Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 30:26

Απολ. Ο ναός που γεννήθηκε από τη Μαρία είναι ο Ιησούς, μέσω του οποίου έγιναν τα πάντα. Ορθ. Ο ναός που γεννήθηκε από τη Μαρία δεν γεννήθηκε κενός και σαρωμένος, αλλά μαζί με Εκείνον που ενοικεί σε αυτόν, γι' αυτό και αυτός είναι ο Ιησούς, μέσω του οποίου έγιναν τα πάντα. Ούτε όμως ονομάζω τον ναό Ιησού χωρίς τον Λόγο ούτε τον Λόγο Ιησού χωρίς τον ναό, αλλά έκτοτε ο Λόγος ονομάστηκε Ιησούς, από τη στιγμή που θεράπευσε τα συντρίμματα του λαού του· και τότε τα θεράπευσε, όταν καταδέχθηκε να λάβει μορφή δούλου. Αυτός λοιπόν ο Λόγος, που τώρα ονομάστηκε Ιησούς λόγω της θείας Οικονομίας, είναι ο ίδιος μέσω του οποίου έγιναν τα πάντα. Και όπως αντιλαμβάνομαι τον καυτήρα ως φωτιά και σίδερο, έτσι αντιλαμβάνομαι και τον Ιησού ως Θεό Λόγο ενανθρωπήσαντα.

Τότε και ο ήλιος θα γίνει επταπλάσιος από τον εαυτό του, σύμφωνα με τον Ησαΐα, και η σελήνη θα έχει το σημερινό μέγεθος του ήλιου. Επειδή όμως τα λόγια του Θεού δεν έχουν γραφτεί για όλους, αλλά για όσους έχουν αυτιά κατά τον εσωτερικό άνθρωπο, έθεσε την επιγραφή «Υπέρ των αλλοιωθησομένων»· όπως νομίζω, για εκείνους που φροντίζουν τον εαυτό τους και προκόβουν πάντοτε προς το καλύτερο μέσω των γυμνασίων της ευσέβειας. Διότι αυτή είναι η ωραιότερη αλλοίωση, την οποία χαρίζει η δεξιά του Υψίστου· την οποία αισθάνθηκε και ο μακάριος Δαβίδ, όταν, έχοντας γευθεί τα αγαθά της αρετής, επεκτάθηκε προς εκείνα που βρίσκονταν μπροστά του. Τι λέει δηλαδή; «Και είπα: Τώρα έκανα την αρχή· αυτή είναι η αλλοίωση της δεξιάς του Υψίστου». Επομένως, εκείνος που προκόβει στην αρετή, δεν υπάρχει στιγμή που να μην αλλοιώνεται. Διότι «Όταν ήμουν», λέει, «νήπιο, μιλούσα ως νήπιο, φρονούσα ως νήπιο, σκεπτόμουν ως νήπιο. Όταν όμως έγινα άνδρας, κατήργησα τα του νηπίου». Και πάλι, αφού έγινε άνδρας, δεν σταμάτησε τον αγώνα, αλλά, λησμονώντας όσα βρίσκονταν πίσω και επεκτεινόμενος σε όσα βρίσκονταν μπροστά, έτρεχε προς τον σκοπό, για το βραβείο της άνω κλήσεως. Αλλοίωση, λοιπόν, είναι η ανακαίνιση του εσωτερικού ανθρώπου ημέρα με την ημέρα.

Όμως εκείνη την ημέρα, λέει, θα γίνει και αυτό. Ονομάζει πάλι ημέρα τον καιρό της ελεύσεως του Σωτήρα μας, κατά τον οποίο αναδείχθηκαν μεν αυτοί για τους οποίους γίνεται ο λόγος, καταστράφηκαν δε πολλοί και γκρεμίστηκαν πύργοι, δηλαδή οι καθοδηγητές των Ιουδαίων, οι Γραμματείς και οι Φαρισαίοι. Διότι, αν και είχαν εξυψωθεί πάνω από όλους τους άλλους εξαιτίας της δόξας της ιεροσύνης και του αξιώματος της ηγεσίας, ασέβησαν απέναντι στον Χριστό, και σκότωσαν Εκείνον που τους είχε αναδείξει σε υψηλή θέση, και επιπλέον πλάνησαν τους λαούς που βρίσκονταν υπό την εξουσία τους. Έπεσαν όμως και άλλοι πύργοι, δηλαδή τα υπεροπτικά στίφη των ανόσιων πνευμάτων. <Και το φως της σελήνης θα είναι σαν το φως του ήλιου, και το φως του ήλιου θα είναι επταπλάσιο την ημέρα κατά την οποία ο Κύριος θα θεραπεύσει το σύντριμμα του λαού Του, και θα γιατρέψει την οδύνη της πληγής σου.> Ορισμένοι από τους εξηγητές θεωρούν ότι το νόημα των προκειμένων χωρίων πρέπει να αναφέρεται στον καιρό της συντέλειας του αιώνος. Διότι τότε, λένε, θα αποκτήσουν περισσότερο φως και τα ίδια τα στοιχεία, που εκ φύσεως είναι προορισμένα να φωτίζουν. Όμως βρίσκουμε την ιερή Γραφή να λέει ότι «ο ήλιος θα σκοτεινιάσει τότε, και η σελήνη δεν θα δώσει το φως της». Θα πέσουν επίσης και τα άστρα όπως πέφτουν τα φύλλα από τη συκιά. Παραβλέποντας λοιπόν αυτή την ερμηνεία, υποστηρίζουμε μάλλον το εξής: Δεν υποδηλώνει, δηλαδή, ότι θα υπάρξει προσθήκη φωτός στα φυσικά στοιχεία.

Με την έλλαμψη όμως του Χριστού, καθώς η γνώση τους θα προοδεύει προς το καλύτερο και καθώς ο νόμος θα κατανοείται πλέον πνευματικά, το φως του ήλιου που υπάρχει μέσα τους θα γίνει σχεδόν επταπλάσιο. Διότι Ήλιος της δικαιοσύνης είναι ο Θεός των όλων, ο οποίος και υπάρχει και νοείται, και ο ίδιος αποτελεί την πάσα σοφία. Έλαμψε δε μέσω του νόμου σε αυτούς που κατάγονται από τον Ισραήλ. Διότι τους έβγαλε, σαν από αρχαία ομίχλη, από την πλάνη της Αιγύπτου. Τους προετοίμασε δε να κατανοήσουν και να ομολογήσουν ότι αυτός μόνος είναι ο Θεός και Κύριος των όλων. Αλλά αυτά θα συμβούν, λέει, όταν ο Κύριος θεραπεύσει το σύντριμμα του λαού του, και θεραπεύσει την οδύνη της πλάνης σου. Διότι εμάς που ήμασταν συντετριμμένοι και βρισκόμασταν σε οδύνη πληγής (επειδή επικρεμόταν ο φόβος της τιμωρίας και στους Έλληνες και στους Ιουδαίους), θα μας θεραπεύσει ο Χριστός. Ήμασταν δε κατά κάποιον τρόπο παραλυμένοι στον νου, και είχαμε τη διάνοιά μας αδρανή και αποδυναμωμένη ως προς τα έργα της δικαιοσύνης.

Τόμος Γ'. <Ιδού, το όνομα του Κυρίου έρχεται μετά από πολύν χρόνο, ο θυμός Του καίει με δόξα· ο λόγος των χειλέων Του είναι λόγος γεμάτος οργή, και η οργή του θυμού Του θα καταφάγει σαν φωτιά. Και το πνεύμα Του, σαν ορμητικό νερό σε φάραγγα, θα φτάσει έως τον τράχηλο και θα διαχωριστεί για να ταράξει τα έθνη που βρίσκονται σε μάταιη πλάνη, και θα τα καταδιώξει μάταιη πλάνη, και θα τα κυριεύσει κατά πρόσωπο.> Αφού προείπε πολύ καθαρά ότι το φως του ήλιου θα είναι επταπλάσιο για όσους πιστεύουν στον Χριστό, εκείνον τον καιρό κατά τον οποίο θα θεραπεύσει το σύντριμμα του λαού Του, προσθέτει ωφέλιμα ότι ο θείος θυμός θα στραφεί και εναντίον του Σατανά που τους συνέτριψε, και εναντίον των δαιμόνων που είναι μαζί του. Διότι δεν επρόκειτο η τυραννία τους εναντίον μας να είναι ατελεύτητη, ούτε η ισχύς τους ακλόνητη, ειδικά αφότου ανέτειλε στο ανθρώπινο γένος ο Σωτήρας των πάντων Χριστός. Ο λόγος της προφητείας, όμως, δεν διατυπώθηκε γυμνός και ακάλυπτος, αλλά μάλλον είναι συσκιασμένος και βαθύς. Διότι έχει διατυπωθεί σαν να αναφέρεται στους Ασσυρίους, οι οποίοι λεηλάτησαν την Ιερουσαλήμ, κυρίευσαν ολόκληρη την Ιουδαία, και αφού πήραν ως αιχμάλωτο πολέμου τον αγαπημένο Ισραήλ, επέστρεψαν στην πατρίδα τους, σχεδόν περιπαίζοντας τη θεία δόξα, και νομίζοντας ότι επικράτησαν επί αυτών που Τον προσκυνούν χωρίς τη θέληση του Θεού.

Είπε και η θεία Γραφή ότι τους τόπους των Αγίων ούτε μάτι τους είδε, ούτε αυτί τους άκουσε, ούτε η καρδιά τους φαντάστηκε. Ποια είναι λοιπόν πλέον η ανάγκη για τα πρόσκαιρα πράγματα στην αιώνια κατάσταση; Ποιος θα είναι ο αριθμός των ετών, όταν θα έχει έλθει ο αιώνιος χρόνος; Και πώς θα υπάρξουν έτη, εφόσον δεν θα υπάρχουν νύχτες, ή αριθμός εβδομάδων, αφού δεν θα υπάρχουν μήνες; Διότι ο μέλλων αιώνας έχει μόνο μία ημέρα. Είπε και ο Προφήτης: δεν θα υπάρχει νύχτα ούτε ημέρα, αλλά προς το βράδυ θα υπάρχει φως. Γι' αυτό και ο Ησαΐας είπε ότι το φως του ήλιου θα είναι επταπλάσιο, και της σελήνης θα είναι όπως του ήλιου· διότι δεν θα υπάρχει έκλειψη. Ούτε πάλι θα υπάρχει ημισέληνος και πανσέληνος, εφόσον δεν θα υπάρχει ανάγκη για την κυκλική πορεία των μηνών προς καθορισμό των εποχών. Ο ήλιος δεν θα αλλάζει πλέον τις πορείες του ούτε θα παραλλάσσει τις ανατολές του· διότι δεν θα υπάρχει ανάγκη ούτε για χειμώνα ούτε για καλοκαίρι κατά την ανάσταση· επειδή ολόκληρος ο μέλλων αιώνας θα είναι μία ημέρα, και τίποτα εκεί δεν θα κινηθεί προς μεταβολή και αλλοίωση. Είπε και ο Απόστολος ότι ακόμη μία φορά θα σειστεί όχι μόνο η γη, αλλά και ο ουρανός, δηλαδή θα αλλοιωθούν κατά τη συντέλεια, ώστε να παραμείνουν τα μη σαλευόμενα.

Αυτά, λοιπόν, θα μπορούσαν να αναφέρονται στους χρόνους που υποδείχθηκαν, αλλά τα όσα ακολουθούν, διά των οποίων έχει ειπωθεί: 〈και θα υπάρχει σε κάθε ψηλό όρος και σε κάθε μετέωρο βουνό τρεχούμενο νερό〉, εξαναγκάζουν ακόμη και αυτόν που δεν το επιθυμεί να καταφύγει στην αλληγορία. Και ποιο νόημα έχει αυτό που προστίθεται στη συνέχεια: 〈εκείνη την ημέρα, όταν καταστραφούν πολλοί και όταν πέσουν πύργοι, το φως της σελήνης θα είναι ως το φως του ήλιου και το φως του ήλιου θα είναι επταπλάσιο, ως το φως επτά ημερών μέσα σε μία ημέρα, όταν ο Κύριος θα θεραπεύσει το σύντριμμα του λαού του, και θα γιατρέψει την οδύνη της πληγής σου〉; Διότι, ποια ακολουθία θα μπορούσαν να διατηρούν αυτά με όσα ειπώθηκαν προηγουμένως; Είναι αναγκαίο λοιπόν, λέω, να εξετάσουμε ότι και αυτά έχουν προστεθεί σε λογική συνέχεια με τα προλεχθέντα· διότι, εφόσον ο λόγος έδωσε σωματικές υποσχέσεις, λέγοντας: 〈και ο άρτος του γεννήματός σου θα είναι σε αφθονία και παχύς· και τα κτήνη σου θα βοσκήσουν εκείνη την ημέρα σε τόπο εύφορο και ευρύχωρο, οι ταύροι σας και τα βόδια που καλλιεργούν τη γη θα φάνε άχυρα ανακατεμένα με λιχνισμένο κριθάρι〉, εύλογα, πλάι στις σωματικές, προσθέτει και τις θειότερες υποσχέσεις σε όσους είναι άξιοι αυτών. Και αυτό σημαίνει το εξής: 〈και θα υπάρχει σε κάθε ψηλό όρος και σε κάθε μετέωρο βουνό τρεχούμενο νερό〉.

Και το πότε θα συμβεί, το προσδιορίζει δηλώνοντας τον χρόνο, προσθέτοντας και λέγοντας: «κατά την ημέρα εκείνη, όταν θα χαθούν πολλοί και όταν θα πέσουν πύργοι», ή σύμφωνα με τον Σύμμαχο: «σε ημέρα μεγάλης σφαγής, όταν θα πέσουν οι μεγάλοι». Και πότε θα γίνει η «μεγάλη σφαγή» και πότε «θα πέσουν οι μεγάλοι», παρά κατά τον καιρό της καθολικής κρίσεως, η οποία πρόκειται να συμβεί μετά «τη συντέλεια τούτου του αιώνος»; Γι' αυτό έχει ειπωθεί σύμφωνα με τους Εβδομήκοντα: «όταν πέσουν πύργοι και όταν χαθούν πολλοί· διότι πολλοί» θα «χαθούν» εκείνο τον χρόνο, κατά τον οποίο θα αποδοθούν στους αξίους και εκείνα που τους έχουν υποσχεθεί. Και ποια είναι αυτά, το διδάσκει λέγοντας ότι «σε κάθε υψηλό όρος» θα υπάρχει «νερό που θα διαρρέει» και ότι θα πολλαπλασιαστεί γι' αυτούς το σεληνιακό «φως», το οποίο τότε θα γίνει ομοίως σαν το ηλιακό και «εφταπλάσιο». Πολλά και μεγάλα φώτα, λοιπόν, και «διαχωρισμοί υδάτων»· διότι έτσι το ερμήνευσε ο Σύμμαχος λέγοντας: «και σε κάθε υψωμένο βουνό [θα υπάρχουν] διαχωρισμοί αγωγών υδάτων». Θα αποδοθούν σε όσους είναι άξιοι των υποσχέσεων κατά τον χρόνο εκείνο, κατά τον οποίο όσοι είναι άξιοι «σφαγής θα παραδοθούν σε σφαγή» και όσοι είναι υπερήφανοι και αλαζόνες στον παρόντα βίο «θα πέσουν» από το ύψος τους. Γι' αυτό έχει ειπωθεί σύμφωνα με τον Ακύλα: «σε ημέρα μεγάλου σφαγιασμού, όταν θα πέσουν όσοι μεγαλύνονται».

Λέει δε ότι αυτά θα συμβούν, «όταν ο Κύριος θεραπεύσει το σύντριμμα του λαού του, και θεραπεύσει την οδύνη της πληγής σου». Εδώ δεν μνημονεύει ούτε τον Ισραήλ ούτε τον Ιακώβ ούτε γενικά τους Ιουδαίους, αλλά «τον λαό του», επειδή η επαγγελία εξαπλώνεται σε όλους όσοι είναι άξιοι να ονομάζονται λαός του Θεού. Από εδώ νομίζω ότι ωφελήθηκε ο ιερός Απόστολος και είπε: «διότι η ένθερμη προσδοκία της κτίσεως απεκδέχεται την αποκάλυψη των υιών του Θεού», και «ότι και αυτή η ίδια η κτίση θα ελευθερωθεί από τη δουλεία της φθοράς, για να μετάσχει στην ελευθερία της δόξας των τέκνων του Θεού». Βλέπεις την «ελευθερία των τέκνων του Θεού» που αναφέρεται από τον Απόστολο, την οποία ο προφήτης ονόμασε «θεραπεία του λαού του». Επομένως, μαζί με τον λαό του και «η κτίση θα ελευθερωθεί»· διότι ταυτόχρονα, «εκείνη την ημέρα», δηλαδή ακριβώς εκείνο τον καιρό, «όταν ο Κύριος θεραπεύσει το σύντριμμα του λαού του, τότε ο ήλιος» και η «σελήνη» θα γίνουν ανώτεροι από τον ίδιο τους τον εαυτό, λαμβάνοντας πολλαπλάσιο «φως» και υπέρτερη δόξα. Γι' αυτό ελέχθη: «ότι και αυτή η ίδια η κτίση θα ελευθερωθεί από τη δουλεία της φθοράς, για να μετάσχει στην ελευθερία της δόξας των τέκνων του Θεού».

Τα οποία ‹τέκνα του Θεού› και ο λαός του είχαν πολλή 〈συντριβή〉 και 〈οδύνη〉, όταν ζούσαν τη θνητή ζωή· διότι υπέφεραν και ήταν 〈συν〉τετριμμένοι, ώστε να λέγεται: «καρδιά συντετριμμένη και ταπεινωμένη ο Θεός δεν θα την περιφρονήσει», και: «θυσία στον Θεό είναι το συντετριμμένο πνεύμα». Οι ίδιοι δε έκλαιγαν για τη διαμονή τους πάνω στη γη και πενθούσαν για όσους έπρατταν έργα άξια πένθους, πράγμα που διδάσκει ο Απόστολος λέγοντας: «εμείς που βρισκόμαστε στο σκήνωμα στενάζουμε επειδή βαρυνόμαστε», «και θα πενθήσω για πολλούς από εκείνους που αμάρτησαν στο παρελθόν και δεν μετανόησαν». Αυτών ακριβώς ο Θεός 〈τη συντριβή και την οδύνη θα θεραπεύσει〉, αναζωογονώντας τους κατά την εκπλήρωση των επαγγελιών. Αυτό ακριβώς φανέρωνε και ο Σωτήρας λέγοντας: «μακάριοι όσοι κλαίνε» και «μακάριοι όσοι πενθούν, διότι αυτοί θα παρηγορηθούν».

Και θα τα διασκορπίσεις σαν το νερό της γυναίκας που έχει έμμηνα, και θα τα απορρίψεις σαν κοπριά. Τότε θα δοθεί βροχή για τον σπόρο της γης σου, και ο άρτος από τα γεννήματα της γης σου θα είναι άφθονος και θρεπτικός. Εκείνη την ημέρα τα κτήνη σου θα βοσκήσουν σε τόπο εύφορο και ευρύχωρο, οι ταύροι σας και τα βόδια που καλλιεργούν τη γη θα φάνε άχυρα ανακατεμένα με κοσκινισμένο κριθάρι. Και σε κάθε ψηλό όρος και σε κάθε υψωμένο λόφο θα υπάρχει τρεχούμενο νερό εκείνη την ημέρα, όταν θα χαθούν πολλοί και όταν θα πέσουν οι πύργοι. Και το φως της σελήνης θα είναι σαν το φως του ήλιου, και το φως του ήλιου θα είναι επταπλάσιο την ημέρα που ο Κύριος θα θεραπεύσει το σύντριμμα του λαού Του, και θα γιατρέψει την οδύνη της πληγής σου.

Ω της παραφροσύνης! Έχοντας λάβει τόσο σαφή πείρα της ανδρείας και της υπομονής τους, περίμενε ότι με αυτόν τον τρόπο θα επικρατήσει. Και έτσι οι άγιοι συγκατοικούσαν με τα θηρία, αυτοί που ήταν συγκάτοικοι των αγγέλων και πολίτες των ουρανών, και είχαν πλέον πολιτογραφηθεί στην άνω Ιερουσαλήμ, και η έρημος ήταν πια πιο άγια από κάθε πόλη. Διότι στις μεν πόλεις τολμούσαν καθημερινά αυτά τα παράνομα και τυραννικά προστάγματα, η δε έρημος παρείχε απαλλαγή από αυτή την απάνθρωπη λειτουργία· και τα μεν δικαστήρια ήταν γεμάτα από ανόσιες πράξεις και άνομα προστάγματα, οι δε έρημοι είχαν τους πιο ευνομουμένους πολίτες από όλους τους ανθρώπους, αυτούς που από άνθρωποι είχαν γίνει άγγελοι, και η έρημος συναγωνιζόταν τον ουρανό, εξαιτίας της αρετής των πολιτών που κατοικούσαν σε αυτήν. Και ενώ από τη φύση της η τιμωρία ήταν βαρύτατη, με την προθυμία των αγωνιζομένων έγινε εύκολη, ελαφριά και υποφερτή. Νόμιζαν τότε ότι έβλεπαν το φως πολλαπλάσιο, και πίστευαν ότι είχαν ήδη απολαύσει το φως για το οποίο μίλησε ο προφήτης, ότι δηλαδή «η σελήνη θα είναι σαν τον ήλιο, και ο ήλιος επταπλάσιος». Διότι δεν υπάρχει, δεν υπάρχει πιο χαρούμενη ψυχή από εκείνη που αξιώνεται να υποφέρει για τον Χριστό κάτι από τα δεινά που σε εμάς φαίνονται αφόρητα. Νόμιζαν ότι είχαν ήδη μεταβεί στον ουρανό και ότι συμμετείχαν στη χορεία των αγγέλων. Άλλωστε, τι περισσότερο χρειάζονταν τον ουρανό και τους αγγέλους, αφού ο ίδιος ο Δεσπότης των αγγέλων, ο Ιησούς, βρισκόταν μαζί τους στην έρημο;