Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 3:4

Διότι αγνοούσαν, όταν ζητούσαν τον Βαραββά και σκότωναν τον Κύριο, ότι θα ζήσουν τον βίο του Βαραββά και ότι κάθε στάση και φόνος θα αυξηθεί ανάμεσά τους· θα αποβάλουν δε από τον εαυτό τους το φως και την αλήθεια και όλα όσα είναι ο Κύριος, όπως λέει ο Ησαΐας: «Ιδού, ο δεσπότης Κύριος Σαβαώθ θα αφαιρέσει από την Ιουδαία και από την Ιερουσαλήμ τον ισχυρό και την ισχυρή, τη δύναμη του άρτου και τη δύναμη του ύδατος, τον γίγαντα και τον δυνατό, και τον πολεμιστή άρχοντα, και τον δικαστή, και τον προφήτη, και τον στοχαστή, και τον πρεσβύτερο, και τον πεντηκόνταρχο, και τον θαυμαστό σύμβουλο, και τον σοφό αρχιτέκτονα, και τον συνετό ακροατή. Και θα εγκαταστήσω νεαρούς ως άρχοντές τους, και εμπαίκτες θα τους εξουσιάσουν». Διότι οι άθλιοι ενέπαιζαν τον Κύριο, και δεν έβλεπαν ότι εκπληρωνόταν εις βάρος τους το προφητικό ρητό που λέει: «Εμπαίκτες θα τους εξουσιάσουν». Διότι αυτό είναι το παράδοξο του Σωτήρος, ότι ενώ σταυρωνόταν έπασχε μεν υπέρ της ανθρωπότητας, εξευτέλισε δε τον θάνατο, και εκπληρώνονταν εναντίον των Ιουδαίων όσα είχαν γραφτεί. Ότι δε και το φως έχει αφαιρεθεί από αυτούς, έχει γραφτεί στον Ιερεμία ως εξής: «Ο Λόγος που δόθηκε στον Ιερεμία για όλο τον λαό του Ιούδα». Έπειτα προσθέτει λέγοντας: «Θα αφαιρέσω από αυτούς φωνή ευφροσύνης και φωνή χαράς, φωνή νυμφίου και φωνή νύμφης, οσμή μύρου και φως λύχνου».

Και θα καταστήσω νεαρούς ως άρχοντές τους, και εμπαικτές θα τους εξουσιάσουν. Διπλή είναι η τιμωρία: και να αφαιρούνται τα αγαθά, και να παραδίδονται στους χειρότερους. Διότι, αφού ο Δεσπότης Κύριος αφαίρεσε από την Ιουδαία και από την Ιερουσαλήμ τη δύναμη του άρτου και τη δύναμη του ύδατος, τον γίγαντα και τον ισχυρό, τον πολεμιστή και τον δικαστή, τον στοχαστή και τον πεντηκόνταρχο, τον θαυμαστό σύμβουλο, τον σοφό αρχιτέκτονα και τον συνετό ακροατή, τότε ο λόγος τούς απείλησε ότι θα τους σταλούν νεαροί άρχοντες. Έτσι, αναγνωρίζει ως την πιο βαρειά τιμωρία το να κυβερνάται και να διοικείται μια πόλη από νέους. Διότι η νεότητα είναι επιπόλαιη και ρέπει εύκολα προς τα φαύλα· αχαλίνωτες επιθυμίες, θηριώδεις οργές, προπέτειες, ύβρεις, υπερηφάνειες και αλαζονείες, αποτελούν πάθη συνυφασμένα με τη νεότητα· φθόνος για ό,τι υπερέχει, καχυποψία για τους οικείους. Ένα σμήνος από αναρίθμητα κακά είναι συνδεδεμένο με τη νεότητα· όλα αυτά αναγκαστικά τα υφίστανται οι αρχόμενοι, διότι τα ελαττώματα των αρχόντων μετατρέπονται σε συμφορές για τους αρχομένους.

«Θα εγκαταστήσω νεανίσκους ως άρχοντές τους». Τα μεν αγαθά εξαγγέλλονταν στον ενικό αριθμό (ισχυρό άνδρα και ισχυρή γυναίκα, πολεμιστή, δικαστή, προφήτη, στοχαστή, πεντηκόνταρχο, θαυμαστό Σύμβουλο, σοφό Αρχιτέκτονα, τον συνετό ακροατή)· η απειλή όμως των κακών αυξήθηκε στον πληθυντικό: «Νεανίσκους άρχοντες, και Εμπαίκτες θα σας εξουσιάσουν». —Δεν κατακρίνεται αυτός που είναι νέος στην ηλικία, αλλά ο ανώριμος στο ήθος· διότι δεν είναι εξάπαντος αξιοκατάκριτος αυτός που υπολείπεται σε ηλικία, αλλά εκείνος που ζει σύμφωνα με τα πάθη. Τέτοιος ήταν ο Ροβοάμ, για τον οποίο έχει γραφεί ότι: «Και ο Ροβοάμ ήταν νεαρός και δειλός στην καρδιά». Γι' αυτό και ο Εκκλησιαστής λέει: «Αλίμονό σου πόλη, της οποίας ο βασιλιάς είναι νεαρός και οι άρχοντές σου τρώνε από το πρωί».

Εμπαίκτες δε θα κυριεύσουν εκείνους που παρέδωσαν τους εαυτούς τους ως δούλους στην αμαρτία. Διότι, εάν ο κοινός εχθρός γίνει κύριός τους, δεν τους μεταχειρίζεται ως δικούς του, αλλά τους καταχράται ως ξένους. Διότι ο κοινός μας πολέμιος διαπομπεύει αυτόν που έχει παγιδευτεί από την αμαρτία, καταπατώντας μας και επαιρόμενος εναντίον μας, και όχι μόνο εναντίον μας, αλλά και εναντίον του Κυρίου μας, από τον οποίο μας οδήγησε σε αποστασία· και φανερώνοντας δημόσια την ασχημία μας, δεν παύει να θριαμβολογεί επί των αιχμαλώτων και να εμπαίζει τους υποχειρίους του. Διότι, επειδή ο ίδιος έχει πλαστεί για να εμπαίζεται (διότι λέγει: «Αυτή είναι η αρχή της δημιουργίας του Κυρίου, που πλάστηκε για να εμπαίζεται από τους Αγγέλους του»· και ο ψαλμός: «Αυτός ο δράκοντας, τον οποίο έπλασες για να τον εμπαίζεις»), αφού έστρεψε σε εμάς αυτά που ο ίδιος όφειλε να υφίσταται, μας εξουσιάζει μέσω των εμπαιγμών. Γι' αυτό και εκείνος, που αισθάνθηκε την αμαρτία που ενεργήθηκε μέσα του από τον διάβολο, λέγει: «Διότι οι ψόες μου γέμισαν από εμπαιγμούς».

Αυτούς δε τους εμπαίκτες δεν απειλεί ο ίδιος ο Κύριος ότι θα τους εγκαταστήσει εξουσιαστές, όπως τους νεαρούς άρχοντες, αλλά είπε ότι θα κυριαρχήσουν από μόνοι τους, καθώς ο καθένας, διά των έργων του, επισύρει στον εαυτό του το να κυριευθεί από αυτούς. Ίσως, λοιπόν, εξαιτίας του ότι εκείνοι που επρόκειτο να σταυρώσουν τον Κύριο Τον ενέπαιξαν πριν από τον Σταυρό, παραδόθηκαν σε νεότερη εξουσία, σε αυτήν των Ρωμαίων· και τους κατακυρίευσαν εμπαίκτες, αυτοί που δεν κατέχουν την αλήθεια μέσα τους. —Και αν δεις την Εκκλησία να καθοδηγείται από εκείνους που με πανουργία νοθεύουν τον λόγο και από εκείνους που με υποκρισία ψευδολογούν, γνώριζε ότι την κυριεύουν εμπαίκτες, οι οποίοι διά των ωραίων και πειστικών λόγων εξαπατούν τους πιο αγαθούς.

«Και θα συμπλακεί ο λαός, άνθρωπος με άνθρωπο, και άνθρωπος με τον πλησίον του». Ο Προφήτης διηγείται ξεκάθαρα τα γεγονότα πριν από την άλωση των Ιεροσολύμων (αυτής της τελευταίας, μετά την οποία παραδόθηκαν στη διασπορά), χωρίς πλέον να προάγει τον λόγο του μέσα από προφητικά αινίγματα, αλλά εξιστορώντας τα ίδια τα γεγονότα γυμνά και απροκάλυπτα. Τότε που, συμπλεκόμενοι μεταξύ τους, γέμισαν την πόλη με στάση και φόνους, χωρίς να ωθούνται στην αναγκαία ομόνοια ούτε καν από τους εχθρούς που τους περιστοίχιζαν. Αντιθέτως, παρότι αντιμετώπιζαν τον έσχατο κίνδυνο, με την πόλη να καταλαμβάνεται ήδη, τα τείχη να κατακρημνίζονται και τους εχθρούς να εισέρχονται κατά σμήνη, εκείνοι, εξαιτίας της φιλαρχίας και της φιλοπρωτείας, επιτίθεντο ο ένας εναντίον του άλλου. Και τα υπέφεραν αυτά επειδή αφαιρέθηκε από αυτούς Προφήτης και στοχαστής και πρεσβύτερος και θαυμαστός Σύμβουλος· και επειδή τοποθετήθηκαν ως άρχοντές τους νεανίσκοι και κυριάρχησαν επάνω τους εμπαίκτες.

Λαέ μου, εκείνοι που σας μακαρίζουν σας πλανούν και ταράζουν την πορεία των ποδιών σας. Εκείνοι που εξουσιάζονται από νεανίσκους και κυριεύονται από εμπαίκτες, εκείνοι που απογυμνώνονται από τους φοροεισπράκτορες και, λόγω της αδυναμίας τους να εξοφλήσουν τα χρέη τους, οδηγούνται στη δουλεία, έχοντας χάσει την ελευθερία τους εξαιτίας της υπερβολικής φτώχειας, είναι μάλλον άξιοι να ελεούνται, παρά να μακαρίζονται. Επομένως, αυτός που μακαρίζει τέτοιους ανθρώπους, επιτελώντας έργο κόλακα και χαριζόμενος περισσότερο από το πρέπον, τους πλανά προξενώντας τους μεγάλη βλάβη, καθώς τους αφαιρεί τη συναίσθηση των αμαρτημάτων τους. Σε όσους δε εξαπατώνται από αυτόν τον αδικαιολόγητο μακαρισμό, συνταράσσεται και η πορεία των ποδιών τους. Διότι οι μεν θλίψεις παρακινούν προς την ταπείνωση, ενώ ο μακαρισμός προκαλεί έπαρση.

Διότι η νεότητα είναι επιπόλαιη και ρέπει εύκολα προς τα φαύλα· επιθυμίες ακατάσχετες, οργή θηριώδης, προπέτειες και ύβρεις, υπερηφάνειες και αλαζονείες, είναι πάθη σύντροφα της νεότητας· φθόνος για ό,τι υπερέχει, καχυποψία για τους οικείους, και ένα σμήνος από μύρια κακά είναι συνυφασμένα με τη νεότητα. Όλα αυτά αναγκαστικά τα υφίστανται οι αρχόμενοι· διότι τα κακά των αρχόντων μετατρέπονται σε συμφορές για τους αρχομένους. Εξαιτίας αυτού συνέβησαν τα δεινά πριν από αυτήν την τελευταία άλωση των Ιεροσολύμων, όταν, συγκρουόμενοι μεταξύ τους, γέμισαν την πόλη με στάσεις και φόνους, δίχως οι πολίτες να ωθούνται προς την αναγκαία ομόνοια ούτε καν από τους εχθρούς που τους είχαν περικυκλώσει, αλλά, μολονότι αντιμετώπιζαν τον έσχατο κίνδυνο, καθώς η πόλη ήδη κυριευόταν, τα τείχη γκρεμίζονταν και οι εχθροί εισέβαλλαν, εκείνοι από φιλαρχία και φιλοπρωτεία στρέφονταν ο ένας εναντίον του άλλου. Και τα υφίσταντο αυτά, επειδή είχε αφαιρεθεί από αυτούς ο προφήτης, ο στοχαστής, ο πρεσβύτερος και ο θαυμαστός σύμβουλος· και είχαν τοποθετηθεί επάνω τους άρχοντες νεανίσκοι, και τους είχαν εξουσιάσει εμπαίκτες.

Ούτε θα μπορούσε να βρει κανείς ανάμεσά τους κάποιον που να γνωρίζει να κρίνει σωστά, είτε για τα θέματα που αφορούν τον νου, είτε για τα εξωτερικά και βιωτικά πράγματα. Διότι εισβάλλουν στον ανθρώπινο νου παράξενοι και πονηροί διαλογισμοί, και τον αναστατώνει ένας φοβερός θόρυβος ακάθαρτων επιθυμιών· όμως ο νους του σοφού και ενάρετου στέκεται σταθερός, σαν ένας κριτής που εξετάζει το καθετί, και απορρίπτει μεν το φαύλο, ενώ με μυστική ψήφο στεφανώνει το χρήσιμο. Αυτό είναι εντελώς ανεφάρμοστο και ανάμεσα στα πλήθη των Ιουδαίων. Διότι δεν είναι μαζί τους ο Θεός που μας καθοδηγεί προς αυτό, αλλά ούτε, ακόμη κι αν ασκούνταν κάπως στα εξωτερικά ζητήματα, θα γνώριζαν να διακρίνουν το άμεμπτο και αυτό που αρέσει στον Θεό· πώς, άλλωστε, θα μπορούσαν να γνωρίζουν τον ακριβή σκοπό του νόμου, εκείνοι που ήρθαν σε σύγκρουση με τον Νομοθέτη, και εξαιτίας αυτού του λόγου έχουν δικαίως στερηθεί κάθε σύνεση, αναφέρομαι δηλαδή στην κατανόηση των ιερών Γραφών; «Θα αφαιρέσει δε ομοίως», λέει, «μαζί με αυτό, προφήτη, και στοχαστή, και πρεσβύτερο, και πεντηκόνταρχο, και θαυμαστό σύμβουλο, και σοφό αρχιτέκτονα, και συνετό ακροατή· και θα εγκαταστήσω νεαρούς ως άρχοντές τους, και εμπαίκτες θα τους εξουσιάζουν». Ότι λοιπόν έχει αφαιρεθεί η προφητεία από τη Συναγωγή των Ιουδαίων, κανείς δεν θα μπορούσε να αμφιβάλλει, καθώς το ίδιο το γεγονός το φανερώνει περίτρανα. Διότι οι μακάριοι προφήτες, που έζησαν κατά καιρούς, προανήγγειλαν τον Χριστό Ιησού.

Διότι πολλοί λόγοι έχουν ειπωθεί από πολλούς, οι οποίοι και δογματική εξήγηση περιέχουν, και φέρνουν στη μνήμη την επιείκεια των τρόπων. Όμως οι ασύνετοι και οι αμαθείς τους αρπάζουν χωρίς διάκριση και αποδέχονται τους λόγους αβασάνιστα, παρόλο που δεν έχουν τίποτα το ωφέλιμο, αλλά αντίθετα συνηθίζουν να προκαλούν μεγάλη βλάβη. Ο συνετός ακροατής, όμως, σαν έμπειρος τραπεζίτης, αποδέχεται αυτό που από τη φύση του ωφελεί, ενώ απορρίπτει ως κίβδηλο, σαν κάποιο πλαστό νόμισμα, εκείνο που δεν είναι έτσι. Κάτι τέτοιο λέει και ο μακάριος Παύλος: «Γίνετε συνετοί τραπεζίτες, τα πάντα να τα δοκιμάζετε, το καλό να το κρατάτε, και από κάθε είδος πονηρού να απέχετε». Αλλά και ένας άλλος από τους άγιους μαθητές δίνει παρόμοια εντολή λέγοντας: «Αδελφοί, να δοκιμάζετε τα πνεύματα, αν προέρχονται από τον Θεό». Εφόσον λοιπόν όλα αυτά έχουν αφαιρεθεί, θα καταστήσω, λέει, άρχοντές τους νεαρούς, και εμπαίκτες θα τους εξουσιάζουν. Νεαρούς όμως εδώ δεν εννοεί πάλι ως προς τον χρόνο της ηλικίας, αλλά εκείνους που δεν έχουν αποκτήσει ακόμη την τελειότητα της συνέσεως. Διότι η νεότητα πάντοτε στερείται φρονήσεως, κλονίζεται ως προς την απάθεια και υποχωρεί μπροστά στην άριστη βουλή. Και μέχρι σήμερα συνεχίζουν αληθινά οι Ιουδαίοι να έχουν τέτοιους ηγέτες, και νεαρούς εξαιτίας της πνευματικής τους ερημίας. Είναι δε εμπαίκτες και με άλλον τρόπο, αγοράζοντας με χρήματα το να ονομάζονται Ραββί, και αναλαμβάνοντας την καθοδήγηση εξαιτίας της φιλοχρηματίας και της συγκέντρωσης κερδών.

Είναι δε φυσικό να υπήρξαν ανάμεσά τους 〈και θαυμαστοί σύμβουλοι〉, 〈σοφοί〉 στον λόγο και 〈αρχιτέκτονες〉. Υπήρχαν επίσης ανάμεσά τους και 〈συνετοί ακροατές〉, οι οποίοι ενέκριναν τους λόγους των προφητών, αποδοκιμάζοντας εκείνους των ψευδοπροφητών, και το έπρατταν αυτό με κριτικό πνεύμα. Κατά το παρελθόν, λοιπόν, όλα αυτά ήκμαζαν στο ιουδαϊκό έθνος, ⌜αλλά εξέλιπαν μαζικά και ‹αφαιρέθηκαν› σύμφωνα με την προφητεία «από την Ιερουσαλήμ και από την Ιουδαία», όλα μαζί σε καμία άλλη περίοδο, παρά κατά τον καιρό της επιβουλής τους εναντίον του Σωτήρος μας.⌝ Εκπίπτοντας δε από όλα τα προαναφερθέντα, εκείνοι που κατηγορούνται από την προφητεία ⌜παραδόθηκαν σε 〈εμπαίκτες〉 κυρίους και σε 〈νεανίσκους άρχοντες〉.

Ψ. Του ιδίου. Βʹ. Ιδού λοιπόν, ο Δεσπότης Σαβαώθ θα αφαιρέσει από την Ιουδαία και από την Ιερουσαλήμ τον ισχυρό και την ισχυρή, τη δύναμη του άρτου και τη δύναμη του ύδατος, τον γίγαντα και τον ισχυρό, τον πολεμιστή και τον δικαστή, τον προφήτη και τον στοχαστή, τον πρεσβύτερο και τον πεντηκόνταρχο, τον θαυμαστό σύμβουλο, τον σοφό αρχιτέκτονα και τον συνετό ακροατή. Και θα εγκαταστήσω νεαρούς ως άρχοντές τους, και εμπαίκτες θα τους εξουσιάσουν, και τα εξής· στα οποία προσθέτει ο Θεός: Δεν θα γίνω αρχηγός αυτού του λαού, διότι η Ιερουσαλήμ εγκαταλείφθηκε και η Ιουδαία κατέρρευσε, και οι γλώσσες τους μιλούν με ανομία, δείχνοντας απείθεια προς τον Κύριο. Διότι τώρα ταπεινώθηκε η δόξα τους, και η ντροπή του προσώπου τους στάθηκε εναντίον τους· και την αμαρτία τους την διαλάλησαν και τη φανέρωσαν όπως τα Σόδομα. Αλίμονο στην ψυχή τους, διότι κατέστρωσαν πονηρό σχέδιο εναντίον του εαυτού τους, λέγοντας: Ας δέσουμε τον δίκαιο, επειδή μας είναι ενοχλητικός· γι' αυτό, λοιπόν, θα φάνε τα γεννήματα των έργων τους. Και η λεγόμενη Σοφία Σολομώντος αναφέρει τα εξής, παρόμοια με αυτά που λέγονται εδώ περί του δικαίου: Ας στήσουμε ενέδρα στον δίκαιο, επειδή μας είναι ενοχλητικός και εναντιώνεται στα λόγια μας.

ΝΣΤʹ. Και γιατί να αναφέρω το καθένα χωριστά; Διότι εκείνος, επειδή δεν ζούσε για τον εαυτό του, αλλά για τον Χριστό και το κήρυγμα, και αφού σταύρωσε τον κόσμο για τον εαυτό του και σταυρώθηκε ο ίδιος ως προς τον κόσμο και τα ορατά πράγματα, τα θεωρεί όλα μικρά και κατώτερα της επιθυμίας του· έστω κι αν από την Ιερουσαλήμ και τα περίχωρά της μέχρι το Ιλλυρικό διέδωσε πλήρως το Ευαγγέλιο, έστω κι αν έφτασε μέχρι τον τρίτο ουρανό δι' αρπαγής, έστω κι αν έγινε θεατής του παραδείσου, έστω κι αν έγινε ακροατής ρημάτων ανέκφραστων σε εμάς. Αυτά χαρακτηρίζουν τον Παύλο, και όποιον είναι όμοιος με εκείνον στο πνεύμα. Εμείς όμως φοβόμαστε, συγκρινόμενοι με αυτούς, μήπως είμαστε σαν τους μωρούς άρχοντες της Τάνεως, ή σαν καταπιεστές πράκτορες, ή σαν αυτούς που μακαρίζουν τον λαό ψευδώς· και θα προσθέσω, μήπως μακαριζόμαστε και εμείς ψευδώς και ταράζουμε τον δρόμο των ποδιών σας· ή μήπως είμαστε εμπαίκτες που κυριαρχούν, ή νεαροί ηγέτες ατελείς στη φρόνηση, που δεν διαθέτουν ούτε καν ψωμί και ένδυμα για να καθοδηγούν κάποιους· ή προφήτες που διδάσκουν την ανομία, ή άρχοντες απειθείς, που είναι άξιοι να κακολογούνται μαζί με τα πατροπαράδοτά τους εξαιτίας της σκληρότητας της πείνας· ή ιερείς που απέχουν πάρα πολύ από το να μιλούν στην καρδιά της Ιερουσαλήμ. Όλα αυτά δικαίως τα ονειδίζει και τα καταμαρτυρεί ο Ησαΐας, ο οποίος καθαρίστηκε από το Σεραφείμ και τον αναμμένο άνθρακα.

Διότι οι Ιουδαίοι αποστερήθηκαν από όλα τα αγαθά· αμέσως, για παράδειγμα, αθέτησαν και τις Γραφές, μολονότι τις είχαν μεταφράσει εβδομήντα δύο σοφοί. Διότι τόσοι ήταν οι αρχαίοι Ιουδαίοι που είχαν ασχοληθεί με αυτό το ιστορικό έργο πριν από την έλευση του Σωτήρος, έχοντας επιλεγεί με κριτήριο την αριστεία από τους καλύτερους για τη μετάφραση των Γραφών, οι οποίες βρίσκονταν ακόμη τότε δόκιμα γραμμένες σε εβραϊκούς χαρακτήρες, και η μετάφραση εγκρίθηκε, και επιβλήθηκαν κατάρες από όλους τους Εβραίους, σε περίπτωση που κάποιος θα αλλοίωνε τη μετάφραση. Και εμείς για αυτούς τους λόγους τις περιβάλλουμε με σεβασμό, ακούγοντας τον Μωυσή να λέει: «Με το στόμα δύο και τριών μαρτύρων θα επιβεβαιωθεί κάθε λόγος», αποδεχόμενοι με ικανοποίηση τη μετάφραση που στηρίζεται πλέον όχι σε δύο, αλλά σε εβδομήντα δύο μάρτυρες. Αλλά για όσο διάστημα βέβαια ζούσαν οι σοφοί των Ιουδαίων, το κύρος της μετάφρασης διατηρούνταν· όταν όμως, στη συνέχεια, διαπράχθηκε η παρανομία κατά του Σωτήρος, έσβησαν όλα τα ωραία στοιχεία των Ιουδαίων. Ο προφήτης είναι εκείνος που κηρύττει: «Ιδού, ο Κύριος Σαβαώθ θα αφαιρέσει από την Ιερουσαλήμ και από την Ιουδαία τον ισχυρό άνδρα και την ισχυρή γυναίκα, τη δύναμη του άρτου και τη δύναμη του ύδατος, τον γίγαντα και τον ισχυρό και τον πολεμιστή και τον δικαστή και τον προφήτη και τον στοχαστή και τον πρεσβύτερο και τον σοφό αρχιτέκτονα και τον συνετό ακροατή· και θα εγκαταστήσω νεανίσκους ως άρχοντές τους, και εμπαίκτες θα τους εξουσιάζουν».

«Και θα εγκαταστήσω νεανίσκους ως άρχοντές τους». Αυτό είναι χειρότερο από την αναρχία και πολύ πιο επικίνδυνο. Διότι, εκείνος μεν που δεν έχει άρχοντα στερείται τον καθοδηγητή του· εκείνος όμως που έχει πονηρό άρχοντα, έχει κάποιον που τον ρίχνει σε γκρεμούς. Και χρησιμοποίησε εδώ τον όρο «νεανίσκους» όχι απλώς για να κατακρίνει την ηλικία, αλλά για να καταδείξει την ανοησία τους με βάση το γνώρισμα που πλεονάζει σε αυτήν.

Και εμπαικτές θα τους εξουσιάσουν. Βλέπεις ότι δεν κατακρίνει απλώς την ηλικία, αλλά τη διεφθαρμένη προαίρεση; Διότι με την επόμενη φράση το κατέστησε αυτό σαφέστερο. Και ως εμπαικτές εδώ εννοεί τους απατεώνες, τους είρωνες, τους κόλακες, εκείνους που μέσω της γοητείας των λόγων τους τούς παραδίδουν στον διάβολο.

Ετοιμάζουν τα χέρια τους για το κακό. Ο άρχοντας ζητεί, και ο κριτής μίλησε ειρηνικά λόγια, σύμφωνα με την επιθυμία της ψυχής του.» «Εσείς παρεκκλίνατε από την οδό· κάνατε πολλούς να προσκόψουν. Και εγώ σας παρέδωσα εξουθενωμένους σε όλα τα έθνη, επειδή παίρνατε δώρα κατά την εφαρμογή του νόμου.» «Γίνεται δίκη, και ο κριτής λαμβάνει δώρα. Γι' αυτό καταλύθηκε ο νόμος, και δεν φτάνει μέχρι τέλους η δίκη, διότι ο ασεβής καταδυναστεύει τον δίκαιο.» «Οι άρχοντές της μέσα σε αυτήν είναι σαν λιοντάρια που ωρύονται, οι κριτές της σαν λύκοι της Αραβίας.» «Οι άρχοντές σου είναι απειθείς, συνεργάτες κλεφτών, αγαπούν τα δώρα, επιδιώκουν ανταποδόματα, δεν αποδίδουν δικαιοσύνη στα ορφανά και δεν δίνουν προσοχή στη δίκη των χηρών.» «Θα εγκαταστήσω νεαρούς ως άρχοντές τους, και εμπαίκτες θα τους κυριεύσουν.» «Όταν απλώνετε τα χέρια σας, θα αποστρέφω το πρόσωπό μου από εσάς. Διότι τα χέρια σας είναι γεμάτα αίμα.» «Αλίμονο σε εκείνους που δικαιώνουν τον ασεβή εξαιτίας δώρων, και αφαιρούν το δίκαιο από τον δίκαιο. Γι' αυτό, όπως καίγεται η καλαμιά από τα αναμμένα κάρβουνα, και καταφλέγεται από την αναμμένη φλόγα, έτσι η ρίζα τους θα γίνει σαν ξερό χόρτο, και το άνθος τους θα υψωθεί σαν σκόνη. Διότι δεν θέλησαν να εφαρμόσουν τον νόμο του Κυρίου Σαβαώθ, αλλά περιφρόνησαν τον λόγο του Αγίου του Ισραήλ.» «Αλίμονο σε εκείνους που καταγράφουν πονηρία.

Ενώ βρισκόμασταν σε αυτή την κατάσταση, μας επιδόθηκαν τα γράμματα της σης αγιότητος, τα οποία μας προκάλεσαν πολλή παρηγοριά με την ειλικρίνεια της διαθέσεως, την καθαρή και άδολη γνώμη, και με την κοινωνία της ορθής πίστεως διήγειραν την καταβεβλημένη μας ψυχή. Διότι ο αγώνας δεν διεξάγεται πλέον με λόγια, αλλά με πράξεις, ούτε είναι καιρός για ρητά και αποδείξεις (πώς θα μπορούσε άλλωστε, με τόσο διεφθαρμένους κριτές;), αλλά πρέπει εκείνοι που αγαπούν τον Θεό να παραταχθούν γενναία με τα ίδια τα έργα τους και να είναι έτοιμοι να υποστούν κάθε κίνδυνο υπέρ της ευσεβείας και για να μη μιανθούν από την κοινωνία των ασεβών. Γι' αυτό, δεν θεώρησα ούτε συμφέρον ούτε καθόλου ασφαλές να επιδώσω στον κρατούντα το Σύνταγμα της σης αγιότητος, αφού στην παρούσα περίσταση δεν θα μπορούσε να συντελέσει σε τίποτα άλλο παρά στο να προκαλέσει χλευασμό και εμπαιγμό σε αυτούς που είναι άσοφα σοφοί και σε αυτούς που άσκοπα παρασύρονται από το άτακτο και σκοτεινό πνεύμα. Διότι τώρα εκπληρώθηκε, εξαιτίας των αμαρτιών μας, το γεγραμμένο: «Θα δώσω νεανίσκους ως άρχοντές τους, και εμπαίκτες θα τους κυριεύσουν». Αλλά είθε μόνος ο παντοδύναμος Θεός να ανορθώσει την εκκλησία Του και να κατευνάσει την παρούσα τρικυμία, ικετευόμενος από τις δικές σου προσευχές, οι οποίες είθε να είναι πάντοτε μαζί μας. ☩ Ο Εφέσου και πάσης Ασίας Μάρκος.

Αλλά πρέπει εκείνοι που αγαπούν τον Θεό να παρατάσσονται γενναία με τα ίδια τους τα έργα και να είναι έτοιμοι να υποστούν κάθε κίνδυνο υπέρ της ευσέβειας και για να μη μολυνθούν από την κοινωνία με τους ασεβείς. Γι' αυτό ούτε μου φάνηκε συμφέρον, ούτε καθόλου ασφαλές, να παραδώσω το Σύνταγμα της αγιότητάς σου στον κρατούντα, καθώς δεν θα μπορούσε να συντελέσει σε τίποτα άλλο στον παρόντα καιρό παρά στο να προκαλέσει χλεύη και εμπαιγμό στους άσοφα σοφούς και σε αυτούς που παρασύρονται άσκοπα από το άτακτο και σκοτεινό πνεύμα. Διότι τώρα εκπληρώθηκε για τις αμαρτίες μας αυτό που είναι γραμμένο: «Θα δώσω νεανίσκους για άρχοντές τους και εμπαίκτες θα τους εξουσιάζουν». Αλλά μακάρι μόνος αυτός που τα πάντα δύναται να ανορθώσει την εκκλησία του και να κατευνάσει την παρούσα ζάλη, παρακαλούμενος θερμά από τις δικές σου προσευχές, οι οποίες είθε να είναι πάντοτε μαζί μας.

Αλλά και αυτή τη σεβάσμια εντολή την έχουμε ήδη ερμηνεύσει στην επιστολή προς τον μοναχό Ευθύμιο· όμως δεν θα διστάσουμε να την αποσαφηνίσουμε ξανά και εδώ, η οποία είχε ως εξής: «Διότι, εάν τηρούσαμε αυτή την εντολή, ο κόσμος θα ήταν επίγειος ουρανός, χωρίς φιλονικίες, χωρίς πολέμους, χωρίς στάσεις, χωρίς φθόνο, ειρηνικός, αζήμιος και αναμάρτητος, οι άνθρωποι θα ήταν θεοί κατά μέθεξιν και θα είχαν τον Θεό να στέκεται ανάμεσά τους, κατά τον θείο Δαβίδ, και θα τον ακούγαμε πρόσωπο με πρόσωπο, κατά τον θείο Μωυσή, όπως ακριβώς συνομιλεί ένας φίλος με τον φίλο του. Επειδή όμως, αλίμονο, μαζί με όλες τις θείες εντολές λησμονήσαμε και αυτήν, ο κόσμος έγινε παρόμοιος με πέλαγος και βαρύτατο κλύδωνα, και ένας αδιάβατος χειμώνας και μεγάλη τρικυμία κατέλαβε ολόκληρο τον κόσμο. Και αυτά τα βεβαιώνει ο Θεός μέσω του Δαβίδ και του Ησαΐα· «Εάν ο λαός μου με άκουγε», λέει, «και ο Ισραήλ πορευόταν στις οδούς μου, τάχιστα θα ταπείνωνα τους εχθρούς τους και θα έβαζα το χέρι μου πάνω σε εκείνους που τους θλίβουν»· και: «Εάν θέλετε και με εισακούσετε, θα φάτε τα αγαθά της γης· εάν όμως δεν θέλετε και δεν με εισακούσετε, μάχαιρα θα σας καταφάει»· και ότι: «Θα σας δώσω άρχοντες σύμφωνα με τις καρδιές σας» και ότι: «Θα καταστήσω νεανίσκους άρχοντές τους, και εμπαικτές θα τους εξουσιάζουν». «

Ότι δε θεμέλιο μεν είναι ο λόγος, και οικοδομή η πράξη, επαρκώς μας διδάσκει ο Απόστολος λέγοντας ότι «Θεμέλιο έχω θέσει τον Ιησού Χριστό, άλλος δε οικοδομεί επάνω του»· και στη συνέχεια απαριθμεί τις διάφορες οικοδομές, δηλαδή τις πράξεις των καλών ή των πονηρών έργων· ας φοβηθούμε λοιπόν, μήπως μας εμπαίξουν οι δαίμονες, για τους οποίους ο προφήτης λέει ότι «Εμπαίκτες θα τους εξουσιάσουν», δηλαδή αυτούς που έχουν απορριφθεί από τον Θεό. «Ή ποιος βασιλιάς, που πορεύεται για να αναμετρηθεί σε πόλεμο με άλλον βασιλιά, δεν θα καθίσει πρώτα να σκεφθεί, αν είναι σε θέση με δέκα χιλιάδες στρατό να αντιμετωπίσει εκείνον που έρχεται εναντίον του με είκοσι χιλιάδες; Ειδάλλως, ενώ εκείνος είναι ακόμη μακριά, στέλνει πρεσβεία και ζητά τους όρους της ειρήνης. Έτσι λοιπόν, καθένας από εσάς, ο οποίος δεν απαρνιέται όλα τα υπάρχοντά του, δεν μπορεί να είναι μαθητής μου. Καλό είναι το αλάτι· εάν όμως το αλάτι χάσει τη δύναμή του, με τι θα αρτυθεί; Ούτε για το χώμα ούτε για την κοπριά είναι κατάλληλο· το πετούν έξω».

Διότι μπορεί να εννοηθεί αφενός ότι: «Αληθινά εγώ είμαι, εσύ είπες την αλήθεια»· μπορεί όμως και διαφορετικά, ότι: «Εγώ δεν το λέω, εσύ το λες, έχεις την εξουσία και το λες». Στον Ηρώδη όμως δεν αποκρίνεται καθόλου, καθώς ήταν καθ' ολοκληρίαν εμπαίκτης. Και διότι πράγματι, σύμφωνα με τον Ησαΐα, για το πονηρό σπέρμα, για τους άνομους υιούς, δηλαδή για τους Ιουδαίους εκείνης της εποχής, υπήρχαν καταπιεστές που τους απομυζούσαν και εμπαίκτες που τους εξουσίαζαν. Και το ότι επιθυμούσε να δει τον Ιησού με τέτοιο εμπαικτικό και γελοίο σκοπό, και να δει κάποιο θαύμα από αυτόν, και με αυτή τη διάθεση τον ρωτούσε, το απέδειξε η κατάληξη.

Προς τον πατριάρχη. Πώς τόλμησες, θα έλεγε κανείς, να απευθυνθείς με παρρησία στον δεσπότη, εσύ ένας άνθρωπος που επί τόσα χρόνια έκλεισες τα χείλη σου στη φυλακή της σιωπής και δεν άρθρωσες τίποτε, ούτε μικρό ούτε μεγάλο, προς τον ευεργέτη, τον οποίο έπρεπε και με το στόμα και με το πνεύμα και με επιστολές να ασπάζεσαι και με κάθε δυνατό τρόπο να τιμάς, διότι βεβαίως δεν είναι μόνο δεσπότης, αλλά και πατέρας, και από όλους τους πατέρες ο πιο οικείος και φιλόστοργος, εφόσον εγώ είμαι η ψυχή, και αυτήν ο πατριάρχης την απέκτησε για μένα και την έπλασε με δημιουργία και πλάση φωτεινή και σωτήρια, και επιπλέον διότι το να συμπονά τις δικές μας αδυναμίες το έχει και από τη φύση του και από άσκηση, ίσως επειδή και ο ίδιος δοκιμάστηκε και έμαθε από τα δικά του παθήματα τα δικά μας - για να μην πω κάτι περισσότερο, διότι αν στο χλωρό ξύλο έγιναν αυτά, στο ξερό τι δεν θα κάνουν; - ίσως όμως και επειδή με το μεγαλείο του νου του συλλαμβάνει αυτά που δεν έμαθε από δικό του πάθημα; Διότι δεν αγνοεί τους, αλίμονο, πώς να το πω, πασσάλους των σημερινών αρχιερέων και τα αγκάθια που, όταν καρφώθηκαν πάνω μας, μας έστρεψαν στην ταλαιπωρία, όταν στον ουρανό υψώνει το κεφάλι της η αλαζονεία των αμαρτωλών που σκοτώνουν χήρα και ορφανό και φονεύουν τον καθένα, και ντόπιο και ξένο, και δεν υπάρχει αυτός που να βοηθά ή να γλιτώνει, αλλά τα πάντα άγονται και φέρονται, χωρίς να υπάρχει λυτρωτής ούτε σωτήρας. Και εμπαίκτες μας εξουσιάζουν· ενώ οι πράκτορές μας θερίζουν τα υπολείμματα που είναι πιο κοφτερά και από δρέπανο.