Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 3:14

Ο Αθανάσιος είπε: Μετά από αυτά αναφέρεται ότι εμφανίστηκε επί της γης και συναναστράφηκε με τους ανθρώπους, προφανώς μετά τον Νόμο. Και επιπλέον αναφέρεται ομοίως από τον προφήτη Ησαΐα: «Λαέ μου, αυτοί που σας μακαρίζουν σας πλανούν, και ταράζουν τα μονοπάτια των δρόμων σας. Αλλά τώρα ο Κύριος θα παραστεί για κρίση. Και θα στήσει τον λαό σε κρίση· ο ίδιος ο Κύριος θα έλθει σε κρίση, μαζί με τους πρεσβυτέρους του λαού και μαζί με τους άρχοντές του: Εσείς, όμως, γιατί κατακάψατε τον αμπελώνα μου;» Ο Ζακχαίος είπε: Απόδειξε ότι γεννήθηκε από γυναίκα. Ο Αθανάσιος: Πιστεύεις στον προφήτη Ησαΐα; Ο Ζακχαίος είπε: Ναι. Ο Αθανάσιος: Άκουσέ τον που λέει: «Και θα επιθυμήσουν να είχαν καεί από φωτιά. Διότι παιδί γεννήθηκε για εμάς, Υιός, και μας δόθηκε. Του οποίου η εξουσία βρίσκεται πάνω στον ώμο του. Και το όνομά του καλείται Άγγελος της μεγάλης βουλής, θαυμαστός σύμβουλος, Θεός ισχυρός, εξουσιαστής, άρχοντας της ειρήνης, πατέρας του μέλλοντος αιώνος». Ο Ζακχαίος είπε: Σύμφωνα λοιπόν με αυτά που λες, η σοφία του Θεού πέθανε;

Και ελάτε να διαλεχθούμε, λέγει ο Κύριος. Και εάν οι αμαρτίες σας είναι σαν το πορφυρό, θα τις λευκάνω σαν το χιόνι· εάν δε είναι σαν το κατακόκκινο, θα τις λευκάνω σαν το μαλλί. Σε πολλά σημεία της Γραφής συναντούμε τέτοιες εκφράσεις, σαν να συγκαταβαίνει ο Θεός να προσέλθει σε κρίση ισότιμα με τους ανθρώπους. Διότι τέτοιου είδους είναι και το: «Ο ίδιος ο Κύριος θα έλθει σε κρίση με τους πρεσβυτέρους του λαού του και με τους άρχοντές του»· καθώς και εκείνο στο βιβλίο του Μιχαία, το οποίο έχει ως εξής: «Ακούστε, λοιπόν, τον λόγο του Κυρίου».

Ο ίδιος ο Κύριος θα προσέλθει σε κρίση με τους πρεσβυτέρους του λαού και με τους άρχοντές του. Πόσο σφοδρότερη συγκίνηση φανερώνει ο λόγος στο «Ο ίδιος ο Κύριος θα προσέλθει σε κρίση»· διότι για μεν τον λαό έχει λεχθεί το «Θα εγερθεί σε κρίση ο Κύριος και θα φέρει σε κρίση τον λαό του»· για δε τους πρεσβυτέρους και τους άρχοντες το «Ο ίδιος ο Κύριος θα προσέλθει σε κρίση». Πρώτον μεν, για να διδαχθούμε ότι ο καθένας μας θα κριθεί στο δικό του τάγμα: ο λαός, οι πρεσβύτεροι, οι άρχοντες. Διότι ο μεν ελάχιστος συγχωρείται από έλεος, ενώ οι ισχυροί θα εξεταστούν με αυστηρότητα.

Είναι φανερό δε ότι, προσερχόμενος σε κρίση, δεν θα έλθει για να δικάσει, αλλά για να διακρίνει. Διότι δεν είναι ίδιον του δικαστή να προσέρχεται στο δικαστήριο μαζί με τους δικαζομένους, αλλά των δικαζομένων να εμφανίζονται μαζί ενώπιον του δικαστή. —Και αφού έλθει σε κρίση μαζί τους, αμέσως θα τους εγκαλέσει ελεγκτικά, λέγοντας: Εσείς γιατί πυρπολήσατε τον αμπελώνα μου και η αρπαγή του φτωχού βρίσκεται στους οίκους σας; Γιατί εσείς αδικείτε τον λαό μου; —Ας σκεφτούμε, οι πρεσβύτεροι και οι άρχοντες του λαού, τι θα αποκριθούμε σε εκείνον που μας εγκαλεί· ή μάλλον ας προσευχηθούμε, να μην βρεθούν σε εμάς έργα άξια τέτοιων κατηγοριών. Διότι είναι φανερό ότι ο λόγος απευθύνεται προς εμάς, σε όσους προΐστανται του λαού, άλλους μεν στο πρεσβυτέριο, άλλους δε σε υψηλότερο αξίωμα.

Αλλά και εκείνος ο οποίος, μέσω της ηδονικής πλεονεξίας, παρακινεί πολλούς στο να επιθυμούν τα ξένα αγαθά, πυρπολεί τον αμπελώνα. Προσθέτει, λοιπόν, το: «Και η αρπαγή του πτωχού βρίσκεται στους οίκους σας». Ώστε και εκείνοι που συγκεντρώνουν άδικη περιουσία από αρπαγή και βία, γίνονται αιτία να πυρποληθεί ο αμπελώνας, αφού εξαιτίας του πονηρού παραδείγματος των προεστώτων ολόκληρος ο λαός ασκείται στην πλεονεξία του ενός εις βάρος του άλλου. Εμείς, λοιπόν, οι πρεσβύτεροι και οι άρχοντες, που δεν καλλιεργούμε τον αμπελώνα με την υγιαίνουσα διδασκαλία και με τα αγαθά παραδείγματα του δικού μας βίου, για αυτά ακριβώς θα εγκαλεθούμε. Εύλογα δε θα ακούσουμε και το: «Και η αρπαγή του πτωχού βρίσκεται στους οίκους σας», εάν τα αγαθά που προσφέρονται για την ανακούφιση των πενήτων τα κρατούμε στους οίκους μας, αποστερώντας τα από τους ενδεείς.

Πολλές είναι οι υψώσεις του Θεού· τόσο εκείνη που γίνεται μέσω της γνώσης και της σύνεσης, όσο και εκείνη που συντελείται με την εξιστόρηση των μεγαλείων του και με τη θεωρία των κριμάτων του. Γι' αυτό έχει ειπωθεί για τον δίκαιο ότι «οι υψώσεις του Θεού βρίσκονται στον λάρυγγά του». Έπειτα, επειδή με την ορθότητα της θεωρίας συντάσσεται άρρηκτα η δυναμικότητα στην πράξη, προσθέτει: «Και ρομφαίες δίστομες στα χέρια τους», δηλαδή λόγοι που αποκόπτουν και εκριζώνουν τα πάθη από την ψυχή. Επειδή δε ο Κύριος Σαβαώθ ονομάζεται Κύριος των στρατιών, τότε οι στρατιές που τον υπηρετούν κατά τον καιρό της κρίσεως, θα τον υψώσουν και θα τον δοξάσουν για τη δίκαιη και αλάνθαστη κρίση του. Υπονοούμε δε κάτι τέτοιο: ότι όταν ο Κύριος προσέλθει σε κρίση με τους ανθρώπους (διότι «ο ίδιος ο Κύριος θα έλθει σε κρίση με τον λαό του»), μόνος ο Κύριος θα υψωθεί, καθώς κανείς δεν πρόκειται να δικαιωθεί ενώπιόν του. Διότι ποιος, όταν αντιπαρατεθεί με τις ευεργεσίες Εκείνου που μας δημιούργησε και με τις τόσες ποικίλες οικονομίες του που εκτείνονται κοινώς σε ολόκληρο το ανθρώπινο γένος, θα μπορέσει να ανταποδώσει τα ίσα και τα άξια για όσα δέχθηκε από τη δωρεά του Κυρίου;

Έπειτα, αφού γεννήσει μέσα τους το πάθος της αλαζονείας, τους κάνει να έρχονται σε ρήξη με τον Θεό, και τελικά τους κλονίζει όπως ακριβώς ένα φυτό από τη ρίζα του. Διότι δεν αγνοεί ότι ο Θεός των όλων δίνει χάρη στους ταπεινούς, ενώ αντιτάσσεται στους υπερήφανους. Πρέπει λοιπόν να αποφεύγουμε, όπως είπα, τους λογισμούς που μας μακαρίζουν εσωτερικά στον νου και την καρδιά. Διότι αυτοί δεν μας επιτρέπουν να διανύσουμε την ευθεία οδό, μέσω της οποίας θα μπορούσε κάποιος να πορευτεί πολύ εύκολα προς αυτό που αρέσει στον Θεό. <Αλλά τώρα ο Κύριος θα εγερθεί για κρίση, και θα φέρει σε κρίση τον λαό του. Ο ίδιος ο Κύριος θα έλθει σε κρίση με τους πρεσβυτέρους του λαού και με τους άρχοντές του. Εσείς, λοιπόν, γιατί κατακάψατε τον αμπελώνα μου; Και γιατί αυτά που αρπάξατε από τον φτωχό βρίσκονται στα σπίτια σας; Γιατί εσείς αδικείτε τον λαό μου, και ντροπιάζετε τα πρόσωπα των φτωχών;> Ο προφήτης λέει ότι το πλήθος των αδικουμένων δεν θα μείνει αβοήθητο, ούτε βέβαια στερημένο από κάθε φροντίδα, αλλά αντίθετα διαβεβαιώνει με βεβαιότητα ότι ο Θεός των όλων θα υπερασπιστεί αυτούς. Διότι θα τους εκδικήσει, λέει, κρίνοντας εκείνους που τους εκμεταλλεύονται και τους μακαρίζουν. Και θα ταράξει την πορεία των ποδιών τους. Θα έλθει δε σε κρίση με τους πρεσβυτέρους του λαού, και επιπλέον με τους άρχοντες, δηλαδή τους καθοδηγητές.

Αλλά έχουν ταχθεί ως γεωργοί αυτοί που ανέλαβαν την καθοδήγηση· έβλαψαν όμως τόσο πολύ τον αμπελώνα του Κυρίου, ώστε να δίνει πλέον την εντύπωση ότι έχει κατακαεί ολοκληρωτικά. Αυτήν λοιπόν την κατηγορία θα προβάλει ο Ίδιος, λέγοντας: Εσείς, γιατί πυρπολήσατε τον αμπελώνα μου; Διότι εκείνοι που έπρεπε λογικά να αναδείξουν πιο εύρωστη εκείνη τη νοητή και γεμάτη ωραία κλήματα άμπελο, δηλαδή τον Ισραήλ, αυτοί την οδήγησαν σε παντελή ερήμωση, την κατέστησαν ξηρή και άχρηστη για τον Δεσπότη.

Κατακάηκε, λοιπόν, από εκείνους από τους οποίους ήταν επόμενο να γίνει πολύκαρπος και να βρίθει από καρπούς, και να βρίσκεται πέρα από κάθε βλάβη. Με ποιον τρόπο όμως λέγεται ότι πυρπόλησαν τον νοητό αμπελώνα, πώς δεν αξίζει να το εξετάσουμε; Διότι, έχοντας το διδασκαλικό λειτούργημα και γνωρίζοντας τον νόμο που οδηγεί σε καθετί που αρέσει στον Θεό, έπρεπε πριν από όλους τους άλλους να ζουν και οι ίδιοι απόλυτα σύμφωνα με τον νόμο και να στολίζονται περίφημα με τα καυχήματα της δικαιοσύνης, ώστε ο δικός τους βίος να γίνει σαν ένας τύπος και εικόνα της εξαίρετης ζωής για τους λαούς που βρίσκονταν υπό την καθοδήγησή τους. Έπειτα, επιπλέον σε αυτό, με τη διαπαιδαγώγηση του νόμου όφειλαν να κατευθύνουν τους υποταγμένους τους προς κάθε λογής αγαθό, και να ελέγχουν όσους σφάλλουν, και με την επιτίμηση να τους επανορθώνουν, και να τους υποδεικνύουν την οδό της ευσέβειας, και να τους παιδαγωγούν προς τα καλύτερα, και να τους πείθουν να αποβλέπουν στο τέλος του νόμου, εννοώ δηλαδή τον Χριστό· «διότι τέλος του νόμου και των προφητών είναι ο Χριστός». Και για αυτόν μίλησε ο Μωυσής μέσω σκιών και τύπων, προαναγγέλλοντας στους ανθρώπους της παλαιάς εποχής το σεπτό και μέγα μυστήριο.

Έχει κατακαεί, λοιπόν, ο αμπελώνας, αφού δεν ωφελείται ούτε από τον βίο εκείνων που έλαχαν να τον καθοδηγούν, ούτε βεβαίως διαπαιδαγωγείται από τις προσταγές του Νόμου προς μια ορθή και ανεπίληπτη ζωή, δηλαδή προς την επίγνωση του Χριστού, και μάλιστα ενώ Εκείνος έχει ήδη επιλάμψει στους ανθρώπους της γης και λέγει ξεκάθαρα: «Εγώ είμαι το φως του κόσμου, εγώ είμαι η οδός, και εγώ είμαι η αλήθεια». Ας ακούσουν, λοιπόν: Και εσείς γιατί κατακάψατε τον αμπελώνα μου, και ό,τι αρπάξατε από τον πτωχό βρίσκεται μέσα στους οίκους σας; Γιατί εσείς αδικείτε τον λαό μου και καταισχύνετε τα πρόσωπα των πτωχών; Διότι παρέσυραν τους πτωχούς ως προς τη σύνεση προς αυτό που οι ίδιοι θεωρούσαν ορθό, και προκαλούσαν την καταισχύνη στα πρόσωπά τους.

Έχουμε δύο σημεία και επιθυμούμε να μάθουμε ένα τρίτο. Πες μας, τι κάνει ο Κύριος όταν έλθει; Λέει ένας άλλος προφήτης: Ιδού ο Θεός μας. Και στη συνέχεια: Αυτός θα έλθει και θα μας σώσει. Τότε θα ανοιχθούν τα μάτια των τυφλών και τα αυτιά των κωφών θα ακούσουν, τότε ο χωλός θα αναπηδήσει σαν το ελάφι και η γλώσσα των βραδύγλωσσων θα γίνει καθαρή. Ας μας αναφερθεί όμως και άλλη μία μαρτυρία. Αναφέρεις, ω προφήτη, τον Κύριο να έρχεται και να επιτελεί σημεία όσα ποτέ δεν έχουν γίνει. Ποιο άλλο σαφές σημείο αναφέρεις; Ο ίδιος ο Κύριος έρχεται σε κρίση μαζί με τους πρεσβυτέρους του λαού και με τους άρχοντές του. Εξαιρετικό σημείο, ο Δεσπότης να κρίνεται από δούλους πρεσβυτέρους και να το ανέχεται.

«Ας δέσουμε τον δίκαιο». Άραγε δεν μπορούσε να ελευθερώσει τον εαυτό του, θα πει κάποιος, εκείνος που ελευθέρωσε από τα δεσμά του θανάτου τον τετραήμερο Λάζαρο και τον Πέτρο από τα σιδερένια δεσμά [της φυλακής]; Έτοιμοι παρίσταντο οι άγγελοι λέγοντας: «Ας διαρρήξουμε τα δεσμά τους». Αλλά το ανέχονται, επειδή ο Δεσπότης επιθυμεί να το υπομείνει αυτό. Πάλι οδηγήθηκε ενώπιον των πρεσβυτέρων στο κριτήριο. Έχεις ήδη τη μαρτυρία: «Ο ίδιος ο Κύριος θα προσέλθει σε κρίση μαζί με τους πρεσβυτέρους του λαού και με τους άρχοντές του».

Ο ίδιος ο Κύριος θα έλθει σε κρίση μαζί με τους πρεσβυτέρους του λαού. Και πάλι: Εκείνη την ημέρα θα επιλάμψει ο Θεός με δόξα πάνω στη γη. Θα εξέλθει ράβδος από τη ρίζα του Ιεσσαί, και άνθος θα αναβλαστήσει από τη ρίζα· και θα επαναπαυθεί επάνω του Πνεύμα Θεού, πνεύμα σοφίας, πνεύμα συνέσεως, πνεύμα βουλής και ισχύος, πνεύμα γνώσεως και ευσεβείας· και θα τον γεμίσει πνεύμα φόβου Θεού.

Γι' αυτό λέει: «Λαέ μου, οι πράκτορές σας σας θερίζουν». Επειδή οι άρχοντες του ιουδαϊκού έθνους, θέλοντας να συγκεντρώνουν τα κέρδη που προέρχονταν από τον Θεό μέσω των απαρχών, των δεκάτων και των άλλων προσφορών που τους δίνονταν ως άρχοντες και δασκάλους, δεν τους επέτρεπαν να αποδεχτούν τη γνώση του Χριστού. Πράγμα που ακριβώς φανερώνει λέγοντας: «Οι πράκτορές σας σας θερίζουν, και οι εισπράκτορες θα σας εξουσιάζουν». Και τι απαιτούσαν, αν όχι τα προαναφερθέντα κέρδη, εξαιτίας των οποίων δεν έλεγχαν καν αυτούς που αμάρταναν, αλλά μιλώντας σε όλους με κολακείες τούς μακάριζαν; Γι' αυτό και τους ελέγχει λέγοντας: «Λαέ μου, αυτοί που σας μακαρίζουν σας πλανούν και ταράζουν την τρίβο των ποδιών σας». Διότι, αποτρέποντάς τους από την ευθεία οδό που οδηγεί στον σωτήριο Λόγο, διέστρεφαν τα βήματα της ψυχής τους. Σε αυτούς δε που εξαπατώνται από τους μακαρισμούς και «η τρίβος των ποδιών συνταράσσεται»· διότι η μεν θλίψη προσκαλεί στην ταπείνωση, ενώ ο μακαρισμός προκαλεί έπαρση. Ακολούθως λοιπόν, για εκείνους που πράττουν τέτοια, προσθέτει στη συνέχεια: «αλλά τώρα ο Κύριος θα καθίσει για κρίση», και πάλι: «ο ίδιος ο Κύριος θα έρθει σε κρίση με τους πρεσβυτέρους του λαού και με τους άρχοντές του». Ως «πρεσβύτεροι» λοιπόν και «άρχοντες» που δεν καλλιεργούμε τον αμπελώνα μέσω της υγιούς διδασκαλίας και των αγαθών υποδειγμάτων του δικού μας βίου, για αυτά θα κατηγορηθούμε. Έπειτα, σαν να παραστέκεται στο βήμα του Κυρίου, τους μέμφεται και τους ελέγχει κατά πρόσωπο λέγοντας: «Εσείς δε γιατί κατακάψατε τον αμπελώνα μου, και η αρπαγή του πτωχού βρίσκεται στους οίκους σας;»

«Γιατί εσείς αδικείτε τον λαό μου και καταντροπιάζετε το πρόσωπο των φτωχών;»· εάν δηλαδή τα όσα δίνονται για την ανακούφιση των πενήτων τα κρατάμε στα σπίτια μας, αποστερώντας τους ενδεείς. Είναι συνήθεια σε εκείνους που αδικούν και αποστερούν, όταν εγκαλούνται από τους αδικημένους, να τους ντροπιάζουν με ύβρεις και λοιδορίες, εξευτελίζοντάς τους και απειλώντας τους με χτυπήματα. Αυτό λοιπόν λέει: την ντροπή που σας αρμόζει εξαιτίας της αδικίας, εσείς, μέσω της τυραννίας σας, την μεταθέτετε στους φτωχούς. «Λαό» του δε, και τώρα αποκαλεί, και «αμπελώνα» του «πυρπολημένο», αυτούς που έχουν εξαπατηθεί από την αρπαγή και τη διαστροφή των διδασκάλων, τους οποίους, αφού τους ανακαλέσει και τους επιστρέψει προς τον εαυτό του, τους αποτρέπει από τη διεστραμμένη διδασκαλία των προαναφερθέντων. Και με μεγάλη συνέπεια, αφού προφήτευσε την πρώτη παρουσία του Σωτήρος και τη διαστροφή των αρχόντων του λαού, παραδίδει τα σχετικά με τη δεύτερη έλευσή του, λέγοντας: «ο ίδιος ο Κύριος θα έλθει σε κρίση μαζί με τους πρεσβυτέρους του λαού και με τους άρχοντές του». Αντί της λέξης «κοσύμβων», ο Ακύλας μετέφρασε «τελαμώνας», και αντί για το «τους μηνίσκους», ο Σύμμαχος [μετέφρασε] «μανιάκας», το «κάθεμα» ο Ακύλας «κροκυφάντους», ο Σύμμαχος «τα χαλαστά», και πάλι για το «τους χλιδώνας» ο Σύμμαχος «τα εγκομβώματα».

Αλλά παλαιότερα, έχοντας υποδουλωθεί με «βία» και ανάγκη, παραδόθηκαν πρώτα στους «Αιγυπτίους» και έπειτα στους «Ασσυρίους» εξαιτίας των αμαρτιών τους, ενώ τώρα «αιχμαλωτίστηκαν δωρεάν», «σαν τον όρυγα μέσα στο δίχτυ», έχοντας περιτυλιχθεί με τα δίχτυα της κακίας από τον θηρευτή των ψυχών. Γι' αυτό προσθέτει: «επειδή ο λαός μου αιχμαλωτίστηκε δωρεάν, να εκπλήσσεστε και να ολολύζετε». Ο μεν Σύμμαχος λέει: «εκείνοι που τον εξουσιάζουν ολολύζουν», ο δε Ακύλας: «εκείνοι που τον εξουσιάζουν δακρύζουν», ενώ ο Θεοδοτίων: «οι άρχοντές του ολολύζουν». Επομένως «οι άρχοντες» και οι προεστώτες του λαού, ως αίτιοι της απώλειάς του, έχοντας παραδοθεί στην τιμωρία, «ολολύζουν»· διότι αυτοί ήταν που «ξεσήκωσαν τα πλήθη» στο να εκστομίσουν άθεες κραυγές εναντίον του Σωτήρα μας. Αυτό ακριβώς δηλωνόταν και στα προηγούμενα, στο χωρίο: «ο ίδιος ο Κύριος θα προσέλθει σε κρίση με τους πρεσβυτέρους του λαού και με τους άρχοντές του. Και εσείς γιατί πυρπολήσατε τον αμπελώνα μου, και η αρπαγή του φτωχού βρίσκεται στους οίκους σας;». Έπειτα από αυτά, επαναλαμβάνοντας, ο λόγος λέει: «Τάδε λέγει ο Κύριος: Εξαιτίας σας διαρκώς το όνομά μου βλασφημείται ανάμεσα στα έθνη», ή σύμφωνα με τον Σύμμαχο: «διαρκώς όλη την ημέρα το όνομά μου βλασφημείται».

Ψ. Γ΄. Λαέ μου, αυτοί που σας μακαρίζουν σας πλανούν, και την πορεία των ποδιών σας ταράζουν. Αλλά τώρα ο Κύριος θα αναλάβει την κρίση, και θα στήσει ενώπιόν του τον λαό του. Ο ίδιος ο Κύριος θα έλθει σε κρίση με τους πρεσβυτέρους του λαού, και με τους άρχοντές του. Δεν φαίνεται το «τώρα ο Κύριος θα αναλάβει την κρίση» να αναφέρεται στον Θεό των όλων· και κυρίως το «ο ίδιος ο Κύριος θα έλθει σε κρίση με τους πρεσβυτέρους του λαού, και με τους άρχοντές του»· θα άρμοζε μάλλον τα λόγια αυτά να προφητεύονται για τον Θεό Λόγο, ο οποίος ονομάζεται και αυτός Κύριος. Διότι, πράγματι, ο ίδιος ο Θεός Λόγος, που κηρύχθηκε σε όλους όσους βρίσκονται κάτω από τον ουρανό, θα έλθει σε κρίση με τους πάντες, χωρίς να αφήνει σε κανέναν από τους ασεβείς περιθώριο απολογίας, εφόσον η διδασκαλία του έφτασε στα αυτιά όλων· θα έλθει δε σε κρίση ο Ιησούς Χριστός προπάντων με τους πρεσβυτέρους του λαού και με τους άρχοντές του, ακριβώς επειδή αυτοί συγκεντρώθηκαν εναντίον του και οργάνωσαν τη συνωμοσία σε βάρος του· οι οποίοι, μακαρίζοντας τον λαό που βρισκόταν υπό την εξουσία τους, τον πλανούσαν αποκαλώντας το πονηρό καλό, και αποφαινόμενοι ότι τα καλά λόγια του Σωτήρος μας είναι πονηρά.

Αυτός όμως προσέφερε θυσία στο δίχτυ του, το οποίο συγκεντρώνει πολλά, και, έχοντας στα σπίτια του ό,τι άρπαξε από τον φτωχό, είτε δεν θυμήθηκε τον Θεό, είτε τον θυμήθηκε με ασεβή τρόπο, λέγοντας: «Ευλογητός ο Κύριος, διότι πλουτίσαμε». Και περιέπεσε στην ανομία να θεωρεί ότι τα έχει αυτά από Εκείνον, από τον οποίο πρόκειται να τιμωρηθεί. Διότι εξαιτίας αυτών έρχεται η οργή του Θεού επί τους υιούς της απειθείας· εξαιτίας αυτών ή κλείνει ο ουρανός ή ανοίγει με καταστροφικό τρόπο· και πολύ περισσότερο, εάν, αν και δεχόμαστε πλήγματα, δεν επιστρέφουμε και δεν πλησιάζουμε σύμφωνα με τη φύση μας Εκείνον που μας προσεγγίζει.

ΣΤ΄. Περί του Πάθους. «Λαέ μου, αυτοί που σας μακαρίζουν σας πλανούν, και αναστατώνουν τον δρόμο των ποδιών σας. Αλλά τώρα ο Κύριος θα εγερθεί για κρίση, και θα φέρει τον λαό του σε κρίση. Ο ίδιος ο Κύριος θα προσέλθει σε κρίση μαζί με τους πρεσβυτέρους του λαού και με τους άρχοντές τους». Ο Δαβίδ αναφέρει: «Γιατί φρύαξαν τα έθνη και οι λαοί μελέτησαν μάταια πράγματα; Παρατάχθηκαν οι βασιλιάδες της γης και οι άρχοντες συγκεντρώθηκαν μαζί κατά του Κυρίου και κατά του Χριστού του». Ο Ιερεμίας: «Η πνοή του προσώπου μας, ο Κύριος ο Θεός, συνελήφθη μέσα στις παγίδες τους, για τον οποίο είπαμε: Στη σκιά του θα ζήσουμε ανάμεσα στα έθνη». Ο Ησαΐας: «Αυτός φέρει τις ανομίες μας και οδυνάται για εμάς· και εμείς θεωρήσαμε ότι βρίσκεται σε πόνο, και σε πληγή, και σε κάκωση. Αυτός όμως τραυματίστηκε για τις αμαρτίες μας και ταλαιπωρήθηκε για τις ανομίες μας. Η τιμωρία για την ειρήνη μας έπεσε πάνω του, και με τον μώλωπά του εμείς θεραπευτήκαμε».

Αλίμονο στον άνομο... λαέ μου, οι πράκτορές σας σάς απογυμνώνουν... αλλά τώρα ο Κύριος θα εγερθεί για να κρίνει και θα στήσει σε κρίση τον λαό του· ο ίδιος ο Κύριος θα προσέλθει σε κρίση με τους πρεσβυτέρους του λαού και με τους άρχοντές του· εσείς, λοιπόν, γιατί κατακάψατε τον αμπελώνα μου, και η αρπαγή του φτωχού βρίσκεται μέσα στα σπίτια σας; Γιατί εσείς αδικείτε τον λαό μου και καταντροπιάζετε το πρόσωπο των φτωχών; Αυτά λέει ο Κύριος: Επειδή υψώθηκαν οι θυγατέρες της Σιών και περπάτησαν με ψηλά τον τράχηλο και με νεύματα των ματιών, και στο περπάτημά τους έσερναν τους χιτώνες τους και βημάτιζαν επιτηδευμένα με τα πόδια τους, ... ο Κύριος θα αποκαλύψει τη μορφή τους εκείνη την ημέρα· και θα αφαιρέσει ο Κύριος τη δόξα του ιματισμού τους και τα κοσμήματά τους, τα πλέγματα των μαλλιών και τα δίχτυα και τα μηνισκόσχημα κοσμήματα, το περιδέραιο και τον στολισμό του προσώπου τους και τη σύνθεση του ένδοξου διακόσμου τους, τα βραχιόλια και τα ψέλια και το διάδημα και τα κοσμήματα του δεξιού βραχίονα και τα δαχτυλίδια και τα σκουλαρίκια, τα ενδύματα με πορφυρές παρυφές και εκείνα με πορφυρές λωρίδες και τα ενδύματα του σπιτιού και τα διαφανή λακωνικά, τα λινά και τα κυανά και τα κόκκινα, καθώς και το λινάρι που είναι συνυφασμένο με χρυσό και υάκινθο, και τα θερινά πέπλα.

Και για τους ασθενείς λέει: «Απέστειλε τον λόγο του και τους εθεράπευσε»· και για τους αμαρτωλούς λέει: «Αυτός φέρει τις αμαρτίες μας»· και για τους νεκρούς που αναστήθηκαν: «Θα αναστηθούν οι νεκροί»· και για τις ψυχές που κατέχονταν στα δεσμά: «Και σε όσους κάθονται στο σκοτάδι, φως ανέτειλε για εσάς». Και για τον Καϊάφα και τον Ηρώδη λέει: «Άρχοντες λαών συγκεντρώθηκαν μαζί με τον Αβραάμ»· και για τον Ιούδα: «Εκείνος που έτρωγε τους άρτους μου μεγάλυνε εναντίον μου τον πτερνισμό»· και για τη συναγωγή των Ιουδαίων και των αρχιερέων: «Ο Κύριος θα έλθει σε κρίση με τους πρεσβυτέρους του λαού»· και για τον σταυρό: «Ελάτε να βάλουμε ξύλο στον άρτο του»· και για τον ληστή εκ δεξιών: «Η δεξιά του Κυρίου εποίησε δύναμη»· και για τον τάφο: «Με έθεσαν σε λάκκο κατώτατο»· και για το αγκάθινο στεφάνι: «Η άμπελός μου αντί για σταφύλια βλάστησε αγκάθια»· και για τον πειρασμό του από τον Πονηρό: «Ο εχθρός ονείδισε τον Κύριο»· και για την ονομασία του ως Υιού ανθρώπου: «Και επί τον Υιό τον οποίο ενίσχυσες για τον εαυτό σου»· και για την ταφή του: «Και θα δώσω τους πονηρούς αντί για την ταφή του»· και για την ανάσταση του Κυρίου: «Εξεγέρσου, γιατί κοιμάσαι, Κύριε;»· και για την ανάληψή του: «Ανέβηκε ο Θεός με αλαλαγμό»· και για την άνω καθέδρα: «Κάθου εκ δεξιών μου». Και γιατί λέω τόσα πολλά; Διότι όλες τις προφητείες που ψάλλονται για τη χάρη του Χριστού, ούτε οι ρήτορες δεν μπορούν να τις εξαγγείλουν.

«Εσείς όμως, γιατί κατακάψατε τον αμπελώνα μου και η αρπαγή του φτωχού βρίσκεται μέσα στους οίκους σας;» Παντού ο Θεός δείχνει μεγάλη πρόνοια για τους αδικουμένους· και εξοργίζεται για τα παραπτώματα εις βάρος των ομοδούλων όχι λιγότερο, αλλά υπάρχουν περιπτώσεις που εξοργίζεται ακόμη περισσότερο απ' ό,τι για τα αμαρτήματα εναντίον Του.

Και όταν ο ίδιος ο Χριστός ραπιζόταν, δεν έκανε κανένα κακό στον δούλο που του κατάφερε το χτύπημα, αλλά απάντησε με πραότητα λέγοντας: «Εάν μίλησα κακά, μαρτύρησε για το κακό· εάν όμως καλά, γιατί με χτυπάς;». Όταν όμως ο Ιεροβοάμ άπλωσε το χέρι του και επιχείρησε να συλλάβει τον προφήτη που τον είχε τότε ελέγξει, του ξέρανε το χέρι, διδάσκοντάς σε με αυτόν τον τρόπο ώστε όσα στρέφονται εναντίον του εαυτού σου να τα υπομένεις με πραότητα, αλλά όσα στρέφονται εναντίον του Δεσπότη να τα εκδικείσαι με πολλή σφοδρότητα. Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο, δίνοντας τον νόμο, αν και είπε ότι η αγάπη προς τον πλησίον είναι δεύτερη, εντούτοις την όρισε όμοια με την πρώτη· και όπως απαιτεί την πρώτη στον μέγιστο υπερβολικό βαθμό, το ίδιο ισχύει και για αυτήν. Διότι για την πρώτη λέει: «Με όλη την καρδιά σου και με όλη την ψυχή σου»· ενώ για τούτη: «Σαν τον εαυτό σου». Και από πολλά άλλα σημεία θα μπορούσε κανείς να διαπιστώσει πόση ακρίβεια απαιτεί ο Θεός σχετικά με τα δίκαια του ενός προς τον άλλον. Δες τον λοιπόν και εδώ να στρέφεται με σφοδρότητα και να επιτείνει την κατηγορία με βαρύτατα λόγια: «Εσείς δε», λέει, «γιατί πυρπολήσατε τον αμπελώνα μου;». Εκείνο δηλαδή που θα έπρατταν εχθροί και κάποιοι απηνείς βάρβαροι, αυτό εσείς το κάνατε στους δικούς σας ανθρώπους. Και ονομάζει «αμπελώνα» τον λαό εξαιτίας της μεγάλης φροντίδας και της άνωθεν επιμέλειας προς αυτούς.

«Γιατί εσείς αδικείτε τον λαό μου;» Στον ίδιο τρόπο έκφρασης επέμεινε πάλι, όπως ακριβώς εκεί που είπε: «Τον αμπελώνα μου», έτσι και εδώ λέγοντας: «Τον λαό μου». «Και τα πρόσωπα των ταπεινών καταντροπιάζετε;» Εκείνους που έπρεπε να ανορθώσουν, αυτούς καταπίεζαν· εκείνους που έπρεπε να σηκώσουν, αυτούς συνέτριβαν. Διότι, παράλληλα με την αρπαγή, περιφρονούσαν βαθύτατα τους πιο αδύναμους και τους μεταχειρίζονταν χειρότερα και από δούλους, εντείνοντας μαζί με την πλεονεξία και την αλαζονεία τους, και αποκτώντας μεγάλη έπαρση από την αδικία αυτού του πλούτου. Διότι με την πλεονεξία είναι συζευγμένο το νόσημα της υπερηφάνειας· και όσο περισσότερο αυξάνει κανείς τον πλούτο, τόσο περισσότερο επιδεινώνει και αυτό το νόσημα.

Διότι εκεί δεν υπάρχει ανάγκη από μάρτυρες, ούτε από κατηγόρους, ούτε από αποδείξεις, ούτε από τεκμήρια, αλλά οι ίδιες οι πράξεις από μόνες τους, ακριβώς όπως τις διαπράξαμε, φανερώνονται μπροστά στα μάτια μας. Διότι, λέγει, ιδού ο άνθρωπος και τα έργα του. Διότι και τούτο αποτελεί αρπαγή: το να μη μεταδίδει κανείς από τα υπάρχοντά του. Και ίσως σας φαίνεται παράδοξο αυτό που λέγεται, αλλά μην παραξενεύεστε· διότι θα σας παραθέσω μαρτυρία από τις θείες Γραφές που λέει ότι, όχι μόνο το να αρπάζει κανείς τα ξένα, αλλά και το να μη μεταδίδει από τα δικά του στους άλλους, και τούτο είναι αρπαγή και πλεονεξία και αποστέρηση. Ποια είναι λοιπόν αυτή η μαρτυρία; Ο Θεός, ελέγχοντας τους Ιουδαίους μέσω του προφήτη, λέει: «Έδωσε η γη τους καρπούς της, και εσείς δεν προσφέρατε τα δέκατα· αλλά τα κλεμμένα από τον φτωχό βρίσκονται μέσα στα σπίτια σας». Επειδή, λέγει, δεν δώσατε τις καθιερωμένες προσφορές, αρπάξατε τα αγαθά του φτωχού. Και το λέει αυτό, για να δείξει στους πλουσίους ότι κατέχουν τα αγαθά των φτωχών, έστω και αν έχουν κληρονομήσει πατρική περιουσία, έστω και αν έχουν συγκεντρώσει τα χρήματά τους από οπουδήποτε αλλού.

Αυτός όμως θυσίασε στο δικό του δίχτυ που συγκέντρωνε πολλά, και, έχοντας στο σπίτι του τα αρπαγμένα από τον φτωχό, είτε δεν θυμήθηκε τον Θεό, είτε τον θυμήθηκε με κακό τρόπο. Λέγοντας, «Ευλογητός ο Κύριος, διότι πλουτίσαμε»· και αγκάλιασε την ανομία θεωρώντας ότι έχει τα πάντα από Αυτόν, για τα οποία και πρόκειται να τιμωρηθεί. Διότι εξαιτίας αυτών έρχεται η οργή του Θεού επί τους υιούς της απειθείας. Εξαιτίας αυτών είτε κλείνει ο ουρανός, είτε ανοίγει για κακό. Τι έχουν να πουν σε αυτά όσοι προσκυνούν τον χρυσό και τον άργυρο σαν τον Βάαλ; Όσοι μεριμνούν για την πολυτέλεια και τη διαύγεια των πολύτιμων λίθων, και για τα μαλακά και αραχνοΰφαντα ενδύματα, που αποτελούν βορά των σκώρων και θησαυρίσματα ληστών, τυράννων και κλεφτών; Όσοι υπερηφανεύονται για το πλήθος των δούλων και των ζώων τους; Όσοι εξαπλώνονται στις πεδιάδες και στα βουνά, και άλλα μεν κατέχουν, ενώ άλλα ιδιοποιούνται επιπλέον; Τι έχουν να πουν και όσοι κάθονται σε υψηλούς θρόνους και αναλαμβάνουν το σκήπτρο της εξουσίας, και δεν αναλογίζονται τον Θεό που είναι πάνω από όλα, και το απρόσιτο ύψος της αληθινής βασιλείας, ώστε να κυβερνούν τους υπηκόους τους ως σύνδουλοι, έχοντας και οι ίδιοι ανάγκη από την ίδια φιλανθρωπία; Παρατήρησέ μου, ακόμη, και εκείνους που ζουν σπάταλα πάνω σε ελεφάντινα κρεβάτια, τους οποίους πολύ σωστά επικρίνει ο θείος Αμώς, και που αλείφονται με τα πιο εκλεκτά μύρα.

Και ενώ αυτά και όλα τα παρόμοια παράδοξα και θαυμαστά σας συνέβησαν και τα είδατε κατά καιρούς, ελέγχεστε και από τους προφήτες μέχρι του σημείου ότι έχετε θυσιάσει και τα ίδια σας τα τέκνα στα δαιμόνια, και επιπλέον όλων αυτών, τέτοια έχετε τολμήσει εναντίον του Χριστού και τολμάτε ακόμη, για τα οποία όλα μακάρι να σας δοθεί, αφού λάβετε έλεος από τον Θεό και τον Χριστό Του, να σωθείτε. Διότι, μέσω του προφήτη Ησαΐα, ο Θεός, γνωρίζοντας εκ των προτέρων ότι πρόκειται να τα κάνετε αυτά, σας καταράστηκε ως εξής: Αλίμονο στην ψυχή τους· βουλεύτηκαν πονηρή βουλή εναντίον του εαυτού τους, λέγοντας: Ας δέσουμε τον δίκαιο, διότι μας είναι ενοχλητικός. Επομένως, θα γευτούν τους καρπούς των έργων τους. Αλίμονο στον άνομο· κακά θα του συμβούν σύμφωνα με τα έργα των χεριών του. Λαέ μου, οι καταδυνάστες σας σας λεηλατούν και οι απαιτητές θα σας εξουσιάσουν. Λαέ μου, αυτοί που σας μακαρίζουν σας πλανούν και διαταράσσουν την πορεία των δρόμων σας. Αλλά τώρα θα φέρει σε κρίση τον λαό Του, και ο ίδιος ο Κύριος θα έρθει σε κρίση με τους πρεσβυτέρους του λαού και τους άρχοντές του: Εσείς όμως γιατί κατακάψατε τον αμπελώνα μου, και η αρπαγή του φτωχού βρίσκεται στους οίκους σας; Εσείς γιατί αδικείτε τον λαό μου και καταισχύνατε το πρόσωπο των ταπεινών;