Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 35:2

Διότι και ο Ησαΐας ονομάζει τον Σωτήρα «δόξα», σύμφωνα με το αξίωμα της θεότητάς Του· διότι, αφού ανέφερε τα θαύματα στην έρημο και ευαγγελίστηκε την έρημο, λέει: «Ας αγαλλιάσουν τα έρημα του Ιορδάνη και ας ανθίσουν σαν τον κρίνο· διότι η δόξα του Λιβάνου δόθηκε σε αυτήν, και η τιμή του Καρμήλου. Και ο λαός μου θα δει τη δόξα του Κυρίου, και το ύψος του Θεού· και κάθε σάρκα θα δει το σωτήριο του Θεού». Είναι, λοιπόν, δόξα από δόξα· γι' αυτό και ο Παύλος λέει: «Ο οποίος, όντας απαύγασμα της δόξας και χαρακτήρας της υποστάσεώς Του». Είναι, επομένως, Πατέρας της δόξας του Μονογενούς· Θεός όμως της σάρκας του Χριστού. Και δεν εννοώ άλλον τον Χριστό και άλλον τον Μονογενή· διότι με τον νου δεν διαχωρίζω αυτά που δεν διαχωρίζονται λόγω της ενώσεως. Διότι είναι Πατέρας του Μονογενούς προ των αιώνων· αλλά Θεός του Μονογενούς κατά τη σάρκα στο τέλος των αιώνων· πάντοτε είναι Πατέρας Του, δεν είναι πάντοτε Θεός Του, παρά μόνο αφότου Εκείνος ανέλαβε σάρκα. Ο Θεός είναι Πατέρας της θεότητάς Του· διότι ο μεν Πατέρας είναι αΐδιος, ο δε Υιός συναΐδιος· και δεν επιδέχεται διαχωρισμό, ούτε διαίρεση η δόξα της αληθείας. Πότε, λοιπόν, ονομάστηκε ο Πατέρας Θεός του Υιού εξαιτίας της σάρκας; Αφότου Εκείνος προήλθε από την κοιλιά της μητέρας Του. Γι' αυτό στον προφήτη, θέλοντας να δείξει ότι και η θεότητά Του και η σάρκα Του είναι αληθινές, έλεγε: «Από την κοιλιά της μητέρας μου, Εσύ είσαι ο Θεός μου». Εάν δε θέλεις να γνωρίσεις τα υπόλοιπα, θα διδαχθείς από τον εικοστό δεύτερο ψαλμό.

Πρέπει δε να υπενθυμίσουμε και τον μακάριο Δαβίδ που ψάλλει για αυτούς: «Φωνή Κυρίου που ετοιμάζει ελάφια και θα αποκαλύψει δρυμούς». Διότι ως δρυμοί για τα νοητά ελάφια αναδείχθηκαν από τον Θεό τα αμέτρητα πλήθη των εθνών, τα οποία νέμονταν νοητώς απολαμβάνοντας την πραότητα των πιστών. <Ευφράνσου, έρημος διψασμένη· ας αγαλλιάσει η έρημος, και ας ανθίσει σαν κρίνο. Θα ανθίσουν και θα αγαλλιάσουν τα έρημα του Ιορδάνη· και η δόξα του Λιβάνου δόθηκε σε αυτήν, και η τιμή του Καρμήλου, και ο λαός μου θα δει τη δόξα του Κυρίου, και το ύψος του Θεού μας.> Η θεόπνευστη Γραφή συνηθίζει να αποκαλεί έρημη και στείρα την Εκκλησία των εθνών, η οποία κάποτε βρισκόταν σε αυτήν την κατάσταση, μην έχοντας τον εξ ουρανού νοητό Νυμφίο, εννοώ τον Χριστό, αλλά έχοντας έλλειψη παντός αγαθού, και ούσα τρόπον τινά τροφός αγκαθιών, διψασμένη και άνυδρη. Επειδή όμως ήρθε σε αυτήν ο Χριστός (διότι προσοικειώθηκε μέσω της πίστεως και πλούτισε με το θεϊκό νάμα από Αυτόν· επειδή Αυτός είναι πηγή ζωής και χείμαρρος τρυφής· και Αυτός ήταν που έλεγε μέσω ενός από τους αγίους προφήτες: «Ιδού, εγώ στρέφω σε αυτούς ειρήνη σαν ποταμό, και τη δόξα των εθνών σαν χείμαρρο που κατακλύζει»), δεν είναι πλέον στείρα και έρημη· αλλά μάλλον πολύτεκνη και ενωμένη με τον Νυμφίο, και νοητώς ολάνθιστη. Αυτή λοιπόν που παλαιότερα διψούσε ας ευφρανθεί, λέει· και ας ανθίσει σαν κρίνο, διαθέτοντας ταυτόχρονα και τη χάρη του άνθους και την ευωδία.

Διότι έχει γίνει οσμή Χριστού, και αυτό το επιβεβαιώνει ο Παύλος γράφοντας ότι «είμαστε ευωδία Χριστού για τον Θεό». Και ως έρημα του Ιορδάνη, εννοεί την έρημο γύρω από αυτόν. Διότι το νάμα του Ιορδάνη δεν έχει δοθεί σε εκείνους από τον Ισραήλ που απείθησαν, αλλά σε εμάς που προερχόμαστε από τα έθνη, ή και σε όσους από αυτούς πίστεψαν, και βρίσκεται σε εμάς· διότι σε αυτό βαπτιζόμαστε, και για εμάς, όπως είπα, έχει γίνει η αγία πηγή. Σε αυτήν την έρημο, λοιπόν, λέει, η οποία άλλοτε διψούσε, αλλά τώρα αξιώθηκε να έχει τον ξακουστό Ιορδάνη, έχει δοθεί η δόξα του Λιβάνου και η τιμή του Καρμήλου.

Λίβανος δε και Κάρμηλος έχει ονομαστεί πολλές φορές η Ιερουσαλήμ, καθώς και ο ίδιος ο θείος ναός. Αλλά η δόξα που παλαιότερα άρμοζε τόσο στην αγία πόλη όσο και στον θείο ναό, έχει δοθεί στην εξ εθνών Εκκλησία, και μέσα σε αυτήν έχουμε αντικρίσει τη δόξα του Κυρίου και το ύψος του Θεού.

Του ιδίου. Ευφράνσου, έρημε που διψάς, ας αγαλλιάσει η έρημος και ας ανθίσει σαν κρίνο. Και θα ανθίσουν και θα αγαλλιάσουν τα έρημα μέρη του Ιορδάνη, και η δόξα του Λιβάνου δόθηκε σε αυτήν, και η τιμή του Καρμήλου, και ο λαός μου θα δει τη δόξα του Κυρίου, και το μεγαλείο του Θεού.

Ευφράνσου, διψασμένη έρημε, ας αγαλλιάσει η έρημος και ας ανθίσει σαν κρίνο. Και θα ανθίσει και θα αγαλλιάσει, και η δόξα του Λιβάνου δόθηκε σε αυτή, και η τιμή του Καρμήλου, και ο λαός μου θα δει τη δόξα του Κυρίου, και το μεγαλείο του Θεού.

Αλλά «και θα ανθίσει», λέει, «νεαρά βλαστάρια και ωραία άνθη», για τα οποία έχει ειπωθεί στο Άσμα Ασμάτων: «Τα άνθη φάνηκαν στη γη», «οι μανδραγόρες έδωσαν τη μυρωδιά τους». Και το ποια «έρημο» εξιστορεί, το διευκρινίζει λέγοντας: «Και θα αγαλλιάσουν τα έρημα του Ιορδάνη», παραθέτοντας έτσι το ευαγγελικό κείμενο. Διότι «στον Ιορδάνη ποταμό» πρώτος ο Ιωάννης κήρυττε τη βασιλεία των ουρανών, και καθώς δεν τελούνταν πλέον στην Ιερουσαλήμ η λατρεία που γινόταν σύμφωνα με τον νόμο του Μωυσή, «βάπτισμα μετανοίας» και «το λουτρό της παλιγγενεσίας» «στον ίδιο τον Ιορδάνη ποταμό» παρέδιδε ο ίδιος ο προφήτης. Τότε ο Σωτήρας και Κύριός μας Ιησούς, ο Χριστός του Θεού, επισφράγισε το κήρυγμα του Ιωάννη, βαπτιζόμενος «στον Ιορδάνη» από αυτόν και βεβαιώνοντας στο πρόσωπό Του το μυστήριο της παλιγγενεσίας. Έτσι και η παλαιά «έρημος», που ήταν άνυδρη και άκαρπη, εννοώ η Εκκλησία του Θεού, μέσω της κάθαρσης «του λουτρού της παλιγγενεσίας», επιτελούσε το έργο του Ιορδάνη, βαπτίζοντας συγχρόνως και κηρύσσοντας τη βασιλεία του Θεού. Αυτό διαφυλάσσει σε όλη την οικουμένη η άλλοτε «έρημη» Εκκλησία του Θεού. Γι' αυτό ο λόγος την προτρέπει «να ευφραίνεται» και «να αγαλλιά», καθώς και «να ανθίζει» σαν ευωδιαστό «κρίνο».

Σε αυτήν δε «έχει δοθεί και η δόξα του Λιβάνου και η τιμή του Καρμήλου». Ο μεν «Λίβανος», όπως και στα προηγούμενα, υποδήλωνε το θυσιαστήριο και τον ναό, στον οποίο προσφέρονταν «οι θυσίες μαζί με τον ίδιο τον λίβανο (θυμίαμα)» και η σύμφωνα με τον νόμο λατρεία κατά τις αναφορές· ο δε «Κάρμηλος» έχει πολλές φορές αποδειχθεί ότι αινίσσεται τον λαό της περιτομής. Προφητεύεται, λοιπόν, ότι η «τιμή» του παλαιού λαού και η «δόξα» του ναού της Ιερουσαλήμ «θα δοθεί» στην άλλοτε «έρημο», εννοώ δηλαδή στην εξ εθνών Εκκλησία. Έπειτα προσθέτει: «και ο λαός μου», όχι πλέον ο Ισραήλ, αλλά ο δικός μου, λέει, «λαός θα δει τη δόξα του Κυρίου», με τον Λόγο να παρέχει αυτήν την υπόσχεση στον νέο λαό, εφόσον αυτός επρόκειτο να αποδεχθεί την πρώτη παρουσία του Σωτήρα. Γι' αυτό και «θα δει» τη δεύτερη και ένδοξη εμφάνισή Του, και θα αντικρίσει το «ύψος» Του. Στη συνέχεια, ευαγγελίζεται εκείνους που μέσω της επιλάμψεως του Σωτήρα πρόκειται να απαλλαγούν από τα πάθη της ψυχής, λέγοντας: «δυναμώστε, χέρια χαλαρωμένα και γόνατα παραλυμένα· παρηγορήστε, εσείς οι ολιγόψυχοι στη διάνοια»· και σύμφωνα με τον Σύμμαχο: «ενισχύστε, χέρια χαλαρωμένα και γόνατα ασθενή· κραταιώστε, πείτε στους ανόητους: δυναμώστε, μη φοβάστε».

Και η γλώσσα των μογιλάλων (βραδυγλώσσων), την οποία είχε δέσει ο σατανάς ώστε να μη θεολογούν τον αληθινό Θεό, έμαθε να φθέγγεται καθαρά και αρθρωμένα. Δεν θα έκανες λάθος, μάλιστα, αν ονόμαζες «μογιλάλους» εκείνους τους σοφούς του αιώνα τούτου, οι οποίοι μετά βίας τόλμησαν ποτέ να σκεφτούν και να πουν κάτι το ορθό περί Θεού. Εκτός από όλα αυτά, με την προφητευόμενη θεοφάνεια, λέγει ότι «ανέβλυσε ύδωρ» στην άλλοτε «έρημο»· καθώς φανερώθηκε σε αυτήν μια ζωοποιός πηγή, βρέθηκε «φάραγξ» και «χείμαρροι», σύμφωνα με τον Σύμμαχο, και «ρείθρα σε γη διψασμένη». Το μεν «ύδωρ», λοιπόν, ήταν εκείνο του Ιορδάνη, για το οποίο λεγόταν λίγο πιο πριν: «θα αγαλλιάσουν τα έρημα του Ιορδάνη», με το οποίο υπονοούνταν το «λουτρό της παλιγγενεσίας» και το μυστήριο της καινής διαθήκης, ενώ τα «ρείθρα» φανέρωναν τους ευαγγελικούς λόγους του Σωτήρος. Ακόμη, επιπλέον τούτων, εμφανίστηκε στην εν λόγω έρημο «ευφροσύνη πτηνών» και «έπαυλις ποιμνίων», δηλαδή ψυχών φτερωτών και υψιπετών, και άλλων, ήμερων και πράων, οι οποίες κυβερνώνται από έναν καλό ποιμένα ώστε να μπορούν να λένε: «Κύριος ποιμαίνει με, καὶ οὐδέν με ὑστερήσει». Πιο πάνω, λοιπόν, αναφερόταν ότι στην έρημο της Σιών θα «κατοικήσουν ίβεις, εχίνοι, κόρακες και ονοκένταυροι», καθώς και «δαιμόνια», ενώ για την προκειμένη έρημο ο Λόγος ευαγγελίζεται τόσα πολλά.

Γι' αυτό στα προκείμενα έχει λεχθεί: «Εκεί θα ευφρανθούμε σε αυτόν». Επομένως, ευλόγως το ίδιο προφητικό πνεύμα μέσω του Ησαΐα, εξαγγέλλοντας το χαρμόσυνο μήνυμα για την έρημο, έκανε μνεία και του ίδιου του Ιορδάνη, λέγοντας: «Ευφράνσου, έρημος που διψάς· ας αγαλλιάσει η έρημος, και ας ανθίσει σαν κρίνος· και θα εξαναθήσουν και θα αγαλλιάσουν τα έρημα μέρη του Ιορδάνη. Δυναμώστε, χέρια χαλαρωμένα, και γόνατα παραλυμένα· πάρτε θάρρος οι ολιγόψυχοι στη διάνοια. Δυναμώστε, μη φοβάστε. Ιδού, ο Θεός μας ανταπέδωσε κρίση· αυτός θα έλθει και θα μας σώσει. Τότε θα ανοιχθούν τα μάτια των τυφλών, και τα αυτιά των κωφών θα ακούσουν. Τότε ο χωλός θα πηδήξει σαν ελάφι, και καθαρή θα γίνει η γλώσσα των μογιλάλων· διότι ανέβλυσε νερό στην έρημο, και φάραγγα σε γη διψασμένη». Σε αυτό αναφέρεται τώρα λέγοντας: «Εκεί θα ευφρανθούμε σε αυτόν»· τα οποία βεβαίως εκπληρώθηκαν κατά τη θεοφάνεια του Σωτήρα μας στους ανθρώπους. Γι' αυτό ευλόγως ο παρών ψαλμός, απευθυνόμενος σε όλα τα έθνη, έλεγε: «Ελάτε και δείτε τα έργα του Θεού»· και πάλι: «Πείτε στον Θεό: Πόσο φοβερά είναι τα έργα σου!». Και με απόλυτη συνοχή, αφού είπε: «Εκεί θα ευφρανθούμε σε αυτόν», προσθέτει: «Σε αυτόν που δεσπόζει με τη δύναμή του στον αιώνα». Θα το κατανοήσεις δε και αυτό, ακούγοντας τον ίδιο τον Σωτήρα να λέει: «Μου δόθηκε κάθε εξουσία στον ουρανό και επί της γης· πορευθείτε και μαθητεύστε όλα τα έθνη στο όνομά μου».

Ψ. ΙΣΤ΄. Ας ευφρανθεί η διψασμένη έρημος, ας αγαλλιάσει η έρημος και ας ανθίσει σαν κρίνος· και θα βγάλει άνθη και θα αγαλλιάσουν τα έρημα μέρη του Ιορδάνη· και η δόξα του Λιβάνου δόθηκε σε αυτήν, και η τιμή του Καρμήλου· και ο λαός μου θα δει τη δόξα του Κυρίου, και το μεγαλείο του Θεού. Δυναμώστε τα χαλαρωμένα χέρια και τα παραλυμένα γόνατα· παρηγορήστε, εσείς που είστε ολιγόψυχοι στη διάνοια· δυναμώστε, μη φοβάστε· ιδού ο Θεός μας αποδίδει κρίση και θα ανταποδώσει· ο ίδιος θα έρθει και θα μας σώσει. Τότε θα ανοιχτούν τα μάτια των τυφλών, και τα αυτιά των κωφών θα ακούσουν· τότε ο χωλός θα πηδήξει σαν το ελάφι, και η γλώσσα των μογιλάλων θα γίνει καθαρή, διότι ανέβλυσε νερό στην έρημο, και χείμαρρος σε γη διψασμένη· και η άνυδρη γη θα μεταβληθεί σε έλη, και στη διψασμένη γη θα υπάρξει πηγή υδάτων. Προαγορεύει ότι κατά την παρουσία του Θεού πρόκειται να συμβούν παράδοξες θεραπείες. Είναι σαφές, λοιπόν, ότι και εδώ ο Χριστός του Θεού έχει τιμηθεί με την ονομασία του Θεού. Κατά την παρουσία του, αφενός σε σωματικό επίπεδο πραγματοποιήθηκαν οι προαναφερθείσες θεραπείες στους πάσχοντες, αφετέρου δε, με τρόπο ακόμη πιο θαυμαστό, αυτές ενεργούνται και τώρα μέσω της πίστης σε αυτόν, καθώς ολόκληρο ανεξαιρέτως το ανθρώπινο γένος απαλλάσσεται από τα πάθη της ψυχής.

Ανέβλυσε δε νερό στην έρημο κατά την παρουσία του Χριστού, και χείμαρρος σε γη διψασμένη, καθώς ο πόσιμος και ζωοποιός λόγος ανέβλυσε στην άλλοτε έρημη και διψασμένη γη, δηλαδή στην εξ εθνών Εκκλησία, στην οποία, ενώ προηγουμένως ήταν άνυδρη και κατάξηρη, ξαφνικά ξεχείλισε σαν βροχή μια πηγή από το ύδωρ των λόγων του Ιησού, ζωντανό ύδωρ που αναβλύζει εις ζωήν αιώνιον· ποτιζόμενη από αυτήν την πηγή, λέγεται ότι η άλλοτε έρημος θα ανθίσει σαν τον κρίνο, και λαμβάνει την προσταγή να ευφραίνεται και να αγαλλιά. Προστίθεται δε και η αιτία της ευφροσύνης και της αγαλλίασης, επειδή, λέγει, της δόθηκε η δόξα του Λιβάνου, δηλαδή της Ιερουσαλήμ· για την οποία στις προηγούμενες προφητείες λεγόταν ότι και ο Λίβανος μαζί με τους υψηλούς (του) θα πέσει. Με την πτώση του, η δόξα που υπήρχε προηγουμένως σε αυτόν δόθηκε στη νυν ευαγγελιζόμενη έρημο, δηλαδή στην εξ εθνών Εκκλησία, (δόθηκε) μαζί με την πρότερη τιμή του λεγόμενου Καρμήλου, δηλαδή προφανώς του προηγούμενου λαού.

Ύστερα από αυτά προφητεύονται στη συνέχεια κάποια πιο σκοτεινά πράγματα και διαμέσου αινιγμάτων, τα οποία χρειάζονται εκτενέστερη και βαθύτερη ερμηνεία σύμφωνα με την τροπολογία, τα οποία βεβαίως με την άνεσή μας στον κατάλληλο καιρό θα τύχουν της αρμόζουσας αναλύσεως, όταν, συν Θεώ, παραδώσουμε τον λόγο περί των επαγγελιών. 〈Από τον ίδιο〉. «Ευφράνσου, έρημε διψασμένη, ας αγαλλιάσει η έρημος και ας ανθίσει σαν κρίνο, και θα εξανθήσουν και θα αγαλλιάσουν τα έρημα μέρη του Ιορδάνη· και η δόξα του Λιβάνου δόθηκε σε αυτήν και η τιμή του Καρμήλου, και ο λαός μου θα δει τη δόξα του Κυρίου και το μεγαλείο του Θεού. Ανακτήστε τις δυνάμεις σας, χέρια χαλαρωμένα και γόνατα παραλυμένα· παρηγορηθείτε, εσείς που είστε λιγόψυχοι στη διάνοια· δυναμώστε, μη φοβάστε· ιδού, ο Θεός μας ανταποδίδει κρίση και θα ανταποδώσει, αυτός ο ίδιος θα έρθει και θα μας σώσει. Τότε θα ανοιχθούν τα μάτια των τυφλών, και τα αυτιά των κωφών θα ακούσουν. Τότε ο χωλός θα πηδήξει σαν ελάφι, και η γλώσσα των μογιλάλων θα γίνει καθαρή, επειδή ανέβλυσε νερό στην έρημο και φάραγγα σε διψασμένη γη, και η άνυδρη γη θα μεταβληθεί σε λίμνες, και στη διψασμένη γη θα υπάρξει πηγή νερού.»

Και εδώ ρητώς προαναγγέλλεται η σωτήρια έλευση του Θεού και αιτία πολλών αγαθών· προφητεύεται λοιπόν ότι θα υπάρξει ίαση στους κωφούς και ανάβλεψη στους τυφλούς, καθώς και θεραπεία στους χωλούς και σε όσους έχουν δεμένη τη γλώσσα τους, τα οποία βέβαια εκπληρώθηκαν όχι αλλιώς παρά διά της παρουσίας του Σωτήρος ημών Ιησού Χριστού, από τον οποίο άνοιξαν οι οφθαλμοί των τυφλών και οι κωφοί ανέκτησαν την ακοή τους (τι χρειάζεται να αναφέρουμε πόσοι παράλυτοι και κωφοί και χωλοί ανέκτησαν τη φυσική τους βάδιση και μέσω των μαθητών του;), και άλλοι μύριοι καταπονημένοι από ποικίλες νόσους και ασθένειες αξιώθηκαν από αυτόν τη θεραπεία και τη σωτηρία, σύμφωνα με την ένθεη πρόρρηση της προφητείας και με την αψευδέστατη μαρτυρία των ιερών Ευαγγελίων. Ως «έρημο» στα λόγια αυτά το κείμενο υπονοεί την εξ εθνών Εκκλησία, στην οποία, ενώ παλαιά ήταν έρημη από τον Θεό, κομίζει το χαρμόσυνο άγγελμα διά των παρόντων λόγων, και σε αυτήν λοιπόν την έρημο, εκτός των άλλων, λέγει η Γραφή ότι θα δοθεί «η δόξα του Λιβάνου».

Είναι σύνηθες να αποκαλείται αλληγορικά η Ιερουσαλήμ Λίβανος, όπως θα καταδείξουμε την κατάλληλη στιγμή μέσα από αποδείξεις από τη θεία Γραφή. Επομένως, κατά την παρουσία του Θεού στους ανθρώπους, στην προαναφερθείσα έρημο, δηλαδή στην Εκκλησία που προέρχεται από τα έθνη, η προκείμενη προφητεία διδάσκει ότι θα δοθεί η δόξα του Λιβάνου. Αντί για το «και η τιμή του Καρμήλου», ο μεν Ακύλας αναφέρει: «η διαπρέπεια του Καρμήλου και του Σαρών, αυτοί θα δουν τη δόξα του Κυρίου», ο δε Σύμμαχος: «η ευπρέπεια του Καρμήλου και της πεδιάδας, αυτοί θα δουν τη δόξα του Κυρίου», και ο Θεοδοτίων λέει: «η ωραιότητα του Καρμήλου και του Σαρών, αυτοί θα δουν τη δόξα του Κυρίου». Μέσα από αυτά, θεωρώ ότι η προφητεία υπαινίσσεται πως όχι η Ιερουσαλήμ ούτε η Ιουδαία, αλλά η χώρα των εθνών θα καταξιωθεί να λάβει την ένθεη γνώση· άλλωστε ο Κάρμηλος και ο ονομαζόμενος Σαρών ήταν τόποι των αλλοφύλων εθνών.

«Ας ευφρανθεί η διψασμένη έρημος, ας αγαλλιάσει η έρημος και ας ανθίσει σαν κρίνο, και θα γεμίσουν άνθη και θα αγαλλιάσουν οι ερημιές του Ιορδάνη· και της δόθηκε η δόξα του Λιβάνου και η τιμή του Καρμήλου, και ο λαός μου θα αντικρίσει τη δόξα του Κυρίου». Στα οποία προσθέτει τα εξής: «Πάρτε δύναμη, χέρια εξαντλημένα και γόνατα παραλυμένα· αναθαρρήστε, εσείς οι ολιγόψυχοι στη διάνοια· πάρτε δύναμη, μη φοβάστε· ιδού, ο Θεός μας αποδίδει κρίση και θα ανταποδώσει, ο ίδιος θα έρθει και θα μας σώσει. Τότε θα ανοιχτούν τα μάτια των τυφλών, και τα αυτιά των κουφών θα ακούσουν. Τότε ο χωλός θα αναπηδήσει σαν το ελάφι, και ευκρινής θα γίνει η γλώσσα των βραδυγλώσσων, διότι ανέβλυσε νερό στην έρημο και χείμαρρος σε γη διψασμένη».

Εκτός τούτων, η προφητεία αναφέρει ότι στην έρημο που υποδείχθηκε θα δοθεί η δόξα του Λιβάνου και η τιμή του Καρμήλου. Και ποια είναι «η δόξα του Λιβάνου» παρά η λατρεία που τελείται μέσω των θυσιών σύμφωνα με τον νόμο του Μωυσή; Την οποία απέρριψε ο Θεός μέσω της προφητείας που λέει «γιατί μου φέρετε λιβάνι από τη Σαβά;» και «τι να το κάνω το πλήθος των θυσιών σας;», και μετέθεσε στην έρημο του Ιορδάνη τη δόξα της Ιερουσαλήμ, καθώς ο ευσεβής τρόπος ζωής άρχισε να εφαρμόζεται όχι πλέον στην Ιερουσαλήμ, αλλά στην έρημο, από την εποχή του Ιωάννη. Ομοίως δε και «η τιμή» του νόμου και των πιο σωματικών διατάξεων που θεσπίστηκαν σύμφωνα με αυτόν, έχει δοθεί στην έρημο του Ιορδάνη για την προαναφερθείσα αιτία: επειδή όσοι είχαν ανάγκη από θεραπεία της ψυχής δεν κατέφευγαν πλέον στην Ιερουσαλήμ, αλλά στη λεγόμενη έρημο, εξαιτίας της άφεσης των αμαρτιών που κηρυσσόταν σε αυτήν. Θεωρώ, εξάλλου, ότι και η παρουσία του Σωτήρα μας στο βάπτισμα φανερώνεται μέσω του χωρίου «και ο λαός μου θα δει τη δόξα του Κυρίου και το μεγαλείο του Θεού». Διότι τότε ακριβώς φανερώθηκε η δόξα του Σωτήρα μας, όταν «αφού βαπτίστηκε, ανέβηκε από το νερό, και ανοίχτηκαν σε αυτόν οι ουρανοί, και είδε το Πνεύμα του Θεού να κατεβαίνει σαν περιστέρι και να μένει πάνω του», τότε που ακούστηκε και «φωνή από τους ουρανούς να λέει: Αυτός είναι ο Υιός μου ο αγαπητός, στον οποίο ευαρεστήθηκα».

Αισθητώς, λοιπόν, αυτά ούτε έγιναν ούτε πρόκειται να γίνουν. Διότι ποιος θα επέλεγε να κατοικήσει στην έρημο, εκτός εάν εννοείς τους Χριστιανούς μοναχούς; Αναγωγικώς, όμως, συνέβησαν απολύτως. Διότι έρημος είναι η Εκκλησία που προήλθε από τα έθνη, τα οποία προηγουμένως ήταν άκαρπα και αποτελούσαν κατοικητήριο των νοητών θηρίων, η οποία, φλεγόμενη από το πυρ των παθών, διψούσε για θεογνωσία και σωτηρία. Και αφού αξιώθηκε το κήρυγμα, ευφραίνεται, και αγαλλιάζει, και ανθίζει από τη φαιδρότητα και την ευωδία των αρετών. Της δόθηκε δε και η δόξα του Λιβάνου, δηλαδή του παλαιού λαού, τον οποίο ονόμασε και Κάρμηλο. Δόξα δε και τιμή αυτού του λαού είναι η ευσέβεια, και η οικείωση προς τον Θεό, και το ύψος της δόξας και του νόμου, και η αφθονία των θείων αντιλήψεων, και το κατάφυτο των χαρίτων. Και πάλι: «Ευφράνσου, στείρα, εσύ που δεν γεννάς, ξέσπασε και φώναξε δυνατά εσύ που δεν δοκιμάζεις ωδίνες τοκετού, διότι τα τέκνα της ερημωμένης είναι περισσότερα από τα τέκνα εκείνης που έχει τον άνδρα». Διότι στείρα είναι η προαναφερθείσα Εκκλησία, η οποία παλαιότερα ήταν άγονη από καρπούς αρετής, αργότερα όμως, αφού δέχθηκε τα σπέρματα της ευσέβειας, απέκτησε πολλά τέκνα, νικώντας ως προς την πολυαριθμία την Ιουδαϊκή συναγωγή, της οποίας άνδρας ήταν πρώτα ο Θεός, ο οποίος την αγαπούσε, προνοούσε γι' αυτήν και τη φύλασσε, ή ακόμη και ο νόμος. Και πάλι, εκ προσώπου του Θεού και Πατρός, ο Ησαΐας λέει προς τον Υιό και Θεό: «Ιδού, σε έδωσα ως διαθήκη των εθνών, για να ανορθώσεις τη γη και να λάβεις την κληρονομία της ερήμου», και τα εξής.

Εποχές του χειμώνα και του φθινοπώρου, αλλάξτε και παρά φύση καρποφορήστε, και προσκομίστε τους καρπούς σας σε Εκείνον που γονιμοποίησε τις σοδειές σας· τα πάντα πράξτε, και αναδώστε την ευωδία της θεότητας· είτε προσφέρετε τα δικά σας θυμιάματα είτε τρυγήστε από Εκείνον τα αρώματα. Καθώς δε σε όλα αυτά η γη παραβλέφθηκε από τα γεννήματά της, ιδού τα πάντα, καθώς ειπώθηκε, συνέτρεξαν, και οι έρημοι τόποι βλάστησαν και ανέδωσαν άφθονη ευωδία, προκειμένου να εκπληρώσουν την προφητεία του Ησαΐα, που μελωδικά διακήρυξε: Ας αγαλλιάσει η έρημος, και ας ανθίσει σαν κρίνο, και θα χαρούν και θα ευωδιάσουν τα έρημα μέρη του Ιορδάνη. Ενώ λοιπόν αυτά συντελούνταν τόσο όμορφα, έπειτα και η ίδια η θάλασσα επιθύμησε να απολαύσει την ευωδία, και άρχισε να φανερώνει τον εαυτό της, και αποκρίθηκε στη γη λέγοντας: Παραχώρησέ μου πλέον τον Κύριο· διότι ο Δεσπότης δεν είναι μόνο δικός σου, επειδή εσύ αποδέχθηκες τη χάρη όλης της θεότητάς Του· παρακάλεσέ Τον να έλθει προς εμένα, μήπως και έλθω εγώ προς Εκείνον και εξαφανίσω ολοκληρωτικά το πρόσωπό σου.

Επειδή όμως δεν σας ανέφερα μια τέτοια γραφή, η οποία να υποδεικνύει ότι ο Χριστός πρόκειται να κάνει αυτά, θα υπενθυμίσω αναγκαστικά μία, από την οποία σας είναι δυνατόν να κατανοήσετε, πώς και σε όσους στερούνταν τη γνώση του Θεού, εννοώ τα έθνη, τα οποία ενώ είχαν μάτια δεν έβλεπαν ούτε ενώ είχαν καρδιά κατανοούσαν, προσκυνώντας τα υλικά κατασκευάσματα, ο λόγος προέλεγε ότι θα τα αρνηθούν και θα ελπίσουν σε αυτόν τον Χριστό. Έχει λεχθεί δε ως εξής: Ας ευφρανθεί η διψασμένη έρημος, ας αγαλλιάσει η έρημος και ας ανθίσει σαν κρίνο, και θα ανθίσουν και θα αγαλλιάσουν τα έρημα μέρη του Ιορδάνη, και δόθηκε σε αυτήν η δόξα του Λιβάνου και η τιμή του Καρμήλου, και ο λαός μου θα δει το μεγαλείο του Κυρίου και τη δόξα του Θεού. Δυναμώστε, χέρια χαλαρωμένα και γόνατα παραλυμένα. Παρηγορηθείτε εσείς που είστε ολιγόψυχοι στην καρδιά, δυναμώστε, μη φοβάστε. Ιδού ο Θεός μας ανταποδίδει κρίση και θα ανταποδώσει. Αυτός θα έρθει και θα μας σώσει. Τότε θα ανοιχτούν τα μάτια των τυφλών, και τα αυτιά των κουφών θα ακούσουν. Τότε ο χωλός θα πηδήξει σαν ελάφι, και η γλώσσα των μογιλάλων θα γίνει τρανή, διότι ανέβλυσε νερό στην έρημο και ρυάκι σε διψασμένη γη, και η άνυδρη γη θα μεταβληθεί σε λίμνες, και στη διψασμένη γη θα υπάρξει πηγή νερού.

Και τι είναι άραγε η δόξα του Λιβάνου, με την οποία λέει ότι δοξάζει τον τόπο των ποδιών του; Τα κυπαρίσσια, λέει, και τα πεύκα και οι κέδροι, για τα οποία είπε και ο Δαβίδ: «Οι κέδροι του Λιβάνου, που εσύ φύτεψες». Και πάλι ο Ησαΐας: «Και η δόξα», λέει, «του Λιβάνου δόθηκε σε αυτήν», δηλαδή στην αγία πόλη Ιερουσαλήμ. Διότι, όπως ακριβώς δόξα της πεδινής γης είναι η βλάστηση και η ομαλότητα, έτσι και δόξα των ορέων, όπως σε αυτόν τον Λίβανο, είναι το γεμάτο δέντρα άλσος από κυπαρίσσια και πεύκα και κέδρους και διάφορα φυτά· «Εκεί θα υπάρχει», λέει, «ευφροσύνη πτηνών, κατοικίες σειρήνων και καλαμιές και έλη».

Ζ΄. Αλλ' ας στρέψουμε το βλέμμα στις προφητικές θεοπτίες και ας εξετάσουμε πώς προτυπώνεται σε αυτές το ιερότατο βάπτισμα· διότι σε αυτό μας καλεί η συνέχεια του λόγου. Τι λέει λοιπόν ο Ησαΐας; Διότι από εκεί αντλώντας τα λόγια είπαμε: «Ας ευφρανθεί η διψασμένη έρημος· διότι ανέβλυσε νερό στην έρημο, και χείμαρρος σε γη διψασμένη». Προφανώς η προσφώνηση απευθύνεται στην ανθρώπινη φύση, η οποία βρισκόταν σε έρημο όσον αφορά την καρποφορία που προέρχεται από την πίστη και τα αγαθά έργα· και γι' αυτό, ενώ διψούσε για το νάμα της υιοθεσίας, ανέβλυσε το νερό του βαπτίσματος, σαν ένα ποτάμιο ρεύμα, το ρείθρο του Ιορδάνη. Και μετά τι ακολουθεί; «Και η άνυδρη γη θα μεταβληθεί σε λίμνες», δηλαδή σε άφθονη πίστη· «και στη διψασμένη γη, θα υπάρξει πηγή ύδατος»· δηλαδή αυτή η ίδια η κρήνη της υιοθεσίας· «και εκεί θα υπάρχει ευφροσύνη πτηνών», δηλαδή αυτών που προφανώς αναγεννώνται από το βάπτισμα, οι οποίοι μεταφορικά μοιάζουν με πτηνά, επειδή από την αρχή έλαβαν και αυτοί την ύπαρξή τους από τα ύδατα. Και τι υποδηλώνει η γεμάτη με νερό λεκάνη στην ιστορία του Γεδεών; Ο λόγος υπονοεί τη μητροειδή κολυμβήθρα της υιοθεσίας, η οποία είναι κυκλική στο σχήμα και από παντού τέλεια τορνευμένη, σύμφωνα με την ιδέα της αναμαρτησίας, πάνω στην οποία έσταξε η ιαματική δρόσος του νοητού πόκου, πλήρης Αγίου Πνεύματος, από την οποία αναγεννώνται τα νεοφώτιστα τέκνα του Θεού, τα οποία αντάλλαξαν τη γέννηση από σάρκα και αίμα, και ανήλθαν σε τέτοιο μέτρο τέλειου άνδρα, ώστε να καταβάλλουν το δαιμονικό γένος μέσω της τριαδικής λατρείας.