Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 30:6

Όταν λοιπόν επιδήμησε ο Κύριος σε εμάς και «μας έδωσε εξουσία να πατούμε επάνω σε φίδια και σκορπιούς και επάνω σε όλη τη δύναμη του εχθρού», τότε και εμείς με θάρρος ας λέμε μαζί με τον προφήτη: «Δεν θα παραδώσεις στα θηρία την ψυχή που σε δοξολογεί». Διότι ο Κύριος «συνέτριψε τα κεφάλια των δρακόντων». Γι' αυτό και ο προφήτης αναφωνεί λέγοντας: «Επάνω σε ασπίδα και σε βασιλίσκο θα βαδίσεις και θα καταπατήσεις λιοντάρι και δράκοντα». Αυτά λοιπόν, όπως προείπα, κυρίευσαν το πουλάρι. Και αυτά ήταν που το έδεσαν και το υποδούλωσαν. Νομίζω εξάλλου ότι και ο προφήτης Ησαΐας γι' αυτόν τον λόγο λέει: «Λιοντάρι και σκύμνος, λιοντάρια από εκεί και ασπίδες και ιπτάμενα απόγονα ασπίδων, οι οποίοι μετέφεραν επάνω σε γαϊδούρια και καμήλες τον πλούτο τους». Θέλοντας λοιπόν ο προφήτης να μας διδάξει, κατέστησε γνωστές τις αντικείμενες δυνάμεις μέσω των θηρίων· οι οποίες αντικείμενες δυνάμεις φόρτωναν τον δικό τους ολέθριο πλούτο στην ανθρωπότητα. Ποιος όμως είναι ο πλούτος του διαβόλου; Η κακία και η ειδωλολατρία και η ηδονή και η αφροσύνη και κάθε αμαρτία. Διότι αυτόν ακριβώς τον πλούτο, από μεγάλη ανάγκη, βάσταζε η όνος και το πουλάρι και είχαν δεθεί με τα δεσμά της αμαρτίας. Επειδή τίποτα δεν είναι βαρύτερο από την αμαρτία. Γι' αυτό και έχει παρομοιαστεί με μόλυβδο από τον προφήτη.

Βιβλίο ιθ΄. Ησαΐας υιός του Αμώς. Αυτός και ο Ωσηέ, όπως προείπαμε, υπήρξαν σύγχρονοι μεταξύ τους. Διότι και αυτός έδρασε επί Οζίου, Ιωάθαμ, Άχαζ και Εζεκία, των βασιλέων του Ιούδα. Έχοντας δει όραμα, προφητεύει κατά της Ιουδαίας και κατά της Ιερουσαλήμ. Και απευθύνθηκε σε αυτόν λόγος Κυρίου. Το μεγαλύτερο δε μέρος της προφητείας του αποτελείται από ευαγγέλια περί της ένσαρκης παρουσίας του Λόγου του Θεού, και των παθών που υπέμεινε για εμάς. Προφητεύει επίσης και κατά των εξής εθνών: κατά της Βαβυλώνας, κατά των αλλοφύλων, κατά της Δαμασκού· αναφέρει όραμα για την Αίγυπτο, όραμα για την Ιδουμαία, όραμα για τη φάραγγα της Σιών, όραμα για την Τύρο, όραμα για τα τετράποδα στην έρημο. Διηγείται ακόμη την εκστρατεία του Σεναχηρείμ και την αλαζονεία του Ραψάκη, καθώς και την πτώση και τον όλεθρό τους. Αναφέρει επίσης ότι ο Εζεκίας, όταν ασθένησε και επρόκειτο να πεθάνει, προσευχήθηκε και έλαβε παράταση ζωής δεκαπέντε ετών. Προφητεύει, τέλος, για τους ευνούχους, για τα έθνη, και στο τέλος περί της ημέρας της κρίσεως.

Ονομάζει λοιπόν αναβάτη όνου αυτόν που επιβαίνει σε ημιόνους. Αν και με άλλον τρόπο είναι πιθανό ο προφήτης να είδε το πλήθος των εχθρών να επιβαίνει σε άλογα, και να ακολουθεί πλήθος καμήλων και ημιόνων, τα οποία ήταν ίσως προετοιμασμένα για τη μεταφορά των λαφύρων. Διότι αυτό κάπου αλλού το λέει: «Στη θλίψη και στη στενοχώρια, λιοντάρι και σκύμνος λιονταριού· από εκεί και οχιές και γεννήματα οχιών που πετούν, οι οποίοι μετέφεραν πάνω σε όνους και καμήλες τον πλούτο τους·» Διότι λιοντάρι και σκύμνο λιονταριού ονόμαζε τον Κύρο, και τους υπ' αυτόν Πέρσες και Μήδους. Και οχιές και γεννήματα οχιών που πετούν· δηλαδή αυτούς που έχουν εξασκηθεί να ορμούν οξύτατα και να κινούνται σαν τα πτηνά, αυτούς από τα άλλα έθνη, οι οποίοι είχαν ως συνήθεια και πρακτική να επιβαίνουν σε καμήλες. <Άκουσε με πολλή προσοχή, και κάλεσε τον Ουρία στη σκοπιά του Κυρίου.> Ομολόγησε ο προφήτης ότι είδε δύο αναβάτες, μιας καμήλας και ενός όνου· και ποιοι μπορεί να είναι αυτοί, το προείπαμε ήδη. Και επειδή τους είδε άπαξ, διατάζεται λοιπόν να σπεύσει να μάθει τα αποτελέσματα της επίθεσης, και τις φρικτές διηγήσεις για τη συμφορά των Χαλδαίων. Διότι μια τέτοια είδηση είναι πραγματικά μεγάλη. Γι' αυτό λοιπόν τα όσα συνέβησαν στη Βαβυλώνα ήταν φρικτά, πέρα από κάθε περιγραφή, και είχαν φτάσει στο αποκορύφωμα των κακών.

Η ΟΡΑΣΗ ΤΩΝ ΤΕΤΡΑΠΟΔΩΝ ΣΤΗΝ ΕΡΗΜΟ. Έχοντας δει κάποια από όσα επρόκειτο να συμβούν ανά καιρούς στη χώρα των Ιουδαίων, ο προφήτης μάς κάνει τώρα την αφήγηση. Θεωρώ, όμως, αναγκαίο να υπενθυμίσουμε πάλι την ιστορία, εξαιτίας της οποίας ειπώθηκε ο λόγος του. Διότι έτσι θα γίνει φανερή η δύναμη των προκειμένων σε όσους εντρυφήσουν. Ενώ, λοιπόν, βασίλευε στη χώρα των Ιουδαίων ο Ιεχωνίας του Ελιακείμ· και έπειτα, ενώ ο Ισραήλ είχε γείρει πολύ προς την αποστασία από τον Θεό και ήταν προσκολλημένος στις λατρείες των ειδώλων, παροξύνοντας υπερβολικά εναντίον του τον Θεό των όλων· έγιναν πάρα πολλοί λόγοι προς αυτούς μέσω της φωνής του Ιερεμία, ο οποίος τους καλούσε σε μετάνοια και τους συμβούλευε πολύ συνετά να αποβάλουν το ψεγάδι της πλάνης τους, ή μάλλον να αποκρούσουν τις κατηγορίες της έσχατης ασέβειάς τους, μεταστρεφόμενοι προς το καλύτερο και επιστρέφοντας στην αλήθεια. Αυτοί όμως ήταν σκληροί και ανεπίδεκτοι νουθεσίας, και αποκρούοντας τους λόγους των αγίων προφητών, προετοίμαζαν τους εαυτούς τους να υποστούν συμφορές. Εξοργισμένος, λοιπόν, εναντίον τους ο παντοδύναμος Θεός, ξεσήκωσε τον Ναβουχοδονόσορα, ο οποίος κυρίευσε την Ιουδαία και, αφού κατέκαψε τις πόλεις και τα χωριά της, εγκατέστησε τον Σεδεκία.

Τότε λοιπόν, όσοι απέμειναν και διασώθηκαν, καταφέρνοντας να ξεφύγουν από το ξίφος των Βαβυλωνίων, κατέβαιναν με τις οικογένειές τους στην Αίγυπτο· αν και ο Θεός δεν τους επέτρεπε να το κάνουν αυτό, αλλά τους έλεγε ξεκάθαρα διά της φωνής του Ιερεμία: «Μην κατεβαίνετε στην Αίγυπτο». Επειδή όμως παρόλα αυτά παρέμειναν απειθείς, καταστράφηκαν στην Αίγυπτο. Διότι κυρίευσε και αυτήν ο Ναβουχοδονόσορ, και μαζί με εκείνους από τον Ισραήλ εξόντωσε και τους Αιγυπτίους. Αυτή λοιπόν είναι η αιτία και η αφορμή του οράματος, και τρόπον τινά όλη η περίσταση. Πρέπει όμως, νομίζω, να εξηγήσουμε το κάθε τι λεπτομερώς, όσο είναι δυνατόν. <Μέσα στη θλίψη και τη στενοχώρια, το λιοντάρι και το μικρό του λιονταριού από εκεί, και οχιές και απόγονοι φτερωτών οχιών, αυτοί που μετέφεραν πάνω σε γαϊδούρια και καμήλες τον πλούτο τους προς ένα έθνος που δεν θα τους ωφελήσει ως βοήθεια, αλλά θα τους γίνει ντροπή και όνειδος. Οι Αιγύπτιοι μάταια και κενά θα σας ωφελήσουν. Ανάγγειλέ τους ότι είναι μάταιη αυτή η παρηγοριά σας.> Έδωσε μεν ως κληρονομιά σε όσους κατάγονται από το αίμα του Ισραήλ τη γη της επαγγελίας ο θεσπέσιος Ιησούς, δηλαδή ο του Ναυή. Λένε δε ότι μάλιστα η φυλή του Ιούδα έλαβε ως κλήρο τα μέρη προς την ανατολή και τον νότο της χώρας των Ιουδαίων, έχοντας δίπλα τους την έρημο, η οποία οδηγούσε όσους το επιθυμούσαν στη χώρα των Αιγυπτίων.

Επομένως, σε καιρό θλίψης και στενοχώριας, δηλαδή όταν πολιορκούσε ο Ναβουχοδονόσορας, επιτιθέμενος και καταπιέζοντας τις πόλεις της Ιουδαίας· από εκεί προήλθε λιοντάρι και σκύμνος λιονταριού. Και λιοντάρια μεν αποκαλεί ίσως αυτούς που έλαχαν να ηγούνται, και τους πλέον ισχυρούς, και όσους προξενούν όχι μικρές κακουχίες στους άλλους. Σκύμνους δε ίσως τους απογόνους τους· ασπίδα δε και απογόνους ασπίδων πάλι άλλους, σκληρούς και ιοβόλους, που έχουν ανατραφεί με άκρατη πονηριά.

Διότι επιτίθονταν εναντίον των Ιουδαίων και της ίδιας της Ιερουσαλήμ τα πιο απομακρυσμένα αλλά και τα γειτονικά έθνη· άλλοι μεν ιππεύοντας άλογα, οι Βαβυλώνιοι και οι Σύροι, καθώς και τα έθνη των Αιγυπτίων· άλλοι δε έχοντας ζέψει καμήλες, γαϊδούρια και μουλάρια, όπως οι Μωαβίτες και οι νομάδες της ερήμου, τους οποίους μνημονεύει και ο προφήτης Ησαΐας λέγοντας: «Μέσα στη θλίψη και τη στενοχώρια, το λιοντάρι και το μικρό του λιονταριού, από εκεί και οι ασπίδες και τα γεννήματα των ιπτάμενων ασπίδων, οι οποίοι μετέφεραν πάνω σε γαϊδούρια και καμήλες τον πλούτο τους». Λέει επίσης ότι είδε σε άλλο σημείο «αναβάτη γαϊδουριού και αναβάτη καμήλας». Περιγράφει λοιπόν τους εχθρούς της αλήθειας τυπολογικά με τα έθνη που πολεμούσαν πάντοτε την επίγεια Ιερουσαλήμ, ώστε μέσα από αυτά να κατανοήσουμε τους ορατούς και αόρατους εχθρούς μας, με τους οποίους διεξάγουμε τη μάχη.

Στη συνέχεια αυτών προστίθεται: Η «όραση των τετράποδων στην έρημο. Μέσα στη θλίψη και τη στενοχώρια, λιοντάρι και σκύμνος λιονταριού από εκεί, και ασπίδες και απόγονοι φτερωτών ασπίδων». Νομίζω δε ότι μέσω αυτών ο λόγος υπαινίσσεται τους θεούς των Αιγυπτίων· διότι σχεδόν κάθε είδος «τετράποδων» ζώων θεωρούνταν θεός από αυτούς. Αντί δε του: Η «όραση των τετράποδων στην έρημο», ο Σύμμαχος αναφέρει «λήμμα» «κτηνών του νότου», και όλοι οι υπόλοιποι ερμηνευτές παρομοίως έχουν παραδώσει το «κτηνών του νότου». Επομένως, τη χώρα των Αιγυπτίων, η οποία βρίσκεται στο νότιο κλίμα, ονόμασαν «έρημο» οι Εβδομήκοντα λέγοντας: Η «όραση των τετράποδων στην έρημο», επειδή τότε ήταν εντελώς «έρημη» από τον Θεό, ενώ ήταν γεμάτη από τα «τετράποδα» που θεοποιούνταν από αυτούς και από τους δαίμονες που ενεργούσαν ανάμεσά τους. Γι' αυτό και λέγονταν ότι βρίσκονταν «σε θλίψη και σε στενοχώρια»· διότι μέσα σε πολλή «στενοχώρια» της ψυχής και με υπερβολική «θλίψη» αναγόρευαν τους θεούς τους· δηλαδή αυτούς τους ίδιους τους πονηρούς δαίμονες που έθλιβαν και στενοχωρούσαν τις ψυχές τους. Ανάμεσα σε αυτούς συγκαταλέγονταν «λιοντάρια» και «ασπίδες» και οι «απόγονοι» αυτών, και φίδια και μύρια άλλα ερπετά και θηρία, των οποίων εικόνες αποτελούσαν και τα αισθητά ζώα που θεοποιούνταν σε ολόκληρη την Αίγυπτο. Διότι πράγματι τίμησαν ως θεούς «λιοντάρια» και «ασπίδες» και φίδια και μύρια άλλα παρόμοια ζώα.

Ήδη, λοιπόν, από την ονομασία αυτών που θεωρούσαν ως θεούς τους έχουν ονομάσει έτσι και τις πόλεις: από το λιοντάρι την Λεοντώ, από τον σκύλο την Κυνώ, και από κάποιο άλλο πάλι θηρίο μία άλλη πόλη. Αυτή, επομένως, η «όραση των τετράποδων που βρίσκονται στην έρημο» των Αιγυπτίων φανερώθηκε στον προφήτη, και σε αυτά οι πρόσφυγες των Ιουδαίων μετέφεραν «τον πλούτο τους»· διότι παρέδωσαν τα ταμεία της ψυχής τους στην αιγυπτιακή πλάνη. Λέγεται δε ότι μετέφεραν «τον πλούτο τους» «πάνω σε γαϊδούρια και καμήλες», υποδηλώνοντας έτσι κατά κάποιον τρόπο την αλογία και την αφροσύνη τους. Αναχωρούσαν δε «προς ένα έθνος που δεν πρόκειται να τους ωφελήσει»· διότι ούτε οι αισθητοί «Αιγύπτιοι» ούτε οι θεωρούμενοι θεοί τους επρόκειτο να «βοηθήσουν» τον λαό των Ιουδαίων που κατέφυγε σε αυτούς. Και τα επόμενα που απαγγέλλονται στην προφητεία, επειδή είναι πιο σαφή, θεωρώ ότι είναι περιττό να προσπαθήσω να τα ερμηνεύσω εκτενέστερα, καθώς τον αντέκρουαν ισχυριζόμενοι ότι ψεύδεται, σε όσα τους προέτρεπε εκ προσώπου του Θεού να μην εισέλθουν στην Αίγυπτο. Για τον λόγο αυτόν η παρούσα προφητεία αναφέρει: «αυτοί δεν ήθελαν να ακούν τον νόμο του Θεού, λέγοντας στους προφήτες: Μην μας αναγγέλλετε, και σε αυτούς που βλέπουν τα οράματα: Μην μας μιλάτε».

Κατά τον ίδιο χρόνο, ο Ωριγένης συνέτασσε τα έργα για τον Ησαΐα και, ταυτόχρονα, τα έργα για τον Ιεζεκιήλ. Από αυτά, για το μεν τρίτο μέρος του Ησαΐα, μέχρι το όραμα των τετραπόδων στην έρημο, έφτασαν σε εμάς τριάντα τόμοι, ενώ για τον Ιεζεκιήλ είκοσι πέντε, οι οποίοι είναι και οι μόνοι που συνέγραψε για ολόκληρο τον προφήτη. Ευρισκόμενος τότε στην Αθήνα, ολοκληρώνει μεν τα υπομνήματα στον Ιεζεκιήλ, αρχίζει δε εκείνα στο Άσμα Ασμάτων, και προχώρησε εκεί μέχρι το πέμπτο σύγγραμμα· όταν επέστρεψε στην Καισάρεια τα έφερε και αυτά εις πέρας, τα οποία ανέρχονταν σε δέκα τον αριθμό. Ποιος ο λόγος, επί του παρόντος, να συντάξουμε τον ακριβή κατάλογο των έργων του ανδρός, πράγμα που απαιτεί ιδιαίτερη ενασχόληση; Αυτόν, άλλωστε, τον συμπεριλάβαμε στη συγγραφή του βίου του σύγχρονού μας ιερού μάρτυρα Παμφίλου, όπου, παρουσιάζοντας πόσο μεγάλη υπήρξε η σπουδή του Παμφίλου για τα θεία, παρέθεσα τους καταλόγους της βιβλιοθήκης που συγκέντρωσε με έργα τόσο του Ωριγένη όσο και άλλων εκκλησιαστικών συγγραφέων. Από αυτούς, όποιος το επιθυμεί, μπορεί να πληροφορηθεί πληρέστατα για τους μόχθους του Ωριγένη που διασώθηκαν μέχρις εμάς. Τώρα, όμως, πρέπει να προχωρήσουμε στη συνέχεια της ιστορίας.

ΗΣΑΪΑΣ ΥΙΟΣ ΑΜΩΣ. Αυτός και ο Ωσηέ, όπως προείπα, υπήρξαν σύγχρονοι μεταξύ τους· διότι και αυτός έζησε επί Οζίου, και Ιωάθαμ, και Άχαζ, και Εζεκίου, των βασιλέων του Ιούδα· και έχοντας δει όραμα, προφητεύει κατά της Ιουδαίας και κατά της Ιερουσαλήμ. Και απευθύνθηκε σε αυτόν λόγος Κυρίου· και το μεγαλύτερο μέρος της προφητείας του αποτελεί ευαγγέλιο περί της ενσάρκου παρουσίας του Λόγου του Θεού, και των όσων καταδέχθηκε να υποστεί πάσχοντας για εμάς. Προφητεύει επίσης και εναντίον των εξής εθνών: κατά της Βαβυλώνος, κατά των αλλοφύλων, κατά της Δαμασκού, όραμα περί της Αιγύπτου, όραμα της Ιδουμαίας, όραμα της φάραγγας της Σιών, όραμα της Τύρου, όραμα των τετραπόδων της ερήμου. Διηγείται επίσης την επιδρομή του Σενναχηρείμ και την αλαζονεία του Ραψάκη, καθώς και την πτώση και την καταστροφή τους· και ότι ο Εζεκίας, όταν αρρώστησε και επρόκειτο να πεθάνει, αφού προσευχήθηκε, έλαβε παράταση ζωής δεκαπέντε ετών. Προφητεύει ακόμη και για τους ευνούχους, και για τα έθνη, στο τέλος, περί της ημέρας της κρίσεως.

Η όραση των τετράποδων της ερήμου. Στη θλίψη και στη στενοχώρια το λιοντάρι και το μικρό λιοντάρι, από εκεί και οι οχιές και τα γεννήματα των φτερωτών οχιών που μετέφεραν πάνω σε γαϊδούρια και καμήλες τον πλούτο τους προς ένα έθνος που δεν θα τους ωφελήσει ως βοήθεια ... Οι Αιγύπτιοι μάταια και ανώφελα θα σας βοηθήσουν· ανάγγειλέ τους ότι είναι μάταιη η παράκλησή σας αυτή. Τώρα λοιπόν, κάθισε και γράψε αυτά πάνω σε πλάκα και σε βιβλίο, διότι αυτά θα παραμείνουν για τις μελλοντικές ημέρες και στον αιώνα. Διότι είναι λαός απειθής, γιοι ψεύτες ... αυτοί που λένε στους προφήτες: Μη μας αναγγέλλετε, και σε αυτούς που βλέπουν τα οράματα: Μη μας μιλάτε, αλλά να μας μιλάτε και να μας αναγγέλλετε άλλη πλάνη, και απομακρύνετέ μας από την οδό αυτή ... και αφαιρέστε από εμάς τον λόγο του Ισραήλ. Γι' αυτό, έτσι λέει ο Κύριος, ο Άγιος του Ισραήλ: Επειδή απειθήσατε στα λόγια αυτά και ελπίσατε στο ψέμα, και επειδή γογγύσατε και στηριχθήκατε στον λόγο αυτό, γι' αυτό η αμαρτία αυτή θα σας είναι σαν τοίχος οχυρωμένης πόλης που έχει κυριευθεί και πέφτει ξαφνικά, της οποίας η πτώση έρχεται παρευθύς· και η πτώση της θα είναι σαν συντριβή ... ώστε να μη βρεθεί ανάμεσά τους ούτε ένα κεραμίδι με το οποίο να πάρεις φωτιά και με το οποίο να αντλήσεις λίγο νερό.