Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 3:8

Διότι έχει εγκαταλειφθεί η Ιερουσαλήμ και η Ιουδαία έχει καταρρεύσει, και οι γλώσσες τους με ανομία απειθούν προς τον Κύριο. Διότι η Ιερουσαλήμ, η οποία μέχρι πρότινος συγκρατούνταν από το χέρι του Κυρίου με τον δεσμό της συνάφειας, τώρα έχει εγκαταλειφθεί και έχει αποβληθεί.

Και η Ιουδαία κατέρρευσε, καθώς αφαιρέθηκαν τα στηρίγματά της. Και δεν είναι άραγε τέτοια τα παθήματα; Ποια μέριμνα όμως υπάρχει για την ευαρέστηση του Θεού και ποια προθυμία για μετάνοια, ώστε να υπάρξει έτσι η ελπίδα ότι θα παύσουν τα δεινά;

Αλλά οι γλώσσες τους απειθούν απέναντι στον Κύριο, και δεν απειθούν απλώς, αλλά με ανομία. Διότι, εξαιτίας του ότι η καρδιά τους έχει αλλοτριωθεί από τον Θεό και είναι ανυπότακτη στον θείο νόμο, η γλώσσα τους, ενώ θα έπρεπε να μελετά νύχτα και μέρα τον νόμο του Κυρίου, αντιλέγει και απειθεί.

Ποιον λοιπόν θα κυβερνήσω; (λέγει). Την Ιερουσαλήμ; Αλλά έχει απορριφθεί και εγκαταλειφθεί. Την Ιουδαία; Αλλά δεν στέκει πλέον όρθια· διότι έχει καταρρεύσει. Εκείνους που μετανοούν; Αλλά απειθούν με τις γλώσσες τους. Ίσως λοιπόν, εξαιτίας της προϋπάρχουσας δόξας, να είναι τιμητικό το να εξουσιάζει κανείς τέτοιους. Αλλά ταπεινώθηκε (λέγει) η δόξα τους, και η αισχύνη του προσώπου τους αντιτάχθηκε σε αυτούς.

Μιμήθηκαν εκείνη την αμαρτία. Διότι την αμαρτία τους την ανήγγειλαν και την φανέρωσαν, όπως των Σοδόμων. Όποιος μελετήσει την ιστορία που διηγείται τα δεινά πριν από την καταστροφή της Ιερουσαλήμ, θα εκπλαγεί από την ενάργεια της προφητείας. Δύο είναι, λοιπόν, οι εύλογες αιτίες παραίτησης εκείνων που σύρονται στην προστασία του λαού: η προσωπική τους αδυναμία και η δυσκολία των πραγμάτων, καθώς οι λαοί είναι δυσδιόρθωτοι εξαιτίας της μεγάλης εξάπλωσης της αμαρτίας. Και τα δύο αυτά τα περιλαμβάνει ο προκείμενος λόγος: όσον αφορά μεν την προσωπική αδυναμία, διαμέσου εκείνου που αποποιείται την εξουσία λέγοντας: «Δεν υπάρχει άρτος στον οίκο μου, ούτε ιμάτιο». Το δε ανίατο του λαού φαίνεται από το ότι λέγει: «Δεν θα γίνω άρχοντας αυτού του λαού, διότι εγκαταλείφθηκε η Ιερουσαλήμ και η Ιουδαία κατέπεσε». Και οι γλώσσες τους με ανομία απειθούν απέναντι στον Κύριο. Διότι την ανομία τους την ανήγγειλαν και την φανέρωσαν όπως των Σοδόμων. Επειδή ούτε τους Σοδομίτες θα ήταν δυνατόν να τους διασώσει ένας μόνο, αλλά χρειάζονταν το ελάχιστο δέκα δικαίους, οι οποίοι θα μεσίτευαν γι' αυτούς.

Διότι δεν είπε απλώς, «Δεν θα γίνω αρχηγός», αλλά με την προσθήκη: «Δεν θα γίνω αρχηγός αυτού του λαού»· και πρόσθεσε την αιτία, ότι «Οι γλώσσες τους με ανομία απειθούν προς τον Κύριο». Έπειτα, ο μεν Μωυσής, ενώ καλείται σε περιφάνεια βίου και στην προστασία ενός τόσο μεγάλου λαού, το αρνείται: «Ποιος είμαι εγώ, για να πορευθώ προς τον Φαραώ τον βασιλιά της Αιγύπτου και να εξαγάγω τον λαό από την Αίγυπτο;». Και πάλι: «Σε παρακαλώ, Κύριε, δεν είμαι ικανός ούτε από χθες, ούτε από προχθές, ούτε αφότου άρχισες να μιλάς στον δούλο Σου». Και πάλι: «Σε παρακαλώ, Κύριε, ανάδειξε άλλον ικανό, τον οποίο θα αποστείλεις». Ο δε Κύριος του είπε: «Πορεύσου και οδήγησε αυτόν τον λαό, και τον άγγελό Μου θα τον αποστείλω μπροστά σου». Τι λέει λοιπόν ο Μωυσής; «Σε παρακαλώ, Κύριε, εάν δεν προπορεύεσαι Εσύ ο ίδιος μπροστά μας, μην μας εξαγάγεις από εδώ». Ο Ησαΐας όμως, χωρίς να ακούσει τίποτε τέτοιο, παρά διδασκόμενος μόνο την ανάγκη της αποστολής, οικειοθελώς προσέφερε τον εαυτό του και εισήλθε στο μέσον των δεινών. Ποια είναι λοιπόν η διάνοια αυτών των ανδρών;

Είναι λοιπόν δυνατόν σε εμάς να δούμε από τα ίδια τα πράγματα, από ποια κατάσταση σε ποια έχουν μεταβεί τα πράγματα των Ιουδαίων. Διότι προσέκρουσαν οι ταλαίπωροι στον Χριστό, ο οποίος διανέμει σε εμάς πλουσιοπάροχα όλα τα αγαθά, και ο οποίος στεφανώνει με δόξα αυτούς που τον αγαπούν, ενώ εμπλουτίζει με πνευματικά χαρίσματα τις ψυχές των γνήσιων πιστών. <Διότι εγκαταλείφθηκε η Ιερουσαλήμ, και η Ιουδαία κατέπεσε, και η γλώσσα τους είναι με ανομία, επειδή απειθούν προς τον Θεό.> Λέει ότι η Ιουδαία έχει καταπέσει, όπως ακριβώς και ένα σπίτι. Και για ποια αιτία ισχυρίζεται ότι έπαθε αυτό; Και τι σημαίνει ότι εγκαταλείφθηκε; Αυτό σημαίνει ότι αφέθηκε ή εγκαταλείφθηκε, μένοντας αμέτοχη της φροντίδας από τον Χριστό. Διότι τον άκουγαν να λέει ξεκάθαρα: «Ιδού, αφήνεται σε εσάς ο οίκος σας». Έπεσε λοιπόν, επειδή δεν έχει αυτόν που εγείρει, και που γνωρίζει και δύναται να σώζει. Διότι θεμέλιο είναι ο Χριστός, και πάνω σε αυτόν όλοι εμείς οικοδομούμαστε, ως ζωντανοί και πνευματικοί λίθοι, και συναρμολογούμαστε και συνδεόμαστε νοητά σε άγιο ναό, σε κατοικητήριο του Θεού εν Πνεύματι, και βρισκόμαστε θεμελιωμένοι πάνω σε αυτόν.

Και όσοι τον έχουν λάβει ως θεμέλιο, έχουν ακλόνητη τη θεμελίωση και τη στάση τους σε όλα τα αγαθά. Εκείνοι όμως που δεν τον έχουν, είναι πάρα πολύ σαθροί και εύκολα παρασύρονται προς οτιδήποτε το άτοπο. Έπεσε λοιπόν η Ιουδαία και έχει εγκαταλειφθεί η Ιερουσαλήμ. Αυτό ακριβώς διακήρυξε από πριν και ένας άλλος από τους αγίους προφήτες λέγοντας: «Ο οίκος του Ισραήλ έπεσε, δεν θα υπάρξει αυτός που θα τον αναστήσει». Συνέβη δε να τα πάθουν αυτά, διότι, εκτός από την απείθειά τους, απέκτησαν ασεβή και εντελώς παράνομη γλώσσα. Διότι ποιο από τα αισχρά δεν θα βρούμε ότι έχουν πει εναντίον του Σωτήρα όλων μας, του Χριστού; Τον ονόμαζαν Σαμαρείτη και δαιμονισμένο, ακόμη και φαγά και οινοπότη, και ότι γεννήθηκε από πορνεία. Επομένως, μαζί με την απείθεια, η γλώσσα τους συνέχισε να ασεβεί προς τον Χριστό. Θα μπορούσε κανείς να πει και για αυτούς: «Διότι δεν απλώνονται άδικα τα δίχτυα στα πουλιά. Διότι αυτοί που συμμετέχουν σε φόνο, θησαυρίζουν για τους εαυτούς τους κακά».

Την αιτία δε όλων αυτών θα διδάξει και πάλι ο λόγος, χωρίς να τους κατηγορεί για ειδωλολατρία, αλλά 〈ότι σκέφθηκαν πονηρή βουλή εναντίον του εαυτού τους λέγοντας: Ας δέσουμε τον δίκαιο, διότι μας είναι ενοχλητικός,⌝ και〉 ότι 〈οι γλώσσες τους με ανομία απειθούσαν προς τον Κύριο〉. Αντί αυτού ο Σύμμαχος λέει: 〈οι γλώσσες τους και τα επιτηδεύματά τους στρέφονταν προς τον Κύριο για να τον παραπικραίνουν〉, ενώ ο Ακύλας: 〈διότι η γλώσσα τους και τα επιτηδεύματά τους βρίσκονταν σε έριδα με τον Κύριο〉. Βλέπεις την αιτία για την οποία 〈τους αφαιρέθηκαν〉 τα προαναφερθέντα. ⌜Διότι ακόνισαν τις ίδιες τους τις 〈γλώσσες〉 εναντίον του Κυρίου, όταν άφηναν να ακουστούν ασεβείς φωνές λέγοντας: «πάρε, πάρε αυτόν», «το αίμα του ας πέσει πάνω μας και πάνω στα παιδιά μας»· διότι τότε αληθινά η 〈γλώσσα τους και τα επιτηδεύματά τους εναντίον του Κυρίου〉 συνέβαλαν 〈στο〉 να τον 〈παραπικράνουν〉⌝. Γι' αυτό στη συνέχεια, διασαφηνίζοντας το νόημα, προσθέτει: 〈και την ανομία τους σαν των Σοδόμων την ανήγγειλαν και την φανέρωσαν. Ουαί στην ψυχή τους, διότι σκέφθηκαν πονηρή βουλή εναντίον του εαυτού τους λέγοντας: Ας δέσουμε τον δίκαιο, διότι μας είναι ενοχλητικός〉.

Και αυτός, άραγε, ήταν ο λόγος για τον οποίο αφαιρέθηκαν τα θεία χαρίσματα που άλλοτε διέλαμπαν. Ποιος δε, βλέποντας αυτούς που στους Ιουδαίους ονομάζονται πατριάρχες, «νεανίσκους» στην πραγματικότητα, όχι μόνο ως προς την ηλικία του σώματος, αλλά και ατελείς ως προς τις ψυχές και στερούμενους συνέσεως, καθώς και τους υπόλοιπους διδασκάλους τους, δεν θα έλεγε ότι είναι «εμπαίκτες», και ότι αυτούς ακριβώς φανέρωνε η προφητεία; Αλλά «και ο λαός έχει καταπέσει, άνθρωπος εναντίον ανθρώπου και άνθρωπος εναντίον του πλησίον του· θα συγκρουστεί το παιδί με τον πρεσβύτερο και ο άτιμος με τον έντιμο». Επειδή δεν υπάρχει καμία τάξη, ούτε ο λόγος του Θεού κυβερνά ανάμεσά τους, λέει ότι θα φτάσουν σε τέτοια πενία και έλλειψη φρενών, ώστε να μην έχουν ούτε «ιμάτιο» ούτε «άρτο»· «ιμάτιο» μεν εννοώντας τον εύσχημο και κόσμιο λόγο που καλύπτει την ασχημοσύνη της ψυχής τους, «άρτο» δε τον θρεπτικό για τη διάνοια λόγο. Γι' αυτό λέει: «Θα πιάσει ο άνθρωπος τον αδελφό του ή τον οικείο του πατέρα του, λέγοντας: Ιμάτιο έχεις, γίνε αρχηγός μας, και η τροφή μου ας είναι υπό την εξουσία σου. Και αποκρινόμενος εκείνη την ημέρα θα πει: Δεν θα γίνω αρχηγός σου· γιατί δεν υπάρχει στον οίκο μου ούτε άρτος ούτε ιμάτιο». Έπειτα, υποδηλώνει την ερήμωση της χώρας και την παντελή πτώση της Ιερουσαλήμ, προσθέτοντας αμέσως μετά: «Εγκαταλείφθηκε η Ιερουσαλήμ και η Ιουδαία κατέπεσε».

Η δε αιτία έχει προαναφερθεί· διότι εξαιτίας «των γλωσσών τους», με τις οποίες «παρέπικραναν» τον Θεό και «επειδή βουλεύτηκαν βουλή πονηρή», η οποία στράφηκε περισσότερο κατά της δικής τους ψυχής παρά κατά εκείνου εναντίον του οποίου βουλεύτηκαν, έπαθαν αυτά. Γι' αυτό «θα φάνε τα γεννήματα των έργων τους» και ήλθε «αλίμονο στον άνομο» λαό, επειδή σύμφωνα «με τα έργα των χεριών του» που είναι «πονηρά», τα ανάλογα «θα του συμβούν»· διότι «ό,τι σπείρει κανείς, αυτό και θα θερίσει». «Οι καταπιεστές σας σας απογυμνώνουν». Από εκείνους που σφάλλουν σε κάτι, άλλοι μεν αμαρτάνουν εν γνώσει τους, νικημένοι από την κακία, ενώ κεντρίζεται και πληγώνεται η συνείδησή τους για όσα πράττουν, άλλοι δε, ευρισκόμενοι σε άγνοια, συμπεριφέρονται σαν άλογα ζώα. Υπάρχει και μια τρίτη κατηγορία, χειρότερη από τις προαναφερθείσες: αυτοί που, εκτός από τη δική τους απώλεια, μέσω της απάτης υποβάλλουν και άλλους στα ίδια ατοπήματα. Ο Λόγος του Θεού, λοιπόν, βλέποντας πολλούς μεταξύ των Ιουδαίων να σφάλλουν από πλάνη, τους διαχωρίζει μεν από εκείνους που κατηγορήθηκαν προηγουμένως, και τους προτρέπει μέσω των προκειμένων, ως Χριστός και φιλάνθρωπος, και τους ονομάζει προτρεπτικά λαό Του, κάνοντάς τους δικούς Του και ελκύοντάς τους προς τη δική Του γνώση. Επομένως, κάθε άνθρωπος είναι δικός Του, ακόμη κι αν αμαρτάνει· τους προσελκύει, λοιπόν, κοντά Του, παρέχοντας συγχώρεση σε όσους σφάλλουν από άγνοια, γι' αυτό λέει: «Λαέ μου».

Ψ. Του ιδίου. Βʹ. Ιδού λοιπόν, ο Δεσπότης Σαβαώθ θα αφαιρέσει από την Ιουδαία και από την Ιερουσαλήμ τον ισχυρό και την ισχυρή, τη δύναμη του άρτου και τη δύναμη του ύδατος, τον γίγαντα και τον ισχυρό, τον πολεμιστή και τον δικαστή, τον προφήτη και τον στοχαστή, τον πρεσβύτερο και τον πεντηκόνταρχο, τον θαυμαστό σύμβουλο, τον σοφό αρχιτέκτονα και τον συνετό ακροατή. Και θα εγκαταστήσω νεαρούς ως άρχοντές τους, και εμπαίκτες θα τους εξουσιάσουν, και τα εξής· στα οποία προσθέτει ο Θεός: Δεν θα γίνω αρχηγός αυτού του λαού, διότι η Ιερουσαλήμ εγκαταλείφθηκε και η Ιουδαία κατέρρευσε, και οι γλώσσες τους μιλούν με ανομία, δείχνοντας απείθεια προς τον Κύριο. Διότι τώρα ταπεινώθηκε η δόξα τους, και η ντροπή του προσώπου τους στάθηκε εναντίον τους· και την αμαρτία τους την διαλάλησαν και τη φανέρωσαν όπως τα Σόδομα. Αλίμονο στην ψυχή τους, διότι κατέστρωσαν πονηρό σχέδιο εναντίον του εαυτού τους, λέγοντας: Ας δέσουμε τον δίκαιο, επειδή μας είναι ενοχλητικός· γι' αυτό, λοιπόν, θα φάνε τα γεννήματα των έργων τους. Και η λεγόμενη Σοφία Σολομώντος αναφέρει τα εξής, παρόμοια με αυτά που λέγονται εδώ περί του δικαίου: Ας στήσουμε ενέδρα στον δίκαιο, επειδή μας είναι ενοχλητικός και εναντιώνεται στα λόγια μας.

Ειδικότερα, πάλι, για το έθνος των Ιουδαίων, ακολουθώντας το ίδιο νόημα, προσθέτει στη συνέχεια: «Ιδού, ο Δεσπότης Κύριος Σαβαώθ θα αφαιρέσει από την Ιουδαία και από την Ιερουσαλήμ ισχυρό και ισχυρή, δύναμη άρτου και δύναμη ύδατος, γίγαντα και δυνατό και άνθρωπο πολεμιστή και δικαστή και προφήτη και στοχαστή και πρεσβύτερο και πεντηκόνταρχο και θαυμαστό σύμβουλο και σοφό αρχιτέκτονα και συνετό ακροατή», και τα όσα ακολουθούν. Στο σημείο αυτό, αφού σταθείς με προσοχή, παράβαλε τα προλεγόμενα της προφητείας, μέσω των οποίων έχει ειπωθεί: «Ο λόγος που δόθηκε από τον Κύριο στον Ησαΐα, τον υιό του Αμώς, υπέρ της Ιουδαίας και υπέρ της Ιερουσαλήμ», διότι τα όσα αναφέρονται στρέφονται μάλλον εναντίον τους παρά υπέρ αυτών, εκτός εάν βεβαίως κρύβεται σε αυτά κάποιο λανθάνον νόημα. Πώς, δηλαδή, εφόσον επρόκειτο να αφαιρέσει «από την Ιουδαία και από την Ιερουσαλήμ ισχυρό και ισχυρή, δύναμη άρτου και δύναμη ύδατος», και όλα όσα παλαιόθεν διέπρεπαν μεταξύ τους, προέλεγε ότι οι προφητείες αυτές θα ήταν «υπέρ της Ιουδαίας και υπέρ της Ιερουσαλήμ»; Και πώς είναι υπέρ αυτών το να λέγονται πάλι στη συνέχεια τα εξής: «Έχει εγκαταλειφθεί η Ιερουσαλήμ, και η Ιουδαία κατέρρευσε, και οι γλώσσες τους είναι με την ανομία, απειθώντας προς τον Κύριο»;

Διότι εγκαταλείφθηκε η Ιερουσαλήμ· δηλαδή αφέθηκε, ερημώθηκε, απογυμνώθηκε από την πρόνοια του Θεού. Και η Ιουδαία κατέρρευσε· έχει γεμίσει, λέγει, από ταραχή και θόρυβο, από σύγχυση και αταξία. Και οι γλώσσες τους με ανομία απειθούν προς τον Κύριο. Έπειτα, παρουσιάζεται και η αιτία των κακών, η ακράτεια της γλώσσας. Αυτό εγκαλεί και ο Ωσηέ, λέγοντας: «Ο Εφραίμ οδηγήθηκε σε αφανισμό κατά τις ημέρες του ελέγχου· στις φυλές του Ισραήλ φανέρωσα τα αληθινά»· και ο Μαλαχίας πάλι τα ίδια λέει: «Εσείς που παροξύνετε τον Θεό με τα λόγια σας· και είπατε: Σε τι τον παροξύναμε; Στο ότι λέτε: Καθένας που πράττει το πονηρό είναι καλός ενώπιον του Κυρίου, και σε αυτούς Εκείνος ευαρεστήθηκε. Και πού είναι ο Θεός της δικαιοσύνης;». Αυτό ακριβώς κατακρίνει και ο ίδιος, προβάλλοντας διπλό έγκλημα: ότι όχι μόνο απειθούν, ούτε μόνο παραβαίνουν τον νόμο, αλλά ότι, ενώ θα έπρεπε τουλάχιστον να ντρέπονται γι' αυτό και να κοκκινίζουν, να καλύπτουν το πρόσωπό τους και να σκύβουν το κεφάλι, αυτοί, αντίθετα, επιμένουν στα προηγούμενα, και μαζί με το να μην εκτελούν τις εντολές, ξεστομίζουν και βαριά λόγια. Σαν κάποιος αχάριστος δούλος που, ενώ εγκαταλείπει τα προστάγματα του κυρίου του, επιπλέον να θρασύνεται.