Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 32:20

Γι' αυτόν τον λόγο, επειδή τα ζώα αυτά είναι αταίριαστα μεταξύ τους, στο Δευτερονόμιο απαγορεύεται να οργώνει κανείς με μοσχάρι και γαϊδούρι μαζί· δηλαδή, να μην συζεύξεις το αγέρωχο και φιλόπονο της ψυχής με το φιλήδονο και παθητικό. Διότι ο Θεός δεν μεριμνά για τα βόδια, αλλά τούτο γράφτηκε εξάπαντος για εμάς. Σε άλλο σημείο, όμως, πάλι έχουν συζευχθεί· διότι «Μακάριος είναι αυτός που σπέρνει σε κάθε νερό, όπου πατά βόδι και γαϊδούρι», δηλαδή αυτός που με τον διδακτικό λόγο αφενός διεγείρει το φιλόπονο της ψυχής και αφετέρου θεραπεύει το φιλήδονο μέρος της. Διότι, όπως ακριβώς το ζώο είναι αχθοφορικό, έτσι και το επιθυμητικό της ψυχής έχει καταφορτωθεί από το βάρος της αμαρτίας.

Και κανείς βέβαια δεν σπέρνει πάνω σε αγκάθια. Αφού λοιπόν οργώσουμε νέο όργωμα σύμφωνα με τη φωνή του προφήτη, ας σπείρουμε για τη δικαιοσύνη, ζώντας πλέον όχι κατά σάρκα και με φιληδονία, αλλά συμπεριφερόμενοι μάλλον σύμφωνα με το Ευαγγέλιο. <Μακάριοι όσοι σπέρνουν σε κάθε νερό, όπου πατάει βόδι και γαϊδούρι.> Επειδή ο λόγος μεταφέρθηκε στα έργα της γεωργίας και στις ευκαρπίες των αγρών, επιμένει στη μεταφορά και ονομάζει μακάριους αυτούς που σπέρνουν πάνω σε νερό, όπου πατάει βόδι και γαϊδούρι. Διότι νερό η θεόπνευστη Γραφή ονομάζει τον θείο και ουράνιο λόγο προς εμάς, και τον μυσταγωγό των αγίων.

Διότι μιλούν εν Πνεύματι και αυτοί. Και αυτό το επιβεβαιώνει λέγοντας ο ίδιος ο Σωτήρας: «Δεν είστε εσείς που μιλάτε, αλλά το Πνεύμα του Πατρός σας που μιλάει μέσα σας.» Επειδή λοιπόν ο λόγος του Θεού είναι ζωοποιός, γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο παρομοιάζεται πολύ εύστοχα με το ύδωρ. Διότι το ύδωρ είναι ζωοποιό, και πρόξενος κάθε καρποφορίας. Έχοντας λοιπόν τη νοητή χορηγία τέτοιων υδάτων, συνηθίζουμε να καλλιεργούμε την αρετή. Και φροντίζουμε να κοπιάζουμε με ιδρώτα στους αγώνες της ευσέβειας, και σε αυτά τα ύδατα πατούν το βόδι και το γαϊδούρι· δηλαδή, τόσο ο λαός που προέρχεται από τους Ιουδαίους, όσο βεβαίως και αυτός από τα έθνη. Διότι ο Θεός δικαίωσε την περιτομή εκ πίστεως, και την ακροβυστία διά της πίστεως. Και όπως λέει ο Παύλος: «Αφού κατέλυσε το μεσότοιχο του φραγμού, και κατήργησε τον νόμο των εντολών που συνίστατο σε δόγματα, δημιούργησε τους δύο σε έναν νέο άνθρωπο, κάνοντας ειρήνη. Και τους συμφιλίωσε με τον Θεό επιβάλλοντας και στους δύο έναν ζυγό, και ενώνοντάς τους σε ομοψυχία, διά της πίστεως και της αγάπης και του αγιασμού.» Και με το βόδι παρομοιάζει το έθνος των Ιουδαίων· διότι το βόδι είναι ζώο καθαρό κατά τον νόμο· και προσφερόταν ως οσμή ευωδίας στον Θεό. Ενώ το γαϊδούρι είναι ακάθαρτο. Γι' αυτό, έχοντας προστάξει να προσφέρονται τα πρωτότοκα των κτηνών στον Θεό, λέει: «Θα μου αγιάσεις κάθε πρωτότοκο που διανοίγει μήτρα...»

του όνου θα ανταλλάξεις με πρόβατο·» όμως, αν και ήταν ακάθαρτος ο προερχόμενος από τα έθνη λαός, ίσως λόγω της πλάνης του, παρ' όλα αυτά αγιάστηκε μέσω της πίστεως. Διότι στο πρόσωπο του Χριστού δικαιώθηκε, ξέπλυνε τους ρύπους των παλαιών κατηγοριών μέσω του αγίου βαπτίσματος, και αναμεμειγμένος, όπως είπα, με αυτούς που προέρχονται από τον Ισραήλ, υποτάχθηκε στον ζυγό του Σωτήρος μας. <Αλίμονο σε αυτούς που σας ταλαιπωρούν· όμως εσάς κανείς δεν μπορεί να σας κάνει ταλαίπωρους, και εκείνος που σας αθετεί δεν σας αθετεί (στην πραγματικότητα). Θα αιχμαλωτιστούν αυτοί που σας αθετούν, και θα παραδοθούν, και όπως ο σκόρος στο ένδυμα, έτσι θα νικηθούν.> Ονομάζει μακάριους αυτούς που σπέρνουν σε κάθε νερό, όπου πατάει βόδι και όνος. Λέγαμε δε ότι μέσω αυτών υποδηλώνονται τόσο οι προερχόμενοι από τους Ιουδαίους, όσο βέβαια και οι προερχόμενοι από τα έθνη που προσκλήθηκαν μέσω της πίστεως στην επίγνωση του Χριστού. Αλλά ήταν φυσικό να συλλογιστούν μερικοί, και μάλιστα να πουν: Τότε πώς είναι μακάριοι τέτοιοι άνθρωποι, όταν τους καταδιώκουν όσοι έχουν κοσμικό φρόνημα, και τους περιβάλλουν συνεχώς με αφόρητες περιστάσεις, και πολλές φορές τους οδηγούν ακόμη και στον ίδιο τον θάνατο; Επανέρχεται λοιπόν ο λόγος για την παρηγορία αυτών που πίστεψαν και λέει: Αλίμονο σε εκείνους που σας ταλαιπωρούν, όμως εσάς κανείς δεν μπορεί να σας κάνει ταλαίπωρους. Διότι το να πάσχουν για τον Χριστό είναι ένδοξο για τους αγίους, ενώ για εκείνους που επιφέρουν τους διωγμούς, η πράξη αυτή γίνεται πρόξενος ολέθρου. Επομένως, τους εαυτούς τους καθιστούν ταλαίπωρους, και όχι βέβαια εκείνους που υπέφεραν, εφόσον όσοι συμπάσχουν, θα συμβασιλεύσουν μαζί με τον Χριστό.

Αφού θέσπισε αυτά ο Λόγος, στη συνέχεια και ακολούθως μακαρίζει αυτούς που καλλιέργησαν αυτήν την έρημο. Γι' αυτό λέει: «Μακάριοι όσοι σπέρνουν σε κάθε νερό, όπου πατάει βόδι και γαϊδούρι». Με αυτά μακαρίζει τους αποστόλους του Σωτήρος ημών και τους πρώτους κήρυκες του Ευαγγελίου, οι οποίοι κήρυξαν και στους Ιουδαίους και στους Έλληνες, καταβάλλοντας τον σπόρο τους σε κάθε άνθρωπο, «πρώτα στον Ιουδαίο και έπειτα στον Έλληνα». Διότι ως «βόδι» μεν ονομάστηκε, λόγω των πατέρων, σαν καθαρό ζώο, ο λαός της περιτομής, ενώ ως «γαϊδούρι», σαν ακάθαρτος από τους πατέρες του, ο ειδωλολατρικός λαός. Επειδή, λοιπόν, οι απόστολοι του Σωτήρος ημών έσπειραν τον ευαγγελικό σπόρο «πρώτα στους Ιουδαίους, έπειτα στους Έλληνες», δικαίως έχει ειπωθεί: «Μακάριος αυτός που σπέρνει σε κάθε νερό, όπου πατάει βόδι και γαϊδούρι». Ως «νερό» δε εδώ υπονόησε τη θεόπνευστη Γραφή, η οποία «πατείται» από τους Ιουδαίους και τον λαό που προέρχεται από τα έθνη. Αλλά εγώ μεν, λέει ο προφήτης, σας θεωρώ «μακάριους», βλέπω όμως άλλους να σας ταλανίζουν και να σας αποκαλούν «ταλαίπωρους», εννοώ δε τους διώκτες σας.

Μακάριος είναι εκείνος από τον οποίο ο Χριστός ζητά να πιει, όπως από εκείνη τη Σαμαρείτιδα, και του δίνει πηγή ύδατος που αναβλύζει για την αιώνια ζωή. Μακάριος είναι εκείνος που σπέρνει κοντά σε κάθε νερό και σε κάθε ψυχή, η οποία αύριο θα οργωθεί και θα αρδευτεί, μολονότι σήμερα την ποδοπατούν το βόδι και το υποζύγιο, ούσα χέρσα και άνυδρη, και καταπιεζόμενη από την αλογία. Μακάριος είναι αυτός που, έστω κι αν είναι χείμαρρος γεμάτος σχοίνα, ποτίζεται από τον οίκο του Κυρίου και γίνεται σιτοφόρος αντί για σχοινοφόρος, και παράγει τροφή ανθρώπινη, και όχι τραχιά και ανώφελη. Για τούτο πρέπει να καταβληθεί κάθε σπουδή, ώστε να μην εκπέσουμε της κοινής χάριτος.

Διότι δεν θα επέλθει, λέγει, εκεί φόβος. Αλλά από χέρσα γη και αγκάθια θα μεταβληθεί σε βοσκότοπο προβάτων και σε τόπο όπου πατάει βόδι. Και μέσω αυτών υπονοεί και πάλι την αφθονία, όπως ακριβώς λέγει προχωρώντας και παρακάτω: «Μακάριος εκείνος που σπέρνει δίπλα σε κάθε νερό, όπου πατάει βόδι και όνος». Διότι, όπως ακριβώς όταν θέλει να παραστήσει την ερήμωση, εισάγει στον λόγο του Σειρήνες και Ονοκενταύρους, έτσι και όταν θέλει να παραστήσει την ειρήνη και την ασφάλεια, μας δείχνει να εμφανίζονται παντού αυτά τα ήμερα και εξημερωμένα ζώα που συμπράττουν στα γεωργικά έργα, φανερώνοντας μέσω αυτών τα όσα προκύπτουν από αυτά, δηλαδή τη γεωργία και την υπόλοιπη υπηρεσία τους.

Εξέλαβε δε ως καρδιά του ζώου την πίστη, η οποία περιυφαίνεται από παντού διά των αρετών. Από τον λόγο Εις το Βάπτισμα του αγίου Γρηγορίου του Θεολόγου, σχετικά με ένα άπορο χωρίο προφητικής ρήσεως: μακάριος είναι εκείνος που σπέρνει σε κάθε ύδωρ και σε κάθε ψυχή που αύριο πρόκειται να οργωθεί και να αρδευτεί, την οποία σήμερα καταπατά βόδι και όνος, την ψυχή δηλαδή που οργώνεται μεν μέσω της πρακτικής αρετής και καθαίρεται από τα αγκάθια των παθών, και αρδεύεται μέσω της γνώσεως, την οποία καταπατούσε σήμερα το βόδι και ο όνος —εννοώντας ως βόδι τον ιουδαϊκό νόμο, και ως όνο τη μερίδα των εθνικών— δηλαδή την ψυχή που σήμερα εμμένει στο γράμμα και καταπιέζεται από την αλογία, αύριο όμως θα έχει μεταβληθεί μέσω της πράξεως και της γνώσεως· στην οποία ψυχή μακάριος είναι εκείνος που σπέρνει τα σπέρματα της αρετής.

Τι παραπάνω μου προσφέρει αυτή η μικρή επιστολή; Λόγια μακροσκελή και πολύστιχα, και μια σοφία που ηχεί στα αυτιά με κενούς θορύβους, γεννήματα του αέρα που μοιάζουν με τον πατέρα τους και σκορπίζονται μαζί του καθώς αυτός φεύγει. Μην πάψεις λοιπόν να μας βοηθάς με αυτόν τον τρόπο και να ποτίζεις μια ψυχή κατάξερη από την ανομβρία, την οποία βόδι και όνος πατούν σήμερα, οτιδήποτε κι αν πρέπει να υποθέσει κανείς πως σημαίνουν αυτά. Διότι διστάζω εγώ ο ίδιος να διαφωτίσω το περίβλημα αυτού του σκοτεινού λόγου.