Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 30:1

Εσείς, λοιπόν, πείτε μας για αυτό που σας προτάθηκε, αν δηλαδή βρήκατε κάπου στη Θεία Γραφή το Άγιο Πνεύμα να ονομάζεται απλώς Πνεύμα, χωρίς την προαναφερθείσα σε αυτό προσθήκη, και εξαιρουμένης της παρατηρήσεως την οποία ήδη μνημονεύσαμε. Αλλά δεν θα μπορούσατε να απαντήσετε καταφατικά· διότι δεν θα το βρείτε πουθενά γραμμένο. Αντιθέτως, στη Γένεση είναι γραμμένο: «Και Πνεύμα Θεού φερόταν πάνω από το ύδωρ·» και λίγο μετά: «Δεν θα παραμείνει το Πνεύμα μου στους ανθρώπους αυτούς, επειδή είναι σάρκες·». Στους δε Αριθμούς λέει ο Μωυσής προς τον γιο του Ναυή: «Μη με φθονείς εσύ· ποιος άραγε θα καθιστούσε προφήτες όλο τον λαό του Κυρίου, όταν θα έδινε ο Κύριος το Πνεύμα του σε αυτούς;». Και στο βιβλίο των Κριτών, για τον Γοθονιήλ αναφέρεται: «Και ήλθε σε αυτόν Πνεύμα Κυρίου, και έκρινε τον Ισραήλ». Και πάλι: «Και ήλθε πάνω στον Ιεφθάε Πνεύμα Κυρίου». Για τον Σαμψών δε: «Ανδρώθηκε, λέει, το παιδί και το ευλόγησε ο Κύριος·» και, «Άρχισε Πνεύμα Κυρίου να συμπορεύεται με αυτόν·» και, «Κατήλθε ορμητικά πάνω του Πνεύμα Κυρίου». Και ο μεν Δαβίδ ψάλλει: «Το Πνεύμα σου το άγιο μην το αφαιρέσεις από εμένα·» και πάλι στον εκατοστό τεσσαρακοστό δεύτερο ψαλμό: «Το Πνεύμα σου το αγαθό θα με οδηγήσει σε γη ευθεία, ένεκεν του ονόματός σου, Κύριε, θα με ζωογονήσεις». Στον δε Ησαΐα έχει γραφτεί: «Πνεύμα Κυρίου είναι πάνω μου, γι' αυτό και με έχρισε». Είχε δε ειπωθεί πριν από αυτό: «Ουαί, τέκνα αποστάτες».

Αυτά λέγει ο Κύριος: «Κάνατε βουλή χωρίς εμένα, και συνθήκες όχι διά του Πνεύματός μου, για να προσθέσετε αμαρτίες πάνω σε αμαρτίες»· και πάλι: «Ακούστε αυτά: Δεν μίλησα από την αρχή στα κρυφά· όταν αυτά γίνονταν, εγώ ήμουν εκεί· και τώρα ο Κύριος απέστειλε εμένα και το Πνεύμα του». Και λίγο πιο κάτω λέγει τα εξής: «Και αυτή είναι η διαθήκη μου προς αυτούς, είπε ο Κύριος, το Πνεύμα μου που είναι πάνω σου»· και πάλι στη συνέχεια προσθέτει λέγοντας: «Ούτε πρέσβης ούτε άγγελος, αλλά ο ίδιος ο Κύριος τους έσωσε, επειδή τους αγαπούσε και τους σπλαχνιζόταν· ο ίδιος τους λύτρωσε, και τους ανέλαβε, και τους ύψωσε όλες τις ημέρες του αιώνα· αυτοί όμως απείθησαν, και παρόξυναν το άγιο Πνεύμα του, και στράφηκε εναντίον τους ως εχθρός». Ο Ιεζεκιήλ δε λέγει τα εξής: «Και με ανέλαβε Πνεύμα, και με οδήγησε στη γη των Χαλδαίων στην αιχμαλωσία, σε όραμα, εν Πνεύματι Θεού». Στο δε βιβλίο του Δανιήλ αναφέρεται: «Εξήγειρε ο Θεός το άγιο Πνεύμα ενός νεαρού παιδιού, που ονομαζόταν Δανιήλ, και αναφώνησε με μεγάλη φωνή: Εγώ είμαι καθαρός από το αίμα αυτής». Και ο μεν Μιχαίας λέγει: «Ο οίκος του Ιακώβ παρόξυνε το Πνεύμα του Κυρίου». Και διά του Ιωήλ ο Θεός λέγει: «Και θα συμβεί μετά από αυτά, να εκχύσω από το Πνεύμα μου σε κάθε σάρκα».

Εσείς όμως απαντήστε σε αυτό που σας προτάθηκε, εάν βρήκατε πουθενά στη Θεία Γραφή το Άγιο Πνεύμα να ονομάζεται απλώς Πνεύμα, χωρίς την προαναφερθείσα προσθήκη σε αυτό, και εκτός από την παρατήρηση που ήδη αναφέραμε. Αλλά δεν θα μπορούσατε να το πείτε· διότι δεν θα το βρείτε πουθενά γραμμένο. Στη μεν Γένεση είναι γραμμένο: «Και Πνεύμα Θεού εφέρετο επάνω στα ύδατα»· και λίγο μετά: «Δεν θα παραμείνει το Πνεύμα μου στους ανθρώπους αυτούς, επειδή είναι σάρκες». Στους δε Αριθμούς λέει ο Μωυσής στον γιο του Ναυή (Ιησού του Ναυή): «Μη με φθονείς εσύ· μακάρι να έκανε κάποιος όλο τον λαό του Κυρίου προφήτες, όταν ο Κύριος δώσει το Πνεύμα του σε αυτούς». Και στους Κριτές, για μεν τον Γοθονιήλ λέει: «Και ήλθε επάνω του Πνεύμα Κυρίου, και έκρινε τον Ισραήλ». Και πάλι: «Και ήλθε επάνω στον Ιεφθάε Πνεύμα Κυρίου». Για τον Σαμψών δε λέει: «Ανδρώθηκε το παιδί και το ευλόγησε ο Κύριος»· Και, «Άρχισε Πνεύμα Κυρίου να συμπορεύεται με αυτόν»· Και, «Ήλθε ορμητικά επάνω του Πνεύμα Κυρίου». Και ο μεν Δαβίδ ψάλλει: «Το Πνεύμα σου το άγιο μην το αφαιρέσεις από εμένα»· Και πάλι στον εκατοστό τεσσαρακοστό δεύτερο ψαλμό: «Το Πνεύμα σου το αγαθό θα με οδηγήσει σε γη ευθεία, ένεκα του ονόματός σου, Κύριε, θα με ζωογονήσεις». Στον δε Ησαΐα είναι γραμμένο: «Πνεύμα Κυρίου είναι επάνω μου, γι' αυτό με έχρισε». Πριν δε από αυτό ελέγετο: «Αλίμονο, τέκνα αποστάτες».

Αυτά λέει ο Κύριος: «Κάνατε σχέδια χωρίς εμένα, και συνάψατε συμφωνίες όχι δια του Πνεύματός μου, για να προσθέσετε αμαρτίες πάνω στις αμαρτίες»· και πάλι: «Ακούστε αυτά: Δεν μίλησα από την αρχή στα κρυφά· όταν γίνονταν αυτά, ήμουν εκεί· και τώρα ο Κύριος με απέστειλε, και το Πνεύμα του». Και μετά από λίγο λέει τα εξής: «Και αυτή είναι η δική μου διαθήκη προς αυτούς, είπε ο Κύριος: το Πνεύμα μου, το οποίο βρίσκεται επάνω σου»· και πάλι, στη συνέχεια, προσθέτει λέγοντας: «Ούτε πρέσβης ούτε άγγελος, αλλά ο ίδιος ο Κύριος τους έσωσε, επειδή τους αγαπούσε και τους σπλαχνιζόταν· ο ίδιος τους λύτρωσε, τους ανέλαβε και τους ανύψωσε όλες τις ημέρες του αιώνα· αυτοί όμως απείθησαν και παρόξυναν το Άγιο Πνεύμα του, και στράφηκε εναντίον τους ως εχθρός». Ο Ιεζεκιήλ επίσης λέει τα εξής: «Και με ανέλαβε Πνεύμα, και με οδήγησε στη γη των Χαλδαίων, στην αιχμαλωσία, σε όραμα, μέσω του Πνεύματος του Θεού». Στο δε βιβλίο του Δανιήλ: «Ο Θεός εξήγειρε το άγιο Πνεύμα ενός νεαρού παιδιού, που ονομαζόταν Δανιήλ, και αναφώνησε με δυνατή φωνή: "Εγώ είμαι καθαρός από το αίμα αυτής"». Και ο μεν Μιχαίας λέει: «Ο οίκος του Ιακώβ παρόξυνε το Πνεύμα του Κυρίου». Και μέσω του Ιωήλ ο Θεός λέει: «Και μετά από αυτά θα συμβεί το εξής: θα εκχύσω από το Πνεύμα μου πάνω σε κάθε σάρκα».

Εάν δε λέγει ο Ιώβ: «Πνεύμα θείο είναι αυτό που με εποίησε»· πού είναι ο Υιός; Εάν δε λέγει ο ίδιος ο Ιώβ: «Υπάρχει πνεύμα στους θνητούς, και η πνοή του Παντοκράτορα είναι αυτή που με διδάσκει»· πού είναι ο Υιός; Εάν δε λέγει ο Δαβίδ: «Θα εξαποστείλεις το Πνεύμα σου, και θα κτισθούν, και θα ανακαινίσεις το πρόσωπο της γης»· πού είναι ο Υιός; Εάν δε λέγει: «Πού να πορευθώ μακριά από το Πνεύμα σου, και από το πρόσωπό σου πού να φύγω;»· πού είναι ο Υιός; Εάν δε λέγει: «Ουαί, τέκνα αποστάτες, αυτά λέγει ο Κύριος: Λάβατε αποφάσεις όχι δι' εμού, και συνάψατε διαθήκες όχι διά του Πνεύματός μου»· πού είναι ο Υιός; Εάν δε λέγει: «Και θα εξέλθει ράβδος από τη ρίζα του Ιεσσαί, και άνθος θα αναβλαστήσει από τη ρίζα του, και θα αναπαυθεί επ' αυτόν Πνεύμα σοφίας και συνέσεως, Πνεύμα βουλής και ισχύος, Πνεύμα γνώσεως και ευσεβείας, και θα τον γεμίσει Πνεύμα φόβου Θεού»· πώς να χωρίσω το Πνεύμα; Εάν δε λέγει: «Πνεύμα Κυρίου είναι επάνω μου, για το οποίο με έχρισε, με απέστειλε να ευαγγελιστώ στους φτωχούς, να κηρύξω στους αιχμαλώτους άφεση, και στους τυφλούς ανάβλεψη»· πώς να χωρίσω το Πνεύμα; Και όσα με φιλοπονία είναι δυνατόν να βρει κανείς τόσο από την Παλαιά Γραφή όσο και από την Καινή Διαθήκη περί του Πνεύματος και του Υιού και του Πατρός. Χαίρε, κεχαριτωμένη, ο Κύριος είναι μαζί σου· διότι ιδού, θα συλλάβεις στη γαστέρα σου, και θα γεννήσεις υιό.

Διότι εκείνοι που, εξαιτίας της φαυλότητας και της μοχθηρίας τους, δεν συγκαταλέχθηκαν από τον δίκαιο Κριτή ούτε καν ανάμεσα στα τέκνα του Αβραάμ, έφτασαν σε τέτοιο βαθμό παραφροσύνης, ώστε να επικαλούνται τον Θεό ως πατέρα τους, ίσως λόγω αυτού που έχει γραφτεί στα Μωσαϊκά βιβλία: «Ο Ισραήλ είναι ο πρωτότοκος υιός μου», χωρίς όμως να βάζουν στο μυαλό τους εκείνο που ειπώθηκε μέσω της φωνής του Ησαΐα: «Ουαί, τέκνα αποστάτες, αυτά λέει ο Κύριος». Θα μπορούσε κανείς εύλογα να αναρωτηθεί, τι ήταν άραγε αυτό που έπεισε τους Ιουδαίους στην προκειμένη περίπτωση να μη λένε πλέον «Πατέρας μας είναι ο Αβραάμ» ή «Έχουμε έναν πατέρα, τον Αβραάμ», αλλά να ανατρέξουν αμέσως στον έναν Θεό. Και μου φαίνεται ότι διαλογίστηκαν μέσα τους κάτι τέτοιο. Επειδή χτυπούσαν με τη λοιδορία τους τον Κύριο, υπονοώντας ότι η μητέρα Του είχε ατιμαστεί πριν από τον γάμο, Του απέδιδαν δύο πατέρες, και αναγκαστικά προσπαθούσαν να λάβουν την επίκληση του ενός ως ένα είδος συνεργού σε αυτήν την κακοβουλία τους. Διότι, με το να ισχυρίζονται ότι οι ίδιοι έχουν έναν πατέρα, τον Θεό, με αυτά ακριβώς τα λόγια ονειδίζουν εμμέσως τον Κύριο για δύο, αντιπαραβάλλοντας τρόπον τινά τον έναν με τους δύο.

Διότι μέσω του Ησαΐα λέει Εκείνος που ερευνά καρδιές και νεφρούς, ο οποίος «διεισδύει μέχρι τον μερισμό ψυχής και πνεύματος, αρθρώσεων και μυελών, και είναι κριτής των σκέψεων και των προθέσεων της καρδιάς, ενώπιον του οποίου τα πάντα είναι γυμνά και τετραχηλισμένα»: «Αλίμονο, αποστάτες τέκνα, λέει ο Κύριος, κάνατε βουλή και όχι μέσω εμού, και συνθήκες όχι διά του Πνεύματός μου, για να προσθέσετε αμαρτία στην αμαρτία». Διότι εκείνος που λέει ότι ο Ιησούς είναι Κύριος, ασφαλώς θα το πει εν Αγίω Πνεύματι, σύμφωνα με τη φωνή του Παύλου· ενώ όποιος μελετά το αντίθετο, δεν μιλά εν Αγίω Πνεύματι· πώς άλλωστε; Αλλά μάλλον θα μιλήσει εν Βεελζεβούλ. Επομένως, δεν έγιναν διά του Αγίου Πνεύματος οι συνθήκες των Ιουδαίων, διότι πρόσθεταν αμαρτίες πάνω στις αμαρτίες, καθώς οι ίδιοι πρωτίστως επέσειαν την καταστροφή από την απείθεια στα δικά τους κεφάλια, μεταδίδοντάς την και σε άλλους με το να τους εμποδίζουν να ομολογήσουν τον Χριστό. Διότι το εγχείρημά τους είναι όντως γεμάτο από την έσχατη ασέβεια, όμως ο ψαλμωδός τους περιγελά που επιδίδονται σφαλερά σε ένα ανώφελο πράγμα, λέγοντας: «Κύριε, εν τη οργή σου θα τους συνταράξεις, και θα τους καταφάγει φωτιά, τον καρπό τους από τη γη θα αφανίσεις, και το σπέρμα τους από τους υιούς των ανθρώπων· διότι έστρεψαν εναντίον σου κακά, διαλογίστηκαν βουλή την οποία δεν θα μπορέσουν να εδραιώσουν». Διότι δεν κατάφεραν διόλου να εδραιώσουν τη θεομάχο βουλή τους, μολονότι πολλές φορές και με μύριους τρόπους επιχείρησαν να εξαφανίσουν τη δόξα του Χριστού.

Ονομάζει δε κλέφτη και ληστή, καθώς και κάποιον που εισέρχεται από αλλού, εκείνον που νομίζει ότι μπορεί να λάβει με τη βία και την τυραννία την τιμή που δεν του δόθηκε. Τέτοιοι ήταν ορισμένοι για τους οποίους αναφέρει μέσω ενός από τους προφήτες: «Βασίλευσαν, αλλά όχι μέσω εμού· κυβέρνησαν, και όχι μέσω του Πνεύματός μου». Υπαινίσσεται δε με αυτά ότι, αν επιθυμούν να ηγεμονεύουν τους λαούς, θα πρέπει, αφού πιστέψουν και αποδεχθούν το θείο κήρυγμα, να προσέλθουν σε αυτό το έργο μέσω Αυτού, ώστε να έχουν την εξουσία τους ακλόνητη και καλά θεμελιωμένη. Αυτό ακριβώς συνέβη και με τους αγίους αποστόλους, καθώς και με τους μετέπειτα διδασκάλους των αγίων εκκλησιών, στους οποίους ανοίγει και ο θυρωρός, δηλαδή, είτε ο άγγελος που έχει ταχθεί να επιβλέπει τις εκκλησίες και να συμπράττει με όσους έλαβαν τον κλήρο της ιεροσύνης για την ωφέλεια των λαών, είτε πάλι ο ίδιος ο Σωτήρας, ο οποίος είναι ταυτόχρονα και η θύρα και ο Κύριος της θύρας. Βεβαιώνει, πράγματι, πολύ πειστικά ότι το κοπάδι των προβάτων πείθεται και υπακούει ορθά στη φωνή του ποιμένα, ενώ αποφεύγει με πολύ μεγάλη προσοχή τη φωνή των ξένων, ώστε να κατανοήσεις το νόημα ως αληθινό διευρύνοντας τη δύναμη του λόγου στο γενικότερο. Διότι διδάσκουμε στις εκκλησίες μεταφέροντας τα δόγματα της θεόπνευστης Γραφής, και παραθέτοντας τον ευαγγελικό και αποστολικό λόγο σαν μια πνευματική τροφή.

Διότι γόγγυζαν εναντίον του Χριστού τα πλήθη των Ιουδαίων, πότε μεν λέγοντας: «Πενήντα έτη δεν έχεις ακόμη, και έχεις δει τον Αβραάμ;», πότε δε, εκτός από αυτά, δεν δίσταζαν να τον καταδιώκουν, και καταλόγιζαν εναντίον του την αλήθεια ως έγκλημα. Διότι ο μεν Σωτήρας των όλων ονόμαζε τον εαυτό του Υιό του Θεού και Πατρός, και, αποδεικνύοντας ότι η σκιά του νόμου δεν ήταν τίποτα, παρέθετε την ομορφιά της εν πνεύματι λατρείας. Εκείνοι όμως τον καταδίωκαν: «Όχι μόνο», λέει, «επειδή κατέλυε το Σάββατο, αλλά και επειδή αποκαλούσε δικό του πατέρα τον Θεό, κάνοντας τον εαυτό του ίσο με τον Θεό.» Αυτοί λοιπόν που γογγύζουν θα μάθουν να υπακούν, λέει, και οι γλώσσες που ψελλίζουν θα μάθουν να μιλούν για ειρήνη. Διότι οι γλώσσες εκείνων που δεν είχαν συνηθίσει να μιλούν ορθά για τον Χριστό ψέλλιζαν, αλλά θα μάθουν, λέει, να μιλούν τα δικά του και μάλλον να ξεστομίζουν λόγια ειρήνης, χωρίς να επιστρέφουν πλέον στην προηγούμενη παραφροσύνη τους, αλλά υποτάσσοντας μάλλον σε αυτόν τον αυχένα της διάνοιάς τους. Και το να μιλά κανείς για ειρήνη προς τον Ιησού σημαίνει να λέει: Κύριε, ο Θεός ημών, κάνε μας δικούς σου, εκτός από εσένα άλλον δεν γνωρίζουμε, το όνομά σου ονομάζουμε. <Αλίμονο, τέκνα αποστάτες, αυτά λέει ο Κύριος: Κάνατε βουλή όχι μέσω εμού, και συμφωνίες όχι μέσω του πνεύματός μου, για να προσθέσετε αμαρτία στις αμαρτίες· εσείς που πορεύεστε για να κατεβείτε στην Αίγυπτο· εμένα όμως δεν με ρωτήσατε, για να λάβετε βοήθεια από τον Φαραώ και να προστατευθείτε από τους Αιγυπτίους.

Διότι είναι γεγραμμένο ότι «οι διαλογισμοί των δικαίων είναι δίκαιες κρίσεις». Κατηγορεί, λοιπόν, τον αποκηρυγμένο Ισραήλ, διότι εξέφρασε γνώμη ασύμφωνη προς τον Θεό σχετικά με τον Χριστό. Διότι συσκέπτονταν συνεδριάζοντας, και μάλιστα έλεγαν: «Τι να κάνουμε, επειδή αυτός ο άνθρωπος κάνει πολλά σημεία; Αν τον αφήσουμε έτσι, θα έρθουν οι Ρωμαίοι και θα πάρουν και την πόλη και τη χώρα μας». Κάποιος άλλος δε από εκείνους που είχαν οριστεί άρχοντες λέει: «Εσείς δεν γνωρίζετε τίποτα, ότι συμφέρει να πεθάνει ένας άνθρωπος και να μην καταστραφεί όλο το έθνος». Αυτό ακριβώς το διδάσκει σαφέστερα ο Κύριος λέγοντας στις ευαγγελικές παραβολές, ότι «ο οικοδεσπότης που φύτεψε τον αμπελώνα έστειλε τους δούλους του για να παραλάβουν τους καρπούς, αλλά οι γεωργοί τους σκότωσαν». Και τα εγκλήματα της ασέβειάς τους δεν σταμάτησαν μέχρι εκεί· αλλά, όταν είδαν τον Υιό που είχε σταλεί από τον πατέρα μετά τους δούλους, είπαν, όπως αναφέρεται, μέσα τους: «Αυτός είναι ο κληρονόμος, ελάτε να τον σκοτώσουμε και να κρατήσουμε για τον εαυτό μας την κληρονομιά του». Επομένως, αποστάτες είναι οι εισηγητές τέτοιων σκληρών και ανόσιων σχεδίων, οι οποίοι προσθέτουν αμαρτία στην αμαρτία· διότι, όπως ανέφερα, σκότωσαν αγίους προφήτες και έπειτα, μετά από εκείνους, σκότωσαν και τον ίδιο τον κληρονόμο, δηλαδή τον Υιό.

Έπειτα, πώς λοιπόν ονομάζεται από αυτόν κάθε πατριά στον ουρανό και στη γη; Αλλά δεν πρέπει να δίνουμε προσοχή στις δικές τους φλυαρίες, αλλά στις φωνές των αγίων. Επομένως, ο θεσπέσιος Παύλος σε καμία περίπτωση δεν λέει ψέματα· διότι προφανώς πρώτος και αληθινός Πατέρας είναι ο Θεός, και έχει ομοούσιο τον Υιό που γεννήθηκε από αυτόν· διότι αυτό υποδηλώνει ο τρόπος της αληθινής γέννησης. Ίσως όμως, προβάλλοντας εναντίον μας άλλους συλλογισμούς και προσθέτοντας αμαρτίες πάνω στις αμαρτίες, όπως είναι γεγραμμένο, θα πουν ότι το «αγέννητον» είναι δηλωτικό της ουσίας του Θεού και Πατέρα, ενώ της ουσίας του Μονογενούς είναι το «γεννητόν»· και ότι το αγέννητο δεν είναι όμοιο κατά τη φύση με το γεννητό.

Προς δε τους αχάριστους και εκείνους που αθετούν τις ευεργεσίες του, λέγει διά του Προφήτου: και ανταπέδωσαν σε εμένα κακά αντί για αγαθά, και μίσος αντί για την αγάπη μου. Και εκπληρώθηκε πάλι ως προς αυτόν η προφητεία που λέγει: αλίμονο, τέκνα αποστάτες, αυτά λέγει ο Κύριος. Κάνατε βουλή όχι δι' εμού και συνθήκες όχι διά του πνεύματός μου, για να προσθέσετε αμαρτίες πάνω στις αμαρτίες.

Αφού ο λόγος ολοκλήρωσε τις απειλές κατά ‹του στεφάνου της ύβρεως› και όλα όσα ακολούθως επιβλήθηκαν, μεταβαίνει σε άλλη υπόθεση, προφητεύοντας, όπως αναφέρουν οι Εβραίοι, τα όσα συνέβησαν κατά τους χρόνους του προφήτη Ιερεμία, όταν οι Βαβυλώνιοι κυρίευσαν την Ιερουσαλήμ και οδήγησαν τον λαό στην αιχμαλωσία. Τότε, όσοι είχαν απομείνει στη χώρα της Ιουδαίας, μαζί με τους οποίους βρισκόταν ο προφήτης Ιερεμίας, ο Βαρούχ και κάποιοι άλλοι, τράπηκαν σε φυγή από φόβο προς τους Βαβυλωνίους, προτιμώντας μάλλον να παραδώσουν τους εαυτούς τους στους Αιγυπτίους παρά να υποδουλωθούν στους Βαβυλωνίους. Αυτά δε εξιστορούνται στην προφητεία του Ιερεμία. Όμως, ο προφήτης Ησαΐας προλαμβάνει αυτά τα γεγονότα, έχοντας ζήσει σχεδόν εκατόν πενήντα ολόκληρα χρόνια πριν από τον Ιερεμία· γράφει, λοιπόν, για εκείνους ακριβώς που δεν υπάκουσαν στη φωνή του Θεού μέσω του Ιερεμία, η οποία τους απαγόρευε να εισέλθουν στην Αίγυπτο, λέγοντας: 〈Αλίμονο, τέκνα αποστάτες, ή παραβάτες〉 σύμφωνα με τον Σύμμαχο, 〈λέγει ο Κύριος· κάνατε σχέδια χωρίς εμένα και συνάψατε συμφωνίες όχι διά του πνεύματός μου, για να προσθέσετε αμαρτία στην αμαρτία, εσείς που πορεύεστε για να κατεβείτε στην Αίγυπτο, και δεν με ρώτησαν, για να βοηθηθούν από τον Φαραώ〉, καθώς και όσα ακολουθούν τα λόγια αυτά.

Και, «Πνεύμα επιστήμης γέμισε τον Βεσελεήλ, τον αρχιτέκτονα της σκηνής του μαρτυρίου· Πνεύμα που παροξύνεται, και Πνεύμα που ανύψωσε τον Ηλία πάνω σε άρμα, και το οποίο ζητήθηκε από τον Ελισσαίο σε διπλή μερίδα.» Και, «Πνεύμα από εμένα θα εξέλθει, και εγώ δημιούργησα κάθε πνοή.» Και, «Ιδού ο δούλος μου ο εκλεκτός, ο αγαπητός μου, στον οποίο ευαρεστήθηκε η ψυχή μου, θα θέσω το Πνεύμα μου επάνω του.» Και, «Αλίμονο, τέκνα αποστάτες, αυτά λέει ο Κύριος: Λάβατε αποφάσεις όχι μέσω εμού, και συνάψατε συνθήκη όχι διά του Πνεύματός μου.» Και, «Εκεί συναντήθηκαν έλαφοι, και αντίκρισαν τα πρόσωπα η μία της άλλης· πέρασαν μετρημένες, και καμία από αυτές δεν έλειψε, διότι ο Κύριος τους έδωσε εντολή, και το Πνεύμα του τις συγκέντρωσε.» Και το γεγονός ότι η ανάσταση ενεργείται διά του Πνεύματος, το αναφέρει ο Δαβίδ λέγοντας: «Θα τους αφαιρέσεις το πνεύμα, και θα εκλείψουν, και θα επιστρέψουν στο χώμα τους. Θα εξαποστείλεις το Πνεύμα σου, και θα δημιουργηθούν, και θα ανακαινίσεις το πρόσωπο της γης.»

Αλίμονο, τέκνα αποστάτες, αυτά λέγει ο Κύριος: Πήρατε αποφάσεις χωρίς εμένα και συνάψατε συμφωνίες όχι μέσω του Πνεύματός μου, ώστε να προσθέσετε αμαρτίες πάνω σε αμαρτίες, εσείς που πορεύεστε για να κατεβείτε στην Αίγυπτο, αλλά εμένα δεν με συμβουλευτήκατε, επιδιώκοντας να βοηθηθείτε από τον Φαραώ ... διότι υπάρχουν στην Τάνιδα αρχηγοί, πονηροί άγγελοι· μάταια θα κοπιάσουν προστρέχοντας σε λαό που δεν πρόκειται να τους ωφελήσει ούτε προσφέροντας βοήθεια ούτε κάποια άλλη ωφέλεια, αλλά μάλλον θα τους φέρει ντροπή και όνειδος.

ΡΜΔ΄. ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΠΑΛΛΑΔΙΟ, ΥΠΟΔΙΑΚΟΝΟ. Δεν είναι μικρό αυτό που φαίνεται μικρό, δηλαδή το να μην προσθέτει κανείς αμαρτία στην αμαρτία, αλλά αντιθέτως είναι πάρα πολύ μεγάλο. Διότι είναι δρόμος που οδηγεί στην άριστη μεταβολή. Επειδή, εάν το ρεύμα της κακίας, που τρέχει προς την απώλεια, καταλαγιάσει, τότε θα ξεκινήσει η κίνηση προς την αρετή. Όπως ακριβώς στα στάδια η στάση και η ηρεμία γεννούν την αντίθετη κίνηση (διότι αν δεν σταματήσει, δεν θα μπορούσε να κινηθεί προς την αντίθετη κατεύθυνση), έτσι συμβαίνει και με την κακία· αν δεν σταματήσει, δεν πρόκειται να παραχωρήσει χώρο στην αρετή.

Άκου λοιπόν για ποιο πράγμα εγκαλεί τους Ιουδαίους, λέγοντας: «Λάβατε αποφάσεις, και όχι δι' εμού, και συνάψατε συμφωνίες, και όχι διά του Πνεύματός μου». Διότι τέτοια είναι η συνήθεια αυτών που αγαπούν: θέλουν όλες οι υποθέσεις των αγαπημένων τους να διεκπεραιώνονται μέσω αυτών, και εκείνοι να μην κάνουν και να μη λένε τίποτα χωρίς αυτούς. Γι' αυτό και ο Θεός, όχι μόνο εδώ, αλλά και αλλού, εγκαλώντας τους πάλι για το ίδιο ακριβώς πράγμα, έλεγε: «Ανέδειξαν βασιλείς, και όχι δι' εμού· όρισαν άρχοντες, και δεν μου το γνωστοποίησαν». Ας μη διστάζουμε λοιπόν να καταφεύγουμε συνεχώς σε Αυτόν, και όποια δυσκολία και αν υπάρχει, οπωσδήποτε θα λάβει την προσήκουσα λύση. Σε φόβισε άνθρωπος; Τρέξε προς τον επουράνιο Δεσπότη, και δεν πρόκειται να πάθεις κανένα κακό.

Και πάλι στα ίδια: «Δόξα στον Πατέρα δι’ Υιού εν Αγίω Πνεύματι»· και επιπλέον, «δόξα στον Πατέρα μετά του Υιού εν Αγίω Πνεύματι». «Και σε όλα», λέει, «η Εκκλησία γνωρίζει και τις δύο αυτές χρήσεις, και το "δι’ ου" και το "μεθ’ ου", να λέγονται για τον Υιό· και δεν απορρίπτει καμία από αυτές, ως αναιρετική της άλλης». Και ο προφήτης Ησαΐας λέει: «Αλίμονο σε εκείνους που κάνουν βαθιά βουλή, και όχι διά του Κυρίου»· και πάλι: «Αυτά λέει ο Κύριος, κάνατε βουλή όχι δι’ εμού, και συνθήκες όχι διά του Πνεύματός μου»· δηλαδή όχι μαζί μου, ούτε μαζί με το Πνεύμα μου. Και γενικά στις εκφωνήσεις των ακολουθιών όλη η Εκκλησία, και στα τέλη των λόγων όλοι οι δάσκαλοί της, χρησιμοποιώντας για τον Υιό αυτή τη χρήση του "δι’ ου" και του "μεθ’ ου", τις θεωρούν ταυτόσημες.

Αλλά αυτά μεν είναι τα λόγια των αποστόλων, αφήνοντας κατά μέρος όσα έχουν αποσιωπηθεί για το Άγιο Πνεύμα· ποια είναι όμως τα λόγια των προφητών; Διότι από αυτούς ο μεν Δαβίδ λέει: «με τον λόγο του Κυρίου στερεώθηκαν οι ουρανοί, και με το Πνεύμα του στόματός Του όλη η δύναμή τους»· «καρδιά καθαρή κτίσε μέσα μου, Θεέ μου, και πνεύμα ευθύ εγκαινίασε στα σπλάχνα μου· μη με απορρίψεις από το πρόσωπό Σου, και το Πνεύμα Σου το Άγιο μην το αφαιρέσεις από εμένα· δώσε μου πίσω την αγαλλίαση της σωτηρίας Σου, και με Πνεύμα ηγεμονικό στήριξέ με»· «θα εξαποστείλεις το Πνεύμα Σου και θα δημιουργηθούν, και θα ανακαινίσεις το πρόσωπο της γης»· «πού να πορευθώ μακριά από το Πνεύμα Σου, και από το πρόσωπό Σου πού να φύγω;» και «το Πνεύμα Σου το αγαθό θα με οδηγήσει σε γη ευθεία». Ο δε Ησαΐας: «Ιδού ο δούλος μου τον οποίο διάλεξα, ο αγαπητός μου, στον οποίο ευδόκησε η ψυχή μου, θα θέσω το Πνεύμα μου επάνω του». «Πνεύμα Κυρίου είναι επάνω μου, για το οποίο με έχρισε, για να ευαγγελιστώ σε φτωχούς με απέστειλε»· «κατέβηκε Πνεύμα από τον Κύριο και τους οδήγησε»· «αυτά λέει ο Κύριος: πήρατε απόφαση, και όχι μέσω εμού, και κάνατε συνθήκες, και όχι μέσω του Πνεύματός μου· και αυτοί απείθησαν, και παρόξυναν το Πνεύμα το Άγιο· και Εκείνο στράφηκε εναντίον τους ως εχθρός».

Και εγώ, με πιο υποχωρητικό τόνο στη φωνή, θέλοντας να τον προετοιμάσω για να με ακούσει, αποκρίθηκα λέγοντας: «Θαυμάζω, άνθρωπε, αυτή την ευλάβειά σου, και εύχομαι την ίδια διάθεση να έχεις και για εκείνον για τον οποίον έχει γραφτεί ότι υπηρετούν οι άγγελοι, όπως λέει ο Δανιήλ, ότι ως Υιός Ανθρώπου προσάγεται προς τον Παλαιό των Ημερών, και σε αυτόν δίνεται κάθε βασιλεία στους αιώνες των αιώνων. Για να γνωρίζεις δε», είπα, «ω άνθρωπε, ότι δεν κάναμε αυτήν την ερμηνεία, την οποία κατακρίνεις, χρησιμοποιώντας δική μας αυθαιρεσία, θα σου παραθέσω μαρτυρία από τον ίδιο τον Ησαΐα, ο οποίος λέει ότι πονηροί άγγελοι εγκαταστάθηκαν και κατοικούν και στην Τάνη, στη χώρα της Αιγύπτου. Οι δε λόγοι του είναι οι εξής: Αλίμονο στα αποστάτημένα τέκνα, αυτά λέει ο Κύριος: κάνατε σχέδιο όχι μέσω εμού, και συμφωνίες όχι μέσω του Πνεύματός μου, για να προσθέσετε αμαρτίες πάνω σε αμαρτίες· αυτοί που με πονηρία κατεβαίνουν στην Αίγυπτο, χωρίς να με ρωτήσουν, για να βοηθηθούν από τον Φαραώ και να προστατευθούν υπό τη σκέπη των Αιγυπτίων. Διότι η σκέπη του Φαραώ θα καταλήξει για εσάς σε ντροπή, και για εκείνους που εμπιστεύθηκαν τους Αιγυπτίους, σε όνειδος, διότι στην Τάνη υπάρχουν αρχηγοί πονηροί άγγελοι. Μάταια θα κοπιάσουν για έναν λαό, ο οποίος δεν θα τους ωφελήσει ως βοήθεια, αλλά θα τους οδηγήσει σε αισχύνη και όνειδος.»

Πώς πρέπει να νοηθεί το «εσύ οργίστηκες» που ειπώθηκε από τον θεόληπτο Ησαΐα στο «και εμείς αμαρτήσαμε»; Θα μπορούσε κανείς να εκλάβει το «αμαρτήσαμε», όχι με την έννοια ότι επιλέξαμε τις πράξεις που φθείρουν τις αρετές, αλλά απλώς ότι αποτύχαμε σε εκείνα τα οποία προτιμήσαμε και επιδιώξαμε με ζήλο. Διότι θα μπορούσε να λεχθεί ότι «αμαρτάνει» και εκείνος ο οποίος άλλα έθεσε ως σκοπό να επιτελέσει και έστρεψε την ορμή του προς το επιθυμητό, περιέπεσε όμως στα αντίθετα και αντί για αυτά που προέκρινε βρίσκεται εγκλωβισμένος σε ανέλπιστες καταστάσεις. Τέτοιας φύσεως είναι, για να παραλείψω προς το παρόν την περαιτέρω εξέταση των όσων θα λεχθούν, και το «δεν ανήκει στον άνθρωπο η οδός του» και το «εάν ο Κύριος δεν οικοδομήσει οίκο, μάταια κοπίασαν οι οικοδομούντες, και εάν ο Κύριος δεν φυλάξει πόλη, μάταια αγρύπνησε ο φύλακας» και το «δεν αρέσκεται στη δύναμη του ίππου ούτε ευδοκεί στις κνήμες του ανδρός» και το «εκείνοι που καταστρώνουν σχέδια» εμβαθύνοντας στους διαλογισμούς τους «και όχι δια του Κυρίου». Διότι και αυτοί, αντί να μην αποτύχουν στην προσπάθειά τους, όχι μόνο αστόχησαν, αλλά επιπλέον επισώρευσαν πάνω τους το «ουαί». Παρόμοιο είναι και εκείνο που ειπώθηκε προς όσους είχαν εναποθέσει την ελπίδα τους στην Αίγυπτο: «Κάνατε συμβούλιο όχι δι' εμού και συνθήκες όχι δια του Πνεύματός μου, για να προσθέσετε αμαρτίες πάνω σε αμαρτίες, εσείς που πορεύεστε για να κατεβείτε στην Αίγυπτο». Για αυτούς και η καταφυγή και η ελπίδα για βοήθεια μετατρέπεται σε αισχύνη και όνειδος.

Αλλά προσέχετε, τέκνα μου, μήπως εσείς συσσωρεύετε στον εαυτό σας καταδίκη εξαιτίας της ελεεινής μου ανοχής, μήπως προσθέτετε αμαρτίες πάνω στις αμαρτίες εξαιτίας της υπερβολικής μου συγχωρητικότητας. Γιατί λοιπόν συμβαίνουν αυτά έτσι; Διότι και εκπλήσσομαι και δεν εκπλήσσομαι με όσα πράττονται: αφενός επειδή ο μοχθηρός Σατανάς είναι αυτός που μας πολεμά, αφετέρου επειδή εσείς, όντας λογικοί άνθρωποι, που εγκαταλείψατε τα πάντα για τον Θεό, και γονείς και αδελφούς και τον κόσμο και τα του κόσμου, και που ασπαστήκατε τον ελαφρύ ζυγό του Χριστού, ματαιοπονείτε και συμπεριφέρεστε κοσμικά, ή μάλλον ενεργείτε σατανικά με τις πράξεις σας. «Όποιος αθετήσει τον νόμο του Μωυσή», λέει η Γραφή, «πεθαίνει με την κατάθεση δύο ή τριών μαρτύρων». Πόσο χειρότερης τιμωρίας νομίζετε ότι αξίζετε εσείς, που διασπάτε τους δεσμούς του Πνεύματος, σύμφωνα με τον άγιο Βασίλειο, μέσω της αθέτησης της υποταγής, και που θεωρήσατε ως κάτι κοινό το αίμα της διαθήκης, το οποίο ήπιατε την ημέρα που αποταχθήκατε τον εχθρό και τον κόσμο και συνταχθήκατε με τον Χριστό; Έτσι αρμόζει; Τόσο πολύ δεν μπορέσατε, αυτή τη μία ώρα της παρούσας ζωής σε σχέση με τους άπειρους αιώνες, να μην αποκοιμηθείτε οδηγούμενοι στον θάνατο της διάσπασης; Αυτές είναι οι ομολογίες που κάνατε με μάρτυρα τον Θεό, ενώπιον των αγίων Του αγγέλων που σας άκουγαν; Αυτό είναι το ψαλίδι που μου παραδώσατε από τα χέρια σας, σαν να προερχόταν από την παλάμη του Κυρίου;