδια την ουσία, αλλά τη δύναμη που προέρχεται από αυτήν, ώστε να τιμωρούνται και μόνο με την όραση, χωρίς ποτέ να χορταίνουν, και από αυτό ακριβώς να αντιλαμβάνονται ότι η οργή ήταν θεόσταλτη.

Διότι θα αφαιρέσω, λέγει, και τον θαυμαστό σύμβουλο και τον σοφό αρχιτέκτονα. Δεν εννοεί τον οικοδόμο, αλλά αυτόν που είναι έμπειρος στα πράγματα και γνωρίζει πολλά και ξέρει να διευθετεί με σύνεση όλες τις υποθέσεις της πόλεως.

Και ο Ησαΐας: Ιδού ο Δεσπότης Κύριος Σαβαώθ θα αφαιρέσει από την Ιερουσαλήμ ισχυρόν και ισχυράν, δύναμη άρτου και δύναμη ύδατος. Και: Δεν θα γίνω, λέγει, αρχηγός σου, διότι δεν υπάρχει στον οίκο μου άρτος, ούτε ιμάτιο.