Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 33:16

Διότι κάπου είπε και ο ίδιος: «Αλήθεια σας λέω, εκείνος που πιστεύει στον Υιό, έχει ζωή αιώνια· εκείνος όμως που απειθεί στον Υιό, δεν θα δει τη ζωή, αλλά η οργή του Θεού μένει επάνω του.» Σε αυτούς λοιπόν, λέει, που είναι σκληρόκαρδοι και έχουν επιλέξει να απειθούν, θα αναγγείλει τον αιώνιο τόπο, και ότι έχει ετοιμαστεί φωτιά που ανάβει, και μάλιστα ακατάπαυστα. Διότι, όπως πάλι κάπου λέει ο ίδιος ο προφήτης για όσους έχουν πεθάνει στα παραπτώματά τους: «Το σκουλήκι τους δεν θα πεθάνει, και η φωτιά τους δεν θα σβήσει, και θα είναι θέαμα για κάθε σάρκα.» <Εκείνος που πορεύεται με δικαιοσύνη, που μιλά τον ορθό λόγο, που μισεί την ανομία και την αδικία, και που αποτινάσσει τα χέρια του από δωροδοκίες, που κλείνει τα αυτιά του για να μην ακούσει καταδίκη σε θάνατο, που κλείνει τα μάτια του για να μη δει την αδικία· αυτός θα κατοικήσει σε υψηλό σπήλαιο ισχυρού βράχου· άρτος θα του δοθεί, και το νερό του θα είναι εξασφαλισμένο. Βασιλιά με δόξα θα δείτε, και τα μάτια σας θα δουν γη από μακριά, η ψυχή σας θα μελετήσει φόβο.> Ότι λοιπόν θα κατέβουν στον άδη για να τιμωρηθούν, και θα πέσουν στην άσβεστη φλόγα ορισμένοι που έχουν παγιδευτεί στις ασέβειες κατά του Χριστού, το έχει προαναγγείλει πάρα πολύ καλά. Προσθέτει δε πολύ ωφέλιμα εκείνα με τα οποία καθιστά σαφές ποιοι θα είναι αυτοί που πρόκειται να γίνουν μέτοχοι της αιώνιας ζωής, και οι οποίοι πρόκειται να απολαύσουν τα δικά του χαρίσματα, τα θεία δηλαδή και πνευματικά, στους κατάλληλους καιρούς.

Διότι, λέει, εκείνος που πορεύεται με δικαιοσύνη, δηλαδή αυτός που έχει τιμήσει τα έργα της δικαιοσύνης και έχει ασκήσει τον εξαίρετο βίο, και εκείνος που μιλά για την ευθεία οδό, δηλαδή εκείνος που μέσω της γλώσσας του λέει οτιδήποτε οδηγεί στο ευθύ, και εκείνος που μισεί την αδικία, και καθένας που στέκεται ανώτερος από τη φιλαργυρία και είναι εχθρός της δωροδοκίας, και εκείνος που απομακρύνει από την ακοή του τις αποφάσεις για χύσιμο αίματος, και αποστρέφει τα μάτια του για να μη δει τίποτα το άδικο, αυτός θα κατοικήσει σε υψηλό σπήλαιο ισχυρής πέτρας. Διότι θα βρίσκεται σε ασφάλεια, λέει, και σαν να έχει την κατοικία του ακλόνητη πάνω σε πέτρα, θα βρει την παραμονή του σταθερή σε όλα τα επιθυμητά. Είναι πιθανό, βέβαια, μέσα από αυτά να ονομάζεται για εμάς πέτρα ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός, στον οποίο η Εκκλησία νοείται σαν κάποιο σπήλαιο ή και μαντρί προβάτων, έχοντας ασφαλή και ακράδαντη την παραμονή της στο αγαθό. «Διότι εσύ είσαι ο Πέτρος», λέει ο Σωτήρας, «και πάνω σε αυτή την πέτρα θα οικοδομήσω την Εκκλησία μου, και οι πύλες του άδη δεν θα υπερισχύσουν εναντίον της». Σε αυτόν, λοιπόν, λέει, που θα κατοικήσει σε τέτοια πέτρα θα δοθεί άρτος, και θα του χορηγηθεί αξιόπιστο ύδωρ. Διότι σε εκείνους που κατοικούν στην Εκκλησία δίνεται ο άρτος της ζωής, ο Χριστός, από τον Θεό και Πατέρα, και βεβαίως και το αξιόπιστο ύδωρ, δηλαδή αυτό του αγίου βαπτίσματος, το οποίο καθιστά πιστούς και εδραίους εκείνους που αξιώνονται να το λάβουν.

Επειδή δε ελεήθηκαν από τον Θεό, η παροχή των πνευματικών αγαθών έγινε πλέον σε αυτούς αφθονότατη, αφού έλαβαν την ψυχωφελή τροφή. Διότι έφαγαν άρτο από τον ουρανό και ήπιαν ζωντανό νερό, για το οποίο μίλησε και ο ίδιος ο Χριστός απευθυνόμενος προς τη γυναίκα στη Σαμάρεια: «Καθένας που πίνει από το νερό τούτο θα διψάσει πάλι. Όποιος όμως πιει από το νερό που εγώ θα του δώσω, θα γίνει μέσα του πηγή νερού που θα αναβλύζει για την αιώνια ζωή.» Ανέφερε δε κάπου και ο προφήτης Ησαΐας για εκείνους που δικαιώθηκαν μέσω της πίστης και υποτάσσουν τον αυχένα της διανοίας τους στα ευαγγελικά θεσπίσματα: «Αυτός θα κατοικήσει σε υψηλό σπήλαιο ισχυρού βράχου· άρτος θα του δοθεί, και το νερό του θα είναι αστείρευτο.» Αλλά ούτε ο καύσωνας θα τους χτυπήσει, ούτε ο ήλιος. Διότι ο Χριστός έγινε προστάτης τους. Όπως ακριβώς και παλαιότερα στους υιούς του Ισραήλ είχε απλώσει από πάνω τους νεφέλη την ημέρα, και τους οδηγούσε με πύρινο στύλο τη νύχτα.

Μέσω αυτών, λοιπόν, υποδηλώνεται το αίμα και το γένος που προέρχεται από τον Ισραήλ, δηλαδή το πλήθος εκείνων που έχουν δικαιωθεί εν Χριστώ και οι οποίοι φέρουν τον Ιουδαίο στον νου και την καρδιά τους, και έχουν λάβει την κατά πνεύμα περιτομή, και έχουν νου που βλέπει τον Θεό· διότι έτσι ερμηνεύεται το όνομα Ισραήλ. Και επειδή αγαπήθηκαν από τον Θεό, για τον λόγο αυτόν και εγκαταστάθηκαν, δηλαδή απέκτησαν σταθερή διαμονή σε όλα τα άριστα αγαθά. Διότι έχει γραφτεί ότι «ο Κύριος εγκαθιστά σε οίκο τους μονοτρόπους». Είπε κάπου και ο θεσπέσιος Ησαΐας για εκείνον που ασκεί τον εξαίρετο βίο: «Εκείνος που πορεύεται με δικαιοσύνη, που μιλάει για τον ευθύ δρόμο, που μισεί την ανομία και την αδικία, και που κρατά τα χέρια του μακριά από δωροδοκίες, που βαραίνει τα αυτιά του για να μην ακούσει κρίση αίματος, που κλείνει τα μάτια του για να μη δει αδικία, αυτός θα κατοικήσει σε υψηλό σπήλαιο οχυρής πέτρας». Δεν είναι απίθανο, εξάλλου, να πούμε ότι οίκος έχει δοθεί από τον Θεό στους αγίους η Εκκλησία, δηλαδή οι άνω μονές· και βέβαια ο μακάριος Δαβίδ θεωρεί το γεγονός αυτό άξιο κάθε θαυμασμού, λέγοντας τα εξής προς τον Σωτήρα και Θεό των όλων: «Μακάριοι είναι όλοι όσοι κατοικούν στον οίκο σου, στους αιώνες των αιώνων θα σε υμνούν».

Κατοικεί, λοιπόν, σαν σε σπήλαιο, στη σταθερότητα και την εδραιότητα του καλού. Διότι έχει γραφτεί ότι ο δίκαιος θα κατοικήσει σε υψηλό σπήλαιο ισχυρής πέτρας. Ισχυρή πέτρα θα μπορούσε να είναι ο Χριστός, λόγω της παντοδυναμίας Του, και σπήλαιό Του η Εκκλησία, το περίβλημα και η σκέπη των αγίων. Διότι, όπως λέει, περιβλήθηκαν την πέτρα στην οποία κατοικούν, εκείνοι που αποφεύγουν το πυρ της αμαρτίας και διαφεύγουν το πυρ της γέεννας.

Και πάλι ο ίδιος λέει: Πριν το παιδί μάθει να φωνάζει τον πατέρα του ή τη μητέρα του, έλαβε τη δύναμη της Δαμασκού. Και πάλι: Ένα μικρό παιδί θα τους καταγράψει. 〈ιε〉 Ότι θα γεννηθεί στη Βηθλεέμ — ο Ησαΐας λέει: Θα κατοικήσει σε υψηλό τόπο, πάνω σε οχυρό βράχο. 〈ιϛ〉 Ότι θα τον προσκυνήσουν οι μάγοι — ο Δαβίδ στον 〈οα〉 ψαλμό λέει: Οι βασιλείς της Θαρσίς και τα νησιά θα προσφέρουν δώρα, οι βασιλείς των Αράβων και της Σαβά θα φέρουν δώρα· και θα τον προσκυνήσουν όλοι οι βασιλείς της γης.

Και ο Ιωήλ λέγει: «Ενώπιόν του θα συνταραχθεί η γη και θα σκοτεινιάσει ο ουρανός· ο ήλιος και η σελήνη θα συσκοτιστούν και τα άστρα θα κρύψουν το φως τους». 〈ξα'〉 Ότι ο ήλιος θα δύσει το μεσημέρι — ο Αμώς λέγει: «Και θα συμβεί εκείνη την ημέρα, λέγει ο Κύριος ο Θεός, να δύσει ο ήλιος το μεσημέρι, και το φως του να συσκοτίσει τη γη μέρα μεσημέρι, και θα μετατρέψει τις εορτές σας σε πένθος». 〈ξβ'〉 Ότι τα ιμάτιά του θα διαμοιραστούν — ο Δαβίδ στον 〈ξα'〉 ψαλμό λέγει: «Διαμοίρασαν τα ιμάτιά μου μεταξύ τους και για τον ιματισμό μου έβαλαν κλήρο». 〈ξγ'〉 Ότι θα συσταυρωθεί με ληστές — ο Ησαΐας λέγει: «Και συγκαταλέχθηκε μεταξύ των ανόμων, και η ψυχή του παραδόθηκε στον θάνατο». 〈ξδ'〉 Ότι θα λογχίσουν την πλευρά του — ο Ζαχαρίας λέγει: «Θα στρέψουν το βλέμμα τους σε εκείνον που λόγχισαν (εκκέντησαν)». 〈ξε'〉 Ότι δεν θα συντριβεί οστό του — ο Μωυσής λέγει: «Δεν θα συντριβεί οστό του». 〈ξστ'〉 Ότι από την πλευρά του θα ρεύσει ύδωρ ως τύπος του βαπτίσματος — ο Ησαΐας λέγει: «Άρτος θα του δοθεί, και το ύδωρ του θα είναι βέβαιο». 〈ξζ'〉 Ότι θα τεθεί σε πέτρα — ο Ησαΐας λέγει: «Κοιτάξτε τη στερεή πέτρα, την οποία λαξεύσατε, και το κοίλωμα του λάκκου, που σκάψατε». 〈ξη'〉 Ότι η θύρα του μνήματος θα είναι λίθος — Ο ίδιος λέγει: «Και τοποθέτησαν λίθο επάνω μου». 〈ξθ'〉 Ότι θα τον σφραγίσουν — ο Δανιήλ λέγει: «Και έφεραν έναν λίθο και τον τοποθέτησαν στο στόμιο του λάκκου, και ο βασιλιάς τον σφράγισε με το δαχτυλίδι του και με το δαχτυλίδι των μεγιστάνων του, ώστε να μην αλλοιωθεί τίποτε σχετικά με τον Δανιήλ». 〈ο'〉 Ότι το πάθος του θα συμβεί στην αρχή του θέρους, στον δικό μας μήνα Μάρτιο — Στο Άσμα Ασμάτων λέγει: «Ο καιρός παρήλθε· τα έθνη πορεύθηκαν στον δρόμο τους».

Αυτός δε 〈ο συγκεκριμένος〉 που βρέθηκε μακριά από το 〈πυρ〉 και τον προαναφερθέντα 〈αιώνιο τόπο θα κατοικήσει σε υψηλό σπήλαιο και πάνω σε ισχυρό βράχο〉, σύμφωνα δε με τον Σύμμαχο: 〈αυτός θα κατασκηνώσει στα ύψη, σαν οχυρώματα βράχων θα είναι το ύψος του〉, ώστε να εννοήσουμε μέσα από αυτά την άσκηση των μακαρίων και τον βίο τους στην ύψιστη μορφή της φιλοσοφίας. Γι' αυτό προσθέτει: 〈άρτος θα του δοθεί, και το ύδωρ αυτού θα είναι βέβαιο〉· και ένας τέτοιος άνθρωπος, αφού περάσει την παρούσα ζωή με 〈άρτο〉 και 〈ύδωρ〉 εν ασκήσει, θα έχει ως έπαθλο και καρπό της ασκήσεως την ένδοξη θέα του βασιλέως. Γι' αυτό και προστίθεται: 〈βασιλέα μετά δόξης θα δείτε〉· ποιον 〈βασιλέα〉, παρά εκείνον για τον οποίο το παρόν θέμα απαρίθμησε όλα αυτά ξεκινώντας από το: «Ιδού, δίκαιος 〈βασιλεύς〉 θα βασιλεύσει, και άρχοντες με δικαιοσύνη θα άρχουν». Αυτόν ακριβώς, λοιπόν, 〈θα δουν εν δόξη〉 όσοι είναι τέτοιοι, όπως τους περιέγραψε ο λόγος. Αλλά εκείνοι μεν θα απολαύσουν αυτά, ενώ η δική σας ψυχή, προς τους οποίους ειπώθηκε: «ποιος θα σας αναγγείλει ότι πυρ καίει;», 〈θα δει από μακριά〉 ‹την επουράνια 〈γη〉 της επαγγελίας› χωρίς να βρίσκεστε εσείς μέσα σε αυτήν, αλλά βλέποντάς την από μακριά· διότι «〈οι〉 πραείς θα κληρονομήσουν» εκείνη «τη γη», ενώ όσοι απορριφθούν μακριά από αυτήν θα περιπέσουν στον φόβο της δικής τους καταδίκης.

Άγιος είναι ο Θεός που κατοικεί στα ύψη, ... μέσα στον νόμο θα παραδοθούν, στους θησαυρούς βρίσκεται η σωτηρία μας, εκεί υπάρχει σοφία και γνώση και ευσέβεια ... ιδού λοιπόν, μέσα στον φόβο σας αυτοί θα φοβηθούν· αυτούς που φοβόσασταν, θα σας φοβηθούν· διότι άγγελοι θα αποσταλούν κλαίγοντας πικρά, παρακαλώντας για ειρήνη. Διότι θα ερημωθούν οι οδοί τους· διότι έπαψε ο φόβος των εθνών, και η συνθήκη με αυτούς ακυρώνεται, και να μην τους θεωρείτε πλέον ανθρώπους. Πένθησε η γη, ντροπιάστηκε ο Λίβανος, έλη έγινε ο Σαρών· φανερά θα γίνουν η Γαλιλαία και ο Κάρμηλος. Τώρα θα αναστηθώ, λέει ο Κύριος, τώρα θα δοξαστώ, τώρα θα υψωθώ· τώρα θα δείτε, τώρα θα ντροπιαστείτε· μάταιη θα είναι η δύναμη του πνεύματός σας, φωτιά θα σας καταφάει, και τα έθνη θα είναι κατακαμένα σαν αγκάθια πεταμένα σε αγρό και κατακαμένα. Θα ακούσουν οι μακρινοί αυτά που έπραξα ... αποστάτησαν οι άνομοι στη Σιών ... ποιος θα σας αναγγείλει ότι η φωτιά καίει; ποιος θα σας αναγγείλει τον αιώνιο τόπο; Αυτός που πορεύεται με δικαιοσύνη, που ομιλεί την ορθή οδό, που μισεί την ανομία και την αδικία, και που τινάζει τα χέρια του μακριά από δωροδοκίες ... που κλείνει τα μάτια του για να μη βλέπει την αδικία, αυτός θα κατοικήσει σε υψηλό σπήλαιο οχυρού βράχου· άρτος θα του δοθεί, και το νερό του θα είναι εξασφαλισμένο. Βασιλιά με δόξα θα δείτε, και τα μάτια σας θα αντικρίσουν μια γη μακρινή, η ψυχή σας θα στοχαστεί τον φόβο· πού είναι οι γραμματείς;

Όταν δε εκείνοι που παραδίδουν τα μυστήρια του Μίθρα λέγουν ότι αυτός γεννήθηκε από πέτρα, και ονομάζουν σπήλαιο τον τόπο όπου μυούν εκείνους που τους πιστεύουν, δεν κατανοώ άραγε ότι σε αυτό έχουν μιμηθεί τα όσα ειπώθηκαν από τον Δανιήλ, ότι δηλαδή «λίθος κόπηκε από μεγάλο όρος χωρίς τη χρήση χεριών», και ομοίως τα όσα ειπώθηκαν από τον Ησαΐα, του οποίου και όλα τα λόγια επιχείρησαν να μιμηθούν; Διότι μηχανεύτηκαν να λέγονται και μεταξύ τους λόγια περί δικαιοσύνης. Θα σας παραθέσω αναγκαστικά αυτά τα λόγια του Ησαΐα, ώστε από αυτά να αντιληφθείτε ότι έτσι έχουν τα πράγματα. Είναι δε τα εξής: «Ακούστε οι μακρινοί αυτά που έκανα· θα γνωρίσουν τη δύναμή μου όσοι βρίσκονται κοντά. Αποστάτησαν οι άνομοι στη Σιών· τρόμος θα καταλάβει τους ασεβείς. Ποιος θα σας αναγγείλει τον αιώνιο τόπο; Αυτός που πορεύεται με δικαιοσύνη, που κηρύττει την ευθεία οδό, που μισεί την ανομία και την αδικία, και διατηρεί τα χέρια του καθαρά από δώρα, που κλείνει τα αυτιά για να μην ακούσει άδικη κρίση αίματος, που κλείνει τα μάτια του για να μη δει την αδικία· αυτός θα κατοικήσει σε υψηλό σπήλαιο ισχυρής πέτρας. Άρτος θα του δοθεί, και το νερό του θα είναι εξασφαλισμένο. Θα δείτε τον βασιλιά με δόξα, και τα μάτια σας θα τον δουν από μακριά. Η ψυχή σας θα μελετήσει τον φόβο του Κυρίου. Πού είναι ο γραμματικός; Πού είναι οι σύμβουλοι; Πού είναι αυτός που καταμετρά εκείνους που τρέφονται, τον μικρό και τον μεγάλο λαό;»

Ξʹ. Σε εκείνον που κατοικεί σε υψηλό σπήλαιο ισχυρού βράχου, θα δοθεί άρτος γνώσεως μέχρι κόρου, και ο κρατήρας της σοφίας μέχρι μέθης· και έτσι το ύδωρ του θα είναι βέβαιο· θα δει τον Βασιλέα με δόξα, και οι οφθαλμοί του θα αντικρίσουν γη από μακριά· η ψυχή του θα μελετήσει τη σοφία, και θα αναγγείλει σε όλους τον αιώνιο τόπο, έξω από τα όρια του οποίου δεν υπάρχει τίποτα.

Διότι τους εξηγούσε και αυτά πολλές φορές, ύστερα από όσα αναφέρονταν από τις θείες Γραφές. Δεν θα μπορούσαμε όμως να καταγράψουμε όλα όσα ακούσαμε, παρά μόνο ένα μέρος. Γύρω από εκείνο το βουνό υπήρχε έρημος γεμάτη αγκάθια. Όταν λοιπόν στελνόταν ο Παχώμιος, πολλές φορές ξυπόλητος, υπέφερε φρικτά στα πόδια του για αρκετό καιρό από τα αγκάθια που καρφώνονταν σε αυτά. Όντας τέλειος: «να είσαι ευάρεστος ενώπιόν μου και να γίνεις άμεμπτος». Εμείς όμως, ως νήπια, έχουμε ανάγκη από πατέρες που να τεμαχίζουν για εμάς τον άρτο, όπως έχει γραφτεί, και να μας ποτίζουν με το ασφαλές ύδωρ.