Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 31:1

Μεταφέρει, λοιπόν, τον λόγο στους Αιγυπτίους. Διότι τους προσέγγιζαν και αυτούς οι Ισραηλίτες, και μάλιστα όσοι κατοικούσαν στα Ιεροσόλυμα, και επιδίωκαν σφόδρα τη δική τους συνδρομή και βοήθεια, ιδίως όταν επιτίθονταν οι Βαβυλώνιοι. Γι' αυτό, μέσω της φωνής του προφήτη λέει: «Ουαί σε αυτούς που κατεβαίνουν στην Αίγυπτο για βοήθεια, οι οποίοι στηρίζονται σε άλογα και άρματα!». Συνέβη δε το εξής. Ο Ναβουχοδονόσορ εκστράτευε εναντίον της γης των Ιουδαίων κατά καιρούς. Και στο πέρασμά του, λεηλατούσε σχεδόν όλες τις πόλεις της Ανατολής.

Σε εκείνους δε που είχαν άπαξ ολισθήσει σε αυτή τη νοοτροπία, κανένα από τα φαύλα έργα δεν έμενε ανεκτέλεστο. Εξαιτίας αυτού του λόγου ο Θεός των όλων εξαπέλυε εναντίον τους πάρα πολλές φορές πολέμους και μάχες, άλλοτε προερχόμενες από τα γειτονικά έθνη, και άλλοτε από τους Πέρσες και τους Μήδους· όσοι δε επιτίθονταν εναντίον της Ιουδαίας, λεηλατώντας προηγουμένως μερικές φορές τα άλλα έθνη, προκαλούσαν στους Ισραηλίτες φοβερό και ανυπόφορο τρόμο. Και αυτοί, αν και έπρεπε να εξευμενίσουν τον Θεό των όλων, και να απομακρυνθούν από τα ανόσια έργα τους, και να στραφούν μάλλον σε ό,τι είναι αρεστό σε Αυτόν, και να απολογηθούν σε Εκείνον που είχαν λυπήσει με το να μεταστραφούν από τα αισχρά προς τα καλύτερα, και έτσι να αναζητήσουν τη σωτηρία από Αυτόν και μόνο, και το χέρι που πάντοτε σώζει και υπερασπίζεται, δεν το έπρατταν αυτό οι ταλαίπωροι. Αντιθέτως, εκλιπαρώντας για βοήθεια από ανθρώπους, άλλοτε προσκαλούσαν για αυτόν τον σκοπό κάποιους από τους γειτονικούς λαούς και άλλοτε τους γείτονές τους Αιγυπτίους, προσθέτοντας ανομία στην ανομία τους, όπως είναι γραμμένο, και εξάπτοντας εξαιτίας αυτού ακριβώς του γεγονότος σε οργή τον Παντοδύναμο Θεό. Και γι' αυτό ανέφερε μέσω ενός από τους αγίους προφήτες: «Και έγινε ο Εφραίμ σαν ανόητο περιστέρι, χωρίς νου· επικαλούνταν την Αίγυπτο, και πορεύονταν προς τους Ασσυρίους». Αλλά και μέσω του ίδιου του προφήτη Ησαΐα: «Αλίμονο σε εκείνους που κατεβαίνουν στην Αίγυπτο για βοήθεια, σε αυτούς που στηρίζονται σε άλογα και σε άρματα».

«Διότι είναι πολλά, και το πλήθος των ίππων είναι τεράστιο· και δεν στήριξαν την πεποίθησή τους στον Άγιο του Ισραήλ, ούτε αναζήτησαν τον Θεό· Εκείνος όμως, όντας σοφός, επέφερε σε αυτούς συμφορές, και ο λόγος Του δεν πρόκειται ποτέ να αθετηθεί.» Όταν λοιπόν ο Ταναθάν, ο οποίος ήταν στρατηγός του βασιλιά των Ασσυρίων, πολέμησε την Άζωτο και την κυρίευσε κατά κράτος (η οποία ήταν γειτονική προς τη χώρα των Ιουδαίων), περίμεναν οι Ισραηλίτες ότι πάρα πολύ σύντομα και αυτοί θα πάθαιναν τα ίδια, και μάλιστα εντελώς αμαχητί. Για τον λόγο αυτόν, μισθώνοντας τη βοήθεια των Αιγυπτίων για να τους υπερασπιστούν, ήθελαν να τους παρατάξουν απέναντι στις ασσυριακές φάλαγγες. Την ελπίδα τους λοιπόν αυτή ο Θεός την αποδεικνύει μάταιη· και προαναγγέλλει σαφώς ότι και αυτοί θα γίνουν έργο [λεία] της δύναμης των Ασσυρίων, θα κυριευθούν στην πορεία του χρόνου και θα βρεθούν στη θέση των αιχμαλώτων πολέμου. Διότι λέγεται ότι και η χώρα των Αιγυπτίων έπεσε σε κάποια χρονική περίοδο στα χέρια του βασιλιά των Ασσυρίων· ο οποίος, αφού εγκαταστάθηκε σε αυτήν για τρία μόλις χρόνια και την κυρίευσε ολόκληρη κατά κράτος, πήρε τεράστιο αριθμό αιχμαλώτων και επέστρεψε στη δική του χώρα.

Επομένως, δεν απαιτήθηκε πριν από λίγες ημέρες, αλλά όταν πλέον ο καιρός τον καλούσε σε αυτό· διότι δεν προετοιμάστηκε για να βασιλεύει και αυτός αδιάκοπα, όπως ακριβώς βεβαίως και ο Σωτήρας των πάντων Χριστός· στον οποίο πριν από εσάς θα άρμοζε να λεχθεί εκείνο που ειπώθηκε διά της φωνής του Δαβίδ: «Ο θρόνος σου, Θεέ, παραμένει στον αιώνα του αιώνα· ράβδος ευθύτητας είναι η ράβδος της βασιλείας σου.» Αλίμονο σε εκείνους που κατεβαίνουν στην Αίγυπτο για βοήθεια, σε αυτούς που έχουν στηρίξει την πεποίθησή τους σε άλογα και σε άρματα, επειδή είναι πολλά, και στο υπερβολικό πλήθος των ιππέων.

Επειδή όμως και μετά από αυτό έγιναν απειθείς, και νόμισαν ότι θα τους σώσει περισσότερο η βοήθεια των ανθρώπων, έπεσαν στην Αίγυπτο και καταστράφηκαν όλοι ολοσχερώς. Γι' αυτό τους ταλανίζει ο προφήτης: Αλίμονο, λέει, σε εκείνους που κατεβαίνουν στην Αίγυπτο για βοήθεια. Διότι δεν στήριξαν το θάρρος τους στον Παντοδύναμο Θεό, αλλά στα άλογα και στα άρματα· επειδή ήταν πάρα πολλά στην Αίγυπτο. Όμως, όντας σοφός ο Θεός των όλων, έφερε πάνω τους συμφορές, και ο λόγος Του δεν πρόκειται να αθετηθεί. Διότι είπε προς αυτούς τα εξής δια της φωνής του Ιερεμία. Επομένως θα εγερθούν εναντίον των οίκων πονηρών ανθρώπων, δηλαδή αυτών που κατέφυγαν στην Αίγυπτο και στη μάταιη ελπίδα τους. Διότι επέλεξαν για βοηθό, λέει, άνθρωπο Αιγύπτιο και όχι τον Θεό, σάρκες αλόγων.

«Όπως τα πουλιά που πετούν, έτσι θα υπερασπιστεί ο Κύριος την Ιερουσαλήμ, και θα την ελευθερώσει, και θα την περιθάλψει, και θα την σώσει.» Ο προφήτης παρενέβαλε βέβαια ενδιάμεσα την επίπληξη, εννοώ αυτήν εναντίον εκείνων που κατεβαίνουν στην Αίγυπτο, και μάλιστα εναντίον εκείνων που επέλεξαν να έχουν ως βοηθό Αιγύπτιο άνθρωπο και όχι τον Θεό. Και είπε ότι θα καταστραφούν μαζί με εκείνους που υπόσχονται να τους υπερασπιστούν. Έπειτα πάλι επαναφέρει τον λόγο σε αυτό που έλεγε στην αρχή: διότι, αφού είπε ότι οι Ασσύριοι θα κληρονομήσουν βαθιά φάραγγα, προαναγγέλλει με σαφήνεια ότι ο Θεός θα βοηθήσει αυτούς που τον σέβονται και θα αγωνιστεί υπέρ εκείνων που βρίσκονται στην Ιουδαία, και θα επιτεθεί σε εκείνους που θέλουν να την αδικήσουν, ακριβώς όπως το λιοντάρι στο θήραμα, βρυχώμενο δυνατά και τρομερά απέναντι σε όσους αντιστέκονται. Διότι λένε για αυτό το θηρίο, ότι όταν η πείνα το διεγείρει για τροφή, ορμάει σε αγέλες βοδιών ή σε άλλα ζώα, και τα κατατρομάζει εκ των προτέρων με δεινό και φοβερότατο βρυχηθμό, και κάνει την επίθεσή του αβάσταχτη για τους ποιμένες. Έτσι, λέει, θα κατέβει ο Κύριος για να εκστρατεύσει πάνω στο όρος Σιών, δηλαδή την Ιερουσαλήμ, πάνω στα βουνά της. Όπως τα πουλιά που πετούν, έτσι θα υπερασπιστεί ο Κύριος την Ιερουσαλήμ.

Διότι η απλότητα των ηθών και το ελεύθερο φρόνημα θα μπορούσαν εύλογα να θεωρηθούν άξια κάθε επαίνου· όταν όμως απουσιάζει η σύνεση, το απλό καθίσταται επιζήμιο, και το πράγμα καταντά μωρία. Ανόητος, λοιπόν, ήταν ο Εφραίμ· πώς, ή με ποιον τρόπο; Διότι επικαλούνταν μεν τους Αιγυπτίους, αλλά βάδιζαν αιχμάλωτοι προς τους Ασσυρίους, καθώς ο Σηγώρ αδυνατούσε να βοηθήσει. Επομένως, πώς δεν θα ήταν καλύτερο γι' αυτόν να μην αναζητήσει την προστασία των ανθρώπων, αλλά την άνωθεν και ακατανίκητη πρόνοια; Γι' αυτό ακριβώς και ο Θεός των όλων έλεγε μέσω της φωνής του Ησαΐα: «Αλίμονο σε αυτούς που κατεβαίνουν στην Αίγυπτο για βοήθεια, που στηρίζονται σε άλογα και σε άρματα». Το γεγονός δε ότι δεν ασθένησε χωρίς τη θέληση του Θεού το χέρι εκείνων που τους βοηθούσαν, το απέδειξε προσθέτοντας ότι, όπου κι αν πορνεύσουν, θα τους καταρρίψει σαν σπουργίτια, ρίχνοντάς τους δίχτυ ή παγίδα, και μην επιτρέποντάς τους να αλαζονεύονται, αλλά γκρεμίζοντάς τους σαν από ψηλά στη γη, δηλαδή, από την υπερβολικά υψηλή έπαρση σε οικτρό και ταπεινό φρόνημα, όπως θα ταίριαζε σε αυτούς που έχουν υποταχθεί στα χέρια των εχθρών. Έπειτα λέει ότι «θα τους παιδεύσω με την ακοή της θλίψης τους», θέλοντας, όπως νομίζω, να δηλώσει το εξής: Διότι οι φήμες των μελλοντικών γεγονότων προηγούνταν της εμπειρίας τους, και η φρικτή είδηση προκαλούσε βεβαίως τρόμο στους κατοίκους της Σαμάρειας. Επομένως, παιδαγωγούνταν ακούγοντας για τη θλίψη που ήταν έτοιμη από στιγμή σε στιγμή να τους βρει.

Γι' αυτό ακριβώς άκουγαν τον Θεό να λέει ξεκάθαρα: «Αλίμονο σε εκείνους που κατεβαίνουν στην Αίγυπτο για βοήθεια, που έχουν εμπιστοσύνη σε άλογα και σε άρματα». Και χλευάζονταν, και πολύ δίκαια, επειδή φρόντιζαν να κάνουν προστάτη τους «Αιγύπτιο άνθρωπο και όχι Θεό, σάρκες αλόγων», σύμφωνα με τα γραφόμενα. Επομένως, υπόσχονται να απομακρυνθούν και από τη λατρεία των ειδώλων και από το να στηρίζουν πλέον τις ελπίδες τους σε ανθρώπους. Αυτή δε η επανόρθωση των προηγούμενων σφαλμάτων προκαλεί την πραότητα του Δημιουργού των όλων, ο Οποίος λέει μέσω της φωνής του Προφήτη: «Αποστραφείτε πλήρως από τις ανομίες σας, οίκος του Ισραήλ, και δεν θα σας γίνουν αφορμή για τιμωρία της αδικίας». <Αυτός που είναι μέσα σου, θα ελεήσει το ορφανό.> Αυτή είναι η φωνή του Προφήτη που προτρέπει σε μετάνοια, και καθιστά φανερή τη γαλήνη του Δεσπότη, και αποκόπτει τον δισταγμό εκείνου που θέλει να μετανοήσει. Διότι, μη διστάσεις, λέει, Ισραήλ, ότι θα πετύχεις όσα εύχεσαι, εάν προσφέρεις τη μετάνοιά σου. Επειδή ο Θεός που είναι μέσα σου γνωρίζει να ελεεί και να σπλαγχνίζεται τα ορφανά. Έτσι κάπου λέει και ο θεσπέσιος Δαβίδ: «Ορφανό και χήρα θα περιθάλψει», αποδεικνύοντας τη φιλανθρωπία της θείας και ανερμήνευτης φύσεως από ένα, νομίζω, πράγμα, δηλαδή από τα πρόσωπα που εκ φύσεως αξίζουν την ιδιαίτερη ευσπλαγχνία.

Στην προφητεία σχετικά με εκείνους που κατέφυγαν στην Αίγυπτο, αφού ο λόγος μνημόνευσε ενδιαμέσως την καθολική κρίση του Θεού, επαναλαμβάνει την απειλή εναντίον τους μέσα από τα προκείμενα εδάφια και ταλανίζει αυτούς που κατεβαίνουν στην Αίγυπτο για να βρουν βοήθεια· διότι, σαν να μην μπορούσε ο Θεός να τους σώσει από το χέρι των εχθρών εφόσον παρέμεναν στον τόπο όπου ο ίδιος προσέταξε να μένουν, αυτοί κατέφυγαν στους ειδωλολάτρες ως σωτήρες τους. Εκείνοι, ενώ καυχιόνταν ότι επικαλούνται τον Θεό του Ισραήλ, είχαν εναποθέσει την εμπιστοσύνη τους στα αιγυπτιακά άρματα και στα άλογα, ξεχνώντας πώς κάποτε ο Θεός τους «έριξε στη θάλασσα τα άρματα του Φαραώ και τη δύναμή του». Γι' αυτό τους μέμφεται ο λόγος, επειδή το έπραξαν αυτό χωρίς να έχουν πεποίθηση στον Άγιο του Ισραήλ· για τον λόγο αυτό τους απειλεί ότι θα τους καταλάβουν απροσδόκητα κακά μέσα στην ίδια την Αίγυπτο. Γι' αυτό και αναφέρεται σύμφωνα με τον Σύμμαχο: «Οι Αιγύπτιοι όμως είναι άνθρωποι και όχι Θεός, και τα άλογά τους είναι σάρκα και όχι πνεύμα».

Αλίμονο σε αυτούς που κατεβαίνουν στην Αίγυπτο για να ζητήσουν βοήθεια, που στηρίζουν την πεποίθησή τους σε άλογα και σε άρματα, επειδή είναι πολλά, και σε μέγα πλήθος αλόγων, και δεν είχαν στηρίξει την πεποίθησή τους στον Άγιο του Ισραήλ... Και αυτός, όντας σοφός, επέφερε εναντίον τους συμφορές... και θα στραφεί εναντίον των οίκων των πονηρών ανθρώπων και εναντίον της μάταιης ελπίδας τους, σε Αιγύπτιο άνθρωπο δηλαδή και όχι στον Θεό, σε σάρκες αλόγων, και δεν υπάρχει βοήθεια... και θα καταπονηθούν όσοι βοηθούν, και θα πέσει αυτός που βοηθείται, και όλοι μαζί θα καταστραφούν. Διότι έτσι μου είπε ο Κύριος: Όπως ακριβώς αν βρυχηθεί το λιοντάρι ή το μικρό λιοντάρι... και ηττήθηκαν, και καταπτοήθηκαν από το πλήθος του θυμού, έτσι θα κατέβει ο Κύριος Σαβαώθ για να εκστρατεύσει πάνω στο όρος Σιών και στα βουνά της. Σαν τα πουλιά που πετούν, έτσι θα υπερασπιστεί ο Κύριος την Ιερουσαλήμ... Επιστρέψτε εσείς που συλλάβατε βαθιά και άνομη βουλή. Διότι εκείνη την ημέρα οι άνθρωποι θα απαρνηθούν τα χειροποίητα έργα τους... και θα πέσει η Ασσούρ. Δεν θα την καταφάει μάχαιρα ανδρός ούτε μάχαιρα ανθρώπου, και θα τραπεί σε φυγή όχι εξαιτίας κάποιου που την καταδιώκει. Οι δε νέοι της θα υποστούν ήττα. Διότι θα περικυκλωθούν από βράχο σαν από χαράκωμα και θα ηττηθούν, ενώ εκείνος που προσπαθεί να διαφύγει θα συλληφθεί.