Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 3:9

Σχετικά δε με τα δεσμά με τα οποία έδεσαν τον Χριστό, λέει ο προφήτης Ησαΐας, οικτίροντας τους Ιουδαίους: «Αλίμονο στην ψυχή τους, διότι βουλεύτηκαν πονηρή βουλή εναντίον του ίδιου τους του εαυτού, λέγοντας: Ας δέσουμε τον δίκαιο». Ρώτησέ μου, λοιπόν, τον Ιουδαίο, και πες του: Ποιος από τους ανθρώπους επί της γης είναι αναμάρτητος;

Ποιον λοιπόν θα κυβερνήσω; (λέγει). Την Ιερουσαλήμ; Αλλά έχει απορριφθεί και εγκαταλειφθεί. Την Ιουδαία; Αλλά δεν στέκει πλέον όρθια· διότι έχει καταρρεύσει. Εκείνους που μετανοούν; Αλλά απειθούν με τις γλώσσες τους. Ίσως λοιπόν, εξαιτίας της προϋπάρχουσας δόξας, να είναι τιμητικό το να εξουσιάζει κανείς τέτοιους. Αλλά ταπεινώθηκε (λέγει) η δόξα τους, και η αισχύνη του προσώπου τους αντιτάχθηκε σε αυτούς.

Δηλαδή, δεν έχουν ούτε την παρρησία να ατενίσουν προς τον Θεό, επειδή η αμαρτία τους δεν είναι κάποια τυχαία, αλλά είναι άξια να παραβληθεί με αυτή των Σοδομιτών. Και δεν την διέπραξαν στα κρυφά, ούτε νιώθοντας ντροπή, αλλά σαν να αγάλλονταν για την εκτέλεση των πονηρών έργων τους, την ανήγγειλαν σε όλους και την έκαναν φανερή. Όπως ακριβώς και εκείνοι, που ορμώντας προς τις παράνομες ηδονές, δεν συγκάλυπταν την ασέλγειά τους με εύσχημα λόγια. Διότι αναφέρει η Γραφή: «Πού είναι οι άνδρες που εισήλθαν σε εσένα; Βγάλε τους έξω σε εμάς, για να συνευρεθούμε μαζί τους».

Μιμήθηκαν εκείνη την αμαρτία. Διότι την αμαρτία τους την ανήγγειλαν και την φανέρωσαν, όπως των Σοδόμων. Όποιος μελετήσει την ιστορία που διηγείται τα δεινά πριν από την καταστροφή της Ιερουσαλήμ, θα εκπλαγεί από την ενάργεια της προφητείας. Δύο είναι, λοιπόν, οι εύλογες αιτίες παραίτησης εκείνων που σύρονται στην προστασία του λαού: η προσωπική τους αδυναμία και η δυσκολία των πραγμάτων, καθώς οι λαοί είναι δυσδιόρθωτοι εξαιτίας της μεγάλης εξάπλωσης της αμαρτίας. Και τα δύο αυτά τα περιλαμβάνει ο προκείμενος λόγος: όσον αφορά μεν την προσωπική αδυναμία, διαμέσου εκείνου που αποποιείται την εξουσία λέγοντας: «Δεν υπάρχει άρτος στον οίκο μου, ούτε ιμάτιο». Το δε ανίατο του λαού φαίνεται από το ότι λέγει: «Δεν θα γίνω άρχοντας αυτού του λαού, διότι εγκαταλείφθηκε η Ιερουσαλήμ και η Ιουδαία κατέπεσε». Και οι γλώσσες τους με ανομία απειθούν απέναντι στον Κύριο. Διότι την ανομία τους την ανήγγειλαν και την φανέρωσαν όπως των Σοδόμων. Επειδή ούτε τους Σοδομίτες θα ήταν δυνατόν να τους διασώσει ένας μόνο, αλλά χρειάζονταν το ελάχιστο δέκα δικαίους, οι οποίοι θα μεσίτευαν γι' αυτούς.

Διότι η δικαιοσύνη είναι ανυπόφορη για εκείνους που αδικούν, όπως ακριβώς ο ήλιος για όσους πάσχουν στα μάτια. Γι' αυτό λέει: «Θα φάνε τα γεννήματα των έργων τους». Και τα γεννήματα εκείνων των έργων είναι αυτά: η αιχμαλωσία, η διασπορά, η καταστροφή του ναού, η κατάπτωση από τη δόξα, η αισχύνη του προσώπου τους, που δεν τους επιτρέπει να αναβλέψουν προς τον Θεό, εξαιτίας της αμαρτίας τους απέναντι στον Μονογενή. Έχασαν, λοιπόν, την προηγούμενη παρρησία, μη έχοντας πλέον ούτε Προφήτες ούτε λατρεία· και επειδή έδεσαν τον Λόγο, έδεσαν την αλήθεια, έδεσαν το φως, έδεσαν τη δικαιοσύνη, έδεσαν τον Σωτήρα, έδεσαν τον ιατρό, έδεσαν τον ελευθερωτή (τα οποία όλα είναι ο Χριστός, σύμφωνα με την ποικίλη θεώρησή Του), έχουν στερηθεί το φως, έχουν στερηθεί τον λόγο, έχουν στερηθεί την αλήθεια· συζούν με την αδικία, νοσούν ανίατα. —Αυτά είναι τα γεννήματα των έργων, τα οποία τρώνε.

Η δε καταστροφή των παράνομων ανδρών είναι κακή. <Διότι τώρα ταπεινώθηκε η δόξα τους, και η ντροπή του προσώπου τους στράφηκε εναντίον τους, την δε αμαρτία τους την ανήγγειλαν και την φανέρωσαν σαν των Σοδόμων.> Υποδηλώνει τον καιρό της ταπεινώσεως των Ιουδαίων, και λέει: Τώρα ταπεινώθηκε η δόξα τους, πληροφορώντας ότι ακριβώς εκείνη τη χρονική στιγμή, κατά την οποία η γλώσσα τους με ανομία ασέβησε κατά του Χριστού, τότε και κάθε είδους ταλαιπωρία επιφέρθηκε σε αυτούς, και εξέπεσαν στην αδοξία. Με ποιον τρόπο δε η γλώσσα τους ασέβησε με απείθεια, μας το διασαφηνίζει ο ίδιος ο προφήτης, παραλείποντας μεν τα άλλα, και μνημονεύοντας μόνο την τελευταία τους ασέβεια. Διότι ήταν μεν πάντοτε εχθρικοί προς τον Χριστό, και, τρωθέντες από τα βέλη του φθόνου, τον επιβουλεύονταν με πολλούς τρόπους. Όταν δε τον οδήγησαν στον Πιλάτο, τότε ακριβώς την αμαρτία τους την ανήγγειλαν και την φανέρωσαν σαν των Σοδόμων. Διότι, όπως ακριβώς οι κάτοικοι των Σοδόμων, νοσώντας αγρίως από την ακράτεια στις ορέξεις και νικημένοι από τις παρά φύση ηδονές, επιτίθεντο στον μακάριο Λωτ, ζητώντας τους άνδρες που είχαν εισέλθει σε αυτόν για να τους κακοποιήσουν, έχοντας καταπατήσει κάθε αιδώ και επικρατώντας πλέον σε αυτούς ακατάβλητη αναισχυντία, με τον ίδιο τρόπο, νομίζω, και οι Ιουδαίοι ανήγγειλαν την ανομία τους, κραυγάζοντας δυνατά και λέγοντας στον Πιλάτο για τον Χριστό: «Άρε, άρε, σταύρωσον αυτόν».

Έτσι και ο προφήτης Ησαΐας ταλανίζει τα πλήθη των Ιουδαίων, λέγοντας: «Αλίμονο στην ψυχή τους, διότι βουλεύτηκαν πονηρή βουλή εναντίον του εαυτού τους, λέγοντας: Ας δέσουμε τον δίκαιο, διότι μας είναι ενοχλητικός.» Ψάλλει δε και ο Δαβίδ: «Μακάριος ο άνθρωπος που δεν πορεύτηκε με τη βουλή των ασεβών και δεν στάθηκε σε δρόμο αμαρτωλών.» Και πάλι: «Μίσησα τη σύναξη όσων πράττουν τα πονηρά και μαζί με ασεβείς δεν θα καθίσω.» Απομακρύνεται, λοιπόν, ο θεσπέσιος Ιακώβ από τα ιουδαϊκά σχέδια· και αναφέρει επιπλέον τις αιτίες, λέγοντας: «Διότι μέσα στον θυμό τους σκότωσαν ανθρώπους και μέσα στην επιθυμία τους νευροκόπησαν ταύρο.» Διότι σκότωσαν αγίους, όπως είπα, καθοδηγούμενοι από ανόσιο θυμό προς ωμότητα και απανθρωπία, και αφού οι άθλιοι έβαλαν πλήρως στον νου τους μια ατελέσφορη και απερίσκεπτη επιθυμία, νευροκόπησαν ταύρο, δηλαδή τον Χριστό. Και ποια ήταν η επιθυμία τους, το έχουμε ήδη αναφέρει προηγουμένως. Επειδή, δηλαδή, κατάλαβαν ότι αυτός είναι ο κληρονόμος, επιθύμησαν να αποκτήσουν την κληρονομιά του.

Έδεσαν τον Ιησού και τον εισήγαγαν στην αυλή του αρχιερέα. Θέλεις να μάθεις και να γνωρίζεις ότι και αυτό είναι γραμμένο; Λέει ο Ησαΐας: «Αλίμονο στην ψυχή τους, διότι μηχανεύτηκαν πονηρό σχέδιο εναντίον του εαυτού τους, λέγοντας: ας δέσουμε τον δίκαιο, επειδή μας είναι ενοχλητικός». Και αληθινά, αλίμονο στην ψυχή τους, και ας το εξετάσουμε. Ο μεν Ησαΐας πριονίστηκε, και έπειτα από αυτά ο λαός θεραπεύτηκε. Ο Ιερεμίας ρίχτηκε στον βούρκο του λάκκου, αλλά το τραύμα των Ιουδαίων γιατρεύτηκε. Διότι ήταν μικρότερο, επειδή έγινε εναντίον ανθρώπου. Επειδή όμως οι Ιουδαίοι δεν αμάρτησαν εναντίον ανθρώπου, αλλά εναντίον του ενανθρωπήσαντος Θεού, αλίμονο στην ψυχή τους.

Και ο Ιερεμίας λέγει: Έδωσαν τα τριάντα αργύρια, την τιμή εκείνου που εκτιμήθηκε, τον οποίον κοστολόγησαν κάποιοι από τους υιούς του Ισραήλ· και τα έδωσαν για τον αγρό του κεραμέα. 〈μστ΄〉 Για το ότι θα τον δέσουν — ο Ησαΐας λέγει: Αλίμονο στην ψυχή σας, διότι συνέλαβαν πονηρό σχέδιο εναντίον του εαυτού τους, λέγοντας: Ας δέσουμε τον δίκαιο άνδρα, διότι μας είναι ενοχλητικός.

Αυτά, λοιπόν, βλέποντας οι προφήτες μέσω του θείου Πνεύματος, τους προσέφεραν παρηγοριά για την απώλεια ολόκληρου του έθνους, λέγοντας: «Και αν ο Κύριος Σαβαώθ δεν μας είχε αφήσει σπέρμα, θα είχαμε γίνει σαν τα Σόδομα και θα είχαμε ομοιωθεί με τα Γόμορρα». Τους παρομοιάζει με «άρχοντες των Σοδόμων» και «λαό των Γομόρρων» εξαιτίας της καταστροφής που επρόκειτο να έλθει και σε αυτούς, παρόμοια με τους ασεβέστατους άνδρες που κατοίκησαν τα Σόδομα και τα Γόμορρα, ή εξαιτίας της ομοιότητας του τρόπου ζωής τους, την οποία προχωρώντας παρακάτω ο ίδιος ο προφήτης παρουσιάζει λέγοντας: «Την δε ανομία τους την ανήγγειλαν και την φανέρωσαν σαν των Σοδόμων».

«Αλίμονο στην ψυχή τους, διότι μηχανεύτηκαν πονηρή βουλή εναντίον του εαυτού τους, λέγοντας: Ας δέσουμε τον δίκαιο, επειδή μας είναι δύσχρηστος»· επομένως, έχει αποδειχθεί για ποια αιτία τους ονόμασε «άρχοντες των Σοδόμων». Επειδή οι γιοι των Ιουδαίων, καυχώμενοι για την αρετή των πατέρων τους, υπερηφανεύονταν ότι είναι «σπέρμα του Αβραάμ» και απόγονοι του Ισραήλ, εύλογα ο λόγος ταπεινώνει την αλαζονεία τους και καθαιρεί τη μάταιη έπαρσή τους, ονομάζοντας αφενός τους «άρχοντες» του περιβόητου Ισραήλ «άρχοντες των Σοδόμων», και αποκαλώντας αφετέρου αυτόν που έφερε το όνομα «λαός» του Θεού «λαό της Γομόρρας», αυτούς δηλαδή που εξαιτίας των ίδιων πράξεων έγιναν όμοιοι με εκείνους που παλαιότερα είχαν ασεβήσει. Ο λόγος εισάγει έναν νέο νόμο διδασκαλίας, ο οποίος συνεπάγεται την παραίτηση από τη σωματική λατρεία σύμφωνα με τον Μωυσή· αναφέρουμε δε αυτά στους άρχοντες του έθνους που υπήρχαν την εποχή του Σωτήρα, οι οποίοι, αφού τόλμησαν να στραφούν εναντίον του Κυρίου, νόμιζαν ότι μπορούν να εξευμενίζουν τον Θεό με θυσίες, με σπονδές και με τις άλλες σωματικές λατρείες κατά τον νόμο. Προς αυτούς, λοιπόν, απευθύνεται ο λόγος λέγοντας: «Τι να το κάνω το πλήθος των θυσιών σας;» και τα εξής. Στα οποία προσθέτει το: «Μου έχετε γίνει κορεσμός» και τα εξής.

Όσα μεν προαναφέρθηκαν έχουν ειπωθεί για «την ημέρα της εκδικήσεως», τα δε προκείμενα, από άλλη αφετηρία, απειλούν με την αφαίρεση των χαρισμάτων του Θεού που διέθετε ο παλαιότερος λαός. Τα χαρίσματα αυτά αναφέρει ότι θα αφαιρεθούν από αυτούς, όχι εξαιτίας της ειδωλολατρίας ούτε εξαιτίας κάποιων άλλων πράξεων, αλλά εξαιτίας μιας βουλής αληθινά άθεης, ασεβούς και πονηρής εναντίον του Κυρίου. Παρατήρησε, λοιπόν, πώς μετά από όλες τις απειλές εναντίον τους, προσθέτει λέγοντας: «Την δε αμαρτία τους την ανήγγειλαν και την φανέρωσαν όπως τα Σόδομα. Αλίμονο στην ψυχή τους, διότι συνέλαβαν πονηρή βουλή εναντίον των εαυτών τους, λέγοντας: Ας δέσουμε τον δίκαιο, διότι μας είναι δυσάρεστος»· διότι αυτή ακριβώς ήταν η αιτία όλων όσων τους απειλούσαν. Και από αυτά θεωρώ ότι συνάγεται αναμφισβήτητα το γεγονός ότι αυτά εκπληρώθηκαν μετά τη σωτήρια παρουσία.

Την αιτία δε όλων αυτών θα διδάξει και πάλι ο λόγος, χωρίς να τους κατηγορεί για ειδωλολατρία, αλλά 〈ότι σκέφθηκαν πονηρή βουλή εναντίον του εαυτού τους λέγοντας: Ας δέσουμε τον δίκαιο, διότι μας είναι ενοχλητικός,⌝ και〉 ότι 〈οι γλώσσες τους με ανομία απειθούσαν προς τον Κύριο〉. Αντί αυτού ο Σύμμαχος λέει: 〈οι γλώσσες τους και τα επιτηδεύματά τους στρέφονταν προς τον Κύριο για να τον παραπικραίνουν〉, ενώ ο Ακύλας: 〈διότι η γλώσσα τους και τα επιτηδεύματά τους βρίσκονταν σε έριδα με τον Κύριο〉. Βλέπεις την αιτία για την οποία 〈τους αφαιρέθηκαν〉 τα προαναφερθέντα. ⌜Διότι ακόνισαν τις ίδιες τους τις 〈γλώσσες〉 εναντίον του Κυρίου, όταν άφηναν να ακουστούν ασεβείς φωνές λέγοντας: «πάρε, πάρε αυτόν», «το αίμα του ας πέσει πάνω μας και πάνω στα παιδιά μας»· διότι τότε αληθινά η 〈γλώσσα τους και τα επιτηδεύματά τους εναντίον του Κυρίου〉 συνέβαλαν 〈στο〉 να τον 〈παραπικράνουν〉⌝. Γι' αυτό στη συνέχεια, διασαφηνίζοντας το νόημα, προσθέτει: 〈και την ανομία τους σαν των Σοδόμων την ανήγγειλαν και την φανέρωσαν. Ουαί στην ψυχή τους, διότι σκέφθηκαν πονηρή βουλή εναντίον του εαυτού τους λέγοντας: Ας δέσουμε τον δίκαιο, διότι μας είναι ενοχλητικός〉.

Η δε αιτία έχει προαναφερθεί· διότι εξαιτίας «των γλωσσών τους», με τις οποίες «παρέπικραναν» τον Θεό και «επειδή βουλεύτηκαν βουλή πονηρή», η οποία στράφηκε περισσότερο κατά της δικής τους ψυχής παρά κατά εκείνου εναντίον του οποίου βουλεύτηκαν, έπαθαν αυτά. Γι' αυτό «θα φάνε τα γεννήματα των έργων τους» και ήλθε «αλίμονο στον άνομο» λαό, επειδή σύμφωνα «με τα έργα των χεριών του» που είναι «πονηρά», τα ανάλογα «θα του συμβούν»· διότι «ό,τι σπείρει κανείς, αυτό και θα θερίσει». «Οι καταπιεστές σας σας απογυμνώνουν». Από εκείνους που σφάλλουν σε κάτι, άλλοι μεν αμαρτάνουν εν γνώσει τους, νικημένοι από την κακία, ενώ κεντρίζεται και πληγώνεται η συνείδησή τους για όσα πράττουν, άλλοι δε, ευρισκόμενοι σε άγνοια, συμπεριφέρονται σαν άλογα ζώα. Υπάρχει και μια τρίτη κατηγορία, χειρότερη από τις προαναφερθείσες: αυτοί που, εκτός από τη δική τους απώλεια, μέσω της απάτης υποβάλλουν και άλλους στα ίδια ατοπήματα. Ο Λόγος του Θεού, λοιπόν, βλέποντας πολλούς μεταξύ των Ιουδαίων να σφάλλουν από πλάνη, τους διαχωρίζει μεν από εκείνους που κατηγορήθηκαν προηγουμένως, και τους προτρέπει μέσω των προκειμένων, ως Χριστός και φιλάνθρωπος, και τους ονομάζει προτρεπτικά λαό Του, κάνοντάς τους δικούς Του και ελκύοντάς τους προς τη δική Του γνώση. Επομένως, κάθε άνθρωπος είναι δικός Του, ακόμη κι αν αμαρτάνει· τους προσελκύει, λοιπόν, κοντά Του, παρέχοντας συγχώρεση σε όσους σφάλλουν από άγνοια, γι' αυτό λέει: «Λαέ μου».

Ψ. Του ιδίου. Βʹ. Ιδού λοιπόν, ο Δεσπότης Σαβαώθ θα αφαιρέσει από την Ιουδαία και από την Ιερουσαλήμ τον ισχυρό και την ισχυρή, τη δύναμη του άρτου και τη δύναμη του ύδατος, τον γίγαντα και τον ισχυρό, τον πολεμιστή και τον δικαστή, τον προφήτη και τον στοχαστή, τον πρεσβύτερο και τον πεντηκόνταρχο, τον θαυμαστό σύμβουλο, τον σοφό αρχιτέκτονα και τον συνετό ακροατή. Και θα εγκαταστήσω νεαρούς ως άρχοντές τους, και εμπαίκτες θα τους εξουσιάσουν, και τα εξής· στα οποία προσθέτει ο Θεός: Δεν θα γίνω αρχηγός αυτού του λαού, διότι η Ιερουσαλήμ εγκαταλείφθηκε και η Ιουδαία κατέρρευσε, και οι γλώσσες τους μιλούν με ανομία, δείχνοντας απείθεια προς τον Κύριο. Διότι τώρα ταπεινώθηκε η δόξα τους, και η ντροπή του προσώπου τους στάθηκε εναντίον τους· και την αμαρτία τους την διαλάλησαν και τη φανέρωσαν όπως τα Σόδομα. Αλίμονο στην ψυχή τους, διότι κατέστρωσαν πονηρό σχέδιο εναντίον του εαυτού τους, λέγοντας: Ας δέσουμε τον δίκαιο, επειδή μας είναι ενοχλητικός· γι' αυτό, λοιπόν, θα φάνε τα γεννήματα των έργων τους. Και η λεγόμενη Σοφία Σολομώντος αναφέρει τα εξής, παρόμοια με αυτά που λέγονται εδώ περί του δικαίου: Ας στήσουμε ενέδρα στον δίκαιο, επειδή μας είναι ενοχλητικός και εναντιώνεται στα λόγια μας.

Αυτά δε στα προηγούμενα σαφώς φαίνεται από τα συμφραζόμενα ότι έχουν ειπωθεί για τον Χριστό· έτσι λοιπόν και τα όσα αναφέρονται εδώ, προφητεύονται για εκείνους που τον επιβουλεύτηκαν και οι οποίοι μηχανεύτηκαν πονηρή βουλή περισσότερο εναντίον του εαυτού τους παρά εναντίον του. Γι' αυτό και καταλλήλως ο λόγος επιφέρει σε αυτούς τη συμφορά, μέσω τού: αλίμονο στην ψυχή τους· αλλά προβάλλει και την κόλαση που τους περιμένει, λέγοντας: επομένως θα φάνε τα γεννήματα των έργων τους. Διότι, όποια έσπειραν εναντίον του Χριστού, τέτοια και θα θερίσουν στο κριτήριο του Θεού. Ήδη δε και στον παρόντα βίο, δες αν, μετά την επιβουλή κατά του Χριστού, δεν εκπληρώθηκε σε αυτούς ο προκείμενος λόγος της προφητείας, ο οποίος λέει: ιδού, ο Δεσπότης Κύριος Σαβαώθ θα αφαιρέσει από την Ιουδαία και από την Ιερουσαλήμ τον ισχυρό και την ισχυρή. Διότι αληθινά έχει αφαιρεθεί από αυτούς η θεία και ουράνια χάρη, η οποία πολύ παλαιότερα δρούσε ανάμεσά τους, και δεν είναι πλέον δυνατόν να βρεθεί σε αυτούς ούτε προφήτης ούτε στοχαστής· πού είναι δε και ο πολεμιστής τους ή ο δικαστής, ο θαυμαστός σύμβουλος ή ο συνετός ακροατής;

Αν και δίνουν την εντύπωση ότι μετέχουν στον πνευματικό άρτο με το να μελετούν τους ιερούς λόγους του Θεού, εντούτοις πρόσεξε μήπως η δύναμη και η ισχύς που εμπεριέχεται στις θείες Γραφές έχει αφαιρεθεί από αυτούς. Σαφώς δε εξαιτίας αυτών και η Ιερουσαλήμ έχει εγκαταλειφθεί, και όλα τα υπόλοιπα έχουν εκπληρωθεί εις βάρος τους εξαιτίας εκείνης της μίας αμαρτίας εναντίον του Χριστού. Διότι λέει ο λόγος της Γραφής: «Αλίμονο στην ψυχή τους»· και προσθέτει την αιτία της συμφοράς λέγοντας: «Επειδή βουλεύτηκαν πονηρή βουλή εναντίον των εαυτών τους, λέγοντας: Ας δέσουμε τον δίκαιο, διότι μας είναι ενοχλητικός».

Το για ποια αιτία τους ονόμασε άρχοντες των Σοδόμων και λαό των Γομόρρων, ο ίδιος το φανέρωσε, λέγοντας αμέσως: «Διότι τα χέρια σας είναι γεμάτα αίμα». Και πάλι, προχωρώντας πιο κάτω, λέει: «Την ανομία τους, σαν των Σοδόμων, την ανήγγειλαν και την έφεραν στο φως. Αλίμονο στην ψυχή τους, διότι βουλεύθηκαν πονηρό σχέδιο εναντίον του εαυτού τους, λέγοντας: ας δέσουμε τον δίκαιο, επειδή μας είναι ενοχλητικός», κάνοντας σαφέστατα μνεία για κάποιο αίμα και για την επιβουλή εναντίον ενός δικαίου. Ποιανού άλλου, άραγε, παρά του Σωτήρα μας Ιησού Χριστού, εξαιτίας του οποίου και μετά τον οποίο τους βρήκαν όλα όσα είχαν προφητευθεί; 〈〈37〉.〉 〈Του ίδιου του Ησαΐα〉. «Εκείνη την ημέρα θα επιλάμψει ο Θεός εν βουλή με δόξα πάνω στη γη, για να υψώσει και να δοξάσει το υπόλειμμα του Ισραήλ· και το υπόλειμμα του Ισραήλ στη Σιών και το υπόλειμμα στην Ιερουσαλήμ, θα ονομαστούν όλοι άγιοι, όσοι έχουν γραφτεί για ζωή στην Ιερουσαλήμ».

Πού, λοιπόν, εκπληρώνεται η προφητεία που έχει λεχθεί: «Ο Συμεών και ο Λευί, τα αδέλφια, διέπραξαν αδικία με την επιλογή τους· στη βουλή τους ας μην εισέλθει η ψυχή μου, και στη σύναξή τους ας μη συμμετάσχουν τα σπλάχνα μου»; Διάβασε το ευαγγέλιο και θα βρεις το γραμμένο: διότι από τη φυλή του Συμεών ήταν οι γραμματείς, και από τον Λευί οι αρχιερείς. Επειδή, λοιπόν, με τη δική τους βουλή και απόφαση παραδόθηκε ο Χριστός και από αυτούς θανατώθηκε, ο προφήτης, γνωρίζοντάς το από πριν, λέει: «στη βουλή τους ας μην εισέλθει η ψυχή μου». Και βουλή ονομάζει αυτήν που σχεδίασαν ζητώντας αφορμή εναντίον του Ιησού, ώστε «αφού τον πιάσουν με δόλο, να τον σκοτώσουν». Όπως λέει και ο Ησαΐας: «Αλίμονο στην ψυχή τους, διότι σχεδίασαν πονηρή βουλή εναντίον του εαυτού τους, λέγοντας: ας δέσουμε τον δίκαιο, γιατί μας είναι δυσάρεστος». «Και στη σύναξή τους ας μη συμμετάσχουν τα σπλάχνα μου»· διότι τότε συγκεντρώθηκαν εναντίον του όλοι οι αρχιερείς, οι γραμματείς και οι πρεσβύτεροι του λαού στην οικία του ηγεμόνα, ζητώντας τον θάνατό του. «Διότι μέσα στον θυμό τους σκότωσαν ανθρώπους». Και ποιους ανθρώπους, παρά τους μακάριους προφήτες, οι οποίοι, όταν αποστέλλονταν προς αυτούς, σκοτώνονταν από αυτούς, ενώ τους κήρυτταν την αλήθεια; «Και στην επιθυμία τους έκοψαν τα νεύρα ταύρου».

Γι' αυτό τώρα ταπεινώθηκε η δόξα τους, και η αισχύνη του προσώπου τους στάθηκε εναντίον τους. Πάλι αναφέρει τα μελλοντικά ως παρελθόντα, κάνοντας χρήση του συνήθους κανόνα της προφητείας. Ως ταπείνωση δε της δόξας ονομάζει την αιχμαλωσία.

Την δε αμαρτία τους την ανήγγειλαν και την φανέρωσαν όπως αυτή των Σοδόμων. Αυτό που πολλές φορές έχω πει, το λέω και τώρα: ότι ο προφήτης, καταδεικνύοντας τη φιλανθρωπία του Θεού, δεν προλέγει μόνο όσα πρόκειται να υποστούν, αλλά και όσα ήταν άξιοι να υποστούν. Διότι τα μεν αμαρτήματά τους ήταν ίσα με εκείνα των Σοδόμων, η δε τιμωρία τους ήταν υποδεέστερη. Επειδή δεν τους ξερίζωσε ολοκληρωτικά, ούτε κατέστρεψε την πόλη εκ θεμελίων, ούτε εξαφάνισε τα υπολείμματα του γένους τους. Η δε φράση «ανήγγειλαν και φανέρωσαν», έχει διατυπωθεί με τρόπο πιο ανθρώπινο. Διότι ο Θεός δεν μαθαίνει τα γεγονότα τη στιγμή που συμβαίνουν (πώς θα μπορούσε άλλωστε, Αυτός που γνωρίζει τα πάντα πριν από τη γένεσή τους;), αλλά μίλησε έτσι για να καταδείξει το μέγεθος της σφοδρότητας της αμαρτίας.

Διότι, όπως ακριβώς λέει σε άλλο σημείο: «Ανέβηκε η κραυγή της κακίας τους προς εμένα», δεν τα λέει αυτά για να απομακρύνει τον Θεό κάπου μακριά και να τον περιορίσει στον ουρανό, αλλά για να δηλώσει το μέγεθος της αμαρτίας· έτσι ακριβώς και εδώ, το «Ανήγγειλαν», το λέει για να καταδείξει την υπερβολή της πονηρίας. Διότι τα μεν μικρότερα από τα αμαρτήματα θα μπορούσαν και να περάσουν απαρατήρητα· τα υπερβολικά όμως και μεγάλα είναι σε όλους γνωστά και καταφανή, ακόμη και αν δεν υπάρχει κανείς να τα κατηγορεί ούτε να τα ελέγχει. Επειδή τα ίδια καταγγέλλουν και φανερώνουν τον εαυτό τους. Θέλοντας λοιπόν ο προφήτης εδώ να δείξει το μέγεθος των κακών, λέει: «Ανήγγειλαν και εμφάνισαν», δηλαδή, έπρατταν τα κακά με μεγάλη υπερβολή και με μεγάλο θράσος, χωρίς ούτε να ντρέπονται ούτε να κρύβονται, αλλά κάνοντας την πονηρία κύρια ενασχόλησή τους.

κγʹ. Ο δίκαιος δεσμεύεται ως δύσχρηστος. Διότι ολέθρια βουλή εναντίον του εαυτού τους έχουν σκεφθεί εκείνοι που λεηλατούν τον λαό του Κυρίου και ταράσσουν τα μονοπάτια των ποδιών τους. Αλίμονο στην ψυχή τους! Κακά θα τους συμβούν, σύμφωνα με τα έργα τους, λέει ο Ησαΐας· αλλά για εμάς η πράξη έχει ήδη αποβεί πραγματικά ανακουφιστική και θεραπευτική του πόνου. Παραδίδω τα νώτα μου σε μαστιγώσεις, και τις παρειές μου σε ραπίσματα, και ανέχομαι την αισχύνη των εμπτυσμών, είπε εκείνος που ομιλεί στο βιβλίο του Ησαΐα. Γι' αυτό το πλάσμα των χεριών μου δεν θα ντροπιαστεί, δεν θα καταισχυνθεί.

Διότι τα άλλα έθνη δεν ενέχονται σε αυτήν την αδικία εναντίον μας και εναντίον του Χριστού τόσο, όσο εσείς, οι οποίοι είστε αίτιοι και σε εκείνους για την κακή πρόληψη εναντίον του Δικαίου και εναντίον ημών που προερχόμαστε από αυτόν· διότι, αφού σταυρώσατε εκείνον, τον μόνο άμωμο και δίκαιο άνθρωπο, μέσω των μωλώπων του οποίου έρχεται η ίαση σε όσους μέσω αυτού προσέρχονται στον Πατέρα, επειδή μάθατε ότι αναστήθηκε από τους νεκρούς και αναλήφθηκε στον ουρανό, όπως προανήγγειλαν οι προφητείες ότι θα γίνει, όχι μόνο δεν μετανοήσατε για τα κακά που πράξατε, αλλά, αφού επιλέξατε εκλεκτούς άνδρες από την Ιερουσαλήμ, τους αποστείλατε τότε σε όλη τη γη, για να λένε ότι εμφανίστηκε μια άθεη αίρεση, των Χριστιανών, και να διαδίδουν όλα αυτά τα οποία λένε εναντίον μας όλοι όσοι μας αγνοούν. Ώστε δεν είστε αίτιοι αδικίας μόνο στους εαυτούς σας, αλλά και σε όλους ανεξαιρέτως τους άλλους ανθρώπους. Και δικαίως φωνάζει ο Ησαΐας: «Εξαιτίας σας το όνομά μου βλασφημείται ανάμεσα στα έθνη». Και: «Αλίμονο στην ψυχή τους, διότι βουλεύτηκαν πονηρή βουλή εναντίον των εαυτών τους, λέγοντας: Ας δέσουμε τον δίκαιο, γιατί μας είναι ενοχλητικός. Λοιπόν θα γευθούν τους καρπούς των έργων τους. Αλίμονο στον άνομο· πονηρά πράγματα θα του συμβούν, σύμφωνα με τα έργα των χεριών του».

Και ενώ αυτά και όλα τα παρόμοια παράδοξα και θαυμαστά σας συνέβησαν και τα είδατε κατά καιρούς, ελέγχεστε και από τους προφήτες μέχρι του σημείου ότι έχετε θυσιάσει και τα ίδια σας τα τέκνα στα δαιμόνια, και επιπλέον όλων αυτών, τέτοια έχετε τολμήσει εναντίον του Χριστού και τολμάτε ακόμη, για τα οποία όλα μακάρι να σας δοθεί, αφού λάβετε έλεος από τον Θεό και τον Χριστό Του, να σωθείτε. Διότι, μέσω του προφήτη Ησαΐα, ο Θεός, γνωρίζοντας εκ των προτέρων ότι πρόκειται να τα κάνετε αυτά, σας καταράστηκε ως εξής: Αλίμονο στην ψυχή τους· βουλεύτηκαν πονηρή βουλή εναντίον του εαυτού τους, λέγοντας: Ας δέσουμε τον δίκαιο, διότι μας είναι ενοχλητικός. Επομένως, θα γευτούν τους καρπούς των έργων τους. Αλίμονο στον άνομο· κακά θα του συμβούν σύμφωνα με τα έργα των χεριών του. Λαέ μου, οι καταδυνάστες σας σας λεηλατούν και οι απαιτητές θα σας εξουσιάσουν. Λαέ μου, αυτοί που σας μακαρίζουν σας πλανούν και διαταράσσουν την πορεία των δρόμων σας. Αλλά τώρα θα φέρει σε κρίση τον λαό Του, και ο ίδιος ο Κύριος θα έρθει σε κρίση με τους πρεσβυτέρους του λαού και τους άρχοντές του: Εσείς όμως γιατί κατακάψατε τον αμπελώνα μου, και η αρπαγή του φτωχού βρίσκεται στους οίκους σας; Εσείς γιατί αδικείτε τον λαό μου και καταισχύνατε το πρόσωπο των ταπεινών;

Διότι βλέπετε ότι τώρα απευθύνεται προς τον λαό, έχοντας πει πιο πάνω: «Όπως ακριβώς θα βρεθεί ρώγα σε τσαμπί, και θα πουν: Μην τη φθείρεις, επειδή υπάρχει ευλογία σε αυτήν, έτσι θα κάνω για χάρη εκείνου που με υπηρετεί· για τον λόγο αυτόν δεν θα τους καταστρέψω όλους»· και μετά από αυτό προσθέτει: «Και θα εξαγάγω το σπέρμα από τον Ιακώβ και από τον Ιούδα». Είναι φανερό, λοιπόν, ότι αν οργίζεται τόσο πολύ με εκείνους και απειλεί ότι θα αφήσει ελάχιστους, υπόσχεται ότι θα εξαγάγει κάποιους άλλους, οι οποίοι θα κατοικήσουν στο όρος του. Αυτοί δε είναι εκείνοι που είπε ότι θα σπείρει και θα γεννήσει· διότι εσείς ούτε όταν αυτός καλεί ανταποκρίνεστε, ούτε όταν μιλάει ακούτε, αλλά πράξατε και το πονηρό ενώπιον του Κυρίου. Και το αποκορύφωμα της κακίας σας είναι ότι μισείτε τον δίκαιο, τον οποίο φονεύσατε, καθώς και αυτούς που έλαβαν από εκείνον τη χάρη να είναι αυτό που είναι, δηλαδή ευσεβείς, δίκαιοι και φιλάνθρωποι. Γι' αυτό, «Ουαί στην ψυχή τους», λέει ο Κύριος, «διότι συνέλαβαν πονηρή βουλή εναντίον του εαυτού τους, λέγοντας: Ας εξολοθρεύσουμε τον δίκαιο, επειδή μας είναι ενοχλητικός». Διότι δεν θυσιάζατε και εσείς στον Βάαλ, όπως οι πατέρες σας, ούτε ζυμώνατε πλακούντες σε σκιερούς ή υψηλούς τόπους για τη στρατιά του ουρανού, αλλά καταδικάζεστε διότι δεν δεχθήκατε τον Χριστό του.

Και ενώ εκείνοι σιωπούσαν, εγώ είπα: «Εγώ, φίλοι μου, και τις Γραφές παραθέτω τώρα όπως τις ερμήνευσαν οι Εβδομήκοντα· διότι, όταν τις ανέφερα προηγουμένως όπως εσείς τις έχετε, σας δοκίμαζα για να δω πώς είστε ήδη διατεθειμένοι στη σκέψη σας. Διότι, όταν ανέφερα τη Γραφή, η οποία λέγει: “Ουαί σε αυτούς, διότι βουλεύθηκαν πονηρή βουλή εναντίον του εαυτού τους”, λέγοντάς την όπως την ερμήνευσαν οι Εβδομήκοντα, πρόσθεσα: “Ας εξολοθρεύσουμε τον δίκαιο, διότι μας είναι δύσχρηστος”· παρόλο που εγώ στην αρχή της ομιλίας είπα κι αυτό που εσείς θέλετε να λέγεται, λέγοντας: “Ας δέσουμε τον δίκαιο, διότι μας είναι δύσχρηστος”. Εσείς όμως ασχοληθήκατε με άλλα πράγματα, και δεν μου φαίνεται ότι ακούσατε με προσοχή τα λόγια. Αλλά επειδή και τώρα ήδη η ημέρα πλησιάζει στο τέλος της, μιας και ο ήλιος βρίσκεται ήδη προς τη δύση του, θα προσθέσω ένα ακόμη σε όσα έχουν λεχθεί και θα σταματήσω· το ίδιο αυτό βέβαια έχει ήδη ειπωθεί από μένα στα προηγούμενα, αλλά μου φαίνεται σωστό να το αναπτύξω και πάλι διεξοδικά».

Η τρίτη ζημία που προξενούν στον εαυτό τους όσοι αμαρτάνουν με την ελπίδα της μετάνοιας, είναι η εν γνώσει καταφρόνηση που δείχνουν για τη σωτηρία τους και για όλες τις εντολές του Κυρίου μετά την αμαρτία. Διότι, κατά τον Σολομώντα: «Όταν ο ασεβής φθάσει στο βάθος των κακών, καταφρονεί». Αυτοί, όταν φθάσουν στα έσχατα της πονηρίας, πωρώνεται ο νους τους, σκληραίνει η καρδιά τους και δεν υπολογίζουν πλέον καθόλου την αμαρτία. Κάποιοι μάλιστα από αυτούς προχωρούν ακόμη περισσότερο, διότι όχι μόνο καταφρονούν, αλλά και αρέσκονται στις αμαρτίες τους, και ευφραίνονται με αυτές, και καυχώνται σαν να επρόκειτο για μεγάλα τους κατορθώματα, όπως λέγει ο Σολομών: «Αλίμονο σε όσους ευφραίνονται με τα κακά, και χαίρονται με την κακή διαστροφή!». Και ο Ησαΐας: «Την αμαρτία τους την ανήγγειλαν και την φανέρωσαν όπως τα Σόδομα».