Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 35:1

Η εκ του ουρανού κάθοδος και η διά παρθένου γέννηση και οι ευαγγελικοί λόγοι και τα θαύματα και το πάθος και ο σταυρός και ο θάνατος και ο τάφος και η ανάσταση και η ανάληψη και η εκ δεξιών καθέδρα. Διότι όλα αυτά έγιναν υπέρ των ληνών, των εκκλησιών του Χριστού. γι' αυτό και ο Ψαλμός του Δαβίδ. Επομένως, οι απόστολοι, βλέποντας ότι ευφράνθηκε η έρημος και άνθισε σαν τον κρίνο, και ότι τα αμπέλια των εθνών βλαστάνουν, και ότι η κάτω άμπελος χάρη στην άνω άμπελο αναβλάστησε και εξέτεινε τα κλήματά της έως τη θάλασσα και τις παραφυάδες της έως τους ποταμούς, και ότι η σκιά της κάλυψε τα όρη και οι κληματαριές της τους κέδρους του Θεού, και ότι τα φθοροποιά θηρία, οι δαίμονες, φοβούνται αυτήν την άμπελο, γεμάτοι θαυμασμό οι απόστολοι λένε: Κύριε, ο Κύριός μας, πόσο θαυμαστό είναι το όνομά σου σε όλη τη γη. Δεν είναι έργο ανθρώπου το να καθαρίσει και να ανακαινίσει ολόκληρη την ανθρωπότητα που είχε χερσωθεί και γεμίσει άγρια βλάστηση, και να την αναδείξει ως νεόφυτη και να την κάνει κατάκαρπη και να γεμίσει τους ληνούς μέσα στον κόσμο, παρά μόνο δικό σου έργο, Ιησού: Πόσο θαυμαστό είναι το όνομά σου σε όλη τη γη. Θαυμαστή η μεταβολή των πραγμάτων. Πώς εμείς που ήμασταν πρώτα αγράμματοι είμαστε τώρα ρήτορες, οι απαίδευτοι είμαστε τώρα φιλόσοφοι, οι απλοί άνθρωποι γίναμε διδάσκαλοι του κόσμου, οι άλλοτε αλιείς είμαστε τώρα και αλιείς και ληνοβάτες;

Διότι και ο Ησαΐας ονομάζει τον Σωτήρα «δόξα», σύμφωνα με το αξίωμα της θεότητάς Του· διότι, αφού ανέφερε τα θαύματα στην έρημο και ευαγγελίστηκε την έρημο, λέει: «Ας αγαλλιάσουν τα έρημα του Ιορδάνη και ας ανθίσουν σαν τον κρίνο· διότι η δόξα του Λιβάνου δόθηκε σε αυτήν, και η τιμή του Καρμήλου. Και ο λαός μου θα δει τη δόξα του Κυρίου, και το ύψος του Θεού· και κάθε σάρκα θα δει το σωτήριο του Θεού». Είναι, λοιπόν, δόξα από δόξα· γι' αυτό και ο Παύλος λέει: «Ο οποίος, όντας απαύγασμα της δόξας και χαρακτήρας της υποστάσεώς Του». Είναι, επομένως, Πατέρας της δόξας του Μονογενούς· Θεός όμως της σάρκας του Χριστού. Και δεν εννοώ άλλον τον Χριστό και άλλον τον Μονογενή· διότι με τον νου δεν διαχωρίζω αυτά που δεν διαχωρίζονται λόγω της ενώσεως. Διότι είναι Πατέρας του Μονογενούς προ των αιώνων· αλλά Θεός του Μονογενούς κατά τη σάρκα στο τέλος των αιώνων· πάντοτε είναι Πατέρας Του, δεν είναι πάντοτε Θεός Του, παρά μόνο αφότου Εκείνος ανέλαβε σάρκα. Ο Θεός είναι Πατέρας της θεότητάς Του· διότι ο μεν Πατέρας είναι αΐδιος, ο δε Υιός συναΐδιος· και δεν επιδέχεται διαχωρισμό, ούτε διαίρεση η δόξα της αληθείας. Πότε, λοιπόν, ονομάστηκε ο Πατέρας Θεός του Υιού εξαιτίας της σάρκας; Αφότου Εκείνος προήλθε από την κοιλιά της μητέρας Του. Γι' αυτό στον προφήτη, θέλοντας να δείξει ότι και η θεότητά Του και η σάρκα Του είναι αληθινές, έλεγε: «Από την κοιλιά της μητέρας μου, Εσύ είσαι ο Θεός μου». Εάν δε θέλεις να γνωρίσεις τα υπόλοιπα, θα διδαχθείς από τον εικοστό δεύτερο ψαλμό.

Παρομοιάζει, λοιπόν, και την ίδια την Ιερουσαλήμ αλλά και όλη τη γύρω περιοχή με το Κάρμηλο, επειδή ακριβώς είχε αναρίθμητο πλήθος κατοίκων. Αλλά θα γίνει, λέει, έρημος και θα λογαριαστεί ως δρυμός. Ονομάζει δε δρυμό την άγρια βλάστηση, η οποία χρησιμεύει για καύσιμη ύλη. Διότι κόβονται τα άγρια δέντρα και γίνονται τροφή για τη φωτιά. Όταν λοιπόν κοπεί το Κάρμηλο και υπολογιστεί ως άγρια βλάστηση, θα αναπαυθεί στην έρημο η κρίση. Ονομάζει δε αινιγματικά «έρημο» τη χώρα των εθνών, την οποία και σε άλλο σημείο μνημονεύει λέγοντας ο ίδιος ο προφήτης Ησαΐας: «Ευφράνσου, έρημος η διψασμένη. Ας αγαλλιάσει η έρημος και ας ανθίσει σαν τον κρίνο». Παρομοιάζεται με έρημο εξαιτίας της ακαρπίας της και της αποψίλωσής της, και επειδή δεν υπάρχει απολύτως τίποτε όρθιο μέσα σε αυτήν. Αλλά και αυτή πλούτισε. Αναδείχθηκε πνευματικά κατάφυτη από δέντρα, επειδή κατοίκησε σε αυτήν ο Χριστός. Γι' αυτό είπε πάλι μέσω της φωνής του προφήτη Ησαΐα: «Και θα βάλω νερό στην έρημο, θα τοποθετήσω ποταμούς στην άνυδρη γη, κέδρο, και πύξο, και μυρτιά, και κυπαρίσσι, και λεύκα». Διότι μέσω αυτών υποδηλώνονται οι ψυχές που ευδοκιμούν μέσω της πίστης σε Αυτόν, και οι οποίες έχουν ανυψωθεί χάρη στις διάφορες και πολυειδείς αρετές.

Πρέπει δε να υπενθυμίσουμε και τον μακάριο Δαβίδ που ψάλλει για αυτούς: «Φωνή Κυρίου που ετοιμάζει ελάφια και θα αποκαλύψει δρυμούς». Διότι ως δρυμοί για τα νοητά ελάφια αναδείχθηκαν από τον Θεό τα αμέτρητα πλήθη των εθνών, τα οποία νέμονταν νοητώς απολαμβάνοντας την πραότητα των πιστών. <Ευφράνσου, έρημος διψασμένη· ας αγαλλιάσει η έρημος, και ας ανθίσει σαν κρίνο. Θα ανθίσουν και θα αγαλλιάσουν τα έρημα του Ιορδάνη· και η δόξα του Λιβάνου δόθηκε σε αυτήν, και η τιμή του Καρμήλου, και ο λαός μου θα δει τη δόξα του Κυρίου, και το ύψος του Θεού μας.> Η θεόπνευστη Γραφή συνηθίζει να αποκαλεί έρημη και στείρα την Εκκλησία των εθνών, η οποία κάποτε βρισκόταν σε αυτήν την κατάσταση, μην έχοντας τον εξ ουρανού νοητό Νυμφίο, εννοώ τον Χριστό, αλλά έχοντας έλλειψη παντός αγαθού, και ούσα τρόπον τινά τροφός αγκαθιών, διψασμένη και άνυδρη. Επειδή όμως ήρθε σε αυτήν ο Χριστός (διότι προσοικειώθηκε μέσω της πίστεως και πλούτισε με το θεϊκό νάμα από Αυτόν· επειδή Αυτός είναι πηγή ζωής και χείμαρρος τρυφής· και Αυτός ήταν που έλεγε μέσω ενός από τους αγίους προφήτες: «Ιδού, εγώ στρέφω σε αυτούς ειρήνη σαν ποταμό, και τη δόξα των εθνών σαν χείμαρρο που κατακλύζει»), δεν είναι πλέον στείρα και έρημη· αλλά μάλλον πολύτεκνη και ενωμένη με τον Νυμφίο, και νοητώς ολάνθιστη. Αυτή λοιπόν που παλαιότερα διψούσε ας ευφρανθεί, λέει· και ας ανθίσει σαν κρίνο, διαθέτοντας ταυτόχρονα και τη χάρη του άνθους και την ευωδία.

Τότε ακριβώς, λοιπόν, ακόμη και για τους πλέον ασύνετους, οι οποίοι και ονομάζονται «κτήνη του πεδίου», φύτρωσε κάποια νοητή χλόη, δηλαδή ο λόγος των διδασκόντων. Τότε βλάστησαν τα πεδία της ερήμου. Και «έρημο» μεν ονομάζει την Εκκλησία, σύμφωνα με το λεχθέν γι' αυτήν από τους προφήτες: «Ας ευφρανθεί η διψασμένη έρημος, ας αγαλλιάσει η έρημος και ας ανθίσει ως κρίνο». «Πεδία» δε αυτής θα μπορούσαν να είναι οι ηγέτες των λαών και όσοι γνωρίζουν να παιδαγωγούν, οι οποίοι μέσω των θείων και εξ ουρανού χαρισμάτων διαθέτουν τον νου τους τρόπον τινά να αναβλύζει και να είναι περίτεχνα στολισμένος με άνθη, να αποπνέει ευωδία με τα άνθη των δογμάτων, και να είναι στεφανωμένος σαν από νεοφανή χλόη. Αυτοί τρέφουν τον νου όσων έχουν αποκτήνωθεί, ώστε να ανέλθουν και αυτοί σε ανθρωποπρεπή σύνεση. Είπε δε ότι «και το δέντρο έβγαλε τον καρπό του», και ότι η άμπελος και η συκιά απέδωσαν τη δική τους δύναμη, υπονοώντας, νομίζω, τον στερεό λόγο των διδασκόντων, στον οποίο ενυπάρχει αφενός η γλυκύτητα και, αφετέρου, η ιδιότητα να ευφραίνει, παρομοιάζοντάς τον με τους καρπούς της συκιάς και της αμπέλου.

Πολύ ορθά λοιπόν εμφανίζεται και στην έρημο, η οποία επέχει θέση τύπου της εξ εθνών Εκκλησίας, προς την οποία λέει ο ιερός λόγος: «Ευφράνσου, έρημος διψασμένη· ας αγαλλιάσει η έρημος και ας ανθίσει ως κρίνος». Υποσχόταν δε κάπου και ο Θεός, ότι θα μετατρέψει την έρημο σε έλη, και τη διψασμένη γη σε υδραγωγούς. Διότι έχει πλεονάσει σε εμάς, τους κληθέντες εξ εθνών, η χάρις του Σωτήρος, και σαν κάποιος ποταμός που κατακλύζει με τα άνωθεν νάματα, μας μεθά πλουσιοπάροχα. Αυτό ακριβώς αναφέρει και ο θεσπέσιος Δαβίδ σε εμάς: «Έθεσε ποταμούς σε έρημο, και γη καρποφόρο σε αλμυρή εξαιτίας της κακίας αυτών που κατοικούν σε αυτήν». Στην έρημο λοιπόν βρίσκεται η βάτος, και άγια πλέον είναι η γη που την περιέχει, και ιερή για τον Θεό. Και προσεγγίζοντας ο Μωυσής ανακόπτεται, και προστάσσεται να βγάλει το υπόδημα από το πόδι του. Αυτό αποτελεί σημείο νεκρότητας και φθοράς, εφόσον κάθε υπόδημα είναι λείψανο ζώου που έχει ήδη πεθάνει και φθαρεί.

Αλλά δες τη δαμάλα να οδηγείται σε τραχιά και ακαλλιέργητη φάραγγα. Διότι, μετά τον τίμιο σταυρό, όταν ο Χριστός βρέθηκε τραυματισμένος, αναχώρησε από τη γη των Ιουδαίων, και μετέβη πλέον στη χώρα των εθνών, η οποία ούτε έχει καλλιεργηθεί, ούτε έχει σπαρθεί. Διότι πριν επιλάμψει ο Χριστός και σε αυτά τα έθνη, ζούσαν στον κόσμο σαν μία γη ξερή και ακαλλιέργητη, και έρημη από την κατά Θεόν ευκαρπία. Και γι' αυτό ο προφήτης Ησαΐας λέει γι' αυτήν: «Να ευφρανθείς, έρημος, και οι κώμες της. Ας αγαλλιάσει η έρημος και ας ανθίσει σαν το κρίνο». Επομένως, με μία τραχιά και ακαλλιέργητη γη, και εντελώς άκαρπη, πρέπει πολύ σωστά να παρομοιάσουμε τη χώρα των εθνών, δηλαδή το πλήθος τους. Εκεί «είπα ότι πρέπει να νευροκοπηθεί η δαμάλα από τους θείους ιερουργούς». Διότι τελείται, όπως είπα, από εμάς σε αυτούς που προέρχονται από τα έθνη το μυστήριο του Χριστού, και ομολογώντας το πάθος Του και την εκ νεκρών ανάστασή Του, δεχόμαστε τις μυστικές ευλογίες. Αυτό, νομίζω, σημαίνει το να νευροκοπείται η δαμάλα. Διότι, καταγγέλλοντας, όπως είπα, τον θάνατό Του, και βεβαίως και την ανάστασή Του, τελούμε το σεπτό μυστήριο. Αλλά όσοι απομακρύνονται από την ανοσιότητα των Ιουδαίων, αφήνοντας μακριά την πόλη στην οποία έχει τραυματιστεί και βρέθηκε να έχει πάθει, ερχόμενοι στην τραχιά και ακαλλιέργητη φάραγγα, εκεί θα νίψουν τα χέρια τους πάνω στον ίδιο τον Χριστό.

Του ιδίου. Ευφράνσου, έρημε που διψάς, ας αγαλλιάσει η έρημος και ας ανθίσει σαν κρίνο. Και θα ανθίσουν και θα αγαλλιάσουν τα έρημα μέρη του Ιορδάνη, και η δόξα του Λιβάνου δόθηκε σε αυτήν, και η τιμή του Καρμήλου, και ο λαός μου θα δει τη δόξα του Κυρίου, και το μεγαλείο του Θεού.

Ευφράνσου, διψασμένη έρημε, ας αγαλλιάσει η έρημος και ας ανθίσει σαν κρίνο. Και θα ανθίσει και θα αγαλλιάσει, και η δόξα του Λιβάνου δόθηκε σε αυτή, και η τιμή του Καρμήλου, και ο λαός μου θα δει τη δόξα του Κυρίου, και το μεγαλείο του Θεού.

Αυτήν λοιπόν την έρημο ευαγγελίζεται η προφητεία και μέσα από τα προκείμενα λόγια, μετά από όσα προαναφέρθηκαν περί των ελάφων, λέγοντας: «Να ευφρανθείς, έρημος διψασμένη». Πολλά δε και άλλα έχουν ειπωθεί περί αυτής της ερήμου και μέσα από όσα ακολουθούν στην ίδια προφητεία, διά των οποίων λέγεται: «Ευφράνσου, στείρα, εσύ που δεν γεννάς, ξέσπασε και φώναξε, εσύ που δεν δοκιμάζεις ωδίνες τοκετού, διότι πολλά είναι τα τέκνα της ερήμου, περισσότερα από εκείνης που έχει τον άνδρα». Αυτή, λοιπόν, θα πρέπει να είναι μια άλλη έρημος, διαφορετική από την προαναφερθείσα Σιών, στην οποία ελέγετο ότι θα κατοικήσουν εχίνοι και ίβεις και κόρακες, δαιμόνια και ονοκένταυροι, και ότι οι φάραγγές της θα γεμίσουν με πίσσα και θειάφι. Εφόσον δε αυτά ελέχθησαν για τη Σιών και για την Ιερουσαλήμ, είναι ώρα να κατανοήσουμε ότι τα προκείμενα λέγονται για κάποια άλλη έρημο. Και αυτή ήταν ο δρυμός των ελάφων και η χώρα των αλλοφύλων εθνών, όπου ο Κύριος διένειμε τους κλήρους στις έλαφους που αποκαταστάθηκαν. Ο Λόγος το ευαγγελίζεται λέγοντας: «Να ευφρανθείς, έρημος διψασμένη, ας αγαλλιάσει η έρημος και ας ανθίσει ως κρίνο»· διότι αυτή η έρημος ήταν προηγουμένως διψασμένη και στερημένη από ουράνιο νάμα, αλλά ο Λόγος την προστάζει να χαίρεται και να ευφραίνεται διά των όσων επιλέγονται, και επιπλέον να ανθίσει ως κρίνο, ώστε να λέει: «Είμαστε ευωδία Χριστού στον Θεό σε κάθε τόπο».

Αλλά «και θα ανθίσει», λέει, «νεαρά βλαστάρια και ωραία άνθη», για τα οποία έχει ειπωθεί στο Άσμα Ασμάτων: «Τα άνθη φάνηκαν στη γη», «οι μανδραγόρες έδωσαν τη μυρωδιά τους». Και το ποια «έρημο» εξιστορεί, το διευκρινίζει λέγοντας: «Και θα αγαλλιάσουν τα έρημα του Ιορδάνη», παραθέτοντας έτσι το ευαγγελικό κείμενο. Διότι «στον Ιορδάνη ποταμό» πρώτος ο Ιωάννης κήρυττε τη βασιλεία των ουρανών, και καθώς δεν τελούνταν πλέον στην Ιερουσαλήμ η λατρεία που γινόταν σύμφωνα με τον νόμο του Μωυσή, «βάπτισμα μετανοίας» και «το λουτρό της παλιγγενεσίας» «στον ίδιο τον Ιορδάνη ποταμό» παρέδιδε ο ίδιος ο προφήτης. Τότε ο Σωτήρας και Κύριός μας Ιησούς, ο Χριστός του Θεού, επισφράγισε το κήρυγμα του Ιωάννη, βαπτιζόμενος «στον Ιορδάνη» από αυτόν και βεβαιώνοντας στο πρόσωπό Του το μυστήριο της παλιγγενεσίας. Έτσι και η παλαιά «έρημος», που ήταν άνυδρη και άκαρπη, εννοώ η Εκκλησία του Θεού, μέσω της κάθαρσης «του λουτρού της παλιγγενεσίας», επιτελούσε το έργο του Ιορδάνη, βαπτίζοντας συγχρόνως και κηρύσσοντας τη βασιλεία του Θεού. Αυτό διαφυλάσσει σε όλη την οικουμένη η άλλοτε «έρημη» Εκκλησία του Θεού. Γι' αυτό ο λόγος την προτρέπει «να ευφραίνεται» και «να αγαλλιά», καθώς και «να ανθίζει» σαν ευωδιαστό «κρίνο».

Γι' αυτό στα προκείμενα έχει λεχθεί: «Εκεί θα ευφρανθούμε σε αυτόν». Επομένως, ευλόγως το ίδιο προφητικό πνεύμα μέσω του Ησαΐα, εξαγγέλλοντας το χαρμόσυνο μήνυμα για την έρημο, έκανε μνεία και του ίδιου του Ιορδάνη, λέγοντας: «Ευφράνσου, έρημος που διψάς· ας αγαλλιάσει η έρημος, και ας ανθίσει σαν κρίνος· και θα εξαναθήσουν και θα αγαλλιάσουν τα έρημα μέρη του Ιορδάνη. Δυναμώστε, χέρια χαλαρωμένα, και γόνατα παραλυμένα· πάρτε θάρρος οι ολιγόψυχοι στη διάνοια. Δυναμώστε, μη φοβάστε. Ιδού, ο Θεός μας ανταπέδωσε κρίση· αυτός θα έλθει και θα μας σώσει. Τότε θα ανοιχθούν τα μάτια των τυφλών, και τα αυτιά των κωφών θα ακούσουν. Τότε ο χωλός θα πηδήξει σαν ελάφι, και καθαρή θα γίνει η γλώσσα των μογιλάλων· διότι ανέβλυσε νερό στην έρημο, και φάραγγα σε γη διψασμένη». Σε αυτό αναφέρεται τώρα λέγοντας: «Εκεί θα ευφρανθούμε σε αυτόν»· τα οποία βεβαίως εκπληρώθηκαν κατά τη θεοφάνεια του Σωτήρα μας στους ανθρώπους. Γι' αυτό ευλόγως ο παρών ψαλμός, απευθυνόμενος σε όλα τα έθνη, έλεγε: «Ελάτε και δείτε τα έργα του Θεού»· και πάλι: «Πείτε στον Θεό: Πόσο φοβερά είναι τα έργα σου!». Και με απόλυτη συνοχή, αφού είπε: «Εκεί θα ευφρανθούμε σε αυτόν», προσθέτει: «Σε αυτόν που δεσπόζει με τη δύναμή του στον αιώνα». Θα το κατανοήσεις δε και αυτό, ακούγοντας τον ίδιο τον Σωτήρα να λέει: «Μου δόθηκε κάθε εξουσία στον ουρανό και επί της γης· πορευθείτε και μαθητεύστε όλα τα έθνη στο όνομά μου».

Διότι έπρεπε να μάθουμε από πού θα αρχίσει τη διδασκαλία του· και υποδηλώνει ότι η αρχή του θα γίνει από έναν ποταμό. Αυτόν τον ποταμό παρουσιάζει το Ευαγγέλιο λέγοντας: «Τότε έρχεται ο Ιησούς από τη Γαλιλαία στον Ιορδάνη προς τον Ιωάννη, για να βαπτιστεί από αυτόν. Εκείνος όμως τον εμπόδιζε, λέγοντας: Εγώ έχω ανάγκη να βαπτιστώ από εσένα, και εσύ έρχεσαι προς εμένα; Αποκρινόμενος δε του είπε: Άφησέ το τώρα· διότι έτσι είναι πρέπον να εκπληρώσουμε κάθε δικαιοσύνη.» Τότε, μετά τη βάπτισή του, «Άνοιξαν οι ουρανοί, και είδε το Πνεύμα του Θεού να καταβαίνει σαν περιστέρι και να έρχεται επάνω του. Και ακούστηκε φωνή από τους ουρανούς να λέει: Αυτός είναι ο Υιός μου ο αγαπητός, στον οποίο ευαρεστήθηκα.» Διότι από τότε άρχισε να γίνεται γνωστή η κυριότητά του. Κατά παράδοξο δε τρόπο τον ποταμό αυτόν μνημονεύει και ο προφήτης Ησαΐας, φέρνοντας το χαρμόσυνο άγγελμα στην έρημο, στην οποία κήρυττε ο Ιωάννης ο Βαπτιστής. Φώναζε, λοιπόν, λέγοντας: «Ευφράνσου, έρημε διψασμένη, ας αγαλλιάσει η έρημος και ας ανθίσει σαν κρίνο· και θα ανθίσουν και θα αγαλλιάσουν τα έρημα μέρη του Ιορδάνη.» Διότι, για ποιον λόγο ένας τόσο σπουδαίος προφήτης δεν μνημονεύει κάποιον άλλο ποταμό, παρά τον ίδιο τον Ιορδάνη και την έρημο γύρω από αυτόν; Και γιατί εξαγγέλλει ευφροσύνη και αγαλλίαση για την έρημο του Ιορδάνη, και όχι για την Ιερουσαλήμ, ούτε για την υπόλοιπη Ιουδαία;

Αλλά εκείνοι μεν, οι οποίοι σαν τους γίγαντες κίνησαν θεομαχία, είχαν τέτοιο καταστροφικό τέλος στη ζωή τους· για την έρημο, όμως, και για εκείνην που έχει θεωρηθεί από τους ανθρώπους απελπισμένη, τέτοια είναι τα αποτελέσματα της κατά Θεόν υπομονής, όπως αυτά που βλέπουμε, ώστε να αναφωνεί προς αυτήν η προφητεία του Ησαΐα τα εξής: «Ευφράνσου, έρημος διψασμένη, ας αγαλλιάσει η έρημος και ας ανθίσει σαν το κρίνο, και θα ανθίσει και θα αγαλλιάσουν τα έρημα μέρη. Στυλωθείτε, χέρια χαλαρωμένα και γόνατα παραλυμένα· παρηγορηθείτε, εσείς οι ολιγόψυχοι στη σκέψη, πάρτε δύναμη, μη φοβάστε. Ιδού, ο Θεός μας ανταποδίδει κρίση και θα ανταποδώσει, ο ίδιος θα έρθει και θα μας σώσει· διότι, λέει, ανέβλυσε νερό στην έρημο, και φάραγγα σε γη διψασμένη, και η άνυδρη γη θα γίνει έλος, και στη διψασμένη γη θα υπάρξει πηγή νερού». Και αυτά μεν, τα οποία προφητεύθηκαν παλαιά με λόγια, καταγράφηκαν στα ιερά βιβλία, οι ίδιες όμως οι πράξεις δεν μας παραδίδονται πλέον μέσω της ακοής, αλλά μέσω των ίδιων των έργων.

Αυτή η έρημος, η άνυδρη, η χήρα και απροστάτευτη, 〈της οποίας τις πύλες έκοψαν με τσεκούρια σαν σε δάσος με δέντρα, την οποία ταυτόχρονα συνέτριψαν με πέλεκυ και λαξευτήρι, της οποίας〉 αφού κατέστρεψαν και τα βιβλία 〈παρέδωσαν στη φωτιά το αγιαστήριο του Θεού, βεβήλωσαν ως το έδαφος το σκήνωμα του ονόματός〉 Του, την οποία τρύγησαν 〈όλοι όσοι περνούσαν από τον δρόμο〉 αφού πρώτα κατέρριψαν τους φραγμούς της, την οποία 〈λυμάνθηκε το αγριογούρουνο του δάσους και κατέβοσκε το άγριο θηρίο〉, με την παράδοξη δύναμη του Χριστού τώρα, όταν ο Ίδιος το θέλησε, έγινε 〈σαν τον κρίνο〉· επειδή και 〈τότε με δικό Του〉 νεύμα, σαν από προνοητικό πατέρα, παιδαγωγούνταν· διότι 〈όποιον αγαπά ο Κύριος, τον παιδαγωγεί, και μαστιγώνει κάθε υιό που αποδέχεται〉.

Αλλά, προς το παρόν, με αυτά η άλλοτε χήρα και έρημη, αφού περιβλήθηκε με άνθη χάριτι Θεού, έγινε αληθινά «σαν κρίνος», όπως λέει η προφητεία, και αφού φόρεσε τη νυφική στολή και περιβλήθηκε το στεφάνι της ευπρέπειας, διδάσκεται από τον Ησαΐα να χορεύει, προσφέροντας ευχαριστίες στον βασιλιά Θεό με εύφημες φωνές. Ας την ακούσουμε να λέει: «Ας αγαλλιάσει η ψυχή μου για τον Κύριο· διότι με έντυσε με ιμάτιο σωτηρίας και χιτώνα ευφροσύνης· μου φόρεσε μίτρα σαν σε νυμφίο, και με στόλισε με κοσμήματα σαν νύφη. Και όπως η γη που βλαστάνει το άνθος της, και όπως ο κήπος κάνει να βλαστήσουν τα σπέρματά του, έτσι ο Κύριος Θεός ανέτειλε δικαιοσύνη και αγαλλίαση ενώπιον όλων των εθνών». Με αυτά, λοιπόν, εκείνη χορεύει· αλλά με ποια λόγια την ανταμείβει και ο Νυμφίος, ο ουράνιος Λόγος, ο ίδιος ο Ιησούς Χριστός, άκουσε τον Κύριο που λέει: «Μη φοβάσαι που ντροπιάστηκες, ούτε να εντραπείς που χλευάστηκες· διότι θα ξεχάσεις την αιώνια αισχύνη και δεν θα θυμηθείς πλέον το όνειδος της χηρείας σου. Όχι ως γυναίκα εγκαταλελειμμένη και απελπισμένη σε κάλεσε ο Κύριος, ούτε ως γυναίκα μισημένη από τη νεότητά της. Είπε ο Θεός σου: Για μικρό χρονικό διάστημα σε εγκατέλειψα, αλλά με μέγα έλεος θα σε ελεήσω· με λίγο θυμό απέστρεψα το πρόσωπό μου από εσένα, αλλά με αιώνιο έλεος θα σε ελεήσω, είπε ο Κύριος που σε λύτρωσε».

Ψ. ΙΣΤ΄. Ας ευφρανθεί η διψασμένη έρημος, ας αγαλλιάσει η έρημος και ας ανθίσει σαν κρίνος· και θα βγάλει άνθη και θα αγαλλιάσουν τα έρημα μέρη του Ιορδάνη· και η δόξα του Λιβάνου δόθηκε σε αυτήν, και η τιμή του Καρμήλου· και ο λαός μου θα δει τη δόξα του Κυρίου, και το μεγαλείο του Θεού. Δυναμώστε τα χαλαρωμένα χέρια και τα παραλυμένα γόνατα· παρηγορήστε, εσείς που είστε ολιγόψυχοι στη διάνοια· δυναμώστε, μη φοβάστε· ιδού ο Θεός μας αποδίδει κρίση και θα ανταποδώσει· ο ίδιος θα έρθει και θα μας σώσει. Τότε θα ανοιχτούν τα μάτια των τυφλών, και τα αυτιά των κωφών θα ακούσουν· τότε ο χωλός θα πηδήξει σαν το ελάφι, και η γλώσσα των μογιλάλων θα γίνει καθαρή, διότι ανέβλυσε νερό στην έρημο, και χείμαρρος σε γη διψασμένη· και η άνυδρη γη θα μεταβληθεί σε έλη, και στη διψασμένη γη θα υπάρξει πηγή υδάτων. Προαγορεύει ότι κατά την παρουσία του Θεού πρόκειται να συμβούν παράδοξες θεραπείες. Είναι σαφές, λοιπόν, ότι και εδώ ο Χριστός του Θεού έχει τιμηθεί με την ονομασία του Θεού. Κατά την παρουσία του, αφενός σε σωματικό επίπεδο πραγματοποιήθηκαν οι προαναφερθείσες θεραπείες στους πάσχοντες, αφετέρου δε, με τρόπο ακόμη πιο θαυμαστό, αυτές ενεργούνται και τώρα μέσω της πίστης σε αυτόν, καθώς ολόκληρο ανεξαιρέτως το ανθρώπινο γένος απαλλάσσεται από τα πάθη της ψυχής.

Ανέβλυσε δε νερό στην έρημο κατά την παρουσία του Χριστού, και χείμαρρος σε γη διψασμένη, καθώς ο πόσιμος και ζωοποιός λόγος ανέβλυσε στην άλλοτε έρημη και διψασμένη γη, δηλαδή στην εξ εθνών Εκκλησία, στην οποία, ενώ προηγουμένως ήταν άνυδρη και κατάξηρη, ξαφνικά ξεχείλισε σαν βροχή μια πηγή από το ύδωρ των λόγων του Ιησού, ζωντανό ύδωρ που αναβλύζει εις ζωήν αιώνιον· ποτιζόμενη από αυτήν την πηγή, λέγεται ότι η άλλοτε έρημος θα ανθίσει σαν τον κρίνο, και λαμβάνει την προσταγή να ευφραίνεται και να αγαλλιά. Προστίθεται δε και η αιτία της ευφροσύνης και της αγαλλίασης, επειδή, λέγει, της δόθηκε η δόξα του Λιβάνου, δηλαδή της Ιερουσαλήμ· για την οποία στις προηγούμενες προφητείες λεγόταν ότι και ο Λίβανος μαζί με τους υψηλούς (του) θα πέσει. Με την πτώση του, η δόξα που υπήρχε προηγουμένως σε αυτόν δόθηκε στη νυν ευαγγελιζόμενη έρημο, δηλαδή στην εξ εθνών Εκκλησία, (δόθηκε) μαζί με την πρότερη τιμή του λεγόμενου Καρμήλου, δηλαδή προφανώς του προηγούμενου λαού.

Ύστερα από αυτά προφητεύονται στη συνέχεια κάποια πιο σκοτεινά πράγματα και διαμέσου αινιγμάτων, τα οποία χρειάζονται εκτενέστερη και βαθύτερη ερμηνεία σύμφωνα με την τροπολογία, τα οποία βεβαίως με την άνεσή μας στον κατάλληλο καιρό θα τύχουν της αρμόζουσας αναλύσεως, όταν, συν Θεώ, παραδώσουμε τον λόγο περί των επαγγελιών. 〈Από τον ίδιο〉. «Ευφράνσου, έρημε διψασμένη, ας αγαλλιάσει η έρημος και ας ανθίσει σαν κρίνο, και θα εξανθήσουν και θα αγαλλιάσουν τα έρημα μέρη του Ιορδάνη· και η δόξα του Λιβάνου δόθηκε σε αυτήν και η τιμή του Καρμήλου, και ο λαός μου θα δει τη δόξα του Κυρίου και το μεγαλείο του Θεού. Ανακτήστε τις δυνάμεις σας, χέρια χαλαρωμένα και γόνατα παραλυμένα· παρηγορηθείτε, εσείς που είστε λιγόψυχοι στη διάνοια· δυναμώστε, μη φοβάστε· ιδού, ο Θεός μας ανταποδίδει κρίση και θα ανταποδώσει, αυτός ο ίδιος θα έρθει και θα μας σώσει. Τότε θα ανοιχθούν τα μάτια των τυφλών, και τα αυτιά των κωφών θα ακούσουν. Τότε ο χωλός θα πηδήξει σαν ελάφι, και η γλώσσα των μογιλάλων θα γίνει καθαρή, επειδή ανέβλυσε νερό στην έρημο και φάραγγα σε διψασμένη γη, και η άνυδρη γη θα μεταβληθεί σε λίμνες, και στη διψασμένη γη θα υπάρξει πηγή νερού.»

«Ας ευφρανθεί η διψασμένη έρημος, ας αγαλλιάσει η έρημος και ας ανθίσει σαν κρίνο, και θα γεμίσουν άνθη και θα αγαλλιάσουν οι ερημιές του Ιορδάνη· και της δόθηκε η δόξα του Λιβάνου και η τιμή του Καρμήλου, και ο λαός μου θα αντικρίσει τη δόξα του Κυρίου». Στα οποία προσθέτει τα εξής: «Πάρτε δύναμη, χέρια εξαντλημένα και γόνατα παραλυμένα· αναθαρρήστε, εσείς οι ολιγόψυχοι στη διάνοια· πάρτε δύναμη, μη φοβάστε· ιδού, ο Θεός μας αποδίδει κρίση και θα ανταποδώσει, ο ίδιος θα έρθει και θα μας σώσει. Τότε θα ανοιχτούν τα μάτια των τυφλών, και τα αυτιά των κουφών θα ακούσουν. Τότε ο χωλός θα αναπηδήσει σαν το ελάφι, και ευκρινής θα γίνει η γλώσσα των βραδυγλώσσων, διότι ανέβλυσε νερό στην έρημο και χείμαρρος σε γη διψασμένη».

ΙΣΤ΄. Γι' αυτό λοιπόν, επειδή δεν πρόκειται να παραλείψω τα θεία λόγια καθώς ερμηνεύω τη θεία δύναμη, ας αγαλλιάσει η έρημος και ας ανθίσει σαν κρίνο η Εκκλησία, που χθες και προχθές φαινόταν χήρα και δίχως νυμφίο, καθώς και καθένας που μέχρι τώρα βρισκόταν συρρικνωμένος από τον φθονερό και θλιβερό χειμώνα της ασέβειας· διότι ο Κύριος ελέησε τον λαό του και δεν εγκατέλειψε την κληρονομία του· διότι έκανε θαυμαστά έργα, εκπληρώνοντας βουλή αρχαία και αληθινή· η οποία ήταν να ευαρεστείται σε εκείνους που τον φοβούνται και σε όσους ελπίζουν στο έλεός του· διότι συνέτριψε χάλκινες πύλες και έσπασε σιδερένιους μοχλούς· διότι εξαιτίας των ανομιών μας ταπεινωθήκαμε, αλλά ανακληθήκαμε, και, αφού συντρίφθηκε η παγίδα, ελευθερωθήκαμε με τη χάρη του Θεού, ο οποίος μας κάλεσε και παρηγορεί τους ταπεινούς στην καρδιά.

Ας εξετάσουμε λοιπόν στη συνέχεια τις προφητείες που διατυπώθηκαν με λόγια και φωνές. Ο μεν Ησαΐας ανακράζει λέγοντας: «Λουστείτε, γίνετε καθαροί, αφαιρέστε τις πονηρίες από τις ψυχές σας». Ο δε Δαβίδ: «Προσέλθετε προς αυτόν και φωτιστείτε, και τα πρόσωπά σας δεν πρόκειται να ντροπιαστούν». Ο Ιεζεκιήλ, γράφοντας με μεγαλύτερη σαφήνεια και λαμπρότητα και από τους δύο, δίνει την εξής καλή υπόσχεση: «Και θα ραντίσω πάνω σας καθαρό νερό, και θα καθαριστείτε από όλες τις ακαθαρσίες σας, και από όλα τα είδωλά σας θα σας καθαρίσω· και θα σας δώσω νέα καρδιά, και νέο πνεύμα θα σας δώσω, και θα αφαιρέσω την πέτρινη καρδιά από τη σάρκα σας και θα σας δώσω καρδιά σάρκινη, και το πνεύμα μου θα θέσω μέσα σας». Με απόλυτη ενάργεια και ο Ζαχαρίας προφητεύει τον Ιησού, ο οποίος είναι ενδεδυμένος το ρυπαρό ιμάτιο, δηλαδή τη δική μας δουλική σάρκα, και απεκδύοντάς τον από τη σκυθρωπή ενδυμασία τον στολίζει με την καθαρή και λαμπρή στολή, διδάσκοντάς μας μέσω αυτού του εικονικού παραδείγματος ότι στο βάπτισμα του Ιησού όλοι εμείς, αφού απεκδυθούμε τις αμαρτίες σαν ένα φτωχικό και χιλιομπαλωμένο ένδυμα, ντυνόμαστε τον ιερό και ωραιότατο χιτώνα της παλιγγενεσίας. Και πού θα κατατάξουμε και εκείνο το λόγιο του Ησαΐα, που ανακράζει προς την έρημο: «Ευφράνσου, έρημε που διψάς, ας αγαλλιάσει η έρημος και ας ανθίσει σαν το κρίνο, και θα ανθίσουν και θα αγαλλιάσουν τα έρημα μέρη του Ιορδάνη».

Περί της εκ των εθνών Εκκλησίας, από το βιβλίο του Ησαΐα. Ευφράνσου, έρημε διψασμένη. Ας αγαλλιάσει η έρημος και ας ανθίσει σαν κρίνο, και θα γεμίσει από άνθη, και θα αγαλλιάσουν τα έρημα μέρη του Ιορδάνη. Και η δόξα του Λιβάνου δόθηκε σε αυτήν, καθώς και η τιμή του Καρμήλου.

Ιδού, απομακρύνθηκα. Διότι στις ερήμους διέμενε [πάντοτε] ο Κύριος, απομακρυνόμενος από τους ανθρώπους ως Θεός· διότι είναι μεγάλη η διαφορά μεταξύ Θεού και ανθρώπων· διότι αναπαυόταν στην Εκκλησία (επειδή αναπαύθηκε ο Κύριος στην Εκκλησία), η οποία προηγουμένως ήταν έρημη, για την οποία έχει γραφτεί: ας ευφρανθεί η διψασμένη έρημος.

Έθεσε την εκκλησία, για την οποία έχει λεχθεί <όπως είπε ο Ησαΐας>: «Ας ευφρανθεί η διψασμένη έρημος». Διότι αυτήν την μετέτρεψε σε λίμνη με τα ύδατα του βαπτίσματος. Και άνυδρη γη: Γη ονομάζει τον άνθρωπο· και ήταν άνυδρος, καθώς δεν είχε ποτέ δάκρυ κατανύξεως· τώρα όμως υπονοεί τη ροή των δακρύων της μετανοίας. Και εγκατέστησε εκεί: Πού; Στην εκκλησία, εκείνους που πεινούν και διψούν τη δικαιοσύνη, ώστε να χορταίνουν με το σώμα και το αίμα του Χριστού. Και συγκρότησαν: Πόλεις ονομάζει τις εκκλησίες· διότι αυτές ονομάζονται και πόλεις και όρη και λιμένες. Διότι αυτές τις συγκρότησε η δικαιοσύνη διαμέσου της πίστεως, στις οποίες κατοικούν οι πιστοί. Και έσπειραν: Αγρός είναι η ψυχή και άμπελος οι αρετές· έσπειραν, για να θερίσουν τον μυστικό άρτο. Φύτεψαν αμπελώνες, για να πιουν τον μυστικό οίνο. Και παρήγαγαν: Οι πιστοί καρποφόρησαν τις αρετές. Και ευλόγησε: Διότι πληθύνθηκαν οι πιστοί σε όλη την οικουμένη περισσότερο από την άμμο της θάλασσας. Και τα κτήνη: Διότι οι πιστοί δεν στερούνται ούτε τα πρόσκαιρα αγαθά, αλλά έχουν ευλογηθεί και στα κτήνη και σε κάθε περιουσία. Και λιγόστεψαν: Ποιοι άραγε; Οι άπιστοι και οι ασεβείς ελαττώθηκαν, καθώς οι πιστοί πληθύνθηκαν. Από τη θλίψη: Με την οποία τους έθλιψε ο σατανάς μέσω της απιστίας, και βρίσκονται σε αιώνια οδύνη. Ξεχύθηκε: Στους δαίμονες· διότι αυτοί εξουσίαζαν τον άνθρωπο, πλανώντας τον· αλλά εξουθενώθηκαν με την επιστροφή του ανθρώπου.

Κεφάλαιο 51. Χαρμόσυνη αγγελία της άνθισης της Εκκλησίας και των θαυμάτων τα οποία έδειξε ο Χριστός όταν σαρκώθηκε, και των αγαθών της δωρεάς του βαπτίσματος. Ας ευφρανθεί η διψασμένη έρημος, ας αγαλλιάσει η έρημος και ας ανθίσει σαν κρίνος, και θα ανθίσουν και θα αγαλλιάσουν τα έρημα μέρη του Ιορδάνη· και η δόξα του Λιβάνου δόθηκε σε αυτήν και η τιμή του Καρμήλου, και ο λαός μου θα δει τη δόξα του Κυρίου και το μεγαλείο του Θεού. Αποκτήστε δύναμη, χέρια χαλαρωμένα ... παρηγορηθείτε οι λιγόψυχοι στη διάνοια, αποκτήστε δύναμη, μη φοβάστε· ιδού, ο Θεός μας ανταποδίδει κρίση και θα ανταποδώσει, αυτός θα έρθει και θα μας σώσει. Τότε θα ανοιχθούν τα μάτια των τυφλών ... ... και καθαρή θα γίνει η γλώσσα όσων δυσκολεύονται να μιλήσουν, διότι ανέβλυσε νερό στην έρημο και φάραγγα σε γη διψασμένη, και η άνυδρη γη θα μετατραπεί σε λίμνες και στη διψασμένη γη θα υπάρξει πηγή νερού· εκεί θα υπάρχει χαρά των πουλιών, μαντριά ποιμνίων και λίμνες. Εκεί θα υπάρχει καθαρός δρόμος ... και δεν θα περάσει από εκεί ακάθαρτος, ούτε θα υπάρχει εκεί ακάθαρτος δρόμος· αλλά οι διασκορπισμένοι θα πορευτούν σε αυτόν και δεν πρόκειται να πλανηθούν.

Στην Εκκλησία αρμόζει να εορτάζει, σε αυτήν που φυτεύτηκε κατ' εικόνα του παραδείσου της Εδέμ· εδώ το ξύλο της ζωής έχει ριζώσει στο θυσιαστήριο, εδώ βρίσκεται η μία χριστόβρυτη πηγή των τεσσάρων ευαγγελικών ποταμών, εδώ το αμάραντο ρόδο της παρθενίας, εδώ το αείζωο ίο της ευποιίας, εδώ το βοτρυοφόρο κλήμα της νόμιμης συζυγίας, εδώ το λευκοφανές κρίνο των νεοφωτίστων, σύμφωνα με το ρητό που λέει: Ας αγαλλιάσει η έρημος και ας ανθίσει σαν το κρίνο. Έρημος ήταν κάποτε η εκκλησία των εθνών πριν από τη δεσποτική ανάσταση, αλλά η ανάσταση της σάρκας του Κυρίου ανέδειξε την έρημο πολύτεκνη, την άκαρπη τη μετέβαλε σε αφυλλορρόητο δέντρο ευκαρπίας, την άβατη την κατέστησε βατή. Και αυτά, προβλέποντάς τα ο προφήτης Ησαΐας με το Πνεύμα, έλεγε: Ευφράνσου, στείρα εσύ που δεν γεννάς, ξέσπασε σε φωνές και βόησε εσύ που δεν δοκιμάζεις ωδίνες τοκετού, διότι τα τέκνα της έρημης είναι περισσότερα από τα τέκνα εκείνης που έχει τον άνδρα.

Σήμερα, λοιπόν, γεννάται ο Χριστός κατά σάρκα, έχοντας καταδεχθεί από τη δική Του φιλανθρωπία τη μορφή του δούλου και μεταβάλλοντας εκείνη την παλαιά δυσπρέπεια σε ευπρέπεια. Πάλι, δίνοντας τη μαρτυρία του, ο Δαβίδ επαληθεύεται: «Ο Κύριος εβασίλευσε, ενεδύθη ευπρέπεια». Διότι αυτή είναι η μορφή του δούλου, η οποία μεταποιήθηκε σύμφωνα με το ομοίωμα του Λόγου που την ενδύθηκε, δηλαδή το φως, για το οποίο γίνεται πολύς λόγος και λέγει: «Αυτός που περιβάλλεται το φως ως ιμάτιο», καθώς και ο Ίδιος στα Ευαγγέλια αναφέρει: «Εγώ είμαι το φως του κόσμου». Και, το παραδοξότερο όλων, από παρθένο γεννάται το φως, ο πολύς, το μυστήριο της ευφημίας. Παρθένος γέννησε χωρίς συνουσία, για να επαληθευτεί ο Ησαΐας: «Ας αγαλλιάσει η έρημος και ας ανθίσει ως κρίνο», προφητεύοντας σύμφωνα με τον Δαβίδ που είπε: «Σε δίψασε η ψυχή μου. Πόσο πολύ Σε επιπόθησε η σάρκα μου σε γη έρημη, άβατη και άνυδρη;», όσον αφορά την ικμάδα της τεκνοποιίας και την εμπλοκή σε άβατα ίχνη. Γέννησε για εμάς το ακατάληπτο φως· και ούτε η γέννα διέφθειρε την παρθενία, ούτε η παρθενία αμαύρωσε τη γέννα.

Εποχές του χειμώνα και του φθινοπώρου, αλλάξτε και παρά φύση καρποφορήστε, και προσκομίστε τους καρπούς σας σε Εκείνον που γονιμοποίησε τις σοδειές σας· τα πάντα πράξτε, και αναδώστε την ευωδία της θεότητας· είτε προσφέρετε τα δικά σας θυμιάματα είτε τρυγήστε από Εκείνον τα αρώματα. Καθώς δε σε όλα αυτά η γη παραβλέφθηκε από τα γεννήματά της, ιδού τα πάντα, καθώς ειπώθηκε, συνέτρεξαν, και οι έρημοι τόποι βλάστησαν και ανέδωσαν άφθονη ευωδία, προκειμένου να εκπληρώσουν την προφητεία του Ησαΐα, που μελωδικά διακήρυξε: Ας αγαλλιάσει η έρημος, και ας ανθίσει σαν κρίνο, και θα χαρούν και θα ευωδιάσουν τα έρημα μέρη του Ιορδάνη. Ενώ λοιπόν αυτά συντελούνταν τόσο όμορφα, έπειτα και η ίδια η θάλασσα επιθύμησε να απολαύσει την ευωδία, και άρχισε να φανερώνει τον εαυτό της, και αποκρίθηκε στη γη λέγοντας: Παραχώρησέ μου πλέον τον Κύριο· διότι ο Δεσπότης δεν είναι μόνο δικός σου, επειδή εσύ αποδέχθηκες τη χάρη όλης της θεότητάς Του· παρακάλεσέ Τον να έλθει προς εμένα, μήπως και έλθω εγώ προς Εκείνον και εξαφανίσω ολοκληρωτικά το πρόσωπό σου.

«Εξαιτίας τριών πραγμάτων σείεται η γη, και το τέταρτο δεν μπορεί να το υποφέρει: Αν ένας δούλος γίνει βασιλιάς, και αν ένας άφρονας χορτάσει με φαγητό, και αν μια δούλη διώξει την κυρία της, και αν μια μισητή γυναίκα πάρει καλό άνδρα.» ΤΙΤΛΟΣ Δʹ. — Περί του Χριστιανισμού και της Εκκλησίας που προέρχεται από τα έθνη. «Θα ονομάσω λαό μου αυτόν που δεν ήταν λαός μου, και αγαπημένη αυτήν που δεν ήταν αγαπημένη.» «Ευφράνσου, έρημος διψασμένη· ας αγαλλιάσει η έρημος και ας ανθίσει σαν κρίνος, και θα βγάλει άνθη· και θα χαρεί πλούσια.» «Έδωσα νερό στην έρημο, και ποταμούς, για να ποτίσω το εκλεκτό μου γένος, τον λαό μου, τον οποίο απέκτησα για δικό μου, για να διηγείται τις αρετές μου.» «Έγινα φανερός σε αυτούς που δεν με ρωτούσαν· βρέθηκα από αυτούς που δεν με ζητούσαν. Είπα, Ιδού είμαι εδώ, στο έθνος που δεν είχε επικαλεστεί το όνομά μου.» «Ευφράνσου, στείρα, εσύ που δεν γεννάς· ξέσπασε και φώναξε δυνατά, εσύ που δεν νιώθεις ωδίνες τοκετού, διότι πολλά είναι τα τέκνα της έρημης, περισσότερα από εκείνης που έχει τον άνδρα.» «Στους δούλους μου θα δοθεί ένα νέο όνομα, το οποίο θα ευλογηθεί πάνω στη γη. Θα ευλογήσουν τον αληθινό Θεό.» «Θα με ευλογήσει ο λαός μου, τον οποίο απέκτησα για να διηγείται τις αρετές μου.» «Εσείς είστε γένος εκλεκτό, βασίλειο ιεράτευμα, έθνος άγιο, λαός που αποκτήθηκε ως ιδιοκτησία, για να εξαγγείλετε τις αρετές Εκείνου που σας κάλεσε στο θαυμαστό του φως. Εσείς που κάποτε δεν ήσασταν λαός, τώρα όμως είστε λαός του Θεού· εσείς που δεν είχατε ελεηθεί, τώρα όμως ελεηθήκατε.» «

Επειδή όμως δεν σας ανέφερα μια τέτοια γραφή, η οποία να υποδεικνύει ότι ο Χριστός πρόκειται να κάνει αυτά, θα υπενθυμίσω αναγκαστικά μία, από την οποία σας είναι δυνατόν να κατανοήσετε, πώς και σε όσους στερούνταν τη γνώση του Θεού, εννοώ τα έθνη, τα οποία ενώ είχαν μάτια δεν έβλεπαν ούτε ενώ είχαν καρδιά κατανοούσαν, προσκυνώντας τα υλικά κατασκευάσματα, ο λόγος προέλεγε ότι θα τα αρνηθούν και θα ελπίσουν σε αυτόν τον Χριστό. Έχει λεχθεί δε ως εξής: Ας ευφρανθεί η διψασμένη έρημος, ας αγαλλιάσει η έρημος και ας ανθίσει σαν κρίνο, και θα ανθίσουν και θα αγαλλιάσουν τα έρημα μέρη του Ιορδάνη, και δόθηκε σε αυτήν η δόξα του Λιβάνου και η τιμή του Καρμήλου, και ο λαός μου θα δει το μεγαλείο του Κυρίου και τη δόξα του Θεού. Δυναμώστε, χέρια χαλαρωμένα και γόνατα παραλυμένα. Παρηγορηθείτε εσείς που είστε ολιγόψυχοι στην καρδιά, δυναμώστε, μη φοβάστε. Ιδού ο Θεός μας ανταποδίδει κρίση και θα ανταποδώσει. Αυτός θα έρθει και θα μας σώσει. Τότε θα ανοιχτούν τα μάτια των τυφλών, και τα αυτιά των κουφών θα ακούσουν. Τότε ο χωλός θα πηδήξει σαν ελάφι, και η γλώσσα των μογιλάλων θα γίνει τρανή, διότι ανέβλυσε νερό στην έρημο και ρυάκι σε διψασμένη γη, και η άνυδρη γη θα μεταβληθεί σε λίμνες, και στη διψασμένη γη θα υπάρξει πηγή νερού.

Ζ΄. Αλλ' ας στρέψουμε το βλέμμα στις προφητικές θεοπτίες και ας εξετάσουμε πώς προτυπώνεται σε αυτές το ιερότατο βάπτισμα· διότι σε αυτό μας καλεί η συνέχεια του λόγου. Τι λέει λοιπόν ο Ησαΐας; Διότι από εκεί αντλώντας τα λόγια είπαμε: «Ας ευφρανθεί η διψασμένη έρημος· διότι ανέβλυσε νερό στην έρημο, και χείμαρρος σε γη διψασμένη». Προφανώς η προσφώνηση απευθύνεται στην ανθρώπινη φύση, η οποία βρισκόταν σε έρημο όσον αφορά την καρποφορία που προέρχεται από την πίστη και τα αγαθά έργα· και γι' αυτό, ενώ διψούσε για το νάμα της υιοθεσίας, ανέβλυσε το νερό του βαπτίσματος, σαν ένα ποτάμιο ρεύμα, το ρείθρο του Ιορδάνη. Και μετά τι ακολουθεί; «Και η άνυδρη γη θα μεταβληθεί σε λίμνες», δηλαδή σε άφθονη πίστη· «και στη διψασμένη γη, θα υπάρξει πηγή ύδατος»· δηλαδή αυτή η ίδια η κρήνη της υιοθεσίας· «και εκεί θα υπάρχει ευφροσύνη πτηνών», δηλαδή αυτών που προφανώς αναγεννώνται από το βάπτισμα, οι οποίοι μεταφορικά μοιάζουν με πτηνά, επειδή από την αρχή έλαβαν και αυτοί την ύπαρξή τους από τα ύδατα. Και τι υποδηλώνει η γεμάτη με νερό λεκάνη στην ιστορία του Γεδεών; Ο λόγος υπονοεί τη μητροειδή κολυμβήθρα της υιοθεσίας, η οποία είναι κυκλική στο σχήμα και από παντού τέλεια τορνευμένη, σύμφωνα με την ιδέα της αναμαρτησίας, πάνω στην οποία έσταξε η ιαματική δρόσος του νοητού πόκου, πλήρης Αγίου Πνεύματος, από την οποία αναγεννώνται τα νεοφώτιστα τέκνα του Θεού, τα οποία αντάλλαξαν τη γέννηση από σάρκα και αίμα, και ανήλθαν σε τέτοιο μέτρο τέλειου άνδρα, ώστε να καταβάλλουν το δαιμονικό γένος μέσω της τριαδικής λατρείας.