Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 3:2

Διότι αγνοούσαν, όταν ζητούσαν τον Βαραββά και σκότωναν τον Κύριο, ότι θα ζήσουν τον βίο του Βαραββά και ότι κάθε στάση και φόνος θα αυξηθεί ανάμεσά τους· θα αποβάλουν δε από τον εαυτό τους το φως και την αλήθεια και όλα όσα είναι ο Κύριος, όπως λέει ο Ησαΐας: «Ιδού, ο δεσπότης Κύριος Σαβαώθ θα αφαιρέσει από την Ιουδαία και από την Ιερουσαλήμ τον ισχυρό και την ισχυρή, τη δύναμη του άρτου και τη δύναμη του ύδατος, τον γίγαντα και τον δυνατό, και τον πολεμιστή άρχοντα, και τον δικαστή, και τον προφήτη, και τον στοχαστή, και τον πρεσβύτερο, και τον πεντηκόνταρχο, και τον θαυμαστό σύμβουλο, και τον σοφό αρχιτέκτονα, και τον συνετό ακροατή. Και θα εγκαταστήσω νεαρούς ως άρχοντές τους, και εμπαίκτες θα τους εξουσιάσουν». Διότι οι άθλιοι ενέπαιζαν τον Κύριο, και δεν έβλεπαν ότι εκπληρωνόταν εις βάρος τους το προφητικό ρητό που λέει: «Εμπαίκτες θα τους εξουσιάσουν». Διότι αυτό είναι το παράδοξο του Σωτήρος, ότι ενώ σταυρωνόταν έπασχε μεν υπέρ της ανθρωπότητας, εξευτέλισε δε τον θάνατο, και εκπληρώνονταν εναντίον των Ιουδαίων όσα είχαν γραφτεί. Ότι δε και το φως έχει αφαιρεθεί από αυτούς, έχει γραφτεί στον Ιερεμία ως εξής: «Ο Λόγος που δόθηκε στον Ιερεμία για όλο τον λαό του Ιούδα». Έπειτα προσθέτει λέγοντας: «Θα αφαιρέσω από αυτούς φωνή ευφροσύνης και φωνή χαράς, φωνή νυμφίου και φωνή νύμφης, οσμή μύρου και φως λύχνου».

Και είναι τόσο σπουδαίο, ώστε τίθεται ως απειλή το ότι ο Κύριος θα αφαιρέσει από την Ιουδαία Προφήτη και στοχαστή και θαυμαστό Σύμβουλο και συνετό ακροατή. Εμείς, όμως, πρέπει να προσευχόμαστε να λάβουμε το χάρισμα της σοφίας και της γνώσης και της διδασκαλίας, ώστε, αφού συνδράμουν όλα αυτά μαζί, να αποτυπώσουν στο ηγεμονικό μας τη μορφή όλης της αλήθειας που προφητεύεται. Υπάρχει δε ανάγκη για τον λόγο της γνώσης προκειμένου να θεωρούμε τα απόρρητα του Πνεύματος· και για τον λόγο της σοφίας, προκειμένου να συγκροτούμε και να επεξεργαζόμαστε τα όσα έχουν παραδοθεί συμπυκνωμένα με βραχυλογίες· διότι ίδιον της σοφίας είναι να αναπτύσσει τους λόγους.

Γίγαντα και ισχυρό, και άνθρωπο πολεμιστή και δικαστή. Εδώ διαπιστώνουμε ότι η προσωνυμία του γίγαντα χρησιμοποιείται με θετική έννοια, πράγμα που σπάνια συμβαίνει σε άλλες περιπτώσεις. Όπως στο χωρίο: «Θα αγαλλιάσει σαν γίγαντας για να διατρέξει την οδό του». Άρα λοιπόν, θα αφαιρέσει τον γίγαντα. Θεωρούμε ότι γίγαντες ονομάζονται όσοι έχουν εκ φύσεως κάποια προτερήματα και, συγκρινόμενοι ως προς τη σάρκα, διαφέρουν από τους πολλούς σε ό,τι αφορά την απόκτηση της γνώσης ή την άσκηση της αρετής· ενώ ισχυροί θεωρούνται όσοι μέσω της προσωπικής τους επιμέλειας και άσκησης έχουν τελειοποιήσει το έμφυτο αγαθό. —Δεν υπάρχουν πλέον πολεμιστές μεταξύ των Ιουδαίων, διότι ούτε καν κατατάσσονται στους στρατιωτικούς καταλόγους· αλλά ούτε και δικαστής υπάρχει· διότι παραδόθηκαν στους δικαστές που τους πήραν αιχμαλώτους, εξαιτίας του ότι εξέλειπε άρχοντας από τη φυλή του Ιούδα.

Και τον πρεσβύτερο. Στις απειλές συγκαταλέγεται και η αφαίρεση του πρεσβυτέρου, επειδή με την παρουσία του παρέχει όχι μικρή ωφέλεια. —Άραγε, λοιπόν, οποιοσδήποτε αξιώθηκε με κάποιον τρόπο την προεδρία και συγκαταλέχθηκε στο πρεσβυτέριο, αυτός είναι ο πραγματικός πρεσβύτερος; Ή μήπως εκείνος που φέρει τον χαρακτήρα του πρεσβυτέρου ανεπίληπτα, και κατά προτίμηση χωρίς να έχει γνωρίσει γυναίκα; Εάν όμως έχει, τότε σύμφωνα με τον νόμο του Κυρίου, πρέπει να είναι άνδρας μίας γυναίκας, να έχει τέκνα πιστά, που δεν κατηγορούνται για ασωτία ούτε είναι ανυπότακτα· να μην είναι αυθάδης, ούτε οξύθυμος, ούτε μέθυσος, ούτε αισχροκερδής· αλλά φιλόξενος, φιλάγαθος, σώφρων· όσιος, δίκαιος, εγκρατής· να προσκολλάται στον αξιόπιστο λόγο σύμφωνα με τη διδασκαλία, ώστε να είναι ικανός και να προτρέπει με την υγιή διδασκαλία και να ελέγχει όσους αντιλέγουν, —αυτός είναι ο πρεσβύτερος, τον οποίο αφαιρεί ο Κύριος από τον λαό που αμαρτάνει.

Όπως ακριβώς τον δυνατό και τη δυνατή, όπως τη δύναμη του άρτου και τη δύναμη του ύδατος, όπως τον πολεμιστή, όπως τον δικαστή, έτσι και τον πρεσβύτερο. — Όταν λοιπόν δεις κάποιους, ενώ είναι άξιοι να συγκαταλεχθούν στους πρεσβυτέρους, να παραμένουν στην αφάνεια ή να παραμελούνται, και αντί αυτών να προβάλλονται οι ανάξιοι, να γνωρίζεις ότι από έναν τέτοιο λαό αφαίρεσε ο Κύριος τον πρεσβύτερο. — Το πόσο μεγάλη, εξάλλου, ανάγκη υπάρχει από έναν έμπειρο πνευματικό τραπεζίτη, ώστε να μην του διαφεύγει ο άξιος και δοκιμασμένος σε αυτά, το έδειξε ο Θεός στον μεγάλο Του θεράποντα Μωυσή, αναθέτοντάς του την εκλογή τέτοιων ανδρών: «Συγκέντρωσέ μου» λέει «εβδομήντα άνδρες από τους πρεσβυτέρους του Ισραήλ, τους οποίους εσύ ο ίδιος γνωρίζεις ότι αυτοί είναι πράγματι πρεσβύτεροι του λαού· και θα τους συγκεντρώσεις στη Σκηνή του Μαρτυρίου και θα σταθούν εκεί μαζί σου. Και θα πάρω από το Πνεύμα που είναι επάνω σου, και θα το εναποθέσω επάνω τους, και θα σε βοηθήσουν να βαστάξεις την ορμή αυτού του λαού, και δεν θα τους σηκώνεις εσύ μόνος σου».

Ήταν δε πρεσβύτερος εξαιτίας της αρετής που είχε καταστήσει την ψυχή του σεβάσμια. Και πεντηκόνταρχο. Ο Κύριος Σαβαώθ απειλεί ότι θα αφαιρέσει, μαζί με τους υπολοίπους, και τον πεντηκόνταρχο των Ιουδαίων. Τι εννοεί λέγοντας αυτό; Ότι αφήνει να περιέλθει σε σύγχυση όλη η εύτακτη οικονομία και διοίκησή τους, εκφράζοντας το όλον μέσα από το μέρος. Διότι, εφόσον είχαν εγκατασταθεί από τον Μωυσή χιλίαρχοι, εκατόνταρχοι, πεντηκόνταρχοι και δέκαρχοι, σύμφωνα με τη συμβουλή του Ιοθόρ (ώστε αυτοί να υποβαστάζουν τον λαό και να αναλαμβάνουν οι ίδιοι τις μικρότερες δικαστικές υποθέσεις εκείνων που είχαν ανάγκη κρίσεως), η απειλή προς αυτούς είναι ότι θα τους αφαιρεθεί αυτή η διάταξη. Γι' αυτόν τον λόγο απειλεί ότι θα αφαιρεθεί από αυτούς και ο πεντηκόνταρχος, ο πολεμιστής και ο δικαστής και ο στοχαστής και ο Προφήτης και ο πρεσβύτερος.

Αφότου, λοιπόν, οι Ιουδαίοι συγκρότησαν το πονηρό συμβούλιο για το πώς θα παραδώσουν τον Κύριο, ο Κύριος αφαίρεσε από αυτούς τον θαυμαστό Σύμβουλο, του οποίου τις συμβουλές βέβαια θαύμαζαν· διότι εκπλήσσονταν από τη διδασκαλία του, αλλά στις προτροπές του δεν έδιναν καμία προσοχή. Και πώς να μην είναι θαυμαστός Σύμβουλος εκείνος που, αντί για το «οφθαλμόν αντί οφθαλμού», συμβουλεύει να στρέφεις και την άλλη σιαγόνα σε αυτόν που σε ραπίζει στη δεξιά; Το να μην οργίζεσαι, να μην προσφεύγεις στα δικαστήρια, να μην επιθυμείς τα αισχρά· να μη θεωρείς κανέναν εχθρό, αλλά να αγαπάς εκείνους που σε μισούν; Το να μη μεριμνάς για τα φθαρτά, να μη μετεωρίζεται η διάνοιά σου· να μη ζητάς από τον Θεό τα μικρά, αλλά να έχεις την καρδιά σου στον ουρανό, μεταθέτοντας εκεί τους θησαυρούς; Το να ζεις σε κοινωνία με τον Θεό, να είσαι φιλάδελφος, συμπαθής και μεταδοτικός σε όσα έχεις; Το να μην τοποθετείς το μιαρό στις τροφές, αλλά στην καρδιά και στην προαίρεση;

Και θα καταστήσω νεαρούς ως άρχοντές τους, και εμπαικτές θα τους εξουσιάσουν. Διπλή είναι η τιμωρία: και να αφαιρούνται τα αγαθά, και να παραδίδονται στους χειρότερους. Διότι, αφού ο Δεσπότης Κύριος αφαίρεσε από την Ιουδαία και από την Ιερουσαλήμ τη δύναμη του άρτου και τη δύναμη του ύδατος, τον γίγαντα και τον ισχυρό, τον πολεμιστή και τον δικαστή, τον στοχαστή και τον πεντηκόνταρχο, τον θαυμαστό σύμβουλο, τον σοφό αρχιτέκτονα και τον συνετό ακροατή, τότε ο λόγος τούς απείλησε ότι θα τους σταλούν νεαροί άρχοντες. Έτσι, αναγνωρίζει ως την πιο βαρειά τιμωρία το να κυβερνάται και να διοικείται μια πόλη από νέους. Διότι η νεότητα είναι επιπόλαιη και ρέπει εύκολα προς τα φαύλα· αχαλίνωτες επιθυμίες, θηριώδεις οργές, προπέτειες, ύβρεις, υπερηφάνειες και αλαζονείες, αποτελούν πάθη συνυφασμένα με τη νεότητα· φθόνος για ό,τι υπερέχει, καχυποψία για τους οικείους. Ένα σμήνος από αναρίθμητα κακά είναι συνδεδεμένο με τη νεότητα· όλα αυτά αναγκαστικά τα υφίστανται οι αρχόμενοι, διότι τα ελαττώματα των αρχόντων μετατρέπονται σε συμφορές για τους αρχομένους.

«Και θα συμπλακεί ο λαός, άνθρωπος με άνθρωπο, και άνθρωπος με τον πλησίον του». Ο Προφήτης διηγείται ξεκάθαρα τα γεγονότα πριν από την άλωση των Ιεροσολύμων (αυτής της τελευταίας, μετά την οποία παραδόθηκαν στη διασπορά), χωρίς πλέον να προάγει τον λόγο του μέσα από προφητικά αινίγματα, αλλά εξιστορώντας τα ίδια τα γεγονότα γυμνά και απροκάλυπτα. Τότε που, συμπλεκόμενοι μεταξύ τους, γέμισαν την πόλη με στάση και φόνους, χωρίς να ωθούνται στην αναγκαία ομόνοια ούτε καν από τους εχθρούς που τους περιστοίχιζαν. Αντιθέτως, παρότι αντιμετώπιζαν τον έσχατο κίνδυνο, με την πόλη να καταλαμβάνεται ήδη, τα τείχη να κατακρημνίζονται και τους εχθρούς να εισέρχονται κατά σμήνη, εκείνοι, εξαιτίας της φιλαρχίας και της φιλοπρωτείας, επιτίθεντο ο ένας εναντίον του άλλου. Και τα υπέφεραν αυτά επειδή αφαιρέθηκε από αυτούς Προφήτης και στοχαστής και πρεσβύτερος και θαυμαστός Σύμβουλος· και επειδή τοποθετήθηκαν ως άρχοντές τους νεανίσκοι και κυριάρχησαν επάνω τους εμπαίκτες.

Διότι η νεότητα είναι επιπόλαιη και ρέπει εύκολα προς τα φαύλα· επιθυμίες ακατάσχετες, οργή θηριώδης, προπέτειες και ύβρεις, υπερηφάνειες και αλαζονείες, είναι πάθη σύντροφα της νεότητας· φθόνος για ό,τι υπερέχει, καχυποψία για τους οικείους, και ένα σμήνος από μύρια κακά είναι συνυφασμένα με τη νεότητα. Όλα αυτά αναγκαστικά τα υφίστανται οι αρχόμενοι· διότι τα κακά των αρχόντων μετατρέπονται σε συμφορές για τους αρχομένους. Εξαιτίας αυτού συνέβησαν τα δεινά πριν από αυτήν την τελευταία άλωση των Ιεροσολύμων, όταν, συγκρουόμενοι μεταξύ τους, γέμισαν την πόλη με στάσεις και φόνους, δίχως οι πολίτες να ωθούνται προς την αναγκαία ομόνοια ούτε καν από τους εχθρούς που τους είχαν περικυκλώσει, αλλά, μολονότι αντιμετώπιζαν τον έσχατο κίνδυνο, καθώς η πόλη ήδη κυριευόταν, τα τείχη γκρεμίζονταν και οι εχθροί εισέβαλλαν, εκείνοι από φιλαρχία και φιλοπρωτεία στρέφονταν ο ένας εναντίον του άλλου. Και τα υφίσταντο αυτά, επειδή είχε αφαιρεθεί από αυτούς ο προφήτης, ο στοχαστής, ο πρεσβύτερος και ο θαυμαστός σύμβουλος· και είχαν τοποθετηθεί επάνω τους άρχοντες νεανίσκοι, και τους είχαν εξουσιάσει εμπαίκτες.

Δεν έχουν τη δύναμη του ύδατος· διότι έχει παραμείνει σε αυτούς ανέκπλυτη η αμαρτία. Δεν θα εισέλθουν στη βασιλεία των ουρανών, επειδή ατίμασαν τον Χριστό που τους εισάγει σε αυτήν· διότι δεν πίστεψαν σε αυτόν που έλεγε: «Εγώ είμαι η οδός, και εγώ είμαι η θύρα». Θα αφαιρέσει δε ομοίως τον γίγαντα και τον ισχυρό. Έπειτα, ποιος είναι ο γίγαντας; και ποιος είναι ο άλλος; Νομίζω λοιπόν εγώ ότι ονομάζει γίγαντα εκείνον που έχει φτάσει στο απόγειο της πνευματικής δύναμης, και ισχυρό εκείνον που υπολείπεται λίγο, και είναι κατώτερος από την υπεροχή που εννοείται σε εκείνον. Διότι στον καθένα από εμάς έχει δοθεί από τον Θεό ένα μέτρο χάριτος. Αυτό μας το καθιστά σαφές ο σοφότατος Παύλος, λέγοντας: «Θέλω δε όλοι οι άνθρωποι να είναι όπως και εγώ ο ίδιος· αλλά ο καθένας μας έχει το δικό του χάρισμα από τον Θεό, ο ένας έτσι, και ο άλλος αλλιώς». Είναι δε συνήθεια και γενικότερα στη θεόπνευστη Γραφή, να αποκαλεί γίγαντες τους υπερβολικά ρωμαλέους. Και γι' αυτό είπε κάπου ο Θεός για εκείνους από τη Βαβυλώνα που εκστράτευσαν εναντίον της χώρας των Ιουδαίων: «Γίγαντες έρχονται να εκπληρώσουν τον θυμό μου, χαιρόμενοι και συνάμα υβρίζοντες». Αλλά και ο ψαλμωδός λέει: «Θα αγαλλιάσει σαν γίγαντας να τρέξει την οδό του». Δεν θα υπάρξει δε στους Ιουδαίους ούτε πολεμιστής ούτε δικαστής. Εμείς όμως, που με την πίστη τιμήσαμε τον Κύριο των δυνάμεων, ενδυναμωνόμαστε από αυτόν, και γινόμαστε ικανοί για αντίσταση, αυτήν απέναντι στις πονηρές και ακάθαρτες δυνάμεις. «

Θα προσκρούσει το παιδί εναντίον του πρεσβύτη, και ο άτιμος εναντίον του έντιμου. Μας έχει ήδη προαναγγείλει ο λόγος ότι θα αφαιρεθεί από την Ιουδαία η ισχύς του άρτου και η ισχύς του ύδατος, ο γίγαντας και ο ισχυρός, ο πολεμιστής και ο δικαστής, αλλά και ο προφήτης και ο στοχαστής, και ο πρεσβύτερος και ο πεντηκόνταρχος, και ο θαυμαστός σύμβουλος, και βέβαια ο σοφός αρχιτέκτονας και ο συνετός ακροατής.

Αν όμως αναζητήσει κανείς σε αυτούς τον έμψυχο, γόνιμο και ζωντανό λόγο, από τον οποίο «όποιος πιει θα αποκτήσει πηγή ύδατος που θα αναβλύζει για την αιώνια ζωή», δεν θα τον έβρισκε. Γι' αυτό και προφητεύεται ότι θα είναι «σαν παράδεισος που δεν έχει ύδωρ». «Η ισχύς τους», λέει, «θα είναι σαν το καλάμι», όχι του σιταριού ούτε κάποιου άλλου από τα αναγκαία, αλλά σαν «το καλάμι του λιναριού» (στουπί), διότι έχει αφαιρεθεί από αυτούς «ο ισχυρός και η ισχυρή, η δύναμη του άρτου και η δύναμη του ύδατος, ο γίγαντας και ο δυνατός». Γι' αυτό και δεν μπορούν να πουν, παρόμοια με τους μαθητές του Χριστού: «τα πάντα μπορώ δια του Χριστού που με ενδυναμώνει», και: «ποιος θα μας χωρίσει από την αγάπη του Χριστού; Θλίψη ή στενοχώρια;» και τα εξής. Διότι έτσι έχει γίνει η ισχύς τους «σαν το καλάμι του λιναριού», ώστε όχι μόνο να χάσουν την ελευθερία τους, για την οποία πρωτύτερα καυχιούνταν απολαμβάνοντας αυτονομία και δικό τους βασίλειο, αλλά και να υποδουλωθούν στους τυχαίους Ρωμαίους στρατιωτικούς. «Και τα έργα τους έχουν γίνει σαν σπινθήρες», επειδή οι πράξεις τους γίνονται αιτία πυρός, εφόσον «δεν οικοδομούν με χρυσάφι ούτε με ασήμι ούτε με πολύτιμους λίθους, αλλά μόνο με ξύλα, χορτάρι και καλάμια». Γι' αυτό και σε όλα αυτά προστίθεται: «και θα κατακαούν οι άνομοι και οι αμαρτωλοί μαζί, και δεν θα υπάρχει κανείς για να τους σβήσει». Βλέπεις πώς ο λόγος τους απειλεί με πυρπόληση και εμπρησμό.

Γι' αυτό, λέει, «θα αφαιρέσει ο Κύριος από την Ιερουσαλήμ και από την Ιουδαία τον ισχυρό και την ισχυρή», ή, κατά τον Ακύλα, «έρεισμα και ερεισμό», ή, κατά τον Σύμμαχο, «στήριγμα και στηριγμό». Αυτό θα το κατανοήσεις σύμφωνα με τον αποστολικό λόγο, ο οποίος ονόμασε όσους διαπρέπουν στον κατά Θεόν βίο «στύλους και εδραίωμα»· διότι, βεβαίως, και στον προγενέστερο λαό υπήρχαν κάποιοι που αποτελούσαν σαν «εδραιώματα» και «στηρίγματα» όλου του έθνους τους, για τους οποίους ο λόγος απειλεί ότι θα αφαιρεθούν από αυτούς, και έπειτα, όχι «άρτο» ούτε «ύδωρ», αλλά «ισχύ άρτου και ισχύ ύδατος». Και αυτό θα το κατανοήσεις από τα λόγια άλλου προφήτη, ο οποίος είπε: «Ιδού, έρχονται ημέρες, λέει ο Κύριος, και θα αποστείλω λιμό στη γη, όχι λιμό άρτου ούτε δίψα ύδατος, αλλά λιμό του να ακούσουν τον λόγο του Κυρίου». Υπάρχει, λοιπόν, κάποιος λόγος ως θρεπτικός «άρτος» της ψυχής και παρομοίως λογικό ποτό, από τα οποία, αν και οι Ιουδαίοι νομίζουν ότι έχουν μεταλάβει επειδή ασχολούνται με τις θείες Γραφές και επιδεικνύουν ζήλο στην εκμάθηση και τις επαγγελίες τους, εντούτοις την ισχύ των θρεπτικών λόγων και το θρεπτικό στοιχείο της ζωοποιού πηγής δεν θα μπορούσες να τα βρεις σε αυτούς. Απειλεί επίσης ότι θα αφαιρεθεί από αυτούς «γίγαντας και ισχυρός και άνθρωπος στοχαστής»· τη λέξη «γίγαντα» όμως ούτε το εβραϊκό κείμενο ούτε οι υπόλοιποι μεταφραστές χρησιμοποίησαν.

Αντί αυτού, ο μεν Ακύλας το απέδωσε ως «δυνατόν», ο δε Σύμμαχος «ανδρείον» και ο Θεοδοτίων «δυνάστην». Απειλεί, λοιπόν, ότι θα αφαιρεθεί «και ο δυνάστης και ο δυνατός» και, επιπλέον, «και ο πολεμιστής και ο δικαστής», αντί του οποίου οι υπόλοιποι μετέφρασαν «κριτήν», και πάνω από όλα ότι θα αφαιρεθεί «προφήτης και στοχαστής». Και από αυτά, νομίζω, αποδεικνύεται αναμφίλεκτα ότι αυτά εκπληρώθηκαν μετά τη σωτήρια παρουσία. Διότι, εάν κάποιος θελήσει, βιάζοντας τα πράγματα, να ισχυριστεί ότι αυτά συνέβησαν κατά τους χρόνους του προφήτη Ησαΐα ή κατά τους χρόνους της πολιορκίας από τους Βαβυλωνίους, θα ελεγχθεί ότι πρεσβεύει ψεύδη. Επειδή, τότε συνυπήρχαν μαζί τους πάρα πολλοί προφήτες στην ίδια την Ιερουσαλήμ, πριν από την πολιορκία και κατά τη διάρκειά της, αλλά και στην ίδια τη Βαβυλωνία και μετά την επιστροφή τους από εκεί· υπήρχαν δε ανάμεσά τους και «δικαστές» που έκριναν τον λαό. Στην ίδια, λοιπόν, τη Βαβυλώνα ο Δανιήλ έκρινε τους πρεσβυτέρους, και μετά την επιστροφή, ο Ιησούς, ο γιος του Ιωσεδέκ, και ο Ζοροβάβελ, ο γιος του Σαλαθιήλ, καθοδήγησαν τον λαό, καθώς και στους μεταγενέστερους χρόνους ο Έσδρας και ο Νεεμίας, αλλά και πρεσβύτεροι που τιμούνταν για τη σύνεση και τη σοφία τους κοσμούσαν το έθνος τους. Τότε θα βρεις ότι αναδείχθηκαν ανάμεσά τους και επιφανείς «πολεμιστές» κατά τους χρόνους των Μακκαβαίων, μεταξύ των οποίων ασφαλώς υπήρξαν «και πεντηκόνταρχοι» στη στρατιωτική τάξη.

Ψ. Του ιδίου. Βʹ. Ιδού λοιπόν, ο Δεσπότης Σαβαώθ θα αφαιρέσει από την Ιουδαία και από την Ιερουσαλήμ τον ισχυρό και την ισχυρή, τη δύναμη του άρτου και τη δύναμη του ύδατος, τον γίγαντα και τον ισχυρό, τον πολεμιστή και τον δικαστή, τον προφήτη και τον στοχαστή, τον πρεσβύτερο και τον πεντηκόνταρχο, τον θαυμαστό σύμβουλο, τον σοφό αρχιτέκτονα και τον συνετό ακροατή. Και θα εγκαταστήσω νεαρούς ως άρχοντές τους, και εμπαίκτες θα τους εξουσιάσουν, και τα εξής· στα οποία προσθέτει ο Θεός: Δεν θα γίνω αρχηγός αυτού του λαού, διότι η Ιερουσαλήμ εγκαταλείφθηκε και η Ιουδαία κατέρρευσε, και οι γλώσσες τους μιλούν με ανομία, δείχνοντας απείθεια προς τον Κύριο. Διότι τώρα ταπεινώθηκε η δόξα τους, και η ντροπή του προσώπου τους στάθηκε εναντίον τους· και την αμαρτία τους την διαλάλησαν και τη φανέρωσαν όπως τα Σόδομα. Αλίμονο στην ψυχή τους, διότι κατέστρωσαν πονηρό σχέδιο εναντίον του εαυτού τους, λέγοντας: Ας δέσουμε τον δίκαιο, επειδή μας είναι ενοχλητικός· γι' αυτό, λοιπόν, θα φάνε τα γεννήματα των έργων τους. Και η λεγόμενη Σοφία Σολομώντος αναφέρει τα εξής, παρόμοια με αυτά που λέγονται εδώ περί του δικαίου: Ας στήσουμε ενέδρα στον δίκαιο, επειδή μας είναι ενοχλητικός και εναντιώνεται στα λόγια μας.

Αυτά δε στα προηγούμενα σαφώς φαίνεται από τα συμφραζόμενα ότι έχουν ειπωθεί για τον Χριστό· έτσι λοιπόν και τα όσα αναφέρονται εδώ, προφητεύονται για εκείνους που τον επιβουλεύτηκαν και οι οποίοι μηχανεύτηκαν πονηρή βουλή περισσότερο εναντίον του εαυτού τους παρά εναντίον του. Γι' αυτό και καταλλήλως ο λόγος επιφέρει σε αυτούς τη συμφορά, μέσω τού: αλίμονο στην ψυχή τους· αλλά προβάλλει και την κόλαση που τους περιμένει, λέγοντας: επομένως θα φάνε τα γεννήματα των έργων τους. Διότι, όποια έσπειραν εναντίον του Χριστού, τέτοια και θα θερίσουν στο κριτήριο του Θεού. Ήδη δε και στον παρόντα βίο, δες αν, μετά την επιβουλή κατά του Χριστού, δεν εκπληρώθηκε σε αυτούς ο προκείμενος λόγος της προφητείας, ο οποίος λέει: ιδού, ο Δεσπότης Κύριος Σαβαώθ θα αφαιρέσει από την Ιουδαία και από την Ιερουσαλήμ τον ισχυρό και την ισχυρή. Διότι αληθινά έχει αφαιρεθεί από αυτούς η θεία και ουράνια χάρη, η οποία πολύ παλαιότερα δρούσε ανάμεσά τους, και δεν είναι πλέον δυνατόν να βρεθεί σε αυτούς ούτε προφήτης ούτε στοχαστής· πού είναι δε και ο πολεμιστής τους ή ο δικαστής, ο θαυμαστός σύμβουλος ή ο συνετός ακροατής;

Ειδικότερα, πάλι, για το έθνος των Ιουδαίων, ακολουθώντας το ίδιο νόημα, προσθέτει στη συνέχεια: «Ιδού, ο Δεσπότης Κύριος Σαβαώθ θα αφαιρέσει από την Ιουδαία και από την Ιερουσαλήμ ισχυρό και ισχυρή, δύναμη άρτου και δύναμη ύδατος, γίγαντα και δυνατό και άνθρωπο πολεμιστή και δικαστή και προφήτη και στοχαστή και πρεσβύτερο και πεντηκόνταρχο και θαυμαστό σύμβουλο και σοφό αρχιτέκτονα και συνετό ακροατή», και τα όσα ακολουθούν. Στο σημείο αυτό, αφού σταθείς με προσοχή, παράβαλε τα προλεγόμενα της προφητείας, μέσω των οποίων έχει ειπωθεί: «Ο λόγος που δόθηκε από τον Κύριο στον Ησαΐα, τον υιό του Αμώς, υπέρ της Ιουδαίας και υπέρ της Ιερουσαλήμ», διότι τα όσα αναφέρονται στρέφονται μάλλον εναντίον τους παρά υπέρ αυτών, εκτός εάν βεβαίως κρύβεται σε αυτά κάποιο λανθάνον νόημα. Πώς, δηλαδή, εφόσον επρόκειτο να αφαιρέσει «από την Ιουδαία και από την Ιερουσαλήμ ισχυρό και ισχυρή, δύναμη άρτου και δύναμη ύδατος», και όλα όσα παλαιόθεν διέπρεπαν μεταξύ τους, προέλεγε ότι οι προφητείες αυτές θα ήταν «υπέρ της Ιουδαίας και υπέρ της Ιερουσαλήμ»; Και πώς είναι υπέρ αυτών το να λέγονται πάλι στη συνέχεια τα εξής: «Έχει εγκαταλειφθεί η Ιερουσαλήμ, και η Ιουδαία κατέρρευσε, και οι γλώσσες τους είναι με την ανομία, απειθώντας προς τον Κύριο»;

ΤΜΓ΄. Προς τον Πέτρο. Δεν είναι μικρό πράγμα ο συνετός ακροατής, ο οποίος δεν διακόπτει τη ροή του λόγου μόνο για να εκφράσει τον θαυμασμό του, αλλά και εμβαθύνει στα δυσνόητα, και είναι σε θέση να συνεισφέρει κάτι και από τον εαυτό του. Και το ότι δεν είναι μικρό, φαίνεται από το γεγονός ότι, μαζί με τα άλλα μεγάλα και εξαίρετα αγαθά που απείλησε ο Θεός να αφαιρέσει από την Ιερουσαλήμ, συμπεριέλαβε και τον συνετό ακροατή· πράγμα που δεν θα το έλεγε, αν δεν συνέβαλλε σε κάτι σπουδαίο. Γι' αυτό και ο Παροιμιαστής είπε: «Το αυτί του ακροατή είναι επιθυμία του σοφού». Διότι δεν του προκαλεί πολλούς κόπους ούτε ιδρώτα, αλλά απαιτεί μόνο αφορμές και σπέρματα. Διότι για την καλλιέργεια αρκεί η σύνεση.

Διότι οι Ιουδαίοι αποστερήθηκαν από όλα τα αγαθά· αμέσως, για παράδειγμα, αθέτησαν και τις Γραφές, μολονότι τις είχαν μεταφράσει εβδομήντα δύο σοφοί. Διότι τόσοι ήταν οι αρχαίοι Ιουδαίοι που είχαν ασχοληθεί με αυτό το ιστορικό έργο πριν από την έλευση του Σωτήρος, έχοντας επιλεγεί με κριτήριο την αριστεία από τους καλύτερους για τη μετάφραση των Γραφών, οι οποίες βρίσκονταν ακόμη τότε δόκιμα γραμμένες σε εβραϊκούς χαρακτήρες, και η μετάφραση εγκρίθηκε, και επιβλήθηκαν κατάρες από όλους τους Εβραίους, σε περίπτωση που κάποιος θα αλλοίωνε τη μετάφραση. Και εμείς για αυτούς τους λόγους τις περιβάλλουμε με σεβασμό, ακούγοντας τον Μωυσή να λέει: «Με το στόμα δύο και τριών μαρτύρων θα επιβεβαιωθεί κάθε λόγος», αποδεχόμενοι με ικανοποίηση τη μετάφραση που στηρίζεται πλέον όχι σε δύο, αλλά σε εβδομήντα δύο μάρτυρες. Αλλά για όσο διάστημα βέβαια ζούσαν οι σοφοί των Ιουδαίων, το κύρος της μετάφρασης διατηρούνταν· όταν όμως, στη συνέχεια, διαπράχθηκε η παρανομία κατά του Σωτήρος, έσβησαν όλα τα ωραία στοιχεία των Ιουδαίων. Ο προφήτης είναι εκείνος που κηρύττει: «Ιδού, ο Κύριος Σαβαώθ θα αφαιρέσει από την Ιερουσαλήμ και από την Ιουδαία τον ισχυρό άνδρα και την ισχυρή γυναίκα, τη δύναμη του άρτου και τη δύναμη του ύδατος, τον γίγαντα και τον ισχυρό και τον πολεμιστή και τον δικαστή και τον προφήτη και τον στοχαστή και τον πρεσβύτερο και τον σοφό αρχιτέκτονα και τον συνετό ακροατή· και θα εγκαταστήσω νεανίσκους ως άρχοντές τους, και εμπαίκτες θα τους εξουσιάζουν».

Γίγαντα και ισχυρό. Η Γραφή συνηθίζει πάντοτε να αποκαλεί γίγαντα τον ισχυρό, ή εκείνον που υπερέχει των πολλών ως προς την αναλογία των μελών του. Διότι και στο βιβλίο της Κτίσεως, όταν λέει: «Αυτοί ήσαν οι γίγαντες, οι άνθρωποι οι ονομαστοί», λέγοντας αυτά δεν διηγείται ότι δημιουργήθηκε κάποιο άλλο γένος, αλλά υποδηλώνει σε εμάς τους ισχυρούς, τους εύρωστους και τους σφριγηλούς.

Και άνθρωπο πολεμιστή και δικαστή. Αφόρητη είναι η τιμωρία και τα όσα ειπώθηκαν αποτελούν απόδειξη έσχατης απώλειας, τα οποία, αν και τα τείχη και οι πύργοι στέκονται όρθια, θα μπορούσαν να παραδώσουν την πόλη αύτανδρη στους εχθρούς. Διότι η ασφάλεια των πόλεων δεν έγκειται στους λίθους, στα ξύλα και στους περιβόλους, αλλά στη σύνεση εκείνων που κατοικούν την πόλη, οι οποίοι, όταν μεν είναι παρόντες, ακόμη και αν υπάρχουν εχθροί, την τειχίζουν με μεγαλύτερη ασφάλεια από καθετί άλλο· όταν δε απουσιάζουν, ακόμη και όταν δεν ενοχλεί κανένας, την καθιστούν πιο άθλια και από πολιορκούμενη πόλη.

Μαζί δε με τον προφήτη, λέει ότι αφαιρεί και τον στοχαστή. Εδώ μου φαίνεται ότι εννοεί ως στοχαστή εκείνον που, από πολλή σύνεση αλλά και από την ίδια την πείρα των πραγμάτων, στοχάζεται τα μέλλοντα. Διότι άλλο πράγμα είναι ο στοχασμός και άλλο η προφητεία. Επειδή ο ένας ομιλεί με το θείο Πνεύμα, χωρίς να εισφέρει τίποτα από τον εαυτό του· ενώ ο άλλος, λαμβάνοντας αφορμές από όσα έχουν ήδη συμβεί και ενεργοποιώντας τη δική του σύνεση, προβλέπει πολλά από τα μέλλοντα, όπως είναι φυσικό να προβλέψει ένας συνετός άνθρωπος. Αλλά είναι μεγάλη η απόσταση μεταξύ του ενός και του άλλου, και τόσο μεγάλη όσο είναι η διαφορά ανάμεσα στην ανθρώπινη σύνεση και τη θεία χάρη. Και για να κάνω τον λόγο μου φανερό με ένα παράδειγμα, ας αναλογιστούμε τον Σολομώντα και τον Ελισσαίο. Διότι και οι δύο έφεραν στο φως κρυμμένα πράγματα και αποκάλυψαν μυστικά· και οι δύο όμως δεν το έπραξαν με την ίδια δύναμη. Αλλά ο μεν ένας, βάσει της ανθρώπινης σύνεσης, πήρε αφορμές από την ανθρώπινη φύση στην περίπτωση εκείνων των πορνών γυναικών· ο δε άλλος, χωρίς να χρησιμοποιήσει κανέναν λογισμό (διότι ποιος λογισμός θα ήταν ικανός να ανακαλύψει την κλοπή του Γιεζή;), αλλά με τη θεία χάρη, διείδε όσα είχαν συμβεί μακριά.

Και πρεσβύτερο και πεντηκόνταρχο. Μαζί, βεβαίως, με αυτούς λέει ότι θα αφαιρέσει και τον πρεσβύτερο και τον πεντηκόνταρχο· εννοώντας ως πρεσβύτερο όχι απλώς αυτόν που έχει γεράσει, αλλά εκείνον που μαζί με τα λευκά μαλλιά διατηρεί και τη σύνεση που αρμόζει σε αυτά. Και όταν λέει πεντηκόνταρχο, δεν εννοεί κάποιον συγκεκριμένο πεντηκόνταρχο, αλλά με την ονομασία αυτή υπονοεί όλους τους άρχοντες. Διότι τίποτα, τίποτα δεν είναι χειρότερο από την αναρχία, όπως ακριβώς δεν θα μπορούσε να υπάρξει και τίποτα πιο επισφαλές από ένα πλοίο που δεν έχει κυβερνήτη. Και δεν σταματά ούτε εδώ, αλλά απειλεί ότι θα αφαιρέσει και μια άλλη μεγάλη ασφάλεια, δηλαδή εκείνους που γνωρίζουν να δίνουν τις άριστες συμβουλές, οι οποίοι προσφέρουν στις πόλεις ευεργεσία όχι μικρότερη από εκείνη των όπλων.

Διότι θα αφαιρέσω, λέγει, και τον θαυμαστό σύμβουλο και τον σοφό αρχιτέκτονα. Δεν εννοεί τον οικοδόμο, αλλά αυτόν που είναι έμπειρος στα πράγματα και γνωρίζει πολλά και ξέρει να διευθετεί με σύνεση όλες τις υποθέσεις της πόλεως.